महाभारत · अध्याय 5.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.103.1
इयं भोगवती नाम पुरी वासुकिपालिता ।
यादृशी देवराजस्य पुरी वर्याऽमरावती ॥ ५.१०३.१ ॥
वासुकीने संरक्षिलेली भोगवती नावाची ही नगरी आहे, जी देवराजाच्या श्रेष्ठ अमरावतीसारखी आहे.
5.103.2
एष शेषः स्थितो नागो येनेयं धार्यते सदा ।
तपसा लोकमुख्येन प्रभावसहिता मही ॥ ५.१०३.२ ॥
हा शेष नावाचा नाग उभा आहे, ज्याच्याद्वारे ही पृथ्वी सदैव धारण केली जाते; लोकश्रेष्ठाच्या तपाने ही प्रभावशाली पृथ्वी (स्थिर आहे).
5.103.3
श्वेताचलनिभाकारो दिव्याभरणभूषितः ।
सहस्रं धारयन्मूर्ध्नां ज्वालाजिह्वो महाबलः ॥ ५.१०३.३ ॥
पांढऱ्या पर्वतासारखा आकार असलेला, दिव्य अलंकारांनी शोभणारा, हजार मस्तके धारण करणारा, ज्वालेसारखी जीभ असलेला, महाबलवान.
5.103.4
इह नानाविधाकारा नानाविधविभूषणाः ।
सुरसायाः सुता नागा निवसन्ति गतव्यथाः ॥ ५.१०३.४ ॥
येथे विविध आकारांचे आणि विविध अलंकारांनी युक्त सुरसेचे पुत्र नाग दुःखरहित होऊन राहतात.
5.103.5
मणिस्वस्तिकचक्राङ्काः कमण्डलुकलक्षणाः ।
सहस्रसंख्या बलिन सर्वे रौद्राः स्वभावतः ॥ ५.१०३.५ ॥
मणी, स्वस्तिक व चक्राच्या खुणा असलेले, कमंडलूचे लक्षण धारण करणारे, संख्येने हजारो, बलवान, सर्व स्वभावतः भयंकर.
5.103.6
सहस्रशिरसः केचित्केचित्पञ्चशताननाः ।
शतशीर्षास्तथा केचित्केचित्रिशिरसोऽपि च ॥ ५.१०३.६ ॥
कोणी हजार मस्तकांचे, कोणी पाचशे मुखांचे, तसेच कोणी शंभर मस्तकांचे, आणि कोणी तीन मस्तकांचेही आहेत.
5.103.7
द्विपञ्चशिरसः केचित्केचित्सप्तसुखास्तथा ।
महाभोगा महाकायाः पर्वताभोगभोगिनः ॥ ५.१०३.७ ॥
कोणाला दहा मस्तके, कोणाला सात फणा. ते मोठ्या वेटोळ्यांचे व विशाल देहाचे होते, पर्वतांइतक्या विस्ताराने वेटाळलेले.
5.103.8
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
नागानामेकवंशानां यथाश्रेष्ठं तु मे श्रुणु ॥ ५.१०३.८ ॥
येथे एकाच वंशाचे नाग हजारो, लाखो आणि कोटी संख्येने पुष्कळ आहेत. त्यांना त्यांच्या श्रेष्ठतेच्या क्रमाने माझ्याकडून ऐक.
5.103.9
वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनञ्जयौ ।
कालीयो नहुषश्चैव कम्बलाश्वतरावुभौ ॥ ५.१०३.९ ॥
वासुकी आणि तक्षक, कर्कोटक आणि धनंजय, कालीय आणि नहुष, आणि कंबल व अश्वतर हे दोघेही.
5.103.10
बाह्यकुण्डो मणिर्नागस्तथैवापूरणः खगः ।
वामनश्चैलपत्रश्च कुकुरः कुकुणस्तथा ॥ ५.१०३.१० ॥
बाह्यकुंड, मणी नाग, तसाच आपूरण, खग, वामन, चैलपत्र, कुकुर आणि कुकुण.
5.103.11
आर्यको नन्दकश्चैव तथा कलशपोतकौ ।
कैलासकः पिञ्जरको नागश्चैरावतस्तथा ॥ ५.१०३.११ ॥
आर्यक आणि नंदक, कलश आणि पोतक, कैलासक, पिंजरक, नाग ऐरावतही.
5.103.12
सुमनोमुखो दधिमुखः शङ्खो नन्दोपनन्दकौ ।
आप्तः कोटरकश्चैव शिखी निष्ठूरिकस्तथा ॥ ५.१०३.१२ ॥
सुमनोमुख, दधिमुख, शंख, नंद आणि उपनंद, आप्त, कोटरक, शिखी आणि निष्ठूरिक हेही.
5.103.13
तित्तिरिर्हस्तिभद्रश्च कुमुदो माल्यपिण्डकः ।
द्वौ पद्मौ पुण्डरीकश्च पुष्पो मुद्गरपर्णकः ॥ ५.१०३.१३ ॥
तित्तिरी, हस्तिभद्र, कुमुद, माल्यपिण्डक, दोन पद्म, पुंडरीक, पुष्प आणि मुद्गरपर्णक.
5.103.14
करवीरः पीठरकः संवृत्तो वृत्त एव च ।
पिण्डारो बिल्वपत्रश्च मूषिकादः शिरीषकः ॥ ५.१०३.१४ ॥
करवीर, पीठरक, संवृत्त आणि वृत्त, पिण्डार, बिल्वपत्र, मूषिकाद आणि शिरीषक.
5.103.15
दिलीपः शङ्खशीर्षश्च ज्योतिष्कोऽथापराजितः ।
कौरव्यो धृतराष्ट्रश्च कुहुरः कृशकस्तथा ॥ ५.१०३.१५ ॥
दिलीप, शङ्खशीर्ष, ज्योतिष्क, नंतर अपराजित, कौरव्य, धृतराष्ट्र, कुहुर आणि कृशक.
5.103.16
विरजा धारणश्चैव सुबाहुर्मुखरो जयः ।
बधिरान्धौ विशुण्डिश्च विरसः सुरसस्तथा ॥ ५.१०३.१६ ॥
विरजा, धारण, सुबाहू, मुखर, जय, बधिर व अंध, विशुण्डि, विरस आणि सुरस.
5.103.17
एते चान्ये च बहवः कश्यपस्यात्मजाः स्मृताः ।
मातले पश्य यद्यत्र कश्चित्ते रोचते वरः ॥ ५.१०३.१७ ॥
हे आणि इतर अनेक कश्यपाचे पुत्र स्मरले गेले आहेत. मातले, पाहा, येथे तुला कोणता वर पसंत पडतो ते.
5.103.18
मातलिस्त्वेकमव्यग्रः सततं संनिरीक्ष्य वै ।
पप्रच्छ नारदं तत्र प्रीतिमानिव चाभवत् ॥ ५.१०३.१८ ॥
मातली शांत चित्ताने सतत निरीक्षण करून एकाला निवडून तेथेच नारदांना विचारले, आणि तो जणू प्रसन्न झाला.
5.103.19
स्थितो य एष पुरतः कौरव्यस्यार्यकस्य तु ।
द्युतिमान्दर्शनीयश्च कस्यैष कुलनन्दनः ॥ ५.१०३.१९ ॥
कौरव्य आर्यकासमोर उभा असलेला हा तेजस्वी आणि दर्शनीय पुरुष कोणत्या कुलाचा आनंद आहे?
5.103.20
कः पिता जननी चास्य कतमस्यैष भोगिनः ।
वंशस्य कस्यैष महान्केतुभूत इव स्थितः ॥ ५.१०३.२० ॥
याचे पिता आणि माता कोण आहेत? हा कोणत्या नागवंशाचा आहे? कोणत्या वंशाच्या महान ध्वजासारखा तो उभा आहे?
5.103.21
प्रणिधानेन धैर्येण रूपेण वयसा च मे ।
मनः प्रविष्टो देवर्षे गुणकेश्याः पतिर्वरः ॥ ५.१०३.२१ ॥
हे देवर्षी, याच्या एकाग्रता, धैर्य, रूप आणि तारुण्याने माझे मन याच्यात गुंतले आहे; गुणकेशीसाठी हाच योग्य वर आहे.
5.103.22
मातलिं प्रीतमनसं दृष्ट्वा सुमुखदर्शनात् ।
निवेदयामास तदा माहात्म्यं जन्म कर्म च ॥ ५.१०३.२२ ॥
सुमुखाला पाहून प्रसन्न मनाच्या मातलीला तेव्हा त्यांनी त्याचे माहात्म्य, जन्म आणि कर्म सांगितले.
5.103.23
ऐरावतकुले जातः सुमुखो नाम नागराट् ।
आर्यकस्य मतः पौत्रो दौहित्रो वामनस्य च ॥ ५.१०३.२३ ॥
ऐरावत कुलात जन्मलेला सुमुख नावाचा नागराज आर्यकाचा नातू आणि वामनाचा दौहित्र मानला जातो.
5.103.24
एतस्य हि पिता नागश्चिकुरो नाम मातले ।
नचिराद्वैतनेयेन पञ्चत्वमुपपादितः ॥ ५.१०३.२४ ॥
हे मातली, याचा पिता चिकुर नावाचा नाग होता; वैतनेयाने त्याला थोड्याच काळापूर्वी मृत्यूला पाठवले.
5.103.25
ततोऽब्रवीत्प्रीतमना मातलिर्नारदं वचः ।
एष मे रुचितस्तात जामाता भुजगोत्तमः ॥ ५.१०३.२५ ॥
तेव्हा प्रसन्न मनाने मातलि नारदाला म्हणाला, "तात, हा उत्तम नाग मला जावई म्हणून पसंत आहे."
5.103.26
क्रियतामत्र यत्नो वै प्रीतिमानस्म्यनेन वै ।
अस्मै नागाय वै दातुं प्रियां दुहितरं मुने ॥ ५.१०३.२६ ॥
"मुनी, यासाठी प्रयत्न करा; या नागाला माझी प्रिय कन्या देण्यात मला खरोखर आनंद आहे."