মহাভারত · অধ্যায় 5.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.110.1
इयं दिग्दियिता राज्ञो वरुणस्य तु गोपतेः ।
सदा सलिलराजस्य प्रतिष्ठा चादिरेव च ॥ ५.११०.१ ॥
এই দিক রাজা বরুণের প্রিয়; তিনি গোপতি ও জলরাজ। এখানে তাঁর সদা আসন ও পর্বত রয়েছে।
5.110.2
अत्र पश्चादहः सूर्यो विसर्जयति गाः स्वयम् ।
पश्चिमेत्यभिविख्याता दिगियं द्विजसत्तम ॥ ५.११०.२ ॥
এখানে দিনের শেষে সূর্য নিজে তার রশ্মি সংহরণ করে; হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, এই দিক পশ্চিম নামে বিখ্যাত।
5.110.3
यादसामत्र राज्येन सलिलस्य च गुप्तये ।
कश्यपो भगवान्देवो वरुणं स्माभ्यषेचयत् ॥ ५.११०.३ ॥
এখানে জলচরদের ও জলের রক্ষার জন্য পূজ্য দেবতা কশ্যপ বরুণকে রাজ্যাভিষেক করেছিলেন।
5.110.4
अत्र पीत्वा समस्तान्वै वरुणस्य रसांस्तु षट् ।
जायते तरुणः सोमः शुक्लस्यादौ तमिस्रहा ॥ ५.११०.४ ॥
এখানে বরুণের ছয় রস সম্পূর্ণ পান করে, শুক্লপক্ষের শুরুতে অন্ধকার-নাশক তরুণ চন্দ্র জন্মায়।
5.110.5
अत्र पञ्चात्कृता दैत्या वायुना संयतास्तदा ।
निश्चसन्तो महावातैरर्दिताः सुषुपुर्द्विज ॥ ५.११०.५ ॥
এখানে পঞ্চম দিকে সৃষ্ট দৈত্যরা তখন বায়ুর দ্বারা সংযত হয়েছিল; মহাবাতে পীড়িত হয়ে দীর্ঘশ্বাস ফেলতে ফেলতে তারা ঘুমিয়ে পড়ে, হে দ্বিজ।
5.110.6
अत्र सूर्यं प्रणयिनं प्रतिगृह्णाति पर्वतः ।
अस्तो नाम यतः सन्ध्या पश्चिमा प्रतिसर्यति ॥ ५.११०.६ ॥
এখানে প্রিয় সূর্যকে পর্বত গ্রহণ করে; তার নাম অস্ত। যেখান থেকে পশ্চিম সন্ধ্যা আবার ফিরে আসে।
5.110.7
अतो रात्रिश्च निद्रा च निर्गता दिवसक्षये ।
जायते जीवलोकस्य हर्तुमर्धमिवायुषः ॥ ५.११०.७ ॥
এখান থেকে দিনের শেষে রাত্রি ও নিদ্রা বেরিয়ে আসে, যেন জীবলোকের আয়ুর অর্ধেক হরণ করতে।
5.110.8
अत्र देवीं दितिं सुप्तामात्मप्रसवधारिणीम् ।
विगर्भामकरोच्छक्रो यत्र जातो मरुद्गणः ॥ ५.११०.८ ॥
এখানে ঘুমন্ত দেবী দিতিকে — যিনি নিজের গর্ভ ধারণ করেছিলেন — ইন্দ্র গর্ভহীন করেছিলেন; এখানেই মরুদ্গণ জন্ম নিয়েছিল।
5.110.9
अत्र मूलं हिमवतो मन्दरं याति शाश्वतम् ।
अपि वर्षसहस्रेण न चास्यान्तोऽधिगम्यते ॥ ५.११०.९ ॥
এখানে হিমালয়ের মূল চিরকাল মন্দর পর্যন্ত বিস্তৃত; হাজার বছরেও এর শেষ পাওয়া যায় না।
5.110.10
अत्र काञ्चनशैलस्य काञ्चनाम्बुरुहस्य च ।
उदधेस्तीरमासाद्य सुरभिः क्षरते पयः ॥ ५.११०.१० ॥
এখানে সোনার পর্বত ও সোনার পদ্মের নিকটে সমুদ্রতীরে পৌঁছে সুরভি দুধ ক্ষরণ করেন।
5.110.11
अत्र मध्ये समुद्रस्य कबन्धः प्रतिदृश्यते ।
स्वर्भानोः सूर्यकल्पस्य सोमसूर्यौ जिघांसतः ॥ ५.११०.११ ॥
এখানে সমুদ্রের মাঝে একটি কবন্ধ (মস্তকহীন দেহ) দেখা যায় — সূর্যতুল্য স্বর্ভানুর; সে চন্দ্র ও সূর্যকে বধ করতে চায়।
5.110.12
सुवर्णशिरसोऽप्यत्र हरिरोम्णः प्रगायतः ।
अदृश्यस्याप्रमेयस्य श्रूयते विपुलो ध्वनिः ॥ ५.११०.१२ ॥
এখানে সোনার মস্তক ও পীতবর্ণ লোমবিশিষ্ট — গান গাওয়া, অদৃশ্য, অপ্রমেয়ের — বিশাল ধ্বনি শোনা যায়।
5.110.13
अत्र ध्वजवती नाम कुमारी हरिमेधसः ।
आकाशे तिष्ठतिष्ठेति तस्थौ सूर्यस्य शासनात् ॥ ५.११०.१३ ॥
এখানে হরিমেধসের কন্যা ধ্বজবতী নামে এক কুমারী আছেন; সূর্যের আদেশে "দাঁড়াও, দাঁড়াও" বলে তিনি আকাশে দাঁড়িয়ে আছেন।
5.110.14
अत्र वायुस्तथा वह्निरापः खं चापि गालव ।
आह्निकं चैव नैशं च दुःखं स्पर्शं विमुञ्चति ॥ ५.११०.१४ ॥
হে গালব, এখানে বায়ু, অগ্নি, জল ও আকাশও আছে; দিন ও রাতের দুঃখ এবং স্পর্শও এখানে ত্যাগ করা হয়।
5.110.15
अतःप्रभृति सूर्यस्य तिर्यगावर्तते गतिः ।
अत्र ज्योतींषि सर्वाणि विशन्त्यादित्यमण्डलम् ॥ ५.११०.१५ ॥
এরপর থেকে সূর্যের গতি তির্যকভাবে আবর্তিত হয়; এখানে সকল জ্যোতিষ্ক আদিত্যমণ্ডলে প্রবেশ করে।
5.110.16
अष्टाविंशतिरात्रं च क्रम्य सह भानुना ।
निष्पतन्ति पुनः सूर्यात्सोमसंयोगयोगतः ॥ ५.११०.१६ ॥
আটাশ রাত সূর্যের সঙ্গে চলে, চন্দ্রের সংযোগযোগে তারা আবার সূর্য থেকে বেরিয়ে আসে।
5.110.17
अत्र नित्यं स्रवन्तीनां प्रभवः सागरोदयः ।
अत्र लोकत्रयस्यापस्तिष्ठन्ति वरुणालये ॥ ५.११०.१७ ॥
এখানে নদীসমূহের নিত্য উৎস ও সমুদ্রের উদয় আছে; ত্রিলোকের জল বরুণের আলয়ে অবস্থান করে।
5.110.18
अत्र पन्नगराजस्याप्यनन्तस्य निवेशनम् ।
अनादिनिधनस्यात्र विष्णोः स्थानमनुत्तमम् ॥ ५.११०.१८ ॥
এখানে নাগরাজ অনন্তেরও আবাস আছে; আদি-অন্তহীন বিষ্ণুর সর্বোত্তম স্থানও এখানেই।
5.110.19
अत्रानलसखस्यापि पवनस्य निवेशनम् ।
महर्षेः कश्यपस्यात्र मारीचस्य निवेशनम् ॥ ५.११०.१९ ॥
এখানে অগ্নির সখা বায়ুর নিবাসও আছে। এখানে মহর্ষি কশ্যপের এবং মরীচির নিবাস।
5.110.20
एष ते पश्चिमो मार्गो दिग्द्वारेण प्रकीर्तितः ।
ब्रूहि गालव गच्छावो बुद्धिः का द्विजसत्तम ॥ ५.११०.२० ॥
এটাই তোমার পশ্চিমের পথ; দিকের দ্বার দিয়ে এটি ঘোষিত হয়েছে। গালব, বলো; চলো আমরা যাই। হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, তোমার সংকল্প কী?