મહાભારત · અધ્યાય 5.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.110.1
इयं दिग्दियिता राज्ञो वरुणस्य तु गोपतेः ।
सदा सलिलराजस्य प्रतिष्ठा चादिरेव च ॥ ५.११०.१ ॥
આ દિશા રાજા વરુણને પ્રિય છે; તે ગોપતિ અને જળરાજ છે. અહીં તેમનું સદાનું સ્થાન અને પર્વત છે.
5.110.2
अत्र पश्चादहः सूर्यो विसर्जयति गाः स्वयम् ।
पश्चिमेत्यभिविख्याता दिगियं द्विजसत्तम ॥ ५.११०.२ ॥
અહીં દિવસના અંતે સૂર્ય પોતે પોતાનાં કિરણો સમેટે છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ દિશા પશ્ચિમ નામે પ્રસિદ્ધ છે.
5.110.3
यादसामत्र राज्येन सलिलस्य च गुप्तये ।
कश्यपो भगवान्देवो वरुणं स्माभ्यषेचयत् ॥ ५.११०.३ ॥
અહીં જળજીવો અને જળના રક્ષણ માટે પૂજ્ય દેવ કશ્યપે વરુણનો રાજ્યાભિષેક કર્યો.
5.110.4
अत्र पीत्वा समस्तान्वै वरुणस्य रसांस्तु षट् ।
जायते तरुणः सोमः शुक्लस्यादौ तमिस्रहा ॥ ५.११०.४ ॥
અહીં વરુણના છ રસો સંપૂર્ણ પીને, શુક્લ પક્ષના આરંભે અંધકારનો નાશ કરનાર તરુણ ચંદ્ર જન્મે છે.
5.110.5
अत्र पञ्चात्कृता दैत्या वायुना संयतास्तदा ।
निश्चसन्तो महावातैरर्दिताः सुषुपुर्द्विज ॥ ५.११०.५ ॥
અહીં પાંચમી દિશામાં સર્જાયેલા દૈત્યો ત્યારે વાયુથી નિયંત્રિત થયા; મહાવાતોથી પીડિત થઈ નિસાસા નાખતાં તેઓ સૂઈ ગયા, હે દ્વિજ.
5.110.6
अत्र सूर्यं प्रणयिनं प्रतिगृह्णाति पर्वतः ।
अस्तो नाम यतः सन्ध्या पश्चिमा प्रतिसर्यति ॥ ५.११०.६ ॥
અહીં પ્રિય સૂર્યને પર્વત સ્વીકારે છે; તેને અસ્ત કહે છે. ત્યાંથી જ પશ્ચિમની સંધ્યા પાછી ફરે છે.
5.110.7
अतो रात्रिश्च निद्रा च निर्गता दिवसक्षये ।
जायते जीवलोकस्य हर्तुमर्धमिवायुषः ॥ ५.११०.७ ॥
અહીંથી દિવસના અંતે રાત્રિ અને નિદ્રા નીકળે છે, જાણે જીવલોકનું અડધું આયુષ્ય હરવા માટે.
5.110.8
अत्र देवीं दितिं सुप्तामात्मप्रसवधारिणीम् ।
विगर्भामकरोच्छक्रो यत्र जातो मरुद्गणः ॥ ५.११०.८ ॥
અહીં સૂતેલી દેવી દિતિને — જે પોતાનો ગર્ભ ધારણ કરતી હતી — ઇન્દ્રે ગર્ભરહિત કરી; અહીં જ મરુદ્ગણો જન્મ્યા.
5.110.9
अत्र मूलं हिमवतो मन्दरं याति शाश्वतम् ।
अपि वर्षसहस्रेण न चास्यान्तोऽधिगम्यते ॥ ५.११०.९ ॥
અહીં હિમાલયનું મૂળ શાશ્વત રીતે મંદર સુધી જાય છે; હજાર વર્ષે પણ તેનો અંત મળતો નથી.
5.110.10
अत्र काञ्चनशैलस्य काञ्चनाम्बुरुहस्य च ।
उदधेस्तीरमासाद्य सुरभिः क्षरते पयः ॥ ५.११०.१० ॥
અહીં સુવર્ણ પર્વત અને સુવર્ણ કમળની નજીક, સમુદ્રતટે પહોંચીને સુરભિ દૂધ ઝરે છે.
5.110.11
अत्र मध्ये समुद्रस्य कबन्धः प्रतिदृश्यते ।
स्वर्भानोः सूर्यकल्पस्य सोमसूर्यौ जिघांसतः ॥ ५.११०.११ ॥
અહીં સમુદ્રના મધ્યમાં એક કબંધ (માથા વિનાનું શરીર) દેખાય છે — સૂર્ય સમાન સ્વર્ભાનુનું; તે ચંદ્ર અને સૂર્યને મારવા ઇચ્છે છે.
5.110.12
सुवर्णशिरसोऽप्यत्र हरिरोम्णः प्रगायतः ।
अदृश्यस्याप्रमेयस्य श्रूयते विपुलो ध्वनिः ॥ ५.११०.१२ ॥
અહીં સુવર્ણ મસ્તક અને હરિરોમવાળા — ગાતા, અદૃશ્ય, અપ્રમેયનો — વિશાળ ધ્વનિ સંભળાય છે.
5.110.13
अत्र ध्वजवती नाम कुमारी हरिमेधसः ।
आकाशे तिष्ठतिष्ठेति तस्थौ सूर्यस्य शासनात् ॥ ५.११०.१३ ॥
અહીં હરિમેધસની ધ્વજવતી નામની કુમારી છે; સૂર્યની આજ્ઞાથી "ઊભી રહે, ઊભી રહે" કહેતી તે આકાશમાં ઊભી રહી.
5.110.14
अत्र वायुस्तथा वह्निरापः खं चापि गालव ।
आह्निकं चैव नैशं च दुःखं स्पर्शं विमुञ्चति ॥ ५.११०.१४ ॥
હે ગાલવ, અહીં વાયુ, અગ્નિ, જળ અને આકાશ પણ છે; દિવસ અને રાતનું દુઃખ તથા સ્પર્શ અહીં છૂટી જાય છે.
5.110.15
अतःप्रभृति सूर्यस्य तिर्यगावर्तते गतिः ।
अत्र ज्योतींषि सर्वाणि विशन्त्यादित्यमण्डलम् ॥ ५.११०.१५ ॥
ત્યારથી સૂર્યની ગતિ તિરછી ફરે છે; અહીં બધાં જ્યોતિષ્કો આદિત્યમંડળમાં પ્રવેશે છે.
5.110.16
अष्टाविंशतिरात्रं च क्रम्य सह भानुना ।
निष्पतन्ति पुनः सूर्यात्सोमसंयोगयोगतः ॥ ५.११०.१६ ॥
અઠ્ઠાવીસ રાત્રિ સૂર્ય સાથે ચાલીને, ચંદ્રના સંયોગયોગથી તેઓ ફરી સૂર્યમાંથી બહાર નીકળે છે.
5.110.17
अत्र नित्यं स्रवन्तीनां प्रभवः सागरोदयः ।
अत्र लोकत्रयस्यापस्तिष्ठन्ति वरुणालये ॥ ५.११०.१७ ॥
અહીં નદીઓનું નિત્ય ઉદ્ભવસ્થાન અને સમુદ્રનો ઉદય છે; ત્રણ લોકનાં જળ વરુણના આલયમાં રહે છે.
5.110.18
अत्र पन्नगराजस्याप्यनन्तस्य निवेशनम् ।
अनादिनिधनस्यात्र विष्णोः स्थानमनुत्तमम् ॥ ५.११०.१८ ॥
અહીં નાગરાજ અનંતનું નિવાસસ્થાન પણ છે; આદિ-અંતરહિત વિષ્ણુનું અનુત્તમ સ્થાન પણ અહીં છે.
5.110.19
अत्रानलसखस्यापि पवनस्य निवेशनम् ।
महर्षेः कश्यपस्यात्र मारीचस्य निवेशनम् ॥ ५.११०.१९ ॥
અહીં અગ્નિના મિત્ર પવનનું પણ નિવાસસ્થાન છે. અહીં મહર્ષિ કશ્યપ અને મારીચનું નિવાસસ્થાન છે.
5.110.20
एष ते पश्चिमो मार्गो दिग्द्वारेण प्रकीर्तितः ।
ब्रूहि गालव गच्छावो बुद्धिः का द्विजसत्तम ॥ ५.११०.२० ॥
આ તારો પશ્ચિમનો માર્ગ છે, જે દિશાના દ્વાર દ્વારા કહેવાયો છે. ગાલવ, કહે; ચાલો જઈએ. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તારો નિશ્ચય શો છે?