ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.110.1
इयं दिग्दियिता राज्ञो वरुणस्य तु गोपतेः ।
सदा सलिलराजस्य प्रतिष्ठा चादिरेव च ॥ ५.११०.१ ॥
ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਉਹ ਗੋਪਤੀ ਅਤੇ ਜਲਰਾਜ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸਦਾ ਸਦਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਹਨ।
5.110.2
अत्र पश्चादहः सूर्यो विसर्जयति गाः स्वयम् ।
पश्चिमेत्यभिविख्याता दिगियं द्विजसत्तम ॥ ५.११०.२ ॥
ਇੱਥੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਆਪ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦਵਿਜਸੱਤਮ, ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਪੱਛਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
5.110.3
यादसामत्र राज्येन सलिलस्य च गुप्तये ।
कश्यपो भगवान्देवो वरुणं स्माभ्यषेचयत् ॥ ५.११०.३ ॥
ਇੱਥੇ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੂਜਯ ਦੇਵ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
5.110.4
अत्र पीत्वा समस्तान्वै वरुणस्य रसांस्तु षट् ।
जायते तरुणः सोमः शुक्लस्यादौ तमिस्रहा ॥ ५.११०.४ ॥
ਇੱਥੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਛੇ ਰਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਰੁਣ ਚੰਦਰਮਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
5.110.5
अत्र पञ्चात्कृता दैत्या वायुना संयतास्तदा ।
निश्चसन्तो महावातैरर्दिताः सुषुपुर्द्विज ॥ ५.११०.५ ॥
ਇੱਥੇ ਪੰਜਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਦੈਂਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੇ ਗਏ; ਮਹਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਹਾਉਕੇ ਭਰਦੇ ਉਹ ਸੌਂ ਗਏ, ਹੇ ਦਵਿਜ।
5.110.6
अत्र सूर्यं प्रणयिनं प्रतिगृह्णाति पर्वतः ।
अस्तो नाम यतः सन्ध्या पश्चिमा प्रतिसर्यति ॥ ५.११०.६ ॥
ਇੱਥੇ ਪਿਆਰੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਰਬਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਅਸਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਸੰਧਿਆ ਮੁੜ ਰੇਂਗਦੀ ਹੈ।
5.110.7
अतो रात्रिश्च निद्रा च निर्गता दिवसक्षये ।
जायते जीवलोकस्य हर्तुमर्धमिवायुषः ॥ ५.११०.७ ॥
ਇੱਥੋਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ-ਲੋਕ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹਰਨ ਲਈ।
5.110.8
अत्र देवीं दितिं सुप्तामात्मप्रसवधारिणीम् ।
विगर्भामकरोच्छक्रो यत्र जातो मरुद्गणः ॥ ५.११०.८ ॥
ਇੱਥੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਦਿਤੀ ਨੂੰ — ਜੋ ਆਪਣਾ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ — ਇੰਦਰ ਨੇ ਗਰਭ-ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਰੁਦ੍ਗਣ ਜਨਮੇ।
5.110.9
अत्र मूलं हिमवतो मन्दरं याति शाश्वतम् ।
अपि वर्षसहस्रेण न चास्यान्तोऽधिगम्यते ॥ ५.११०.९ ॥
ਇੱਥੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਦਾ ਲਈ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
5.110.10
अत्र काञ्चनशैलस्य काञ्चनाम्बुरुहस्य च ।
उदधेस्तीरमासाद्य सुरभिः क्षरते पयः ॥ ५.११०.१० ॥
ਇੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੁਰਭੀ ਦੁੱਧ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।
5.110.11
अत्र मध्ये समुद्रस्य कबन्धः प्रतिदृश्यते ।
स्वर्भानोः सूर्यकल्पस्य सोमसूर्यौ जिघांसतः ॥ ५.११०.११ ॥
ਇੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਬੰਧ (ਬਿਨਾਂ ਸਿਰ ਦਾ ਧੜ) ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦਾ; ਉਹ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.110.12
सुवर्णशिरसोऽप्यत्र हरिरोम्णः प्रगायतः ।
अदृश्यस्याप्रमेयस्य श्रूयते विपुलो ध्वनिः ॥ ५.११०.१२ ॥
ਇੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਹਰੇ-ਪੀਲੇ ਰੋਮਾਂ ਵਾਲੇ — ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਦਾ — ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਾਦ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
5.110.13
अत्र ध्वजवती नाम कुमारी हरिमेधसः ।
आकाशे तिष्ठतिष्ठेति तस्थौ सूर्यस्य शासनात् ॥ ५.११०.१३ ॥
ਇੱਥੇ ਹਰਿਮੇਧਸ ਦੀ ਧ੍ਵਜਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁਆਰੀ ਕੰਨਿਆ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ "ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ" ਆਖਦੀ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ।
5.110.14
अत्र वायुस्तथा वह्निरापः खं चापि गालव ।
आह्निकं चैव नैशं च दुःखं स्पर्शं विमुञ्चति ॥ ५.११०.१४ ॥
ਹੇ ਗਾਲਵ, ਇੱਥੇ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਜਲ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਹਨ; ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਛੋਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.110.15
अतःप्रभृति सूर्यस्य तिर्यगावर्तते गतिः ।
अत्र ज्योतींषि सर्वाणि विशन्त्यादित्यमण्डलम् ॥ ५.११०.१५ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਤਿਰਛੀ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5.110.16
अष्टाविंशतिरात्रं च क्रम्य सह भानुना ।
निष्पतन्ति पुनः सूर्यात्सोमसंयोगयोगतः ॥ ५.११०.१६ ॥
ਅਠਾਈ ਰਾਤਾਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਚੱਲ ਕੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸੰਯੋਗ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
5.110.17
अत्र नित्यं स्रवन्तीनां प्रभवः सागरोदयः ।
अत्र लोकत्रयस्यापस्तिष्ठन्ति वरुणालये ॥ ५.११०.१७ ॥
ਇੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਉਦੈ ਹੈ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.110.18
अत्र पन्नगराजस्याप्यनन्तस्य निवेशनम् ।
अनादिनिधनस्यात्र विष्णोः स्थानमनुत्तमम् ॥ ५.११०.१८ ॥
ਇੱਥੇ ਨਾਗਰਾਜ ਅਨੰਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਹੈ; ਆਦਿ-ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ।
5.110.19
अत्रानलसखस्यापि पवनस्य निवेशनम् ।
महर्षेः कश्यपस्यात्र मारीचस्य निवेशनम् ॥ ५.११०.१९ ॥
ਇੱਥੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਪਵਨ ਦਾ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਮਾਰੀਚ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।
5.110.20
एष ते पश्चिमो मार्गो दिग्द्वारेण प्रकीर्तितः ।
ब्रूहि गालव गच्छावो बुद्धिः का द्विजसत्तम ॥ ५.११०.२० ॥
ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੱਛਮੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਾਲਵ, ਦੱਸ; ਆਓ ਚੱਲੀਏ। ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀ ਹੈ?