મહાભારત · અધ્યાય 5.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.114.1
अथाह गालवं दीनं सुपर्णः पततां वरः ।
निर्मितं वह्निना भूमौ वायुना शोधितं तथा।
यस्माद्धिरण्मयं सर्वं हिरण्यं तेन चोच्यते ॥ ५.११४.१ ॥
ત્યારે પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ સુપર્ણે દીન ગાલવને કહ્યું: અગ્નિ વડે ભૂમિમાં નિર્મિત અને વાયુ વડે શુદ્ધ કરાયેલું; સર્વ સુવર્ણમય હોવાથી તેને હિરણ્ય કહેવાય છે.
5.114.2
धत्ते धारयते चेदमतस्मात्कारणाद्धनम् ।
तदेतत्रिषु लोकेषु धनं तिष्ठति शाश्वतम् ॥ ५.११४.२ ॥
આ ધારણ કરે છે અને સંભાળે છે, તેથી આ કારણે તેને ધન કહેવાય છે. આ ધન ત્રણેય લોકમાં શાશ્વત રીતે સ્થિર રહે છે.
5.114.3
नित्यं प्रोष्ठपदाभ्यां च शुक्रे धनपतौ तथा ।
मनुष्येभ्यः समादत्ते शुक्रश्चित्तार्जितं धनम् ॥ ५.११४.३ ॥
સદા પ્રોષ્ઠપદાઓ દ્વારા અને ધનપતિ શુક્રમાં; તેમજ શુક્ર મનુષ્યો પાસેથી ચિત્ત વડે મેળવેલું ધન ગ્રહણ કરે છે.
5.114.4
अजैकपादहिर्बुध्न्यौ रक्ष्येते धनदेन च ।
एवं न शक्यते लब्धुमलब्धव्यं द्विजर्षभ ।
ऋते च धनमश्वानां नावाप्तिर्विद्यते तव ॥ ५.११४.४ ॥
અજૈકપાદ અને અહિર્બુધ્ન્ય ધનદ (કુબેર) વડે રક્ષિત છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ રીતે ન મળેલું મેળવી શકાતું નથી; ઘોડાના ધન વિના તમને તે પ્રાપ્ત નહીં થાય.
5.114.5
स त्वं याचात्र राजानं कंचिद्राजर्षिवंशजम् ।
अपीड्य राजा पौरान्हि यो नौ कुर्यात्कृतार्थिनौ ॥ ५.११४.५ ॥
તું અહીં રાજર્ષિ વંશમાં જન્મેલા કોઈ રાજાને યાચના કર; નાગરિકોને પીડા આપ્યા વિના જે રાજા આપણા બંનેના મનોરથ પૂર્ણ કરે.
5.114.6
अस्ति सोमान्ववाये मे जातः कश्चिन्नृपः सखा ।
अभिगच्छावहे तं वै तस्यास्ति विभवो भुवि ॥ ५.११४.६ ॥
સોમવંશમાં જન્મેલો મારો એક રાજા મિત્ર છે; આપણે બંને તેની પાસે જઈએ, કારણ કે પૃથ્વી પર તેનું વૈભવ છે.
5.114.7
ययातिर्नाम राजर्षिर्नोहुषः सत्यविक्रमः ।
स दास्यति मया चोक्तो भवता चार्थितः स्वयम् ॥ ५.११४.७ ॥
યયાતિ નામના રાજર્ષિ, નહુષના પુત્ર, સત્યપરાક્રમી. મેં કહ્યું છે અને તમે સ્વયં માગ્યું છે, તેથી તે આપશે.
5.114.8
विभवश्चास्य सुमहानासीद्धनपतेरिव ।
एवं गुरुधनं विद्वन्दानेनैव विशोधय ॥ ५.११४.८ ॥
તેનો વૈભવ કુબેર જેવો અત્યંત મહાન છે. હે વિદ્વાન, ગુરુધનને દાનથી જ શુદ્ધ કર.
5.114.9
तथा तौ कथयन्तौ च चिन्तयन्तौ च यत्क्षमम् ।
प्रतिष्ठाने नरपतिं ययातिं प्रत्युपस्थितौ ॥ ५.११४.९ ॥
આ રીતે વાત કરતા અને જે યોગ્ય હોય તે વિચારતા, તે બંને પ્રતિષ્ઠાનમાં રાજા યયાતિ પાસે પહોંચ્યા.
5.114.10
प्रतिगृह्य च सत्कारैरर्घ्यपाद्यादिकं वरम् ।
पृष्टश्चागमने हेतुमुवाच विनतासुतः ॥ ५.११४.१० ॥
સત્કારપૂર્વક અર્ઘ્ય, પાદ્ય વગેરે ઉત્તમ વસ્તુઓ સ્વીકારીને, આવવાનું કારણ પૂછાતાં વિનતાના પુત્રે કહ્યું.
5.114.11
अयं मे नाहुष सखा गालवस्तपसो निधिः ।
विश्वामित्रस्य शिष्योऽभूद्वर्षाण्ययुतशो नृप ॥ ५.११४.११ ॥
હે નહુષપુત્ર, આ મારો મિત્ર ગાલવ છે, તપનો ખજાનો. હે રાજા, એ વિશ્વામિત્રનો શિષ્ય હતો, હજારો વર્ષ સુધી.
5.114.12
सोऽयं तेनाभ्यनुज्ञात उपकारेप्सया द्विजः ।
तमाह भगवान्किं ते ददानि गुरुदक्षिणाम् ॥ ५.११४.१२ ॥
તેની અનુમતિ મેળવીને, ઉપકાર કરવાની ઇચ્છાથી તે દ્વિજે તેને કહ્યું: હે ભગવન્, ગુરુદક્ષિણા રૂપે તમને શું આપું?
5.114.13
असकृत्तेन चोक्तेन किंचिदागतमन्युना ।
अयमुक्तः प्रयच्छेति जानता विभवं लघु ॥ ५.११४.१३ ॥
તેણે વારંવાર કહેવાથી, થોડો ક્રોધ જાગીને, 'આ મને આપ' એમ કહેવાયું; પોતાનું વૈભવ જાણતો હોવા છતાં સહેલાઈથી.
5.114.14
एकतःश्यामकर्णानां शुभ्राणां शुद्धजन्मनाम् ।
अष्टौ शतानि मे देहि हयानां चन्द्रवर्चसाम् ॥ ५.११४.१४ ॥
એક બાજુ કાળા કાનવાળા, શ્વેત, શુદ્ધ જન્મના, ચંદ્ર જેવા તેજસ્વી આઠસો ઘોડા મને આપ.
5.114.15
गुर्वर्थो दीयतामेव यदि गालव मन्यसे ।
इत्येवमाह सक्रोधो विश्वामित्रस्तपोधनः ॥ ५.११४.१५ ॥
'જો તું યોગ્ય માને, તો ગુરુદક્ષિણા માટે આ જ આપવામાં આવે' — એમ તપોધન વિશ્વામિત્રે ક્રોધપૂર્વક કહ્યું.
5.114.16
सोऽयं शोकेन महता तप्यमानो द्विजर्षभः ।
अशक्तः प्रतिकर्तुं तद्भवन्तं शरणं गतः ॥ ५.११४.१६ ॥
તે દ્વિજશ્રેષ્ઠ મહાન શોકથી તપીને, તેનો પ્રતિકાર કરવા અસમર્થ થઈને તમારી શરણમાં આવ્યો છે.
5.114.17
प्रतिगृह्य नरव्याघ्र त्वत्तो भिक्षां गतव्यथः ।
कृत्वाऽऽपवर्गं गुरवे चरिष्यति महत्तपः ॥ ५.११४.१७ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, તમારી પાસેથી ભિક્ષા લઈને, દુઃખરહિત થઈને, ગુરુ માટે દક્ષિણા પૂરી કરીને તે મહાન તપ કરશે.
5.114.18
तपसः संविभागेन भवन्तमपि योक्ष्यते ।
स्वेन राजर्षितपसा पूर्णं त्वां पूरयिष्यति ॥ ५.११४.१८ ॥
તપના ભાગની વહેંચણીથી તે તમને પણ જોડશે; પોતાના રાજર્ષિ-તપથી તે તમને પણ પૂર્ણ કરશે.
5.114.19
यावन्ति रोमाणि हये भवन्तीह नरेश्वर ।
तावन्तो वाजिनो लोकान्प्राप्नुवन्ति महीपते ॥ ५.११४.१९ ॥
હે નરેશ્વર, આ અશ્વમાં જેટલાં રોમ હોય છે, હે મહીપતિ, તેટલા લોકો અશ્વમેધ કરનારા પ્રાપ્ત કરે છે.
5.114.20
पात्रं प्रतिग्रहस्यायं दातुं पात्रं तथा भवान् ।
शङ्खे क्षीरमिवासक्तं भवत्वेतत्तथोपमम् ॥ ५.११४.२० ॥
આ દાન સ્વીકારવાના પાત્ર છે, અને તમે દાન આપવાના પાત્ર છો. શંખમાં દૂધ રહે તેમ આ ઉપમા રહો.