महाभारत · अध्याय 5.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.114.1
अथाह गालवं दीनं सुपर्णः पततां वरः ।
निर्मितं वह्निना भूमौ वायुना शोधितं तथा।
यस्माद्धिरण्मयं सर्वं हिरण्यं तेन चोच्यते ॥ ५.११४.१ ॥
तेव्हा पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ सुपर्ण दीन गालवाला म्हणाला: अग्नीने भूमीत निर्माण केलेले आणि वायूने शुद्ध केलेले; सर्व काही सुवर्णमय असल्यामुळे त्याला हिरण्य म्हणतात.
5.114.2
धत्ते धारयते चेदमतस्मात्कारणाद्धनम् ।
तदेतत्रिषु लोकेषु धनं तिष्ठति शाश्वतम् ॥ ५.११४.२ ॥
हे धारण करते आणि सांभाळते, म्हणून या कारणामुळे त्याला धन म्हणतात. हे धन तिन्ही लोकांत शाश्वतपणे टिकून राहते.
5.114.3
नित्यं प्रोष्ठपदाभ्यां च शुक्रे धनपतौ तथा ।
मनुष्येभ्यः समादत्ते शुक्रश्चित्तार्जितं धनम् ॥ ५.११४.३ ॥
नेहमी प्रोष्ठपदांद्वारे आणि धनपती शुक्राच्या ठायी; तसेच शुक्र माणसांकडून चित्ताने मिळवलेले धन घेतो.
5.114.4
अजैकपादहिर्बुध्न्यौ रक्ष्येते धनदेन च ।
एवं न शक्यते लब्धुमलब्धव्यं द्विजर्षभ ।
ऋते च धनमश्वानां नावाप्तिर्विद्यते तव ॥ ५.११४.४ ॥
अजैकपाद आणि अहिर्बुध्न्य धनदाने (कुबेराने) रक्षिले जातात. हे द्विजश्रेष्ठा, अशा प्रकारे न मिळालेले मिळवता येत नाही; घोड्यांच्या धनाशिवाय तुला ते मिळणार नाही.
5.114.5
स त्वं याचात्र राजानं कंचिद्राजर्षिवंशजम् ।
अपीड्य राजा पौरान्हि यो नौ कुर्यात्कृतार्थिनौ ॥ ५.११४.५ ॥
तू येथे राजर्षिवंशात जन्मलेल्या एखाद्या राजाकडे याचना कर; नागरिकांना पीडा न देता जो राजा आपल्या दोघांचे मनोरथ पूर्ण करील.
5.114.6
अस्ति सोमान्ववाये मे जातः कश्चिन्नृपः सखा ।
अभिगच्छावहे तं वै तस्यास्ति विभवो भुवि ॥ ५.११४.६ ॥
सोमवंशात जन्मलेला माझा एक राजा मित्र आहे; आपण दोघे त्याच्याकडे जाऊ, कारण पृथ्वीवर त्याचे वैभव आहे.
5.114.7
ययातिर्नाम राजर्षिर्नोहुषः सत्यविक्रमः ।
स दास्यति मया चोक्तो भवता चार्थितः स्वयम् ॥ ५.११४.७ ॥
ययाति नावाचा राजर्षी, नहुषाचा पुत्र, सत्यपराक्रमी. मी सांगितल्यामुळे आणि आपण स्वतः मागितल्यामुळे तो देईल.
5.114.8
विभवश्चास्य सुमहानासीद्धनपतेरिव ।
एवं गुरुधनं विद्वन्दानेनैव विशोधय ॥ ५.११४.८ ॥
त्याचे वैभव कुबेरासारखे अत्यंत मोठे आहे. हे विद्वाना, गुरुधन दानानेच शुद्ध कर.
5.114.9
तथा तौ कथयन्तौ च चिन्तयन्तौ च यत्क्षमम् ।
प्रतिष्ठाने नरपतिं ययातिं प्रत्युपस्थितौ ॥ ५.११४.९ ॥
असे बोलत आणि जे योग्य ते विचारत ते दोघे प्रतिष्ठानात राजा ययातीजवळ आले.
5.114.10
प्रतिगृह्य च सत्कारैरर्घ्यपाद्यादिकं वरम् ।
पृष्टश्चागमने हेतुमुवाच विनतासुतः ॥ ५.११४.१० ॥
सत्काराने अर्घ्य, पाद्य इत्यादी उत्तम गोष्टी स्वीकारून आगमनाचे कारण विचारले असता विनतेचा पुत्र म्हणाला.
5.114.11
अयं मे नाहुष सखा गालवस्तपसो निधिः ।
विश्वामित्रस्य शिष्योऽभूद्वर्षाण्ययुतशो नृप ॥ ५.११४.११ ॥
हे नहुषपुत्रा, हा माझा मित्र गालव आहे, तपाचा खजिना. हे राजा, हा विश्वामित्रांचा शिष्य होता, हजारो वर्षे.
5.114.12
सोऽयं तेनाभ्यनुज्ञात उपकारेप्सया द्विजः ।
तमाह भगवान्किं ते ददानि गुरुदक्षिणाम् ॥ ५.११४.१२ ॥
त्याने अनुमती दिल्यावर तो द्विज उपकाराच्या इच्छेने त्याला म्हणाला, हे भगवन्, गुरुदक्षिणा म्हणून तुम्हाला काय देऊ?
5.114.13
असकृत्तेन चोक्तेन किंचिदागतमन्युना ।
अयमुक्तः प्रयच्छेति जानता विभवं लघु ॥ ५.११४.१३ ॥
त्याने वारंवार सांगितल्यामुळे, थोडा क्रोध उत्पन्न होऊन, 'हे मला दे' असे सांगितले गेले; आपले वैभव जाणत असूनही सहज रीतीने.
5.114.14
एकतःश्यामकर्णानां शुभ्राणां शुद्धजन्मनाम् ।
अष्टौ शतानि मे देहि हयानां चन्द्रवर्चसाम् ॥ ५.११४.१४ ॥
एका बाजूला काळ्या कानांचे, शुभ्र, शुद्ध जन्माचे, चंद्रासारखे तेजस्वी असे आठशे घोडे मला दे.
5.114.15
गुर्वर्थो दीयतामेव यदि गालव मन्यसे ।
इत्येवमाह सक्रोधो विश्वामित्रस्तपोधनः ॥ ५.११४.१५ ॥
'जर तुला योग्य वाटत असेल, तर गुरुदक्षिणेसाठी हेच द्यावे' — असे तपोधन विश्वामित्र रागाने म्हणाले.
5.114.16
सोऽयं शोकेन महता तप्यमानो द्विजर्षभः ।
अशक्तः प्रतिकर्तुं तद्भवन्तं शरणं गतः ॥ ५.११४.१६ ॥
तो द्विजश्रेष्ठ मोठ्या शोकाने तप्त होऊन, त्याचा प्रतिकार करण्यास असमर्थ होऊन आपल्याला शरण आला आहे.
5.114.17
प्रतिगृह्य नरव्याघ्र त्वत्तो भिक्षां गतव्यथः ।
कृत्वाऽऽपवर्गं गुरवे चरिष्यति महत्तपः ॥ ५.११४.१७ ॥
हे नरव्याघ्रा, आपल्याकडून भिक्षा घेऊन, दुःखरहित होऊन, गुरूसाठी दक्षिणा पूर्ण करून तो महान तप करील.
5.114.18
तपसः संविभागेन भवन्तमपि योक्ष्यते ।
स्वेन राजर्षितपसा पूर्णं त्वां पूरयिष्यति ॥ ५.११४.१८ ॥
तपाच्या वाटणीने तो आपल्यालाही जोडेल; आपल्या राजर्षी-तपाने तो आपल्यालाही पूर्ण करील.
5.114.19
यावन्ति रोमाणि हये भवन्तीह नरेश्वर ।
तावन्तो वाजिनो लोकान्प्राप्नुवन्ति महीपते ॥ ५.११४.१९ ॥
हे नरेश्वरा, या अश्वात जितके रोम आहेत, हे महीपते, तितके लोक अश्वमेध करणारे प्राप्त करतात.
5.114.20
पात्रं प्रतिग्रहस्यायं दातुं पात्रं तथा भवान् ।
शङ्खे क्षीरमिवासक्तं भवत्वेतत्तथोपमम् ॥ ५.११४.२० ॥
हा दान स्वीकारण्याचा पात्र आहे, आणि तुम्ही दान देण्याचे पात्र आहात. शंखात दूध राहते तसा हा उपमा असो.