महाभारत · अध्याय 5.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.115.1
एवमुक्तः सुपर्णेन तथ्यं वचनमुत्तमम् ।
विमृश्यावहितो राजा निश्चित्य च पुनः पुनः ॥ ५.११५.१ ॥
सुपर्णाने (गरुडाने) असे सांगितल्यावर राजाने ते सत्य आणि उत्तम वचन सावधपणे विचारून वारंवार निश्चय केला.
5.115.2
यष्टा क्रतुसहस्राणां दाता दानपतिः प्रभुः ।
ययातिः सर्वकाशीश इदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.११५.२ ॥
हजार यज्ञ करणारा, दानपती, समर्थ, सर्व काशीचा अधिपती ययाती हे वचन बोलला.
5.115.3
दृष्ट्वा प्रियसखं तार्क्ष्यं गालवं च द्विजर्षभम् ।
निदर्शनं च तपसो भिक्षां श्लाघ्यां च कीर्तिताम् ॥ ५.११५.३ ॥
प्रिय मित्र तार्क्ष्य आणि द्विजश्रेष्ठ गालव यांना पाहून, तसेच तपाचे उदाहरण असलेली प्रशंसनीय व कीर्तिमान भिक्षा पाहून.
5.115.4
अतीत्य च नृपानन्यानादित्यकुलसंभवान् ।
मत्सकाशमनुप्राप्तावेतां बुद्धिमवेक्ष्य च ॥ ५.११५.४ ॥
सूर्यवंशात जन्मलेल्या इतर राजांना मागे टाकून ते माझ्याजवळ आले आहेत; हा हेतू पाहूनही.
5.115.5
अद्य मे सफलं जन्म तारितं चाद्य मे कलम् ।
अद्यायं तारितो देशो मम तार्क्ष्य त्वयाऽनघ ॥ ५.११५.५ ॥
आज माझा जन्म सफल झाला आणि आज माझे कुल तरले. हे निष्पाप तार्क्ष्य, आज तुझ्यामुळे माझा हा देशही तरला.
5.115.6
वक्तुमिच्छामि तु सखे यथा जानासि मां पुरा ।
न तथा वित्तवानस्मि क्षीणं वित्तं च मे सखे ॥ ५.११५.६ ॥
मित्रा, मला सांगायचे आहे; तू पूर्वी मला जसे ओळखत होतास तसा मी आता धनवान नाही; मित्रा, माझे धन क्षीण झाले आहे.
5.115.7
न च शक्तोऽस्मि ते कर्तुं मोघमागमनं खग ।
न चाशामस्य विपर्षेर्वितथीकर्तुमुत्सहे ॥ ५.११५.७ ॥
हे खगा, तुझे आगमन व्यर्थ करण्यास मी समर्थ नाही; या विपर्षीची आशा खोटी ठरवण्याचेही मला धाडस नाही.
5.115.8
पुत्रीं दास्यामि यत्कार्यमियं संपादयिष्यति ।
अभिगम्य हताशो हि निवृत्तो दहते कुलम् ॥ ५.११५.८ ॥
मी माझी कन्या देईन; ती हे कार्य पूर्ण करील. आशाभंग होऊन परतलेला मनुष्य निश्चितच कुलाला जाळतो.
5.115.9
नातः परं वैनतेय किंचित्पापिष्ठमुच्यते ।
प्रथाशानाशनं लोके देहि नास्तीति वा वचः ॥ ५.११५.९ ॥
हे वैनतेया, यापेक्षा अधिक पापिष्ठ असे जगात काही सांगितले जात नाही — 'दे' म्हणणाऱ्याला 'नाही' म्हणणे, जणू अन्न नाकारणे.
5.115.10
हताशो ह्यकृतार्थः सन्हतः संभावितो नरः ।
हिनस्ति तस्य पुत्रांश्च पौत्रांश्चाकुर्वतो हितम् ॥ ५.११५.१० ॥
आशाभंग होऊन, कार्य अपूर्ण राहिलेला, सन्मानित झालेला मनुष्यही मृतासारखा असतो. ज्याने त्याचे हित केले नाही, त्याच्या पुत्रांना आणि पौत्रांनाही तो नष्ट करतो.
5.115.11
तस्माच्चतुर्णां वंशानां स्थापयित्री सुता मम ।
माधवी नाम तार्क्ष्येयं सर्वधर्मप्रदायिनी ॥ ५.११५.११ ॥
म्हणून, हे तार्क्ष्या, माझी ही कन्या माधवी नावाची आहे; ती चार वंशांची स्थापना करणारी आणि सर्व धर्म प्रदान करणारी आहे.
5.115.12
इयं सुरसुतप्रख्या सर्वधर्मोपचायिनी ।
सदा देवमनुष्यणामसुराणां च गालव ।
काङ्क्षिता रूपतो बाला सुता मे प्रतिगृह्यताम् ॥ ५.११५.१२ ॥
ही सुरकन्येसारखी आहे, सर्व धर्म वाढवणारी आहे. हे गालवा, देव, मनुष्य आणि असुरही सौंदर्यामुळे सदैव इच्छिणारी ही बालिका माझी कन्या आहे; तिचा स्वीकार कर.
5.115.13
अस्याः शुल्कं प्रदास्यन्ति नृपा राज्यमपि ध्रवम् ।
किं पुनः श्यामकर्णानां हयानां द्वे चतुःशते ॥ ५.११५.१३ ॥
राजे हिच्यासाठी शुल्क म्हणून राज्यसुद्धा निश्चितपणे देतील. मग श्यामकर्ण घोडे दोनशे आणि चारशे असतील तर काय सांगावे?
5.115.14
स भवाप्रतिगृह्णातु ममैतां माधवीं सुताम् ।
अहं दौहित्रवान्त्स्यां वै वर एष मम प्रभो ॥ ५.११५.१४ ॥
त्यांनी माझ्या या माधवी कन्येचा स्वीकार करावा. हिच्याद्वारे मला दौहित्र व्हावा; हे प्रभो, हाच माझा वर आहे.
5.115.15
स तस्य वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः शंसितव्रतः ।
प्रतिगृह्य च तां कन्यां गालवः सह पक्षिणा।
पुनर्द्रक्ष्याव इत्युक्त्वा प्रतस्थे सह कन्यया ॥ ५.११५.१५ ॥
प्रशंसित व्रत असलेला तो ब्राह्मण त्यांचे बोल ऐकून, त्या कन्येचा स्वीकार करून, पक्ष्याला 'आपण पुन्हा भेटू' असे म्हणून कन्येसह निघाला.
5.115.16
उपलब्धमिदं द्वारमश्वानामिति चाण्डजः ।
उक्त्वा गालवमापृच्छ्य जगाम भवनं स्वकम् ॥ ५.११५.१६ ॥
'घोड्यांचे हे द्वार सापडले' असे म्हणून त्या अंडज पक्ष्याने गालवाचा निरोप घेतला आणि आपल्या निवासस्थानी गेला.
5.115.17
गते पतगराजे तु गालवः सह कन्यया ।
चिन्तयानः क्षमंदाने राजानं शुल्कतोऽगमत् ॥ ५.११५.१७ ॥
पक्षिराज निघून गेल्यावर गालव कन्येसह योग्य दानाचा विचार करत शुल्कासाठी एका राजाकडे गेला.
5.115.18
सोऽगच्छन्मनसेक्ष्वाकुं हर्यश्वं राजसत्तमम् ।
अयोध्यायां महावीर्यं चतुरङ्गबलान्वितम् ॥ ५.११५.१८ ॥
तो मनाने इक्ष्वाकुवंशी हर्यश्वाकडे गेला; अयोध्येत असलेल्या, महापराक्रमी व चतुरंगिणी सेनेने युक्त अशा श्रेष्ठ राजाकडे.
5.115.19
कोशधान्यबलोपेतं प्रियपौरं द्विजप्रियम् ।
प्रजाभिकामं शाम्यन्तं कुर्वाणं तप उत्तमम् ॥ ५.११५.१९ ॥
कोष, धान्य आणि सेनेने युक्त, नागरिकांना व ब्राह्मणांना प्रिय, संततीची इच्छा करणारा, शांतपणे उत्तम तप करणारा.
5.115.20
तमुपागम्य विप्रः स हर्यश्वं गालवोऽब्रवीत् ।
कन्येयं मम राजेन्द्र प्रसवैः कुलवर्धिनी ॥ ५.११५.२० ॥
तो विप्र गालव हर्यश्वाजवळ जाऊन म्हणाला, "हे राजेंद्रा, ही माझी कन्या आहे; संततीने कुलाची वृद्धी करणारी."
5.115.21
इयं शुल्केन भार्यार्थं हर्यश्व प्रतिगृह्यताम् ।
शुल्कं ते कीर्तियिष्यामि तच्छ्रुत्वा संप्रधार्यताम् ॥ ५.११५.२१ ॥
"हर्यश्वा, हिला शुल्क देऊन भार्या म्हणून स्वीकार. तुला शुल्क सांगतो; ऐकून विचार कर."