महाभारत · अध्याय 5.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.120.1
स तु राजा पुनस्तस्याः कर्तुकामः स्वयंवरम् ।
उपगम्याश्रमपदं गङ्गायामुनसङ्गमे ॥ ५.१२०.१ ॥
तो राजा पुन्हा तिचा स्वयंवर करण्याच्या इच्छेने गंगा-यमुनेच्या संगमावरील आश्रमस्थळी पोहोचला.
5.120.2
गृहीतमाल्यदामां तां रथमारोप्य माधवीम् ।
पूरुर्यदुश्च भगिनीमाश्रमे पर्यधावताम् ॥ ५.१२०.२ ॥
माळा घेतलेल्या त्या माधवीला रथात बसवून पूरु आणि यदु बहिणीच्या मागे आश्रमात धावले.
5.120.3
नागयक्षमनुष्याणां गन्धर्वमृगपक्षिणाम् ।
शैलद्रुमवनौकानामासीत्तत्र समागमः ॥ ५.१२०.३ ॥
नाग, यक्ष, मानव, गंधर्व, मृग, पक्षी आणि पर्वत, वृक्ष, वनातील प्राणी यांचा तेथे मेळावा झाला.
5.120.4
नानापुरुषदेश्यानामीश्वरैश्च समाकुलम् ।
ऋषिभिर्ब्रह्मकल्पैश्च समन्तादावृतं वनम् ॥ ५.१२०.४ ॥
नाना देशांचे लोक व राजे यांनी ते वन भरलेले होते, आणि ब्रह्मासमान ऋषींनी ते सर्व बाजूंनी वेढलेले होते.
5.120.5
निर्दिश्यमानेषु तु सा वरेषु वरवर्णिनी ।
वरानुत्क्रम्य सर्वास्तान्वरं वृतवती वनम् ॥ ५.१२०.५ ॥
वरांची नावे सांगितली जात असताना ती सुंदरी त्या सर्व वरांना डावलून वनालाच वर म्हणून निवडती झाली.
5.120.6
अवतीर्य रथात्कन्या नमस्कृत्य च बन्धुषु ।
उपगम्य वनं पुण्यं तपस्तेपे ययातिजा ॥ ५.१२०.६ ॥
कन्या रथातून उतरली, बांधवांना नमस्कार करून त्या पवित्र वनात गेली आणि ययातीच्या कन्येने तप केले.
5.120.7
उपवासैश्च विविधैर्दीक्षाभिर्नियमैस्तथा ।
आत्मनो लघुतां कृत्वा बभूव मृगचारिणी ॥ ५.१२०.७ ॥
विविध उपवास, दीक्षा आणि नियम यांनी स्वतःला कृश करून ती हरिणीप्रमाणे वनात विचरणारी झाली.
5.120.8
वैदूर्याङ्कुरकल्पानि मृदूनि हरितानि च ।
चरन्ती श्लक्ष्णशष्पाणि तिक्तानि मधुराणि च ॥ ५.१२०.८ ॥
वैडूर्य अंकुरांसारखी कोमल, हिरवी, गोड आणि कडू गुळगुळीत गवत चरणारी.
5.120.9
स्रवन्तीनां च पुण्यानां सुरसानि सुचीनि च ।
पिबन्ती वारिमुख्यानि शीतानि विमलानि च ॥ ५.१२०.९ ॥
पवित्र नद्यांचे रुचकर, शुद्ध, श्रेष्ठ, शीतल आणि निर्मल पाणी पिणारी.
5.120.10
वनेषु मृगराजेषु व्याघ्रविप्रोषितेषु च ।
दावाग्निविप्रयुक्तेषु शून्येषु गहनेषु च ॥ ५.१२०.१० ॥
सिंह विहरणाऱ्या वनांत, वाघांनी सोडलेल्या, दावाग्नीपासून मुक्त, ओसाड आणि दाट ठिकाणी.
5.120.11
चरन्ती हरिणैः सार्धं मृगीव वनचारिणी ।
चचार विपुलं धर्मं ब्रह्मचर्येण संवृतम् ॥ ५.१२०.११ ॥
हरिणांसह हरिणीप्रमाणे वनात विचरणारी ती ब्रह्मचर्याने संयमित होऊन विपुल धर्माचरण करीत राहिली.
5.120.12
ययातिरपि पूर्वेषां राज्ञां वृत्तमनुष्ठितः ।
बहुवर्षसहस्रायुर्युयुजे कालधर्मणा ॥ ५.१२०.१२ ॥
ययातीनेही पूर्वीच्या राजांचे आचरण अनुसरले; बहुसहस्र वर्षांचे आयुष्य असूनही तो कालधर्माशी संयुक्त झाला.
5.120.13
पुरुर्यदुश्च द्वौ वंशे वर्धमानौ नरोत्तमौ ।
ताभ्भां प्रतिष्ठितो लोके परलोके च नाहुषः ॥ ५.१२०.१३ ॥
पुरू आणि यदू, दोन वंशांत वाढलेले श्रेष्ठ पुरुष. त्यांच्यामुळे नहुषपुत्र इहलोकी आणि परलोकी प्रतिष्ठित झाला.
5.120.14
महीपते नरपतिर्ययातिः स्वर्गमास्थितः ।
महर्षिकल्पो नृपतिः स्वर्गाग्र्यफलभुग्विभुः ॥ ५.१२०.१४ ॥
हे महीपते, नरपती ययाती स्वर्गाला पोहोचला. महर्षीसमान तो राजा, स्वर्गाचे उत्तम फळ भोगणारा समर्थ झाला.
5.120.15
बहुवर्षसहस्राख्ये काले बहुगुणे गते ।
राजर्षिषु निषण्णेषु महीयःसु महर्धिषु ॥ ५.१२०.१५ ॥
बहुहजार वर्षे नावाने ओळखला जाणारा, बहुगुणी काळ लोटल्यावर, महान ऐश्वर्यवान राजर्षी बसलेले असताना,
5.120.16
अवमेने नरान्सर्वान्देवानृषिगणांस्तथा ।
ययातिर्मूढविज्ञानो विस्मयाविष्टचेतनः ॥ ५.१२०.१६ ॥
मूढ विज्ञान झालेल्या, विस्मयाने ग्रासलेल्या मनाच्या ययातीने सर्व मानवांना, देवांना आणि ऋषिगणांनाही तुच्छ लेखले.
5.120.17
ततस्तं बुबुधे देवः शक्रो बलनिषूदनः ।
ते च राजर्षयः सर्वे धिग्धिगित्येवमब्रुवन् ॥ ५.१२०.१७ ॥
तेव्हा बलाचा नाश करणारा देव शक्र (इंद्र) त्याला ओळखला. ते सर्व राजर्षी 'धिक् धिक्' असे म्हणाले.
5.120.18
विचारश्च समुत्पन्नो निरीक्ष्य नहुषात्मजम् ।
कोऽन्वयं कस्य वा राज्ञः कथं वा स्वर्गमागतः ॥ ५.१२०.१८ ॥
नहुषपुत्राला पाहून विचार उत्पन्न झाला: 'हा कोण? कोणत्या वंशाचा? कोणत्या राजाचा पुत्र? आणि कसा स्वर्गात आला?'
5.120.19
कर्मणा केनसिद्धोऽयं क्व वाऽनेन तपश्चितम् ।
कथं वा ज्ञायते स्वर्गे केन वा ज्ञायतेऽप्युत ॥ ५.१२०.१९ ॥
कोणत्या कर्मामुळे हा सिद्ध झाला आहे? याने तपश्चर्या कुठे संचित केली? स्वर्गात हा कसा ओळखला जातो, किंवा कोणाकडून ओळखला जातो?
5.120.20
एवं विचास्यन्तस्ते राजानं स्वर्गवासिनः ।
दृष्ट्वा पप्रच्छुरन्योन्यं ययातिं नृपतिं प्रति ॥ ५.१२०.२० ॥
अशा प्रकारे विचार करीत असताना स्वर्गवासींनी त्या राजाला पाहिले आणि राजा ययातीविषयी एकमेकांना विचारले.
5.120.21
विमानपालाः शतशः स्वर्गद्वाराभिरक्षिणः ।
पृष्टा आसनपालाश्च न जानीमेत्यथाऽब्रुवन् ॥ ५.१२०.२१ ॥
स्वर्गद्वारांचे रक्षक, शेकडो विमानपाल आणि आसनपाल विचारले असता म्हणाले, 'आम्हाला माहीत नाही.'
5.120.22
सर्वे ते ह्यावृतज्ञाना नाभ्यजानन्त तं नृपम् ।
स मुहूर्तादथ नृपो हतौजाश्चाभवत्तदा ॥ ५.१२०.२२ ॥
ते सर्व, ज्यांचे ज्ञान आवृत होते, त्या राजाला ओळखू शकले नाहीत. मग क्षणार्धात तो राजा तेजोहीन झाला.