महाभारत · अध्याय 5.154
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.154.1
वासुदेवस्य तद्वाक्यमनुस्मृत्य युधिष्ठिरः ।
पुनः पप्रच्छ वार्ष्णेयं कथं मन्दोऽऽब्रवीदिदम् ॥ ५.१५४.१ ॥
वासुदेवाचे ते वचन स्मरून युधिष्ठिर पुन्हा वार्ष्णेयाला विचारू लागला की मंद (कृष्ण) हे कसे बोलला.
5.154.2
अस्मिन्नभ्यागते काले किंच नः क्षममच्युत ।
कथं च वर्तमाना वै स्वधर्मान्न च्यवेमहि ॥ ५.१५४.२ ॥
हा काळ आला असता आमच्यासाठी काय योग्य आहे, हे अच्युता? आणि कसे वागलो असता आपल्या धर्मापासून च्युत होणार नाही?
5.154.3
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च ।
वासुदेव मतज्ञोऽसि मम सभ्रातृकस्य च ॥ ५.१५४.३ ॥
हे वासुदेवा, दुर्योधन, कर्ण, शकुनी आणि सौबल यांचे मन तुम्हाला माहीत आहे, आणि माझे व माझ्या बंधूंचेही.
5.154.4
विदुरस्यापि तद्वाक्यं श्रुतं भीष्मस्य चोभयोः ।
कुन्त्याश्च विपुलप्रज्ञ प्रज्ञा कार्त्स्न्येन ते श्रुता ॥ ५.१५४.४ ॥
विदुराचे ते वचन, भीष्मांची दोन्ही वचने आणि कुंतीचेही वचन तुम्ही ऐकले आहे. हे विपुलप्रज्ञ, तुमची प्रज्ञा पूर्णपणे ऐकली गेली आहे.
5.154.5
सर्वमेतदतिक्रम्य विचार्य च पुनः पुनः ।
क्षमं यन्नो महाबाहो तद्ब्रवीह्यविचारयन् ॥ ५.१५४.५ ॥
हे सर्व ओलांडून, पुन्हा पुन्हा विचार करून, हे महाबाहो, आमच्यासाठी जे योग्य असेल ते अधिक विचार न करता सांगा.
5.154.6
श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य धर्मार्थसहितं वचः ।
मेघदुन्दुभिनिर्घोषः कृष्णो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ५.१५४.६ ॥
धर्मराजाचे धर्म व अर्थयुक्त हे वचन ऐकून, मेघ व दुंदुभीसारखा गर्जणारा कृष्ण हे वचन बोलला.
5.154.7
उक्तवानस्मि यद्वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् ।
न तु तन्निकृतिप्रज्ञे कौरव्ये प्रतितिष्ठति ॥ ५.१५४.७ ॥
मी धर्म आणि अर्थ यांनी युक्त असे हितवचन सांगितले; पण ते कपटबुद्धी कौरवात टिकत नाही.
5.154.8
न च भीष्मस्य दुर्मेधाः शृणोति विदुरस्य वा ।
मम वा भाषितं किंचित्सर्वमेवातिवर्तते ॥ ५.१५४.८ ॥
त्या दुर्बुद्धीने भीष्माचे, विदुराचे वा माझे कोणतेही वचन ऐकले नाही; सर्वच तो उल्लंघतो.
5.154.9
नैष कामयते धर्मं नैष कामयते यशः ।
जितं स मन्यते सर्वं दुरात्मा कर्णमाश्रितः ॥ ५.१५४.९ ॥
तो धर्म इच्छित नाही, यशही इच्छित नाही; कर्णाचा आश्रय घेतलेला तो दुरात्मा सर्व जिंकले असे मानतो.
5.154.10
बन्धमाज्ञापयामास मम चापि सुयोधनः ।
न च तं लब्धवान्कामं दुरात्मा पापनिश्चयः ॥ ५.१५४.१० ॥
सुयोधनाने माझ्यासाठीही बंधनाची आज्ञा दिली; पण तो दुरात्मा, पापनिश्चयी, आपली इच्छा पूर्ण करू शकला नाही.
5.154.11
न च भीष्मो न च द्रोणो युक्तं तत्राहतुर्वचः ।
सर्वे तमनुवर्तन्ते ऋते विदुरमुच्युत ॥ ५.१५४.११ ॥
तेथे भीष्माने वा द्रोणाने योग्य वचन सांगितले नाही; विदुरावाचून सर्व त्याचेच अनुसरण करतात, हे अच्युता.
5.154.12
शकुनिः सौबलश्चैव कर्णदुःशासनावपि ।
त्वय्ययुक्तान्यभाषन्त मूढा मूढममर्षणम् ॥ ५.१५४.१२ ॥
शकुनी सौबल, कर्ण आणि दुःशासन यांनीही तुला अयोग्य वचने सांगितली; ते मूर्ख असहिष्णू मूर्खाशी बोलले.
5.154.13
किंच तेन मयोक्तेन यान्यभाषत कौरवः ।
संक्षेपेण दुरात्मासौ न युक्तं त्वयि वर्तते ॥ ५.१५४.१३ ॥
मी सांगितलेल्या गोष्टींना त्या कौरवाने संक्षेपाने जे उत्तर दिले, तो दुरात्मा तुझ्याशी जे वागत आहे ते योग्य नाही.
5.154.14
पार्थिवेषु न सर्वेषु य इमे तव सैनिकाः ।
यत्पापं यन्न कल्याणं सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥ ५.१५४.१४ ॥
सर्व राजांमध्ये नव्हे; तुझे हे सैनिक, ज्यात जे पाप आहे आणि जे कल्याणकारक नाही, ते सर्व त्याच्यातच प्रस्थापित आहे.
5.154.15
न चापि वयमत्यर्थं परित्यागेन कर्हिचित् ।
कौरवैः शममिच्छामस्तत्र युद्धमनन्तरम् ॥ ५.१५४.१५ ॥
आम्ही कधीही कौरवांशी अतिशय त्याग करून शांतता इच्छित नाही; त्यानंतर युद्धच.
5.154.16
तच्छ्रुत्वा पार्थिवाः सर्वे वासुदेवस्य भाषितम् ।
अब्रुवन्तो मुखं राज्ञः समुदैक्षन्त भारत ॥ ५.१५४.१६ ॥
वासुदेवाचे ते वचन ऐकून सर्व राजे काहीही न बोलता राजाच्या मुखाकडे पाहू लागले, हे भारता.
5.154.17
युधिष्ठिरस्त्वभिप्रायमभिलक्ष्य महीक्षिताम् ।
योगमाज्ञापयामास भीमार्जुनयमैः सह ॥ ५.१५४.१७ ॥
परंतु युधिष्ठिराने राजांचा अभिप्राय ओळखून भीम, अर्जुन आणि यमांसह सेनाव्यूहाची आज्ञा दिली.
5.154.18
ततः किलकिलाभूतमनीकं पाण्डवस्य ह ।
आज्ञापिते तदा योगे समहृष्यन्त सैनिकाः ॥ ५.१५४.१८ ॥
तेव्हा आज्ञा दिल्यावर पांडवांची सेना कलकलाटाने भरली; तेव्हा सैनिक हर्षित झाले.
5.154.19
अवध्यानां वधं पश्यन्धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
निश्वसन्भीमसेनं च विजयं चेदमब्रवीत् ॥ ५.१५४.१९ ॥
अवध्यांचा वध पाहून धर्मराज युधिष्ठिर उसासे टाकत भीमसेन आणि विजयाला म्हणाले.
5.154.20
यदर्थं वनवासश्च प्राप्तं दुःखं च यन्मया ।
सोयमस्मानुपैत्येव परोऽनर्थः प्रयत्नतः ॥ ५.१५४.२० ॥
ज्यासाठी मी वनवास आणि दुःख भोगले, तेच हे मोठे अनर्थ आमच्या प्रयत्नांमुळेच आमच्यावर येत आहे.
5.154.21
यस्मिन्यत्नः कृतोऽस्माभिः स नो हीनः प्रयत्नतः ।
अकृते तु प्रयत्नेऽस्मानुपावृत्तः कलिर्महान् ॥ ५.१५४.२१ ॥
आम्ही ज्यात प्रयत्न केला तो प्रयत्नानेच आमच्यासाठी व्यर्थ ठरला; प्रयत्न न करतानाही मोठा कलह आमच्यावर परत आला.
5.154.22
कथं ह्यवध्यैः सङ्ग्रामः कार्यः सह भविष्यति ।
कथं हत्वा गुरून्वृद्धान्विजयो नो भविष्यति ॥ ५.१५४.२२ ॥
अवध्यांबरोबर युद्ध कसे होईल? गुरू आणि वडिलधाऱ्यांना मारून आमचा विजय कसा होईल?
5.154.23
तच्छ्रुत्वा धर्मराजस्य सव्यसाची परन्तपः ।
यदुक्तं वासुदेवेन श्रावयामास तद्वचः ॥ ५.१५४.२३ ॥
धर्मराजाचे ते बोलणे ऐकून शत्रूंना तापवणारा सव्यसाची अर्जुन, वासुदेवाने जे सांगितले होते ते वचन सांगू लागला.
5.154.24
उक्तवान्देवकीपुत्रः कुन्त्याश्च विदुरस्य च ।
वचनं तत्त्वया राजन्निखिलेनावधारितम् ॥ ५.१५४.२४ ॥
देवकीपुत्र कृष्णाने कुंती आणि विदुराला जे वचन सांगितले होते, हे राजा, ते तू पूर्णपणे जाणले आहेस.
5.154.25
न च तौ वक्ष्यतोऽधर्ममिति मे नैष्ठिकी मतिः ।
नापि युक्तं च कौन्तेय निवर्तितुमयुध्यतः ॥ ५.१५४.२५ ॥
ते अधर्म सांगतील असे माझे निश्चित मत नाही. हे कौन्तेया, युद्ध करणाऱ्याने मागे फिरणेही योग्य नाही.
5.154.26
तच्छ्रुत्वा वासुदेवोऽपि सव्यसाचिवचस्तदा ।
स्मयमानोऽब्रवीद्वाक्यं पार्थमेवमिति ब्रुवन् ॥ ५.१५४.२६ ॥
ते ऐकून वासुदेवांनीही सव्यसाचीचे वचन ऐकले आणि तेव्हा हसत पार्थाला असे म्हणाले.
5.154.27
ततस्ते धृतसंकल्पा युद्धाय सह सैनिकाः ।
पाण्डवेया महाराज तां रात्रिं सुखमावसन् ॥ ५.१५४.२७ ॥
मग, हे महाराजा, युद्धासाठी दृढ निश्चय केलेल्या पांडवांनी आपल्या सैनिकांसह ती रात्र सुखात व्यतीत केली.