મહાભારત · અધ્યાય 5.156
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.156.1
ततः शान्तनवं भीष्मं प्राञ्जलिर्धृतराष्ट्रजः ।
सह सर्वैर्महीपालैरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१५६.१ ॥
ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર હાથ જોડીને શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મને બધા રાજાઓ સાથે આ વચન બોલ્યો.
5.156.2
ऋते सेनाप्रणेतारं पृतना सुमहत्यपि ।
दीर्यते युद्धमासाद्य पिपीलिकपुटं यथा ॥ ५.१५६.२ ॥
સેનાપતિ વિના અતિ મોટું સૈન્ય પણ યુદ્ધમાં કીડીના દરની જેમ વિખરાઈ જાય છે.
5.156.3
नहि जातु द्वयोर्बुद्धिः समा भवति कर्हिचित् ।
शौर्यं च वलनेतॄणां स्पर्धते च परस्परम् ॥ ५.१५६.३ ॥
બે જણની બુદ્ધિ ક્યારેય સરખી હોતી નથી; સેનાનાયકોનું શૌર્ય પણ એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરે છે.
5.156.4
श्रूयते च महाप्राज्ञ हैहयानमितौजसः ।
अभ्ययुर्ब्राह्मणाः सर्वे समुच्छ्रितकुशध्वजाः ॥ ५.१५६.४ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, સાંભળવામાં આવે છે કે અમિત તેજસ્વી હૈહયો પર કુશધ્વજ ઊંચા કરીને બધા બ્રાહ્મણોએ ચડાઈ કરી હતી.
5.156.5
तानभ्ययुस्तदा वैश्याः शूद्राश्चैव पितामह ।
एकतस्तु त्रयो वर्णा एकतः क्षत्रियर्षभाः ॥ ५.१५६.५ ॥
ત્યારે વૈશ્યો અને શૂદ્રો પણ તેમના પર તૂટી પડ્યા. હે પિતામહ, એક તરફ ત્રણ વર્ણ અને બીજી તરફ ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ વીરો હતા.
5.156.6
ते स्म युद्धे प्रभज्यन्ते त्रयो वर्णाः पुनः पुनः ।
क्षत्रियाश्च जयन्त्येव बहुलं चैकतो बलम् ॥ ५.१५६.६ ॥
યુદ્ધમાં તે ત્રણ વર્ણ વારંવાર પરાજિત થાય છે; પરંતુ ક્ષત્રિયો જીતે છે, કારણ કે તેમનું બળ એકત્રિત અને વિપુલ હોય છે.
5.156.7
ततस्ते क्षत्रियानेव पप्रच्छुर्द्विचसत्तमाः ।
तेभ्यः शशंसुर्धर्मज्ञा याथातथ्यं पितामह ॥ ५.१५६.७ ॥
ત્યારે તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ક્ષત્રિયોને જ પૂછ્યું; ધર્મજ્ઞ પિતામહે તેમને યથાર્થ વાત કહી.
5.156.8
वयमेकस्य श्रृणुमो महाबुद्धिमतो रणे ।
भवन्तस्तु पृथक्सर्वे स्वबुद्धिवशवर्तिनः ॥ ५.१५६.८ ॥
યુદ્ધમાં અમે એક મહાબુદ્ધિમાનનું સાંભળીએ છીએ; પણ તમે સૌ અલગ અલગ પોતાની બુદ્ધિને વશ થઈને ચાલો છો.
5.156.9
ततस्ते ब्राह्मणाश्चक्रुरेकं सेनापतिं द्विजम् ।
नये सुकुशलं शूरमजयन्क्षत्रियांस्ततः ॥ ५.१५६.९ ॥
પછી તે બ્રાહ્મણોએ નીતિમાં અત્યંત કુશળ અને શૂરવીર એક દ્વિજને સેનાપતિ બનાવ્યો; ત્યારબાદ તેમણે ક્ષત્રિયોને જીતી લીધા.
5.156.10
एवं ये कुशलं शूरं हितेप्सितमकल्पषम् ।
सेनापतिं प्रकुर्वन्ति ते जयन्ति रणे रिपून् ॥ ५.१५६.१० ॥
આ રીતે જે કુશળ, શૂરવીર, હિત ઇચ્છનાર અને નિર્મળ માણસને સેનાપતિ બનાવે છે, તેઓ યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતે છે.
5.156.11
भवानुशनसा तुल्यो हितैषी च सदा मम ।
असंहार्थः स्थितो धर्मे स नः सेनापतिर्भव ॥ ५.१५६.११ ॥
તમે ઉશનસ સમાન છો અને હંમેશાં મારું હિત ઇચ્છનાર છો; તમે વિનાશ માટે નહીં, ધર્મમાં સ્થિત છો. તમે અમારા સેનાપતિ થાઓ.
5.156.12
रश्मीवतामिवादित्यो वीरुधामिव चन्द्रमाः ।
कुबेर इव यक्षाणां देवानामिव वासवः ॥ ५.१५६.१२ ॥
કિરણવાળાઓમાં આદિત્ય જેવા, ઔષધિઓમાં ચંદ્ર જેવા, યક્ષોમાં કુબેર જેવા, દેવોમાં વાસવ (ઇન્દ્ર) જેવા તમે છો.
5.156.13
पर्वतानां यथा मेरुः सुपर्णः पक्षिणां यथा ।
कुमार इव देवानां वसूनामिव हव्यवाट् ॥ ५.१५६.१३ ॥
પર્વતોમાં મેરુ, પક્ષીઓમાં સુપર્ણ (ગરુડ), દેવોમાં કુમાર અને વસુઓમાં હવ્યવાહન (અગ્નિ) જેમ.
5.156.14
भवता हि वयं गुप्ताः शत्रेणेव दिवौकसः ।
अनाधृष्या भविष्यामस्त्रिदशानामपि ध्रुवम् ॥ ५.१५६.१४ ॥
તમારા દ્વારા રક્ષિત થઈને અમે, સ્વર્ગવાસીઓ શત્રુથી રક્ષિત હોય તેમ, ત્રિદશો માટે પણ નિશ્ચિતપણે અજેય થઈશું.
5.156.15
प्रयातु नो भवानग्रे देवानामिव पावकिः ।
वयं त्वामनुयास्यामः सौरभेया इवर्षभम् ॥ ५.१५६.१५ ॥
દેવોની આગળ પાવકિ (કાર્તિકેય) ચાલે તેમ તમે અમારી આગળ ચાલો; સુરભિનાં વાછરડાં વૃષભની પાછળ ચાલે તેમ અમે તમને અનુસરીશું.
5.156.16
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
यथैव हि भवन्तो मे तथैव मम पाण्डवाः ॥ ५.१५६.१६ ॥
હે મહાબાહુ, ભારત! તમે કહો છો તેમ જ છે; તમે મારા જેવા છો, તેવા જ પાંડવો પણ મારા છે.
5.156.17
अपि चैव मया श्रोयो वाच्यं तेषां नराधिप ।
संयोद्धव्यं तवार्थाय यथा मे समयः कृतः ॥ ५.१५६.१७ ॥
હે નરાધિપ! હું તેમને શ્રેયસ્કર વાત કહીશ; મારા વચન પ્રમાણે તમારા માટે યુદ્ધ કરવું પડશે.
5.156.18
न तु पश्यामि योद्धारमात्मनः सदृशं भुवि ।
ऋते तस्मान्नरव्याघ्रात्कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ॥ ५.१५६.१८ ॥
પરંતુ પૃથ્વી પર મને મારા સમાન યોદ્ધો દેખાતો નથી, એ નરવ્યાઘ્ર કુંતીપુત્ર ધનંજય (અર્જુન) સિવાય.
5.156.19
स हि वेद महाबुद्धिर्दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ।
न तु मां विवृतो युद्धे जातु युध्येत पाण्डवः ॥ ५.१५६.१९ ॥
તે મહાબુદ્ધિમાન છે; અનેક દિવ્ય અસ્ત્રો જાણે છે. પણ યુદ્ધમાં અરક્ષિત એવા મારી સામે પાંડવ કદી લડશે નહીં.
5.156.20
अहं स च क्षणेनैव निर्मनुष्यमिदं जगत् ।
कुर्यावास्त्रबलेनैव ससुरासुरराक्षसम् ॥ ५.१५६.२० ॥
હું અને તે ક્ષણમાં જ અસ્ત્રબળથી આ જગતને મનુષ્યવિહીન કરી શકીએ; દેવ, અસુર અને રાક્ષસ સહિત.
5.156.21
न त्वेवोत्सादनीया मे पाण्डोः पुत्रा जनाधिप ।
तस्माद्योधान्हनिष्यामि प्रयोगेणायुतं सदा ॥ ५.१५६.२१ ॥
હે જનાધિપ! પાંડુના પુત્રોનો મારે નાશ ન કરવો જોઈએ; તેથી પ્રયોગથી હું સદા દસ હજાર યોદ્ધાઓને મારીશ.
5.156.22
एवमेषां फरिष्यामि निधनं कुरुनन्दन ।
न चेत्ते मां हनिष्यन्ति पूर्वमेव समागमे ॥ ५.१५६.२२ ॥
હે કુરુનંદન! આ રીતે હું તેમનો વિનાશ કરીશ; જો તેઓ મુકાબલામાં પહેલાં મને મારી ન નાખે તો.
5.156.23
सेनापतिस्त्वहं राजन्समयेनापरेण ते ।
भविष्यामि यथाकामं तन्मे श्रोतुमिहार्हसि ॥ ५.१५६.२३ ॥
હે રાજન! હું તમારો સેનાપતિ થઈશ; પણ બીજી એક શરતે. તે શરત અહીં મારી પાસેથી તમારે સાંભળવી જોઈએ.
5.156.24
कर्णो वा युध्यतां पूर्वमहं वा पृथिवीपते ।
स्पर्धते हि सदात्यर्थं सूतपुत्रो मया रणे ॥ ५.१५६.२४ ॥
હે પૃથ્વીપતિ! યુદ્ધ કરનારાઓમાં પહેલાં કર્ણ લડે કે હું; કારણ કે સૂતપુત્ર યુદ્ધમાં હંમેશાં મારી સાથે અતિશય સ્પર્ધા કરે છે.
5.156.25
नाहं जीवति गाङ्गेये राजन्योत्स्ये कथंचन ।
हते भीष्मे तु योत्स्यामि सह गाण्डीवधन्वना ॥ ५.१५६.२५ ॥
હે રાજન, ગાંગેય (ભીષ્મ) જીવતા હશે ત્યાં સુધી હું કોઈ પણ રીતે યુદ્ધ નહીં કરું. ભીષ્મ હણાયા પછી જ હું ગાંડીવધન્વા સાથે યુદ્ધ કરીશ.
5.156.26
ततः सेनापतिं चक्रे विधिवद्भूरिदक्षिणम् ।
धृतराष्ट्रात्मजो भीष्मं सोऽभिषिक्तो व्यरोचत ॥ ५.१५६.२६ ॥
ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર (દુર્યોધન) એ વિધિપૂર્વક, પુષ્કળ દક્ષિણા સાથે ભીષ્મને સેનાપતિ બનાવ્યા. અભિષિક્ત થઈને તેઓ શોભી ઊઠ્યા.
5.156.27
ततो भेरीश्च शङ्खांश्च शतशोऽथ सहस्रशः ।
वादयामासुव्यग्रा वादका राजशासनात् ॥ ५.१५६.२७ ॥
ત્યારે રાજાના આદેશથી વ્યસ્ત વાદકોએ સેંકડો અને હજારો ભેરીઓ અને શંખો વગાડ્યા.
5.156.28
सिंहनादाश्च विविधा वाहनानां च निःस्वनाः ॥ ५.१५६.२८ ॥
સિંહગર્જનાઓ અને વાહનોના વિવિધ અવાજો ગુંજી ઉઠ્યા.
5.156.29
निर्घार्ताः पृथिवीकम्पा गजबृंहितनिःस्वनाः ।
आसंश्च सर्वयोधानां पातयन्तो मनांस्युत ॥ ५.१५६.२९ ॥
ભયંકર ગર્જનાઓ, ધરતીકંપ અને હાથીઓના ચિંઘાડના અવાજો થયા; તેણે બધા યોદ્ધાઓના હૃદય કંપાવી દીધાં.
5.156.30
वाचश्चाप्यशरीरिण्यो दिवश्चोल्काः प्रपेदिरे ।
शिवाश्च भयवेदिन्यो नेदुर्दीप्ततरा भृशम् ॥ ५.१५६.३० ॥
અશરીરી વાણીઓ અને આકાશમાંથી ઉલ્કાઓ પડી; ભયસૂચક શિયાળો અત્યંત પ્રજ્વલિત સ્વરે રડવા લાગ્યા.
5.156.31
सैनापत्ये यदा राजा गाङ्गेयमभिषिक्तवान् ।
तदैतान्युग्ररूपाणि बभूवुः शतशो नृप ॥ ५.१५६.३१ ॥
હે રાજન, જ્યારે રાજાએ ગાંગેય (ભીષ્મ)ને સેનાપતિ તરીકે અભિષિક્ત કર્યા, ત્યારે આ ઉગ્ર સ્વરૂપના સેંકડો અપશુકન પ્રગટ થયા.
5.156.32
ततः सेनापतिं कृत्वा भीष्मं परबलार्दनम् ।
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्गोभिर्निष्कैश्च भूरिशः ॥ ५.१५६.३२ ॥
પછી શત્રુસેનાનો નાશ કરનાર ભીષ્મને સેનાપતિ બનાવી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પાસે સ્વસ્તિવાચન કરાવી, ગાયો અને સોનાના સિક્કા પુષ્કળ દાનમાં આપીને.
5.156.33
वर्धमानो जयाशीर्भिर्निर्ययौ सैनिकैर्वृतः ।
आपगेयं पुरस्कृत्य भ्रातृभिः सहितस्तदा ॥ ५.१५६.३३ ॥
જયના આશીર્વાદોથી વધતા, સૈનિકોથી ઘેરાયેલા, ગાંગેય (ભીષ્મ)ને આગળ રાખીને, ત્યારે પોતાના ભાઈઓ સાથે તેઓ નીકળ્યા.
5.156.34
स्कन्धावारेण महता कुरुक्षेत्रं जगाम ह ॥ ५.१५६.३४ ॥
વિશાળ સેના-છાવણી સાથે તેઓ ખરેખર કુરુક્ષેત્ર ગયા.
5.156.35
परिक्रम्य कुरुक्षेत्रं कर्णेन सह कौरवः ।
शिबिरं मापयामास समे देशे जनाधिप ॥ ५.१५६.३५ ॥
કુરુક્ષેત્રની પ્રદક્ષિણા કરીને, કર્ણ સાથે કૌરવે સમતલ ભૂમિ પર છાવણી માપાવી, હે જનાધિપ.
5.156.36
मधुरानूषरे देशे प्रभूतयवसेन्धने ।
यथैव हास्तिनपुरं तद्वच्छिबिरमाबभौ ॥ ५.१५६.३६ ॥
મીઠી અને ખારી ઉજ્જડ ભૂમિમાં, જ્યાં ઘાસ અને બળતણ પુષ્કળ હતાં, ત્યાં હસ્તિનાપુર જેવી જ તે છાવણી શોભી ઊઠી.