महाभारत · अध्याय 5.156
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.156.1
ततः शान्तनवं भीष्मं प्राञ्जलिर्धृतराष्ट्रजः ।
सह सर्वैर्महीपालैरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१५६.१ ॥
तेव्हा धृतराष्ट्राचा पुत्र हात जोडून शंतनूचा पुत्र भीष्म यांना सर्व राजांसह हे वचन म्हणाला.
5.156.2
ऋते सेनाप्रणेतारं पृतना सुमहत्यपि ।
दीर्यते युद्धमासाद्य पिपीलिकपुटं यथा ॥ ५.१५६.२ ॥
सेनापतीशिवाय प्रचंड सैन्यही युद्धात मुंग्यांच्या वारुळासारखे विखुरते.
5.156.3
नहि जातु द्वयोर्बुद्धिः समा भवति कर्हिचित् ।
शौर्यं च वलनेतॄणां स्पर्धते च परस्परम् ॥ ५.१५६.३ ॥
दोघांची बुद्धी कधीच सारखी नसते; सेनानायकांचे शौर्यही एकमेकांशी स्पर्धा करते.
5.156.4
श्रूयते च महाप्राज्ञ हैहयानमितौजसः ।
अभ्ययुर्ब्राह्मणाः सर्वे समुच्छ्रितकुशध्वजाः ॥ ५.१५६.४ ॥
हे महाप्राज्ञा, अमित तेजस्वी हैहयांवर कुशध्वज उभारलेल्या सर्व ब्राह्मणांनी चढाई केली असे ऐकले आहे.
5.156.5
तानभ्ययुस्तदा वैश्याः शूद्राश्चैव पितामह ।
एकतस्तु त्रयो वर्णा एकतः क्षत्रियर्षभाः ॥ ५.१५६.५ ॥
तेव्हा वैश्य आणि शूद्रही त्यांच्यावर तुटून पडले. हे पितामहा, एका बाजूला तीन वर्ण आणि दुसऱ्या बाजूला क्षत्रियश्रेष्ठ वीर होते.
5.156.6
ते स्म युद्धे प्रभज्यन्ते त्रयो वर्णाः पुनः पुनः ।
क्षत्रियाश्च जयन्त्येव बहुलं चैकतो बलम् ॥ ५.१५६.६ ॥
युद्धात ते तिन्ही वर्ण वारंवार पराभूत होतात; पण क्षत्रिय जिंकतात, कारण त्यांचे बळ एकवटलेले आणि मोठे असते.
5.156.7
ततस्ते क्षत्रियानेव पप्रच्छुर्द्विचसत्तमाः ।
तेभ्यः शशंसुर्धर्मज्ञा याथातथ्यं पितामह ॥ ५.१५६.७ ॥
तेव्हा ते श्रेष्ठ द्विज क्षत्रियांनाच विचारते झाले; धर्मज्ञ पितामहांनी त्यांना यथार्थ सांगितले.
5.156.8
वयमेकस्य श्रृणुमो महाबुद्धिमतो रणे ।
भवन्तस्तु पृथक्सर्वे स्वबुद्धिवशवर्तिनः ॥ ५.१५६.८ ॥
युद्धात आम्ही एका महाबुद्धिमान पुरुषाचे ऐकतो; पण तुम्ही सर्वजण वेगवेगळे आपल्या बुद्धीच्या अधीन राहून चालता.
5.156.9
ततस्ते ब्राह्मणाश्चक्रुरेकं सेनापतिं द्विजम् ।
नये सुकुशलं शूरमजयन्क्षत्रियांस्ततः ॥ ५.१५६.९ ॥
मग त्या ब्राह्मणांनी नीतीत अत्यंत कुशल आणि शूर अशा एका द्विजाला सेनापती केले; नंतर त्यांनी क्षत्रियांना जिंकले.
5.156.10
एवं ये कुशलं शूरं हितेप्सितमकल्पषम् ।
सेनापतिं प्रकुर्वन्ति ते जयन्ति रणे रिपून् ॥ ५.१५६.१० ॥
अशा प्रकारे जे कुशल, शूर, हित इच्छिणारा आणि निष्कलंक पुरुषाला सेनापती करतात, ते युद्धात शत्रूंना जिंकतात.
5.156.11
भवानुशनसा तुल्यो हितैषी च सदा मम ।
असंहार्थः स्थितो धर्मे स नः सेनापतिर्भव ॥ ५.१५६.११ ॥
तुम्ही उशनसांच्या बरोबरीचे आहात आणि नेहमी माझे हित इच्छिणारे आहात; तुम्ही विनाशासाठी नव्हे, धर्मात स्थित आहात. तुम्ही आमचे सेनापती व्हा.
5.156.12
रश्मीवतामिवादित्यो वीरुधामिव चन्द्रमाः ।
कुबेर इव यक्षाणां देवानामिव वासवः ॥ ५.१५६.१२ ॥
तेजस्वी लोकांत सूर्य, वनस्पतींत चंद्र, यक्षांत कुबेर आणि देवांत वासव (इंद्र) जसे आहेत, तसे तुम्ही आहात.
5.156.13
पर्वतानां यथा मेरुः सुपर्णः पक्षिणां यथा ।
कुमार इव देवानां वसूनामिव हव्यवाट् ॥ ५.१५६.१३ ॥
पर्वतांमध्ये मेरू, पक्ष्यांमध्ये सुपर्ण (गरुड), देवांमध्ये कुमार आणि वसूंमध्ये हव्यवाहन (अग्नी) जसे.
5.156.14
भवता हि वयं गुप्ताः शत्रेणेव दिवौकसः ।
अनाधृष्या भविष्यामस्त्रिदशानामपि ध्रुवम् ॥ ५.१५६.१४ ॥
तुमच्याकडून संरक्षित झालेले आम्ही, स्वर्गवासी शत्रूपासून संरक्षित असतात तसे, त्रिदशांनाही निश्चितच अजेय होऊ.
5.156.15
प्रयातु नो भवानग्रे देवानामिव पावकिः ।
वयं त्वामनुयास्यामः सौरभेया इवर्षभम् ॥ ५.१५६.१५ ॥
देवांच्या पुढे पावकी (कार्तिकेय) जसा चालतो तसे तुम्ही आमच्या पुढे चला; सुरभीची वासरे वृषभाच्या मागे जातात तसे आम्ही तुमच्या मागे जाऊ.
5.156.16
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
यथैव हि भवन्तो मे तथैव मम पाण्डवाः ॥ ५.१५६.१६ ॥
हे महाबाहो, भारता! तुम्ही म्हणता तसेच आहे; तुम्ही माझे जसे आहात, तसेच पांडव माझे आहेत.
5.156.17
अपि चैव मया श्रोयो वाच्यं तेषां नराधिप ।
संयोद्धव्यं तवार्थाय यथा मे समयः कृतः ॥ ५.१५६.१७ ॥
हे नराधिपा! मी त्यांना हितकारक बोलले पाहिजे; माझ्या वचनाप्रमाणे तुमच्यासाठी युद्ध करावे लागेल.
5.156.18
न तु पश्यामि योद्धारमात्मनः सदृशं भुवि ।
ऋते तस्मान्नरव्याघ्रात्कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ॥ ५.१५६.१८ ॥
परंतु पृथ्वीवर माझ्यासारखा योद्धा मला दिसत नाही, त्या नरव्याघ्र कुंतीपुत्र धनंजय (अर्जुन) वाचून.
5.156.19
स हि वेद महाबुद्धिर्दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ।
न तु मां विवृतो युद्धे जातु युध्येत पाण्डवः ॥ ५.१५६.१९ ॥
तो महाबुद्धिमान आहे; अनेक दिव्य अस्त्रे तो जाणतो. पण युद्धात अरक्षित अशा माझ्याशी पांडव कधीही लढणार नाही.
5.156.20
अहं स च क्षणेनैव निर्मनुष्यमिदं जगत् ।
कुर्यावास्त्रबलेनैव ससुरासुरराक्षसम् ॥ ५.१५६.२० ॥
मी आणि तो क्षणात अस्त्रबलाने हे जग मनुष्यरहित करू शकतो; देव, असुर व राक्षसांसह.
5.156.21
न त्वेवोत्सादनीया मे पाण्डोः पुत्रा जनाधिप ।
तस्माद्योधान्हनिष्यामि प्रयोगेणायुतं सदा ॥ ५.१५६.२१ ॥
हे जनाधिपा! पांडूच्या पुत्रांचा मी नाश करू नये; म्हणून प्रयोगाने मी नेहमी दहा हजार योद्ध्यांना ठार करीन.
5.156.22
एवमेषां फरिष्यामि निधनं कुरुनन्दन ।
न चेत्ते मां हनिष्यन्ति पूर्वमेव समागमे ॥ ५.१५६.२२ ॥
हे कुरुनंदना! अशा प्रकारे मी यांचा नाश करीन; ते भेटीत आधीच मला ठार मारत नसतील तर.
5.156.23
सेनापतिस्त्वहं राजन्समयेनापरेण ते ।
भविष्यामि यथाकामं तन्मे श्रोतुमिहार्हसि ॥ ५.१५६.२३ ॥
हे राजा! मी तुमचा सेनापती होईन; पण दुसऱ्या एका अटीवर. ती अट इथे माझ्याकडून तुम्ही ऐकावी.
5.156.24
कर्णो वा युध्यतां पूर्वमहं वा पृथिवीपते ।
स्पर्धते हि सदात्यर्थं सूतपुत्रो मया रणे ॥ ५.१५६.२४ ॥
हे पृथ्वीपती! युद्ध करणाऱ्यांमध्ये आधी कर्ण लढेल की मी; कारण सूतपुत्र युद्धात नेहमी माझ्याशी अतिशय स्पर्धा करतो.
5.156.25
नाहं जीवति गाङ्गेये राजन्योत्स्ये कथंचन ।
हते भीष्मे तु योत्स्यामि सह गाण्डीवधन्वना ॥ ५.१५६.२५ ॥
हे राजा, गाङ्गेय (भीष्म) जिवंत असेपर्यंत मी कोणत्याही प्रकारे युद्ध करणार नाही. भीष्म मारले गेल्यावरच मी गाण्डीवधन्वन्यासोबत युद्ध करीन.
5.156.26
ततः सेनापतिं चक्रे विधिवद्भूरिदक्षिणम् ।
धृतराष्ट्रात्मजो भीष्मं सोऽभिषिक्तो व्यरोचत ॥ ५.१५६.२६ ॥
नंतर धृतराष्ट्राचा पुत्र (दुर्योधन) विधिपूर्वक, भरपूर दक्षिणा देऊन भीष्मांना सेनापती नेमला. अभिषिक्त झालेले ते अधिकच तेजस्वी दिसले.
5.156.27
ततो भेरीश्च शङ्खांश्च शतशोऽथ सहस्रशः ।
वादयामासुव्यग्रा वादका राजशासनात् ॥ ५.१५६.२७ ॥
नंतर राजाच्या आज्ञेने व्यग्र झालेल्या वादकांनी शेकडो आणि हजारो भेरी व शंख वाजवले.
5.156.28
सिंहनादाश्च विविधा वाहनानां च निःस्वनाः ॥ ५.१५६.२८ ॥
सिंहनाद आणि वाहनांचे नाना प्रकारचे ध्वनी उठले.
5.156.29
निर्घार्ताः पृथिवीकम्पा गजबृंहितनिःस्वनाः ।
आसंश्च सर्वयोधानां पातयन्तो मनांस्युत ॥ ५.१५६.२९ ॥
भयंकर गर्जना, भूकंप आणि हत्तींचे चीत्कार झाले; त्यांनी सर्व योद्ध्यांची मने कंपित केली.
5.156.30
वाचश्चाप्यशरीरिण्यो दिवश्चोल्काः प्रपेदिरे ।
शिवाश्च भयवेदिन्यो नेदुर्दीप्ततरा भृशम् ॥ ५.१५६.३० ॥
अशरीरी वाणी आणि आकाशातून उल्का कोसळल्या; भयसूचक कोल्हे अत्यंत तेजस्वी स्वरात ओरडू लागले.
5.156.31
सैनापत्ये यदा राजा गाङ्गेयमभिषिक्तवान् ।
तदैतान्युग्ररूपाणि बभूवुः शतशो नृप ॥ ५.१५६.३१ ॥
हे राजा, राजाने गाङ्गेय (भीष्मा) यांना सेनापती म्हणून अभिषिक्त केले, तेव्हा हे उग्र रूपाचे शेकडो अपशकुन प्रकट झाले.
5.156.32
ततः सेनापतिं कृत्वा भीष्मं परबलार्दनम् ।
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्गोभिर्निष्कैश्च भूरिशः ॥ ५.१५६.३२ ॥
नंतर शत्रुसैन्याचा नाश करणाऱ्या भीष्मांना सेनापती करून, श्रेष्ठ ब्राह्मणांकडून स्वस्तिवाचन करवून, गायी आणि सोन्याच्या मोहरा भरपूर दान देऊन.
5.156.33
वर्धमानो जयाशीर्भिर्निर्ययौ सैनिकैर्वृतः ।
आपगेयं पुरस्कृत्य भ्रातृभिः सहितस्तदा ॥ ५.१५६.३३ ॥
जयाच्या आशीर्वादांनी वाढलेले ते सैनिकांनी वेढलेले, गाङ्गेय (भीष्म) यांना पुढे ठेवून, तेव्हा आपल्या बंधूंसह बाहेर पडले.
5.156.34
स्कन्धावारेण महता कुरुक्षेत्रं जगाम ह ॥ ५.१५६.३४ ॥
प्रचंड सैन्य-छावणीसह ते खरोखर कुरुक्षेत्राकडे गेले.
5.156.35
परिक्रम्य कुरुक्षेत्रं कर्णेन सह कौरवः ।
शिबिरं मापयामास समे देशे जनाधिप ॥ ५.१५६.३५ ॥
कुरुक्षेत्राची प्रदक्षिणा करून, कर्णासह कौरवाने समतल भूमीवर छावणी मोजवली, हे जनाधिपा.
5.156.36
मधुरानूषरे देशे प्रभूतयवसेन्धने ।
यथैव हास्तिनपुरं तद्वच्छिबिरमाबभौ ॥ ५.१५६.३६ ॥
गोड व खारट अशा ओसाड भूमीवर, जिथे चारा व इंधन भरपूर होते, तिथे हस्तिनापुरासारखीच ती छावणी शोभून दिसली.