มหาภารตะ · อัธยายะ 5.156
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.156.1
ततः शान्तनवं भीष्मं प्राञ्जलिर्धृतराष्ट्रजः ।
सह सर्वैर्महीपालैरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१५६.१ ॥
ครั้นแล้ว ธฤตราษฎร์โอรส ประนมมือ กล่าวถ้อยคำนี้แก่ภีษมะ บุตรของศานตนุ พร้อมกับบรรดาพระมหากษัตริย์ทั้งปวง
5.156.2
ऋते सेनाप्रणेतारं पृतना सुमहत्यपि ।
दीर्यते युद्धमासाद्य पिपीलिकपुटं यथा ॥ ५.१५६.२ ॥
แม้กองทัพใหญ่ยิ่ง หากปราศจากแม่ทัพ เมื่อเข้าสู่สงคราม ย่อมแตกกระจัดกระจาย ดุจรังมดฉะนั้น
5.156.3
नहि जातु द्वयोर्बुद्धिः समा भवति कर्हिचित् ।
शौर्यं च वलनेतॄणां स्पर्धते च परस्परम् ॥ ५.१५६.३ ॥
ปัญญาของคนสองคนนั้น ไม่เคยเสมอกันเลยสักครั้ง และความกล้าหาญของบรรดาแม่ทัพก็แข่งขันกันเอง
5.156.4
श्रूयते च महाप्राज्ञ हैहयानमितौजसः ।
अभ्ययुर्ब्राह्मणाः सर्वे समुच्छ्रितकुशध्वजाः ॥ ५.१५६.४ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ได้ยินมาว่า พวกพราหมณ์ทั้งหมด ชูธงหญ้ากุศะขึ้นสูง ได้เข้าโจมตีพวกไหยหยะผู้มีพลังอันหาประมาณมิได้
5.156.5
तानभ्ययुस्तदा वैश्याः शूद्राश्चैव पितामह ।
एकतस्तु त्रयो वर्णा एकतः क्षत्रियर्षभाः ॥ ५.१५६.५ ॥
ครั้นแล้ว พวกไวศยะและศูทรก็เข้าโจมตีพวกนั้นด้วย ข้าแต่ปู่ ฝ่ายหนึ่งคือวรรณะทั้งสาม อีกฝ่ายคือบรรดากษัตริย์ผู้ประเสริฐ
5.156.6
ते स्म युद्धे प्रभज्यन्ते त्रयो वर्णाः पुनः पुनः ।
क्षत्रियाश्च जयन्त्येव बहुलं चैकतो बलम् ॥ ५.१५६.६ ॥
ในสงคราม วรรณะทั้งสามย่อมพ่ายแพ้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่พวกกษัตริย์ย่อมชนะเสมอ เพราะกำลังของพวกเขารวมกันและมีมากมาย
5.156.7
ततस्ते क्षत्रियानेव पप्रच्छुर्द्विचसत्तमाः ।
तेभ्यः शशंसुर्धर्मज्ञा याथातथ्यं पितामह ॥ ५.१५६.७ ॥
ครั้นแล้ว พวกทวิชผู้ประเสริฐเหล่านั้น จึงถามพวกกษัตริย์เอง และปู่ผู้รู้ธรรม ได้บอกความจริงของเรื่องนั้นแก่พวกเขา
5.156.8
वयमेकस्य श्रृणुमो महाबुद्धिमतो रणे ।
भवन्तस्तु पृथक्सर्वे स्वबुद्धिवशवर्तिनः ॥ ५.१५६.८ ॥
ในสงคราม พวกเราฟังคำแนะนำของผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่เพียงคนเดียว แต่พวกท่านทั้งหมดต่างคนต่างทำตามความเห็นของตน
5.156.9
ततस्ते ब्राह्मणाश्चक्रुरेकं सेनापतिं द्विजम् ।
नये सुकुशलं शूरमजयन्क्षत्रियांस्ततः ॥ ५.१५६.९ ॥
ครั้นแล้ว พวกพราหมณ์เหล่านั้นจึงตั้งทวิชผู้เดียวให้เป็นแม่ทัพ ผู้ชำนาญในนโยบายและกล้าหาญยิ่ง แล้วพวกเขาก็ชนะพวกกษัตริย์
5.156.10
एवं ये कुशलं शूरं हितेप्सितमकल्पषम् ।
सेनापतिं प्रकुर्वन्ति ते जयन्ति रणे रिपून् ॥ ५.१५६.१० ॥
ผู้ใดตั้งแม่ทัพผู้ชำนาญ กล้าหาญ ปรารถนาประโยชน์ และไร้มลทินเช่นนี้ ผู้นั้นย่อมชนะศัตรูในสงคราม
5.156.11
भवानुशनसा तुल्यो हितैषी च सदा मम ।
असंहार्थः स्थितो धर्मे स नः सेनापतिर्भव ॥ ५.१५६.११ ॥
ท่านเสมอด้วยอุศนัส และปรารถนาประโยชน์แก่เราเสมอมา ท่านตั้งมั่นในธรรม ไม่คิดทำลาย ขอท่านจงเป็นแม่ทัพของพวกเราเถิด
5.156.12
रश्मीवतामिवादित्यो वीरुधामिव चन्द्रमाः ।
कुबेर इव यक्षाणां देवानामिव वासवः ॥ ५.१५६.१२ ॥
ดุจพระอาทิตย์ท่ามกลางผู้ทรงรัศมี ดุจพระจันทร์ท่ามกลางพฤกษาทั้งหลาย ดุจกุเวรท่ามกลางยักษ์ ดุจวาสวะ (พระอินทร์) ท่ามกลางเทวดาทั้งหลาย
5.156.13
पर्वतानां यथा मेरुः सुपर्णः पक्षिणां यथा ।
कुमार इव देवानां वसूनामिव हव्यवाट् ॥ ५.१५६.१३ ॥
ดุจเขาเมรุท่ามกลางภูเขาทั้งหลาย ดุจสุบรรณ (ครุฑ) ท่ามกลางนกทั้งหลาย ดุจกุมารท่ามกลางเทวดาทั้งหลาย และดุจพระอัคนีท่ามกลางวสุทั้งหลาย
5.156.14
भवता हि वयं गुप्ताः शत्रेणेव दिवौकसः ।
अनाधृष्या भविष्यामस्त्रिदशानामपि ध्रुवम् ॥ ५.१५६.१४ ॥
เพราะพวกเราได้รับการคุ้มครองจากท่าน ดุจเหล่าผู้อยู่บนสวรรค์ที่ได้รับการคุ้มครองจากศัตรู พวกเราจะเป็นผู้ที่ไม่มีใครต่อต้านได้อย่างแน่นอน แม้แต่เทวดาสามสิบองค์ก็ตาม
5.156.15
प्रयातु नो भवानग्रे देवानामिव पावकिः ।
वयं त्वामनुयास्यामः सौरभेया इवर्षभम् ॥ ५.१५६.१५ ॥
ขอท่านจงนำหน้าพวกเราไปเถิด ดุจพระปาวกีนำหน้าเหล่าเทวดา พวกเราจะตามท่านไป ดุจลูกโคแห่งสุรภีตามวัวตัวผู้ฉะนั้น
5.156.16
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
यथैव हि भवन्तो मे तथैव मम पाण्डवाः ॥ ५.१५६.१६ ॥
เป็นเช่นนั้นจริง ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ข้าแต่ภารตะ ดังที่ท่านกล่าว เช่นที่ท่านเป็นของข้า พวกปาณฑพก็เช่นนั้นเป็นของข้า
5.156.17
अपि चैव मया श्रोयो वाच्यं तेषां नराधिप ।
संयोद्धव्यं तवार्थाय यथा मे समयः कृतः ॥ ५.१५६.१७ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าจะกล่าวสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่พวกเขาด้วย และข้าต้องต่อสู้เพื่อท่าน ตามที่ข้าได้ให้คำมั่นไว้
5.156.18
न तु पश्यामि योद्धारमात्मनः सदृशं भुवि ।
ऋते तस्मान्नरव्याघ्रात्कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ॥ ५.१५६.१८ ॥
แต่ข้าไม่เห็นนักรบบนโลกนี้ที่เสมอด้วยตนเอง นอกจากบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ คือธนัญชัย บุตรของกุนตี
5.156.19
स हि वेद महाबुद्धिर्दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ।
न तु मां विवृतो युद्धे जातु युध्येत पाण्डवः ॥ ५.१५६.१९ ॥
เขาผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่รู้อาวุธทิพย์มากมายหลายประการ แต่ปาณฑพผู้นั้นจะไม่มีวันสู้รบกับข้า เมื่อข้าไม่มีการป้องกันในสงคราม
5.156.20
अहं स च क्षणेनैव निर्मनुष्यमिदं जगत् ।
कुर्यावास्त्रबलेनैव ससुरासुरराक्षसम् ॥ ५.१५६.२० ॥
ข้าและเขาอาจทำให้โลกนี้ปราศจากมนุษย์ในพริบตาเดียว ด้วยกำลังแห่งอาวุธของเราเท่านั้น พร้อมทั้งเทวดา อสูร และรากษส
5.156.21
न त्वेवोत्सादनीया मे पाण्डोः पुत्रा जनाधिप ।
तस्माद्योधान्हनिष्यामि प्रयोगेणायुतं सदा ॥ ५.१५६.२१ ॥
ข้าแต่จอมคน แต่ข้าไม่อาจทำลายบุตรของปาณฑุได้ ฉะนั้นข้าจะสังหารนักรบนับหมื่นด้วยการใช้อาวุธอยู่เสมอ
5.156.22
एवमेषां फरिष्यामि निधनं कुरुनन्दन ।
न चेत्ते मां हनिष्यन्ति पूर्वमेव समागमे ॥ ५.१५६.२२ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นความยินดีของกุรุ ข้าจะนำความตายมาสู่พวกเขาดังนี้ เว้นแต่พวกเขาจะสังหารข้าเสียก่อนในการประจัญหน้ากัน
5.156.23
सेनापतिस्त्वहं राजन्समयेनापरेण ते ।
भविष्यामि यथाकामं तन्मे श्रोतुमिहार्हसि ॥ ५.१५६.२३ ॥
แต่ข้าแต่พระราชา ข้าจะเป็นแม่ทัพของท่านภายใต้เงื่อนไขอีกข้อหนึ่ง ท่านควรฟังจากข้าที่นี่ว่าเงื่อนไขนั้นคืออะไร ตามที่ท่านปรารถนา
5.156.24
कर्णो वा युध्यतां पूर्वमहं वा पृथिवीपते ।
स्पर्धते हि सदात्यर्थं सूतपुत्रो मया रणे ॥ ५.१५६.२४ ॥
ข้าแต่จอมปฐพี ไม่ว่ากรรณะหรือข้าควรจะรบก่อนในบรรดาผู้ที่รบกัน เพราะบุตรของสารถีมักจะแข่งขันกับข้าอย่างยิ่งยวดในการรบอยู่เสมอ
5.156.25
नाहं जीवति गाङ्गेये राजन्योत्स्ये कथंचन ।
हते भीष्मे तु योत्स्यामि सह गाण्डीवधन्वना ॥ ५.१५६.२५ ॥
ข้าแต่พระราชา ตราบใดที่คงคาเตยะ (ภีษมะ) ยังมีชีวิตอยู่ ข้าจะไม่รบไม่ว่ากรณีใด เมื่อภีษมะถูกสังหารแล้วเท่านั้น ข้าจะรบเคียงข้างผู้ถือคันธนู คาณฑีวะ
5.156.26
ततः सेनापतिं चक्रे विधिवद्भूरिदक्षिणम् ।
धृतराष्ट्रात्मजो भीष्मं सोऽभिषिक्तो व्यरोचत ॥ ५.१५६.२६ ॥
ครั้นแล้วโอรสของธฤตราษฎร์ (ทุรโยธน์) ได้แต่งตั้งภีษมะเป็นแม่ทัพตามพิธีอย่างถูกต้อง พร้อมด้วยทักษิณาอันอุดม เมื่อได้รับการอภิเษกแล้ว ภีษมะก็รุ่งโรจน์ขึ้น
5.156.27
ततो भेरीश्च शङ्खांश्च शतशोऽथ सहस्रशः ।
वादयामासुव्यग्रा वादका राजशासनात् ॥ ५.१५६.२७ ॥
ครั้นแล้ว ตามพระบัญชาของพระราชา นักดนตรีผู้ขวักไขว่ก็เป่าสังข์และตีกลองนับร้อยนับพัน
5.156.28
सिंहनादाश्च विविधा वाहनानां च निःस्वनाः ॥ ५.१५६.२८ ॥
เสียงคำรามดุจสิงห์ และเสียงต่าง ๆ ของพาหนะทั้งหลายก็ดังขึ้น
5.156.29
निर्घार्ताः पृथिवीकम्पा गजबृंहितनिःस्वनाः ।
आसंश्च सर्वयोधानां पातयन्तो मनांस्युत ॥ ५.१५६.२९ ॥
เสียงกึกก้องน่าสะพรึงกลัว แผ่นดินไหว และเสียงแตรร้องของช้างก็ดังขึ้น ทำให้จิตใจของนักรบทั้งปวงสั่นสะท้าน
5.156.30
वाचश्चाप्यशरीरिण्यो दिवश्चोल्काः प्रपेदिरे ।
शिवाश्च भयवेदिन्यो नेदुर्दीप्ततरा भृशम् ॥ ५.१५६.३० ॥
เสียงที่ไม่มีร่างกายดังขึ้น และอุกกาบาตก็ตกลงมาจากท้องฟ้า ฝูงสุนัขจิ้งจอกซึ่งเป็นลางบอกความกลัว ร้องโหยหวนด้วยเสียงที่แจ่มจ้ายิ่งขึ้นอย่างยิ่ง
5.156.31
सैनापत्ये यदा राजा गाङ्गेयमभिषिक्तवान् ।
तदैतान्युग्ररूपाणि बभूवुः शतशो नृप ॥ ५.१५६.३१ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อพระราชาทรงอภิเษกคงคาเตยะ (ภีษมะ) ให้เป็นแม่ทัพ ลางร้ายรูปร่างน่าสะพรึงกลัวเหล่านี้นับร้อยก็ปรากฏขึ้นในขณะนั้น
5.156.32
ततः सेनापतिं कृत्वा भीष्मं परबलार्दनम् ।
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्गोभिर्निष्कैश्च भूरिशः ॥ ५.१५६.३२ ॥
ครั้นแล้ว เมื่อได้แต่งตั้งภีษมะผู้ทำลายกองทัพของศัตรูให้เป็นแม่ทัพ และได้ให้พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดสวดให้พร พร้อมทั้งถวายโคและเหรียญทองเป็นจำนวนมาก
5.156.33
वर्धमानो जयाशीर्भिर्निर्ययौ सैनिकैर्वृतः ।
आपगेयं पुरस्कृत्य भ्रातृभिः सहितस्तदा ॥ ५.१५६.३३ ॥
ความรุ่งโรจน์เพิ่มพูนด้วยพรแห่งชัยชนะ พระองค์เสด็จออกไปพร้อมด้วยทหาร โดยให้โอรสของอาปคาอยู่เบื้องหน้า และมีพี่น้องร่วมไปด้วยในคราวนั้น
5.156.34
स्कन्धावारेण महता कुरुक्षेत्रं जगाम ह ॥ ५.१५६.३४ ॥
พระองค์ได้เสด็จไปยังกุรุเกษตรพร้อมด้วยค่ายพักขนาดใหญ่
5.156.35
परिक्रम्य कुरुक्षेत्रं कर्णेन सह कौरवः ।
शिबिरं मापयामास समे देशे जनाधिप ॥ ५.१५६.३५ ॥
ข้าแต่จอมคน เการพเดินวนรอบกุรุเกษตร พร้อมด้วยกรรณะ แล้วให้วัดพื้นที่ค่ายพักลงบนที่ราบ
5.156.36
मधुरानूषरे देशे प्रभूतयवसेन्धने ।
यथैव हास्तिनपुरं तद्वच्छिबिरमाबभौ ॥ ५.१५६.३६ ॥
ในแผ่นดินเค็มที่แห้งแล้งแต่มีหญ้าและฟืนมากมาย ค่ายพักนั้นรุ่งเรืองเหมือนนครหัสตินาปุระฉันใด ก็รุ่งเรืองฉันนั้น