महाभारत · अध्याय 5.157
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.157.1
आपगेयं महात्मानं भीष्मं शस्त्रभृतां वरम् ।
पितामहं भारतानां ध्वजं सर्वमहीक्षिताम् ॥ ५.१५७.१ ॥
गंगापुत्र, महात्मा भीष्म, शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ, भरतवंशाचे पितामह, सर्व पृथ्वीपालकांची ध्वजा.
5.157.2
बृहस्पतिसं बुद्ध्या क्षमया पृथिवीसमम् ।
समुद्रमिव गाम्भीर्ये हिमवन्तमिव स्थिरम् ॥ ५.१५७.२ ॥
बुद्धीत बृहस्पतीसमान, क्षमेत पृथ्वीसमान, गांभीर्यात समुद्रासारखे, स्थिरतेत हिमालयासारखे.
5.157.3
प्रजापतिमिवौदार्ये तेजसा भास्करोपमम् ।
महेन्द्रमिव शत्रूणां ध्वंसनं शरवृष्टिभिः ॥ ५.१५७.३ ॥
औदार्यात प्रजापतीसारखे, तेजात सूर्यासारखे, बाणवर्षावाने शत्रूंचा नाश करण्यात महेंद्रासारखे.
5.157.4
रणयज्ञे प्रवितते सुभीमे लोमहर्षणे ।
दीक्षितं चिररात्राय श्रुत्वा तत्र युधिष्ठिरः ॥ ५.१५७.४ ॥
युद्धयज्ञ विस्तारलेला, अत्यंत भयंकर व रोमांचकारी असताना, दीर्घ रात्रीसाठी दीक्षित झाले असे ऐकून तेथे युधिष्ठिर.
5.157.5
किमब्रवीन्महाबाहुः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
भीमसेनार्जुनौ वापि कृष्णो वा प्रत्यभाषत ॥ ५.१५७.५ ॥
महाबाहू, सर्व शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ काय म्हणाले? भीमसेन, अर्जुन किंवा कृष्णानेही काय प्रत्युत्तर दिले?
5.157.6
आपद्धर्मार्थकुशलो महाबुद्धिर्युधिष्ठिरः ।
सर्वान्भ्रातॄन्समानीय वासुदेवं च शाश्वतम् ॥ ५.१५७.६ ॥
आपद्धर्म व अर्थ यांत निपुण असा महाबुद्धिमान युधिष्ठिर, सर्व बंधूंना आणि शाश्वत वासुदेवाला एकत्र करून.
5.157.7
उवाच वदतां श्रेष्ठः सान्त्वपूर्वमिदं वचः ।
पर्याक्रामत सैन्यानि यत्तास्तिष्ठत दंशिताः ॥ ५.१५७.७ ॥
बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले ते सांत्वनापूर्वक हे वचन बोलले; सैन्यांमध्ये फिरत म्हणाले, "कवच धारण करून सज्ज राहा."
5.157.8
पितामहेन वो युद्धं पूर्वमेव भविष्यति ।
तस्मात्सप्तसु सेनासु प्रणेतॄन्मम पश्यत ॥ ५.१५७.८ ॥
पितामहांशी तुमचे युद्ध प्रथम होईल; म्हणून सात सैन्यांसाठी माझे सेनापती पाहा.
5.157.9
यथार्हति भवान्वक्तुमस्मिन्काले ह्युपस्थिते ।
तथेदमर्थवद्वाक्यमुक्तं ते भरतर्षभ ॥ ५.१५७.९ ॥
या वेळी जे बोलणे योग्य तसेच, हे भरतर्षभा, तुम्ही हे अर्थपूर्ण वचन सांगितले आहे.
5.157.10
रोचते मे महाबाहो क्रियतां यदनन्तरम् ।
नायकास्तव सेनायां क्रियन्तामिह सप्त वै ॥ ५.१५७.१० ॥
हे महाबाहो, हे मला पसंत आहे; आता जे पुढे करायचे ते करावे. तुमच्या सैन्यात येथे सात नायक नेमावेत.
5.157.11
ततो द्रुपदमानाय्य विराटं शिनिपुङ्गवम् ।
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यं धृष्टकेतुं च पार्थिव।
शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं सहदेवं च मागधम् ॥ ५.१५७.११ ॥
नंतर द्रुपद, विराट, शिनिश्रेष्ठ सात्यकी, पांचाल धृष्टद्युम्न, धृष्टकेतु, हे राजा, पांचाल शिखंडी आणि मागध सहदेव यांना आणून...
5.157.12
एतान्सप्त महाभागान्वीरान्युद्धाभिकाङ्क्षिणः ।
सेनाप्रणेतॄन्विधिवदभ्यषिञ्चद्युधिष्ठिरः ॥ ५.१५७.१२ ॥
युद्धाची इच्छा असलेल्या या सात महाभाग्यवान वीरांना युधिष्ठिराने विधिपूर्वक सेनापती म्हणून अभिषेक केला.
5.157.13
सर्वसेनापतिं चात्र धृष्टद्युम्नं चकार ह ।
द्रोणान्तहेतोरुत्पन्नो य इद्धाञ्जातवेदसः ॥ ५.१५७.१३ ॥
येथे त्याने सर्व सेनांचा सेनापती म्हणून धृष्टद्युम्नाची नियुक्ती केली; द्रोणाच्या अंतासाठी जातवेद अग्नीच्या प्रज्वलित ज्वालेतून जन्मलेला तोच होता.
5.157.14
सर्वेषामेव तेषां तु समस्तानां महात्मनाम् ।
सेनापतिपतिं चक्रे गडाकेशं धनञ्जयम् ॥ ५.१५७.१४ ॥
त्या सर्व महात्म्यांमध्ये सेनापतींचाही अधिपती म्हणून त्याने गुडाकेश धनंजयाची नियुक्ती केली.
5.157.15
अर्जुनस्यापि नेता च संयन्ता चैव वाजिनाम् ।
सङ्कर्णणानुजः श्रीमान्महाबुद्धिर्जनार्दनः ॥ ५.१५७.१५ ॥
अर्जुनाचाही मार्गदर्शक आणि घोड्यांचा सारथी, संकर्षणाचा धाकटा भाऊ, तेजस्वी आणि महाबुद्धिमान जनार्दन (कृष्ण).
5.157.16
तद्दृष्ट्वोपस्थितं युद्धं समासन्नं महात्ययम् ।
प्राविशद्भवनं राज्ञः पाण्डवानां हलायुधः ॥ ५.१५७.१६ ॥
युद्ध जवळ आलेले आणि महाविनाश समीप आलेला पाहून हलायुध (बलराम) पांडवांच्या राजाच्या भवनात प्रवेशला.
5.157.17
सहाक्रूरप्रभृतिभिर्ददसाम्बोद्धवादिभिः ।
रौक्मिणेयाहुकसुतैश्चारुदेष्णपुरोगमैः ॥ ५.१५७.१७ ॥
अक्रूर इत्यादींसह, दर्सु, साम्ब, उद्धव इत्यादींसह, रुक्मिणीचे पुत्र आणि आहुकाचे पुत्र यांच्यासह, चारुदेष्णाला पुढे ठेवून.
5.157.18
वृष्णिमुख्यैरधिगतैर्व्याघ्रैरिव बलोत्कटैः ।
अभिगुप्तो महाबाहुर्मरुद्भिरिव वासवः ॥ ५.१५७.१८ ॥
वृष्णिकुलातील प्रमुख आणि बलवान वाघांसारख्या वीरांनी वेढलेला महाबाहू (बलराम) मरुद्गणांनी रक्षिलेल्या वासवासारखा सुरक्षित होता.
5.157.19
नीलकौशेयवसनः कैलासशिखरोपमः ।
सिंहखेलगतिः श्रीमान्मदरक्तान्तलोचनः ॥ ५.१५७.१९ ॥
निळे रेशमी वस्त्र नेसलेले, कैलास शिखरासारखे, सिंहाच्या खेळकर चालीचे, तेजस्वी, मदाने डोळ्यांच्या कडा लाल झालेले.
5.157.20
तं दृष्ट्वा धर्मराजश्च केशवश्च महाद्युतिः ।
उदतिष्ठत्ततः पार्थो भीमकर्मा वृकोदरः ॥ ५.१५७.२० ॥
त्याला पाहून धर्मराज आणि महातेजस्वी केशव उठले; मग पार्थ आणि भयंकर कर्म करणारा वृकोदर उठले.
5.157.21
गाण्डीवधन्वा ये चान्ये राजानस्तत्र केचन ।
पूजयाञ्चक्रिरे ते वै समायान्तं हलायुधम् ॥ ५.१५७.२१ ॥
गांडीवधारी आणि तेथील इतर काही राजांनी येणाऱ्या हलायुधाचा (बलरामाचा) सन्मान केला.
5.157.22
ततस्तं पाण्डवो राजा करे पस्पर्श पाणिना ।
वासुदेवपुरोगास्तं सर्व एवाभ्यवादयन् ॥ ५.१५७.२२ ॥
नंतर पांडवराजाने त्याचा हात आपल्या हाताने स्पर्श केला; वासुदेवासह सर्वांनी त्याला अभिवादन केले.
5.157.23
विराटद्रुपदौ वृद्धावभिवाद्य हलायुधः ।
युधिष्ठिरेण सहित उपाविशदरिन्दमः ॥ ५.१५७.२३ ॥
विराट आणि द्रुपद या दोन वृद्धांना अभिवादन करून शत्रुदमन हलायुध युधिष्ठिरासह बसले.
5.157.24
ततस्तेषूपविष्टेषु पार्थिवेषु समन्ततः ।
वासुदेवमभिप्रेक्ष्य रौहिणेयोऽभ्यभाषत ॥ ५.१५७.२४ ॥
नंतर सर्व राजे चहूबाजूंनी बसल्यावर रोहिणीपुत्राने वासुदेवाकडे पाहून बोलण्यास सुरुवात केली.
5.157.25
भवितायं महारौद्रो दारुणः पुरुषक्षयः ।
दिष्टमेतद्ध्रुवं मन्ये न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ५.१५७.२५ ॥
हा अत्यंत भयंकर आणि दारुण मनुष्यसंहार होईल. हे निश्चितपणे दैवाने ठरलेले आहे, असे मला वाटते; याला टाळता येणार नाही.
5.157.26
तस्माद्युद्धात्समुत्तीर्णानपि वः समुहृञ्जानान् ।
अरोगानक्षतैर्देहैर्द्रष्टास्मीति मतिर्मम ॥ ५.१५७.२६ ॥
म्हणून त्या युद्धातून वाचून येणारे, चांगल्या मित्रांसह असलेले तुम्ही लोक निरोगी आणि अक्षत शरीरांनी मला दिसाल, असे माझे मत आहे.
5.157.27
समेतं पार्थिवं क्षत्रं कालपक्वमसंशयम् ।
विमर्दश्च महान्भावी मांसशोणितकदर्दमः ॥ ५.१५७.२७ ॥
राजांचा क्षत्रियसमूह एकत्र झाला आहे, काळाने पिकलेला आहे, यात शंका नाही. मोठा संहार होईल, आणि मांस व रक्ताचा चिखल होईल.
5.157.28
उक्तो मया वासुदेवः पुनः पुनरुपह्वरे ।
संबन्धिषु समां वृत्तिं वर्तस्व मधुसूदन ॥ ५.१५७.२८ ॥
मी वासुदेवाला एकांतात वारंवार सांगितले आहे: हे मधुसूदना, नातेवाईकांशी समान वर्तन ठेव.
5.157.29
पाण्डवा हि यथास्माकं तथा दुर्योधनो नृपः ।
तस्यापि क्रियतां साह्यं स पर्येति पुनःपुनः ॥ ५.१५७.२९ ॥
पांडव जसे आपले आहेत, तसाच राजा दुर्योधनही आहे. त्यालाही साहाय्य करावे; तो पुन्हा पुन्हा येत आहे.
5.157.30
तच्च मे नाकरोद्वाक्यं त्वदर्थे मधुसूदनः ।
निर्विष्टः सर्वभावेन धनञ्जयमवेक्ष्य ह ॥ ५.१५७.३० ॥
पण मधुसूदनाने माझे ते वचन पाळले नाही; कारण तो तुमच्यासाठी पूर्ण भावाने धनंजयाकडेच पाहून स्थिर होता.
5.157.31
ध्रुवो जयः पाण्डवानामिति मे निश्चिता मतिः ।
तथा ह्यभिनिवेशोऽयं वासुदेवस्य भारत ॥ ५.१५७.३१ ॥
पांडवांचा विजय निश्चित आहे, हे माझे दृढ मत आहे. हे भारता, वासुदेवाचाही हाच दृढ निश्चय आहे.
5.157.32
न चाहमृत्सहे कृष्णमृते लोकमुदीक्षितुम् ।
ततोऽहमनुवर्तामि केशवस्य चिकीर्षितम् ॥ ५.१५७.३२ ॥
कृष्णाशिवाय हे जग पाहणेही मला सहन होणार नाही. म्हणून मी केशवाची इच्छा अनुसरतो.
5.157.33
उभौ शिष्यौ हि मे वीरौ गदायद्धविशारदौ ।
तुल्यस्नेहोऽस्म्यतो भीते तथा दुर्योधने नृपे ॥ ५.१५७.३३ ॥
गदायुद्धात निपुण असलेले ते दोन्ही वीर माझे शिष्य आहेत. म्हणून भयभीत झालेल्या राजा दुर्योधनावरही माझे समान प्रेम आहे.
5.157.34
तस्माद्यास्यामि तीर्थानि सरस्वत्या निषेवितुम् ।
न हि शक्ष्यामि कौरव्यान्नश्यमानानवेक्षितुम् ॥ ५.१५७.३४ ॥
म्हणून मी सरस्वतीची पवित्र तीर्थे करण्यासाठी जाईन. नाश पावणाऱ्या कौरवांकडे पाहणे मला शक्य होणार नाही.
5.157.35
एवमुक्त्वा महाबाहुरनुज्ञातश्च पाण्डवैः ।
तीर्थयात्रां ययौ रामो निवर्त्य मधुसूदनम् ॥ ५.१५७.३५ ॥
असे बोलून, पांडवांची अनुमती घेऊन, मधुसूदनाला परत पाठवून महाबाहू राम तीर्थयात्रेला निघून गेले.