ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.157
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.157.1
आपगेयं महात्मानं भीष्मं शस्त्रभृतां वरम् ।
पितामहं भारतानां ध्वजं सर्वमहीक्षिताम् ॥ ५.१५७.१ ॥
ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਭੀਸ਼ਮ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਸਮੂਹ ਭੂਮੀਪਾਲਾਂ ਦੀ ਧੁਜਾ।
5.157.2
बृहस्पतिसं बुद्ध्या क्षमया पृथिवीसमम् ।
समुद्रमिव गाम्भीर्ये हिमवन्तमिव स्थिरम् ॥ ५.१५७.२ ॥
ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਰਗੇ, ਖਿਮਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ, ਅਡੋਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਗੇ।
5.157.3
प्रजापतिमिवौदार्ये तेजसा भास्करोपमम् ।
महेन्द्रमिव शत्रूणां ध्वंसनं शरवृष्टिभिः ॥ ५.१५७.३ ॥
ਉਦਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗੇ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰ ਵਰਗੇ।
5.157.4
रणयज्ञे प्रवितते सुभीमे लोमहर्षणे ।
दीक्षितं चिररात्राय श्रुत्वा तत्र युधिष्ठिरः ॥ ५.१५७.४ ॥
ਜੰਗ-ਯੱਗ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੇ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਰਾਤ ਲਈ ਦੀਖਿਅਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ।
5.157.5
किमब्रवीन्महाबाहुः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
भीमसेनार्जुनौ वापि कृष्णो वा प्रत्यभाषत ॥ ५.१५७.५ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸਰਬ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਭੀਮਸੇਨ, ਅਰਜੁਨ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ?
5.157.6
आपद्धर्मार्थकुशलो महाबुद्धिर्युधिष्ठिरः ।
सर्वान्भ्रातॄन्समानीय वासुदेवं च शाश्वतम् ॥ ५.१५७.६ ॥
ਆਪਦਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ।
5.157.7
उवाच वदतां श्रेष्ठः सान्त्वपूर्वमिदं वचः ।
पर्याक्रामत सैन्यानि यत्तास्तिष्ठत दंशिताः ॥ ५.१५७.७ ॥
ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਭਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ; ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਕਵਚ ਪਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੋ।"
5.157.8
पितामहेन वो युद्धं पूर्वमेव भविष्यति ।
तस्मात्सप्तसु सेनासु प्रणेतॄन्मम पश्यत ॥ ५.१५७.८ ॥
ਪਿਤਾਮਹ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਯੁੱਧ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਸੱਤ ਸੈਨਾਵਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
5.157.9
यथार्हति भवान्वक्तुमस्मिन्काले ह्युपस्थिते ।
तथेदमर्थवद्वाक्यमुक्तं ते भरतर्षभ ॥ ५.१५७.९ ॥
ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਓ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਕਹੇ ਹਨ।
5.157.10
रोचते मे महाबाहो क्रियतां यदनन्तरम् ।
नायकास्तव सेनायां क्रियन्तामिह सप्त वै ॥ ५.१५७.१० ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ; ਹੁਣ ਜੋ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਹੈ ਉਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਨਾਇਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।
5.157.11
ततो द्रुपदमानाय्य विराटं शिनिपुङ्गवम् ।
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यं धृष्टकेतुं च पार्थिव।
शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं सहदेवं च मागधम् ॥ ५.१५७.११ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਰੁਪਦ, ਵਿਰਾਟ, ਸ਼ਿਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਂਚਾਲ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਂਚਾਲ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਅਤੇ ਮਾਗਧ ਸਹਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ...
5.157.12
एतान्सप्त महाभागान्वीरान्युद्धाभिकाङ्क्षिणः ।
सेनाप्रणेतॄन्विधिवदभ्यषिञ्चद्युधिष्ठिरः ॥ ५.१५७.१२ ॥
ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਮਹਾਭਾਗ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
5.157.13
सर्वसेनापतिं चात्र धृष्टद्युम्नं चकार ह ।
द्रोणान्तहेतोरुत्पन्नो य इद्धाञ्जातवेदसः ॥ ५.१५७.१३ ॥
ਏਥੇ ਉਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਿਊਮਨ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ; ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਜਾਤਵੇਦ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬਲਦੀ ਲਾਟ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਉਹੀ ਸੀ।
5.157.14
सर्वेषामेव तेषां तु समस्तानां महात्मनाम् ।
सेनापतिपतिं चक्रे गडाकेशं धनञ्जयम् ॥ ५.१५७.१४ ॥
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
5.157.15
अर्जुनस्यापि नेता च संयन्ता चैव वाजिनाम् ।
सङ्कर्णणानुजः श्रीमान्महाबुद्धिर्जनार्दनः ॥ ५.१५७.१५ ॥
ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਵੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰਥੀ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਨਾਰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ)।
5.157.16
तद्दृष्ट्वोपस्थितं युद्धं समासन्नं महात्ययम् ।
प्राविशद्भवनं राज्ञः पाण्डवानां हलायुधः ॥ ५.१५७.१६ ॥
ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੀਪ ਵੇਖ ਕੇ ਹਲਾਯੁਧ (ਬਲਰਾਮ) ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
5.157.17
सहाक्रूरप्रभृतिभिर्ददसाम्बोद्धवादिभिः ।
रौक्मिणेयाहुकसुतैश्चारुदेष्णपुरोगमैः ॥ ५.१५७.१७ ॥
ਅਕ੍ਰੂਰ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਰਸੂ, ਸਾਂਬ, ਉੱਧਵ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਹੁਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਾਰੂਦੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ।
5.157.18
वृष्णिमुख्यैरधिगतैर्व्याघ्रैरिव बलोत्कटैः ।
अभिगुप्तो महाबाहुर्मरुद्भिरिव वासवः ॥ ५.१५७.१८ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਾਘਾਂ ਵਰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਹਾਬਾਹੂ (ਬਲਰਾਮ) ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਅਤ ਵਾਸਵ ਵਾਂਗ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਨ।
5.157.19
नीलकौशेयवसनः कैलासशिखरोपमः ।
सिंहखेलगतिः श्रीमान्मदरक्तान्तलोचनः ॥ ५.१५७.१९ ॥
ਨੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਕੈਲਾਸ਼ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗੇ, ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਖੇਡ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ, ਤੇਜਸਵੀ, ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਲਾਲ ਹੋਏ।
5.157.20
तं दृष्ट्वा धर्मराजश्च केशवश्च महाद्युतिः ।
उदतिष्ठत्ततः पार्थो भीमकर्मा वृकोदरः ॥ ५.१५७.२० ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕੇਸ਼ਵ ਉੱਠੇ; ਫਿਰ ਪਾਰਥ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਉੱਠੇ।
5.157.21
गाण्डीवधन्वा ये चान्ये राजानस्तत्र केचन ।
पूजयाञ्चक्रिरे ते वै समायान्तं हलायुधम् ॥ ५.१५७.२१ ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਲਾਯੁਧ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
5.157.22
ततस्तं पाण्डवो राजा करे पस्पर्श पाणिना ।
वासुदेवपुरोगास्तं सर्व एवाभ्यवादयन् ॥ ५.१५७.२२ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
5.157.23
विराटद्रुपदौ वृद्धावभिवाद्य हलायुधः ।
युधिष्ठिरेण सहित उपाविशदरिन्दमः ॥ ५.१५७.२३ ॥
ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੋਵੇਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਲਾਯੁਧ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ।
5.157.24
ततस्तेषूपविष्टेषु पार्थिवेषु समन्ततः ।
वासुदेवमभिप्रेक्ष्य रौहिणेयोऽभ्यभाषत ॥ ५.१५७.२४ ॥
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
5.157.25
भवितायं महारौद्रो दारुणः पुरुषक्षयः ।
दिष्टमेतद्ध्रुवं मन्ये न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ५.१५७.२५ ॥
ਇਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਦਾਰੁਣ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
5.157.26
तस्माद्युद्धात्समुत्तीर्णानपि वः समुहृञ्जानान् ।
अरोगानक्षतैर्देहैर्द्रष्टास्मीति मतिर्मम ॥ ५.१५७.२६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ।
5.157.27
समेतं पार्थिवं क्षत्रं कालपक्वमसंशयम् ।
विमर्दश्च महान्भावी मांसशोणितकदर्दमः ॥ ५.१५७.२७ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਖੱਤਰੀ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਪੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦਾ ਚਿੱਕੜ ਬਣੇਗਾ।
5.157.28
उक्तो मया वासुदेवः पुनः पुनरुपह्वरे ।
संबन्धिषु समां वृत्तिं वर्तस्व मधुसूदन ॥ ५.१५७.२८ ॥
ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਰਾਬਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋ।
5.157.29
पाण्डवा हि यथास्माकं तथा दुर्योधनो नृपः ।
तस्यापि क्रियतां साह्यं स पर्येति पुनःपुनः ॥ ५.१५७.२९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਪਾਂਡਵ ਸਾਡੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
5.157.30
तच्च मे नाकरोद्वाक्यं त्वदर्थे मधुसूदनः ।
निर्विष्टः सर्वभावेन धनञ्जयमवेक्ष्य ह ॥ ५.१५७.३० ॥
ਪਰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਮੇਰੀ ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਧਨੰਜਯ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਅਡੋਲ ਸੀ।
5.157.31
ध्रुवो जयः पाण्डवानामिति मे निश्चिता मतिः ।
तथा ह्यभिनिवेशोऽयं वासुदेवस्य भारत ॥ ५.१५७.३१ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਦ੍ਰਿੜ ਮਤ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦਾ ਹੈ।
5.157.32
न चाहमृत्सहे कृष्णमृते लोकमुदीक्षितुम् ।
ततोऽहमनुवर्तामि केशवस्य चिकीर्षितम् ॥ ५.१५७.३२ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਮੈਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
5.157.33
उभौ शिष्यौ हि मे वीरौ गदायद्धविशारदौ ।
तुल्यस्नेहोऽस्म्यतो भीते तथा दुर्योधने नृपे ॥ ५.१५७.३३ ॥
ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਮੇਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਡਰੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਮੇਰਾ ਬਰਾਬਰ ਸਨੇਹ ਹੈ।
5.157.34
तस्माद्यास्यामि तीर्थानि सरस्वत्या निषेवितुम् ।
न हि शक्ष्यामि कौरव्यान्नश्यमानानवेक्षितुम् ॥ ५.१५७.३४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਮੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
5.157.35
एवमुक्त्वा महाबाहुरनुज्ञातश्च पाण्डवैः ।
तीर्थयात्रां ययौ रामो निवर्त्य मधुसूदनम् ॥ ५.१५७.३५ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਕੇ, ਮਹਾਬਾਹੁ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ।