महाभारत · अध्याय 5.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.163.1
दुर्योधनस्य तद्वाक्यं निशम्य भरतर्षभ ।
नेत्राभ्यामतिताम्राभ्यां कैतव्यं समुदैक्षत ॥ ५.१६३.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! दुर्योधनाचे ते बोलणे ऐकून, अत्यंत तांबड्या डोळ्यांनी त्याने कैतव्याकडे रोखून पाहिले.
5.163.2
स केशवमभिप्रेक्ष्य गुडाकेशो महायशाः ।
अभ्यभाषत कैतव्यं प्रगृह्य विपुलं भुजम् ॥ ५.१६३.२ ॥
महायशस्वी गुडाकेश केशवाकडे पाहून, आपला विशाल बाहू उंचावून कैतव्याशी बोलला.
5.163.3
स्ववीर्यं यः समाश्रित्य समाह्वयति वै परान् ।
अभीतो युध्यते शत्रून्स वै पुरुष उच्यते ॥ ५.१६३.३ ॥
जो स्वतःच्या पराक्रमावर विसंबून शत्रूंना आव्हान देतो आणि निर्भयपणे त्यांच्याशी लढतो, तोच खरा पुरुष म्हटला जातो.
5.163.4
परवीर्यं समाश्रित्य यः समाह्वयते परान् ।
क्षत्रबन्धुरशक्तत्वाल्लोके स पुरुषाधमः ॥ ५.१६३.४ ॥
जो दुसऱ्याच्या पराक्रमावर विसंबून शत्रूंना आव्हान देतो, तो असमर्थतेमुळे केवळ क्षत्रियांचा नावापुरता बांधव आहे; जगात तो पुरुषांमध्ये अधम आहे.
5.163.5
स त्वं परेषां वीर्येण मन्यसे वीर्यमात्मनः ।
स्वयं कापुरुषो मूढ परांश्च क्षेप्तुमिच्छसि ॥ ५.१६३.५ ॥
तू दुसऱ्यांच्या पराक्रमालाच आपला पराक्रम समजतोस; हे मूर्खा, तूच कापुरुष असून इतरांना अपमानित करू इच्छितोस.
5.163.6
यस्त्वं वृद्धं सर्वराज्ञां हितबुद्धिं जितेन्द्रियम् ।
मरणाय महाप्रज्ञं दीक्षयित्वा विकत्थसे ॥ ५.१६३.६ ॥
सर्व राजांचे हितचिंतक, जितेंद्रिय, महाप्रज्ञ अशा त्या वृद्धाला मृत्यूसाठी दीक्षित करून तू बढाया मारतोस.
5.163.7
भावस्ते विदितोऽस्माभिर्दुर्बुद्धे कुलपांसन ।
न हनिष्यन्ति गाङ्गेयं पाण्डवा घृणयेति हि ॥ ५.१६३.७ ॥
हे दुर्बुद्धी, कुलाला कलंक लावणाऱ्या! तुझा हेतू आम्हाला ठाऊक आहे. पांडव दयेने गांगेयाला (भीष्माला) मारणार नाहीत, हाच तुझा विचार आहे.
5.163.8
यस्य वीर्यं समाश्रित्य धार्तराष्ट्र विकत्थसे ।
हन्तास्मि प्रथमं भीष्मं मिषतां सर्वधन्विनाम् । ॥ ५.१६३.८ ॥
हे धृतराष्ट्रपुत्रा! ज्याच्या पराक्रमावर विसंबून तू बढाया मारतोस, त्या भीष्मालाच सर्व धनुर्धरांसमोर मी प्रथम मारीन.
5.163.9
कैतव्य गत्वा भरतान्समेत्य ।
सुयोधनं धार्तराष्ट्रं वदस्व।
तथेत्युवाचार्जुनः सव्यसाची ।
निशाव्यपाये भविता विमर्दः ॥ ५.१६३.९ ॥
हे कैतव्या! भरतांकडे जाऊन धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधनाला सांग. 'तसेच होवो' असे सव्यसाची अर्जुन म्हणाला: रात्र सरल्यावर घोर संहार होईल.
5.163.10
सुयोधनं धार्तराष्ट्रं वदस्व ॥ ५.१६३.१० ॥
धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधनाला सांग.
5.163.11
हन्यामहं द्रोणमृतेऽपि लोकं ।
न ते भयं विद्यते पाण्डवेभ्यः ।
ततो हि ते लब्धमतं च राज्य-
मापद्गताः पाण्डवाश्चेति भावः ॥ ५.१६३.११ ॥
द्रोणाशिवायही मी जग मारू शकतो. पांडवांपासून तुला भय नाही. म्हणून तू राज्य मिळवलेस आणि पांडव संकटात पडले, हाच भाव आहे.
5.163.12
स दर्पपूर्णो न समीक्षसे त्व-
मनर्थमात्मन्यपि वर्तमानम्।
तस्मादहं ते प्रथमं समूहे ।
हन्ता समक्ष कुरुवृद्धमेव ॥ ५.१६३.१२ ॥
तू गर्वाने भरलेला आहेस, स्वतःवर येणाऱ्या अनर्थाकडेही पाहत नाहीस. म्हणून सैन्याच्या मध्यात तुझ्या समोरच प्रथम कुरुवृद्धाला (भीष्माला) मी मारीन.
5.163.13
सूर्योदये युक्तसेनः प्रतीक्ष्य ।
ध्वजी रथी रक्षत सत्यसन्धम्।
अहं हि वः पश्यतां द्विपमेनं ।
भीष्मं रथात्पातयिष्यामि बाणैः ॥ ५.१६३.१३ ॥
सूर्योदयाच्या वेळी सैन्य व्यूहरचनेत सज्ज ठेवून प्रतीक्षा करावी; ध्वजधारी रथी सत्यसंध (भीष्मा)चे रक्षण करोत. तुम्ही पाहत असतानाच मी या द्विपाला (भीष्माला) बाणांनी रथावरून पाडीन.
5.163.14
श्वोभूते कत्थनावाक्यं विज्ञास्यति सुयोधनः ।
आचितं शरजालेन मया दृष्ट्वा पितामहम् ॥ ५.१६३.१४ ॥
उद्या येईल तेव्हा माझी ही बढाईची वचने सुयोधनाला कळतील; पितामहांना माझ्या बाणजालाने आच्छादलेले पाहून.
5.163.15
यदुक्तश्च सभामध्ये पुरुषो ह्रस्वदर्शनः ।
क्रुद्धेन भीमसेनेन भ्राता दुःशासनस्तव ॥ ५.१६३.१५ ॥
सभेच्या मध्ये ज्या बुटक्या रूपाच्या पुरुषाविषयी रागावलेल्या भीमसेनाने म्हटले होते, तो तुमचा बंधू दुःशासन आहे.
5.163.16
अधर्मज्ञो नित्यवैरी पापबुद्धिर्नृशंसकृत् ।
सत्यां प्रतिज्ञामचिराद्द्रक्ष्यसे तां सुयोधन ॥ ५.१६३.१६ ॥
धर्म न जाणणारा, नित्य वैरी, पापबुद्धी आणि क्रूरकर्म करणारा (दुःशासन). हे सुयोधना, लवकरच तू ती सत्य प्रतिज्ञा पाहशील.
5.163.17
अभिमानस्य दर्पस्य क्रोधपारुष्ययोस्तथा ।
नैष्ठुर्यस्यावलेपस्य आत्मसंभावनस्य च ॥ ५.१६३.१७ ॥
अभिमान, दर्प, क्रोध आणि कठोरता यांचे, तसेच निष्ठुरता, गर्व आणि आत्मप्रशंसा यांचे.
5.163.18
नृशंसतायास्तैक्ष्ण्यस्य धर्मविद्वेषणस्य च ।
अधर्मस्यातिवादस्य वृद्धातिक्रमणस्य च ॥ ५.१६३.१८ ॥
क्रूरता आणि तीक्ष्णता, धर्माचा द्वेष, अधर्म, अतिवाद आणि वडीलधाऱ्यांचे उल्लंघन यांचे.
5.163.19
दर्शनस्य च चक्रस्य कृत्स्नस्यापनयस्य च ।
द्रक्ष्यसि त्वं फलं तीव्रमचिरेण सुयोधन ॥ ५.१६३.१९ ॥
हे सुयोधना, लवकरच तू चक्राचे दर्शन आणि संपूर्ण विनाश हे कठोर फळ पाहशील.
5.163.20
वासुदेवद्वितीये हि मयि क्रुद्धे नराधम ।
आशा ते जीविते मूढ राज्ये वा केन हेतुना ॥ ५.१६३.२० ॥
हे नराधमा, मूढा! वासुदेवासह मी क्रुद्ध असताना, कोणत्या कारणाने तुझी जीवनाची किंवा राज्याची आशा आहे?
5.163.21
शान्ते भीष्मे तथा द्रोणे सूतपुत्रे च पातिते ।
निराशो जीविते राज्ये पुत्रेषु च भविष्यसि ॥ ५.१६३.२१ ॥
भीष्म शांत झाल्यावर, तसेच द्रोण आणि सूतपुत्र पाडले गेल्यावर, तू जीवन, राज्य आणि पुत्रांबाबत निराश होशील.
5.163.22
भ्रातॄणां निधनं श्रुत्वा पुत्राणां च सुयोधन ।
भीमसेनेन निहतो दुष्कृतानि स्मरिष्यसि ॥ ५.१६३.२२ ॥
हे सुयोधना, बंधू आणि पुत्रांचा मृत्यू ऐकून, भीमसेनाने मारले जाऊन तू आपली दुष्कृत्ये आठवशील.
5.163.23
न द्वितीयां प्रतिज्ञां हि प्रतिजानामि कैतव ।
सत्यं ब्रवीम्यहं ह्येतत्सर्वं सत्यं भविष्यति ॥ ५.१६३.२३ ॥
हे कैतवा, मी दुसरी प्रतिज्ञा करत नाही. मी सत्य सांगतो, हे सर्व खरे होईल.
5.163.24
युधिष्ठिरोऽपि कैतव्यमुलूकमिदमब्रवीत् ।
उलूक मद्वचो ब्रूहि गत्वा तात सुयोधनम् ॥ ५.१६३.२४ ॥
युधिष्ठिरानेही कैतव उलूकाला हे सांगितले: हे उलूका, जाऊन माझे शब्द सुयोधनाला सांग, वत्सा.
5.163.25
स्वेन वृत्तेन मे वृत्तं नाधिगन्तुं त्वमर्हसि ।
उभयोरन्तरं वेद सूनृतानृतयोरपि ॥ ५.१६३.२५ ॥
तू माझ्या आचरणाने माझे आचरण ओलांडू शकत नाहीस. सत्य आणि असत्य यांतील भेद तो जाणतो.
5.163.26
न चाहं कामये पापमपि कीटपिपीलकयोः ।
किं पुनर्ज्ञातिषु वधं कामयेयं कथं च न ॥ ५.१६३.२६ ॥
किडा आणि मुंगीचेही अनिष्ट मी इच्छित नाही. मग नातेवाइकांचा वध मी कसा इच्छीन?
5.163.27
एतदर्थं मया तात पञ्च ग्रामा वृताः पुरा ।
कथं तव सुदुर्बुद्धे न प्रेक्ष्ये व्यसनं महत् ॥ ५.१६३.२७ ॥
यासाठीच मी पूर्वी पाच गावे निवडली होती. हे दुर्बुद्धे, तुझे हे मोठे संकट मी कसे न पाहू?
5.163.28
स त्वं कामपरीतात्मा मूढभावाच्च कत्थसे ।
तथैव वासुदेवस्य न गृह्णासि हितं वचः । ॥ ५.१६३.२८ ॥
तू कामनेने वेढलेल्या मनाचा आहेस आणि मूढतेमुळे बढाई मारतोस. तसेच वासुदेवाचे हितवचन तू स्वीकारत नाहीस.
5.163.29
किंचेदानीं बहूक्तेन युध्यस्व सह बान्धवैः ।
मम विप्रियकर्तारं कैतव्य सह बान्धवैः । ॥ ५.१६३.२९ ॥
आता फार बोलून काय उपयोग? आपल्या नातेवाइकांसह युद्ध कर. हे कैतव्या, माझे अप्रिय करणाऱ्या, नातेवाइकांसह.
5.163.30
मम विप्रियकर्तारं कैतव्य ब्रूहि कौरवम् ।
श्रुतं वाक्यं गृहीतोऽर्थो मतं यत्ते तथास्तु तत्। ॥ ५.१६३.३० ॥
हे कैतव्या, माझे अप्रिय करणाऱ्या कौरवाला सांग: वचन ऐकले, अर्थ स्वीकारला; तुझे जे मत आहे ते तसेच होवो.
5.163.31
भीमसेनस्ततो वाक्यं भूय आह नृपात्मजम् ।
उलूक मद्वचो ब्रूहि दुर्मतिं पापपूरुषम्। ॥ ५.१६३.३१ ॥
नंतर भीमसेन राजपुत्राला पुन्हा म्हणाला: हे उलूका, दुर्बुद्धी पापी पुरुषाला माझे शब्द सांग.
5.163.32
शठं नैकृतिकं पापं दुराचारं सुयोधनम् ।
गृध्रोदरे वा वस्तव्यं पुरे वा नागसाह्वये । ॥ ५.१६३.३२ ॥
फसवा, कपटी, पापी, दुराचारी सुयोधनाने एकतर गिधाडाच्या पोटात राहावे किंवा नागसाह्वय नगरात राहावे.
5.163.33
प्रतिज्ञातं मया यच्च सभामध्ये नराधम ।
कर्ताहं तद्वचः सत्यं सत्येनैव शपामि ते। ॥ ५.१६३.३३ ॥
हे नराधमा, सभेच्या मध्यभागी मी जी प्रतिज्ञा केली ती मी नक्की पूर्ण करीन. सत्याचीच शपथ घेऊन मी तुला सांगतो.
5.163.34
दुःशासनस्य रुधिरं हत्वा पास्याम्यहं मृधे ।
सक्थिनी तव भंक्त्वैव हत्वा हि तव सोदनान्। ॥ ५.१६३.३४ ॥
युद्धात दुःशासनाला मारून मी त्याचे रक्त पिईन. तुझी मांडी मोडून, तुझ्या भावांनाही मारून...
5.163.35
सर्वेषां राजपुत्राणामभिमन्युरसंशयम् ।
कर्मणा तोषयिष्यामि भूयश्चैव वचः श्रृणु ॥ ५.१६३.३५ ॥
सर्व राजपुत्रांमधील अभिमन्यूसाठी, निःसंशय (मी सूड घेईन). कर्माने त्याला संतुष्ट करीन. आणखी हे वचन ऐक.
5.163.36
हत्वा सुयोधन त्वां वै सहितं सर्वसोदरैः ।
आक्रमिष्ये पदा मूर्ध्नि धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ५.१६३.३६ ॥
हे सुयोधना, तुला आणि तुझ्या सर्व भावांना मारून, धर्मराज पाहत असताना, मी त्याच्या मस्तकावर पाय ठेवीन.
5.163.37
नकुलस्तु ततो वाक्यमिदमाह महीपते ।
उलूक ब्रूहि कौरव्यं धार्तराष्ट्रं सुयोधनम् ॥ ५.१६३.३७ ॥
तेव्हा नकुल हे वचन म्हणाला, हे महीपते: हे उलूका, कौरव्य धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधनाला सांग.
5.163.38
श्रुतं ते गदतो वाक्यं सर्वमेव यथातथम् ।
तथा कर्तास्मि कौरव्य यथा त्वमनुशासि मां ॥ ५.१६३.३८ ॥
हे कौरव्या, तू मला जसा आदेश देशील तसेच मी करीन; तू बोललेली सर्व वचने मी यथार्थ ऐकली आहेत.
5.163.39
सहदेवोऽपि नृपते इदमाह वचोऽर्थवत् ।
सुयोधन मतिर्या ते वृथैषा ते भविष्यति ॥ ५.१६३.३९ ॥
हे नृपते, सहदेवानेही हे अर्थपूर्ण वचन म्हटले: हे सुयोधना, तुझी ही बुद्धी व्यर्थ ठरेल.
5.163.40
शोचिष्यसे महाराज सपुत्रज्ञातिबान्धवः ।
इमं च क्लेशमस्माकं हृष्टो यत्त्वं विकत्थसे ॥ ५.१६३.४० ॥
हे महाराजा, तू पुत्र, ज्ञाती व बांधवांसह शोक करशील; आमच्या या क्लेशांनी हर्षित होऊन तू बढाया मारतोस.
5.163.41
विराटद्रुपदौ वृद्धावुलूकमिदमूचतुः ।
दासभावं नियच्छेव साधोरिति मतिः सदा।
तौ च दासावदासौ वा पौरुषं यस्य यादृशम् ॥ ५.१६३.४१ ॥
वृद्ध विराट व द्रुपद उलूकाला असे म्हणाले: सज्जनाची मती नेहमी दास्य स्वीकारण्याचीच असते; ज्याचे पौरुष जसे, तो दास असो वा नसो.
5.163.42
शिखण्डी तु ततो वाक्यमुलूकमिदमब्रवीत् ।
वक्तव्यो भवता राजा पापेष्वभिरतः सदा ॥ ५.१६३.४२ ॥
मग शिखंडी उलूकाला हे वचन म्हणाला: सदैव पापकर्मांत रत असलेल्या राजाला तू सांगावेस.
5.163.43
पश्य त्वं मां रणे राजन्कुर्वाणं कर्म दारुणम् ।
यस्य वीर्यं समासाद्य मन्यसे विजयं युधि ॥ ५.१६३.४३ ॥
हे राजा, रणांगणात भयंकर कर्मे करणाऱ्या मला पाहा. ज्याच्या पराक्रमाचा सामना करून तू युद्धात विजय मानतोस, त्या मला पाहा.
5.163.44
तमहं पातयिष्यामि रथात्तव पितामहम् ।
अहं भीष्मवधात्सृष्टो नूनं धात्रा महात्मना ॥ ५.१६३.४४ ॥
मी तुझ्या पितामहांना त्यांच्या रथातून खाली पाडीन. भीष्मवधासाठीच महात्मा विधात्याने निश्चितच मला निर्माण केले आहे.
5.163.45
सोऽहं भीष्मं हनिष्यामि मिषतां सर्वधन्विनाम् ।
धृष्टद्युम्नोऽपि कैतव्यमुलूकमिदमब्रवीत् ॥ ५.१६३.४५ ॥
मी सर्व धनुर्धरांच्या देखत भीष्मांचा वध करीन. धृष्टद्युम्नानेही उलूकाला हे सांगितले.
5.163.46
सुयोधनो मम वचो वक्तव्यो नृपतेः सुतः ।
अहं द्रोणं हनिष्यामि सगणं सहबान्धवम् ॥ ५.१६३.४६ ॥
राजाचा पुत्र सुयोधनाला माझा हा संदेश सांगावा: मी द्रोणाचार्यांना त्यांच्या परिवार आणि बांधवांसह मारीन.
5.163.47
अवश्यं च मया कार्यं पूर्वेषां चरितं महत् ।
कर्ता चाहं तथा कर्म यथा नान्यः करिष्यति ॥ ५.१६३.४७ ॥
त्यांच्या पूर्वजांचे महान आचरण मला अवश्य करावयाचे आहे. इतर कोणी करणार नाही असे कर्म मीच करणारा आहे.
5.163.48
तमब्रवीद्धर्मराजः कारुण्यार्थं वचो महत् ।
नाहं ज्ञातिवधं राजन्कामयेयं कथंचन ॥ ५.१६३.४८ ॥
धर्मराजाने करुणेने त्याला हे महान शब्द सांगितले: हे राजा, मी कोणत्याही प्रकारे ज्ञातिवध इच्छित नाही.
5.163.49
तवैव दोषाद्दुर्बुद्धे सर्वमेतत्त्वनावृतम् ।
स गच्छ माचिरं तात उलूक यदि मन्यसे ॥ ५.१६३.४९ ॥
हे दुर्बुद्धे, हे सर्व तुझ्याच दोषामुळे उघड झाले आहे. हे तात उलूका, जर तुला असे वाटत असेल तर विलंब न करता जा.
5.163.50
इह वा तिष्ठ भद्रं ते वयं हि तव बान्धवाः ।
उलूकस्तु ततो राजन्धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ५.१६३.५० ॥
येथेच थांब, तुझे कल्याण असो; आम्ही तर तुझे बांधव आहोत. हे राजा, तेव्हा उलूक धर्मपुत्र युधिष्ठिरांना (म्हणाला).
5.163.51
आमन्त्र्य प्रययौ तत्र यत्र राजा सुयोधनः ।
उलूकस्तत आगमक्य दुर्योधनममर्षणम् ॥ ५.१६३.५१ ॥
निरोप घेऊन तो जिथे राजा सुयोधन होता तिथे गेला. मग उलूक येऊन क्रोधी दुर्योधनाला भेटला.
5.163.52
अर्जुनस्य समादेशं यथोक्तं सर्वमब्रवीत् ।
वासुदेवस्य भीमस्य धर्मराजस्य पौरुषम् ॥ ५.१६३.५२ ॥
अर्जुनाचा संदेश जसा सांगितला होता तसा सर्व त्याने सांगितला. वासुदेव, भीम आणि धर्मराजाचे पौरुषही (त्याने सांगितले).
5.163.53
नकुलस्य विराटस्य द्रुपदस्य च भारत ।
सहदेवस्य च वचो धृष्टद्युम्नशिखण्डिनोः।
केशवार्जुनयोर्वाक्यं यथोक्तं सर्वमब्रवीत् ॥ ५.१६३.५३ ॥
हे भारता, नकुल, विराट, द्रुपद आणि सहदेव यांचे शब्द, तसेच धृष्टद्युम्न आणि शिखंडी यांचे शब्द, आणि केशव व अर्जुन यांचे वाक्य जसे सांगितले होते तसे सर्व त्याने सांगितले.
5.163.54
कैतव्यस्य तु तद्वाक्यं निशम्य भरतर्षभः ।
दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि भारत ॥ ५.१६३.५४ ॥
कैतव्याचे (कपटी उलूकाचे) ते वचन ऐकून भरतश्रेष्ठ, हे भारता, दुःशासन, कर्ण आणि शकुनी यांनाही (बोलावले).
5.163.55
आज्ञपयत राज्ञश्च बलं मित्रबलं तथा ।
यथा प्रागुदयात्सर्वे युक्तास्तिष्ठन्त्यनीकिनः ॥ ५.१६३.५५ ॥
राजाच्या सैन्याला आणि मित्रांच्या सैन्यालाही आज्ञा द्या; सूर्योदयापूर्वीच सर्व सैन्यतुकड्या सज्ज होऊन उभ्या राहोत.
5.163.56
ततः कर्णसमादिष्टा दूताः सन्त्वरिता रथैः ।
उष्ट्रवामीभिरप्यन्ये सदश्वैश्च महाजवैः ॥ ५.१६३.५६ ॥
मग कर्णाच्या आज्ञेने दूत त्वरेने रथांतून, उंटांच्या गाड्यांतून आणि इतर वेगवान घोड्यांवरून निघाले.
5.163.57
तूर्णं परिययुः सेनां कृत्स्नां कर्णस्य शासनात् ।
आज्ञापयन्तो राज्ञश्च योगः प्रागुदयादिति ॥ ५.१६३.५७ ॥
कर्णाच्या आज्ञेने ते त्वरेने संपूर्ण सैन्यात फिरले आणि राजाच्या आज्ञेनुसार सूर्योदयापूर्वी सर्वांनी एकत्र व्हावे अशी घोषणा करत गेले.