महाभारत · अध्याय 5.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.165.1
प्रतिज्ञाते फाल्गुनेन वधे भीष्मस्य संयुगे ।
किमकुर्वत मे मन्दाः पुत्रा दुर्योधनादयः ॥ ५.१६५.१ ॥
युद्धात भीष्मांच्या वधाची प्रतिज्ञा फाल्गुनाने (अर्जुनाने) केली तेव्हा माझे मूर्ख पुत्र दुर्योधन आदी काय करते झाले?
5.165.2
हतमेव हि पश्यामि गाङ्गेयं पितरं रणे ।
वासुदेवसहायेन पार्थेन दृढधन्वना ॥ ५.१६५.२ ॥
वासुदेवाच्या साहाय्याने दृढधन्वा पार्थाने गंगापुत्र, माझ्या पित्यासमान भीष्मांना युद्धात मारलेलेच मी पाहतो आहे.
5.165.3
स चापरिमितप्रज्ञस्तच्छ्रुत्वा पार्थभाषितम् ।
किमुक्तवान्महेष्वासो भीष्मः प्रहरतां वरः ॥ ५.१६५.३ ॥
अपरिमित प्रज्ञा असलेले ते महाधनुर्धर, योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ भीष्म, पार्थाचे ते शब्द ऐकून काय म्हणाले?
5.165.4
सैनापत्यं च संप्राप्य कौरवाणां धुरंधरः ।
किमचेष्टत गाङ्गेयो महाबुद्धिपराक्रमः ॥ ५.१६५.४ ॥
कौरवांचे सेनापतित्व मिळवून, कौरवांचा भार वाहणारे, महाबुद्धी आणि पराक्रम असलेले गंगापुत्र काय करते झाले?
5.165.5
ततस्तत्सञ्जयस्तस्मै सर्वमेव न्यवेदयत् ।
यथोक्तं कुरुवृद्धेन भीष्मेणामिततेजसा ॥ ५.१६५.५ ॥
मग संजयाने, अमित तेजस्वी कुरुवृद्ध भीष्म जे बोलले होते तसे सर्व त्यांना निवेदन केले.
5.165.6
सैनापत्यमनुप्राप्य भीष्मः शान्तनवो नृप ।
दुर्योधनमुवाचेदं वचनं हर्षयन्निव ॥ ५.१६५.६ ॥
हे राजा! सेनापतित्व मिळवलेले शंतनुपुत्र भीष्म दुर्योधनाला आनंदित करीत असल्यासारखे हे वचन बोलले.
5.165.7
नमस्कृत्य कुमाराय सेनान्ये शक्तिपाणये ।
अहं सेनापतिस्तेऽद्य भविष्यामि न संशयः । ॥ ५.१६५.७ ॥
कुमार, सेनानी, हाती शक्ती धारण करणाऱ्याला नमस्कार करून मी आज तुमचा सेनापती होईन, यात संशय नाही.
5.165.8
सेनाकर्मण्यिज्ञोऽस्मि व्यूहेषु विविधेषु च ।
कर्म कारयितुं चैव भृतानप्यभृतांस्तथा ॥ ५.१६५.८ ॥
सेनेच्या कार्यात आणि विविध व्यूहरचनांत मी निपुण आहे; वेतन घेणाऱ्या आणि न घेणाऱ्या सैनिकांकडूनही काम करवून घेणे मला माहीत आहे.
5.165.9
यात्रायाने च युद्धे च तथा प्रशमनेषु च ।
भृशं वेद महाराज यथा वेद बृहस्पतिः ॥ ५.१६५.९ ॥
यात्रा, युद्ध आणि शांतता प्रस्थापनेतही मी अत्यंत निपुण आहे, हे महाराजा; बृहस्पती जसे जाणतात तसे मी जाणतो.
5.165.10
व्यूहानां च समारम्भान्दैवगान्धर्वमानुषान् ।
तैरहं मोहयिष्यामि पाण्डवान्व्येतु ते ज्वरः ॥ ५.१६५.१० ॥
दैवी, गांधर्व आणि मानुष व्यूहारंभांनी मी पांडवांना मोहित करीन; तुमचा हा ज्वर दूर होवो.
5.165.11
सोऽहं योत्स्यामि तत्त्वेन पालयंस्तव वाहिनीम् ।
यथावच्छास्त्रतो राजन्व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ५.१६५.११ ॥
तुमच्या सेनेचे रक्षण करत मी यथार्थपणे आणि शास्त्रानुसार युद्ध करीन; हे राजा, तुमचा मानसिक ज्वर दूर होवो.
5.165.12
विद्यते मे न गाङ्गेय भयं देवासुरेष्वपि ।
समस्तेषु महाबाहो सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ५.१६५.१२ ॥
हे गांगेया, देव आणि असुर यांपैकी कोणाचेही मला भय नाही; हे महाबाहो, हे सत्य मी तुम्हाला सांगतो.
5.165.13
किं पुनस्त्वयि दुर्धर्पे सैनापत्ये व्यवस्थिते ।
द्रोणे च पुरुषव्याघ्रे स्थिते युद्धाभिनन्दिनि ॥ ५.१६५.१३ ॥
तुम्ही दुर्धर्ष सेनापती म्हणून नियुक्त झालेले असताना, युद्धप्रिय पुरुषव्याघ्र द्रोण उपस्थित असताना आणखी काय हवे?
5.165.14
भवद्र्यां पुरुषाग्र्याभ्यां स्थिताभ्यां विजयो मम ।
न दुर्लभं कुरुश्रेष्ठ देवराज्यमपि ध्रुवम् ॥ ५.१६५.१४ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, तुम्हा दोघा पुरुषश्रेष्ठांची उपस्थिती असताना माझा विजय दुर्लभ नाही; निश्चितच देवराज्यही दुर्लभ नाही.
5.165.15
रथसङ्ख्यां तु कार्त्स्न्येन परेषामात्मनस्तथा ।
तथैवातिरथानां च वेत्तुमिच्छामि कौरव ॥ ५.१६५.१५ ॥
हे कौरवा, शत्रूंच्या आणि आमच्या रथांची संख्या, तसेच अतिरथींची संख्या पूर्णपणे जाणून घेण्याची माझी इच्छा आहे.
5.165.16
पितामहो हि कुशलः परेषामात्मनस्तथा ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वैः सहैभिर्वसुधाधिपैः ॥ ५.१६५.१६ ॥
पितामह शत्रूंविषयी आणि आमच्याविषयी निपुण आहेत; या सर्व भूपतींसह ते ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
5.165.17
गान्धारे श्रृणु राजेन्द्र रथसंख्यां स्वके बले ।
ये रथाः पृथिवीपाल तथैवातिरथाश्च ये ॥ ५.१६५.१७ ॥
हे गांधारीपुत्रा, राजेंद्रा, ऐक; आपल्या सैन्यातील रथांची संख्या, हे पृथ्वीपालका, आणि जे अतिरथी आहेत ते ऐक.
5.165.18
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
रथानां तव सेनायां यथामुख्यं तु मे श्रुणु ॥ ५.१६५.१८ ॥
तुमच्या सैन्यात येथे रथ अनेक सहस्र, प्रयुते आणि अर्बुदे इतके आहेत; आता महत्त्वाच्या क्रमाने माझ्याकडून ऐका.
5.165.19
भवानग्रे रथोदारः सह सर्वैः सहोदरैः ।
दुःशासनप्रभृतिभिर्भ्रातृभिः शतसंमितैः ॥ ५.१६५.१९ ॥
तू शंभर सहोदरांसह, दुःशासनादिकांसह, अग्रभागी असलेला श्रेष्ठ रथयोद्धा आहेस.
5.165.20
सर्वे कृतप्रहरणाश्छेदभेदविशारदाः ।
रथोपस्थे गजस्कन्धे गदाप्रासासिचर्मणि ॥ ५.१६५.२० ॥
ते सर्व शस्त्रप्रयोगात निपुण आहेत, छेदन-भेदनात कुशल आहेत — रथावर, हत्तीच्या पाठीवर, गदा, प्रास, तलवार व ढाल घेऊन.
5.165.21
संयन्तारः प्रहर्तारः कृतास्त्रा भारसाधनाः ।
इष्वस्त्रे द्रोणशिष्याश्च कृपस्य च शरद्वतः ॥ ५.१६५.२१ ॥
ते सारथी व प्रहारक आहेत, अस्त्रांत प्रशिक्षित आहेत, युद्धभार वाहण्यास समर्थ आहेत; धनुष्य-अस्त्रांत ते द्रोणाचे शिष्य आहेत, आणि कृप व शरद्वानपुत्राचेही शिष्य आहेत.
5.165.22
एते हनिष्यन्ति रणे पाञ्चालान्युद्धदुर्मदान् ।
कृतकिल्बिषाः पाण्डवेयैर्धार्तराष्ट्रा मनस्विनः ॥ ५.१६५.२२ ॥
हे युद्धात पांचाळांना — युद्धमदाने उन्मत्त झालेल्यांना — ठार मारतील; पांडवांच्या विरुद्ध अपराध केलेले हे मनस्वी धृतराष्ट्रपुत्र.
5.165.23
तथाऽहं भरतश्रेष्ठ सर्वसेनापतिस्तव ।
शत्रून्विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान् ॥ ५.१६५.२३ ॥
तसेच, हे भरतश्रेष्ठा, तुझ्या सर्व सेनेचा सेनापती होऊन मी शत्रूंचा नाश करीन — पांडवांना तुच्छ मानून.
5.165.24
न त्वात्मनो गुणान्वक्तुमर्हामि विदितोऽस्मि ते ।
कृतवर्मा त्वयिरथो भोजः शस्त्रभृतां वरः ॥ ५.१६५.२४ ॥
माझे गुण मी स्वतः सांगणे योग्य नाही; तू मला ओळखतोसच. कृतवर्मा तुझा रथी आहे — भोज, शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ.
5.165.25
अर्थसिद्धिं तव रणे करिष्यति न संशयः ।
शस्त्रविद्भिरनाधृष्यो दूरपाती दृढायुधः ॥ ५.१६५.२५ ॥
युद्धात तो निःसंशय तुझे प्रयोजन सिद्ध करील. शस्त्रविद्या जाणणाऱ्यांनाही अजिंक्य, दूरवर बाण मारणारा, दृढ आयुध असलेला तो आहे.
5.165.26
हनिष्यति चमूं तेषां महेन्द्रो दानवानिव ।
मद्रराजो महेष्वासः शल्यो मेऽतिरथो मतः ॥ ५.१६५.२६ ॥
महेंद्र दानवांना मारतो तसा तो त्यांच्या सैन्याचा नाश करील. मद्रराज, महाधनुर्धर शल्य हा माझ्या मते अतिरथी आहे.
5.165.27
स्पर्धते वासुदेवेन नित्यं यो वै रणेरणे ।
भागिनेयान्निजांस्त्यक्त्वा शल्यस्तेऽतिरथो मतः।
एष योत्स्यति संग्रामे पाण्डवांश्च महारथान् ॥ ५.१६५.२७ ॥
प्रत्येक रणात सदैव वासुदेवाशी स्पर्धा करणारा, आपल्या भाच्यांना सोडणारा — तो शल्य तुझा अतिरथी मानला आहे. हा संग्रामात पांडवांशी आणि महारथांशी लढेल.
5.165.28
सागरोर्मिसमैर्बाणैः प्लावयन्निव शातवान् ।
भूरिश्रवाः कृतास्रश्च तव चापि हितः सुहृत् ॥ ५.१६५.२८ ॥
समुद्राच्या लाटांसारख्या बाणांनी जणू पूर आणणारा — शातवान भूरिश्रवा, शस्त्रविद्येत निपुण, तुझा हितकारी आणि मित्र.
5.165.29
सौमदत्तिर्महेष्वासो रथयूथपयूथपः ।
वलक्षयममित्राणां सुमहान्तं करिष्यति ॥ ५.१६५.२९ ॥
सोमदत्ताचा पुत्र, महाधनुर्धर, रथसमूहांचा स्वामी, शत्रूंचा मोठा संहार करील.
5.165.30
सिन्धुराजो महाराज मतो मे द्विगुणो रथाः ।
योत्स्यते समरे राजन्विक्रान्तो रथसत्तमः ॥ ५.१६५.३० ॥
हे महाराजा, सिंधुराजाला मी दोन रथांइतका मानतो. हे राजा, हा पराक्रमी, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ, युद्धात लढेल.
5.165.31
द्रौपदीहरणे राजन्परिक्लिष्टश्च पाण्डवैः ।
संस्मरंस्तं परिक्लेशं योत्स्यते परवीरहा ॥ ५.१६५.३१ ॥
हे राजा, द्रौपदीच्या हरणात आणि पांडवांकडून पीडित झाल्यामुळे, तो अपमान स्मरून शत्रुवीरांचा संहारक युद्ध करेल.
5.165.32
एतेन हि तदा राजंस्तप आस्थाय दारुणम् ।
सुदुर्लभो वरो लब्धः पाण्डवान्योद्ध्रुमाहवे ॥ ५.१६५.३२ ॥
हे राजा, तेव्हा त्याने कठोर तप करून, युद्धात पांडवांशी लढण्याचा अत्यंत दुर्लभ वर मिळवला होता.
5.165.33
स एष रथशार्दूलस्तद्वैरं संस्मरन्रणे ।
योत्स्यते पाण्डवैस्तात प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान् ॥ ५.१६५.३३ ॥
रथवीरांमध्ये वाघ असलेला तो, ते वैर स्मरून रणांगणात पांडवांशी लढेल, हे तात, अत्यंत कठीणपणे सोडता येणारे प्राण सोडून.