महाभारत · अध्याय 5.167
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.167.1
शकुनिर्मातुलस्तेऽसौ रथ एको नराधिप ।
प्रयुज्य पाण्डवैर्वैरं योत्स्यते नात्र संशयः ॥ ५.१६७.१ ॥
हे नराधिपा, तुझा मामा शकुनी हा एकटाच रथी आहे. पाण्डवांशी वैर पेटवून तो युद्ध करील, यात संशय नाही.
5.167.2
एतस्य सेना दुर्धर्षा समरे प्रतियायिनः ।
विकृतायुधभूयिष्ठा वायुवेगसमा जवे ॥ ५.१६७.२ ॥
त्याच्याविरुद्ध पुढे येणारा तो, त्याचे सैन्य युद्धात अजेय आहे; त्यात बहुतेक विकृत शस्त्रे धारण करणारे आहेत; वेगात ते वायूसमान आहे.
5.167.3
द्रोणपुत्रो महेष्वासः सर्वानेवातिधन्विनः ।
समरे चित्रयोधी च दृढास्त्रश्च महारथः ॥ ५.१६७.३ ॥
द्रोणपुत्र हा महान धनुर्धर आहे, सर्व धनुर्धरांहून श्रेष्ठ; युद्धात तो विचित्र योद्धा, अस्त्रांत दृढ आणि महारथी आहे.
5.167.4
एतस्य हि महाराज यथा गाण्डीवधन्वनः ।
शरासनविनिर्मुक्ताः संसक्ता यान्ति सायकाः ॥ ५.१६७.४ ॥
हे महाराजा, गाण्डीवधारी (अर्जुना) च्या धनुष्यातून सुटलेले बाण सलग जसे जातात, तसेच याचे बाणही जातात.
5.167.5
नैष शक्यो मया वीरः संख्यातुं रथसत्तमः ।
निर्दहेदपि लोकांस्त्रीनिच्छन्नेष महारथः ॥ ५.१६७.५ ॥
हा वीर, रथींमध्ये श्रेष्ठ, माझ्याने मोजता येण्यासारखा नाही; हा महारथी इच्छिल्यास तिन्ही लोकांनाही जाळू शकतो.
5.167.6
क्रोधस्तेजश्च तपसा संभृतोश्रमवासिनाम् ।
द्रोणेनानुगृहीतश्च दिव्यैरस्त्रैरुदारधीः ॥ ५.१६७.६ ॥
तपाने आश्रमवासियांकडून संचित झालेला क्रोध व तेज ज्याच्याठायी आहे; द्रोणाच्या कृपेने दिव्य अस्त्रांनी युक्त, उदार बुद्धीचा.
5.167.7
दोषस्त्वस्य महानेको येनैव भरतर्षभ ।
न मे रथो नातिरथो मतः पार्थिवसत्तम ॥ ५.१६७.७ ॥
हे भरतर्षभा, त्याच्यात एक मोठा दोष आहे; म्हणून हे राजश्रेष्ठा, माझ्या मते तो रथी नाही आणि अतिरथीही नाही.
5.167.8
जीवितं प्रियमत्यर्थमायुष्कामः सदा द्विजः ।
न ह्यस्य सदृशः कश्चिदुभयोः सेनयोरपि ॥ ५.१६७.८ ॥
द्विज नेहमी दीर्घायुष्याची इच्छा करतो; तो आपल्या जीवनाला अत्यंत प्रिय मानतो; दोन्ही सेनांमध्येही त्याच्यासारखा कोणी नाही.
5.167.9
हन्यादेकरथेनैव देवानामपि वाहिनीम् ।
वपुष्मांस्तलघोषेण स्फोटयेदपि पर्वतान् ॥ ५.१६७.९ ॥
केवळ एकाच रथाने तो देवांच्या सेनेचाही संहार करू शकतो; बलदंड देहाचा तो टाळ्यांच्या आवाजाने पर्वतांनाही फोडू शकतो.
5.167.10
असंख्येयगुणो वीरः प्रहन्ता दारुणद्युतिः ।
दण्डपाणिरिवासह्यः कालवत्प्रचरिष्यति ॥ ५.१६७.१० ॥
असंख्य गुणांचा तो वीर, भयंकर तेजाचा संहारक, हाती दंड घेतलेल्या यमाप्रमाणे असह्य होऊन संचार करेल.
5.167.11
युगान्ताग्निसमः क्रोधात्सिंहग्रीवो महाद्युतिः ।
एष भारत युद्धस्य पृष्ठं संशयमिष्यति ॥ ५.१६७.११ ॥
युगांताच्या अग्नीसारखा, सिंहग्रीव, महातेजस्वी हा, हे भारता, क्रोधाने युद्धाच्या मागेही संशय निर्माण करील.
5.167.12
पिता त्वस्य महातेजा वृद्धोऽपि युवभिर्वरः ।
रणे कर्म महत्कर्ता अत्र मे नास्ति संशयः ॥ ५.१६७.१२ ॥
याचा पिताही महातेजस्वी आहे; वृद्ध असूनही तरुणांहून श्रेष्ठ आहे; रणांगणात महान कर्म करणारा आहे; यात मला संशय नाही.
5.167.13
अस्त्रवेगानिलोद्भूतः सेनाकक्षेन्धनोत्थितः ।
पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि प्रधक्ष्यति रणे धृतः ॥ ५.१६७.१३ ॥
अस्त्रांच्या वेगवान वाऱ्याने उठलेला, सेनेरूपी सुक्या गवताच्या इंधनाने प्रज्वलित झालेला, रणात धारण केलेला तो पाण्डुपुत्राची सेना जाळून टाकील.
5.167.14
रथयूथपयूथानां यूथपोऽय नरर्षभः ।
भरद्वाजात्मजः कर्ता कर्म तीव्रं हितं तव ॥ ५.१६७.१४ ॥
रथयोद्ध्यांच्या तुकड्यांचा हा यूथपती, नरश्रेष्ठ, भरद्वाजाचा पुत्र तुझ्या हितासाठी तीव्र कर्म करील.
5.167.15
सर्वमूर्धाभिषिक्तानामाचार्यः स्थविरो गुरुः ।
गच्छेदन्तं सृञ्जयानां प्रियस्त्वस्य धनञ्जयः ॥ ५.१६७.१५ ॥
सर्व अभिषिक्त राजांचा आचार्य, वृद्ध गुरू सृंजयांच्या अंतापर्यंत जाईल; त्याचा प्रिय धनंजय आहे.
5.167.16
नैष जातु महेष्वासः पार्थमक्लिष्टकारिणम् ।
हन्यादाचार्यकं दीप्तं संस्मृत्य गुणनिर्जितम् ॥ ५.१६७.१६ ॥
हा महान धनुर्धर अक्लिष्टकर्मा पार्थाला कधीही मारणार नाही; दीप्त आचार्याचे स्मरण करून, त्याच्या गुणांनी जिंकलेला.
5.167.17
श्लाघते यं सदा वीर पार्थस्य गुणविस्तरैः ।
पुत्रादभ्यधिकं चैनं भारद्वाजोऽनुपश्यति ॥ ५.१६७.१७ ॥
हे वीरा, ज्याची पार्थाच्या गुणविस्ताराने तो नेहमी स्तुती करतो, त्याला भरद्वाजपुत्र पुत्रापेक्षाही अधिक मानतो.
5.167.18
हन्यादेकरथेनैव देवगन्धर्वमानुषान् ।
एकीभूतानपि रणे दिव्यैरस्त्रैः प्रतापवान् ॥ ५.१६७.१८ ॥
प्रतापी तो एकाच रथाने, रणात एकत्र झालेल्या देव, गंधर्व आणि मानवांनाही दिव्य अस्त्रांनी मारू शकेल.
5.167.19
पौरवो राजशार्दूलस्तव राजन्महारथः ।
मतो मम रथोदारः परवीररथारुजः ॥ ५.१६७.१९ ॥
हे राजा, राजांमध्ये वाघ, तुमचा महारथी पौरव — माझ्या मते रथयुद्धात उदार आणि शत्रुवीरांचे रथ मोडणारा आहे.
5.167.20
स्वेन सैन्येन महता प्रतपञ्शत्रुवाहिनीम् ।
प्रधक्ष्यति स पाञ्चालान्कक्षमग्निगतिर्यथा ॥ ५.१६७.२० ॥
तो आपल्या महान सैन्यासह शत्रुसेनेला तापवत, अग्नी कोरड्या गवताला जाळतो तसे पांचालांना जाळून टाकेल.
5.167.21
सत्यश्रवा रथस्त्वेको राजपुत्रो बृहद्बलः ।
तव राजन्रिपुबले कालवत्प्रचरिष्यति ॥ ५.१६७.२१ ॥
हे राजा, राजपुत्र सत्यश्रवा — एकटा रथी, महाबली — तुमच्यासाठी शत्रुसेनेत कालासारखा संचार करेल.
5.167.22
एतस्य योधा राजेन्द्र विचित्रकवचायुधाः ।
विचरिष्यन्ति सङ्ग्रामे निन्घन्तः शास्त्रवांस्तव ॥ ५.१६७.२२ ॥
हे राजेंद्रा, त्याचे योद्धे विचित्र कवच व आयुधे धारण करून युद्धात संचार करतील आणि तुमच्या शस्त्रनिपुण योद्ध्यांना मारतील.
5.167.23
वृषसेनो रथस्तेऽग्र्यः कर्णपुत्रो महारथः ।
प्रधक्ष्यति रिपूणां ते बलं तु बलिनां वरः ॥ ५.१६७.२३ ॥
तुमचा अग्रगण्य महारथी कर्णपुत्र वृषसेन शत्रूंच्या सैन्याला जाळेल; तो बलवानांत श्रेष्ठ आहे.
5.167.24
जघसन्धो महातेजा राजन्रथवरस्तव ।
त्यक्ष्यते समरे प्राणान्माधवः परवीरहा ॥ ५.१६७.२४ ॥
हे राजा, महातेजस्वी जरासंध — तुमचा श्रेष्ठ रथी — युद्धात प्राण सोडेल; शत्रुवीरांचा संहारक माधव (कृष्ण) त्याला मारील.
5.167.25
एष योत्स्यति सङ्ग्रामे गजस्कन्धविशारदः ।
रथेन वा माहबाहुः क्षपयञ्शत्रुवाहिनीम् ॥ ५.१६७.२५ ॥
हत्तीच्या पाठीवरून युद्धात निपुण असलेला हा महाबाहू युद्धात लढेल, किंवा रथातून शत्रुसेनेचा संहार करत लढेल.
5.167.26
रथ एष महाराज मतो मे राजसत्तम ।
त्वदर्थे त्यक्ष्यते प्राणान्सहसैन्यो महारणे ॥ ५.१६७.२६ ॥
हे महाराजा, राजश्रेष्ठा, माझ्या मते हा रथी आहे; तुझ्यासाठी, सैन्यासह, महारणात हा प्राण सोडेल.
5.167.27
एष विक्रान्तयोधी च चित्रयोधी च संगरे ।
वीतभीश्चापि ते राजञ्शत्रुभिः सह योत्स्यते ॥ ५.१६७.२७ ॥
हा पराक्रमी योद्धा आहे, विविध युद्धकौशल्य असलेला आणि निर्भय आहे; हे राजा, हा तुझ्या शत्रूंशी लढेल.
5.167.28
बाह्लीकोऽतिरथश्चैव समरे चानिवर्तनः ।
मम राजन्मतो युद्धे शूरो वैवस्वतोपमः ॥ ५.१६७.२८ ॥
बाह्लीक अतिरथी आहे, युद्धात कधीही मागे न हटणारा आहे; हे राजा, माझ्या मते युद्धात तो वैवस्वत यमासारखा शूर आहे.
5.167.29
न ह्येष समरं प्राप्य निवर्तेत कथञ्चन ।
यथा सततगो राजन्स हि हन्यात्परान्रणे ॥ ५.१६७.२९ ॥
हा युद्धात पोहोचल्यावर कोणत्याही प्रकारे मागे फिरणार नाही; हे राजा, सतत पुढे जाणारा तो युद्धात शत्रूंना ठार करील.
5.167.30
सेनापतिर्महाराज सत्यवांस्ते महारथः ।
रणेष्वद्भुतकर्मा च रथी पररथारुजः ॥ ५.१६७.३० ॥
हे महाराजा, तुझा सेनापती सत्यवान महारथी आहे; युद्धांत अद्भुत कर्म करणारा, रथी आणि शत्रूंचे रथ मोडणारा आहे.
5.167.31
एतस्य समरं दृष्ट्वा न व्यथास्ति कथञ्चन ।
उत्स्मयन्नुत्पतत्येष परान्रथपथे स्थितान् ॥ ५.१६७.३१ ॥
याचे युद्ध पाहून कोठेही कुणालाही भय वाटत नाही. हा हसत रथमार्गावर उभ्या असलेल्या शत्रूंवर झेप घेतो.
5.167.32
एष चारिषु विक्रान्तः कर्म सत्पुरुषोचितम् ।
कर्ता विमर्दे सुमहत्त्वदर्थे पुरुषोत्तमः ॥ ५.१६७.३२ ॥
हा वीरांमध्ये पराक्रमी आहे; सत्पुरुषांना शोभेल असे कर्म करणारा आहे. युद्धाच्या घोर संकटात तुमच्यासाठी मोठी कामगिरी करणारा हा पुरुषोत्तम आहे.
5.167.33
अलम्बुसो राक्षसेन्द्रः क्रूरकर्मा महारथः ।
हनिष्यति परान्राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥ ५.१६७.३३ ॥
राक्षसांचा स्वामी अलंबुष हा क्रूर कर्म करणारा महारथी आहे. हे राजा, पूर्वीचे वैर आठवून तो शत्रूंना ठार करील.
5.167.34
एष राक्षससैन्यानं सर्वेषां रथसत्तमः ।
मायावी दृढवैरश्च समरे विचरिष्यति ॥ ५.१६७.३४ ॥
हा राक्षससैन्यातील सर्व रथिकांत श्रेष्ठ आहे. मायावी आणि दृढ वैर असलेला हा युद्धात संचार करील.
5.167.35
प्राग्ज्योतिषाधिपो वीरो भगदत्तः प्रतापवान् ।
गजाङ्कुशधरश्रेष्ठो रथे चैव विशारदः ॥ ५.१६७.३५ ॥
प्राग्ज्योतिषाचा अधिपती वीर भगदत्त प्रतापी आहे. हत्तीचा अंकुश धारण करणाऱ्यांत श्रेष्ठ असून रथयुद्धातही निपुण आहे.
5.167.36
एतेन युद्धमभवत्पुरा गाण्डीवधन्वनः ।
दिवसान्सुबहून्राजन्नुभयोर्जयगृद्धिनोः ॥ ५.१६७.३६ ॥
पूर्वी याच्याशी गांडीवधाऱ्याचे युद्ध झाले होते. हे राजा, विजयाची इच्छा धरणाऱ्या दोघांमध्ये कित्येक दिवस युद्ध चालले.
5.167.37
ततः सखायं गान्धारे मानयन्पाकशासनम् ।
अकरोत्संविदं तेन पाण्डवेन महात्मना ॥ ५.१६७.३७ ॥
तेव्हा गांधारराजाला मित्र मानून त्या महात्मा पाण्डवाशी त्याने एक करार केला.
5.167.38
एष योत्स्यति सङ्ग्रामे गजस्कन्धविशारदः ।
ऐरावतगतो राजा देवानामिव वासवः ॥ ५.१६७.३८ ॥
हा युद्धात लढेल — हत्तीच्या पाठीवर कुशल असलेला हा राजा, देवांचा वासव (इंद्र) जसा ऐरावतावर बसतो तसा.