મહાભારત · અધ્યાય 5.168
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.168.1
अचलो वृषकश्चैव सहितौ भ्रातरावुभौ ।
रथौ तव दुराधर्षौ शत्रून्विध्वंसयिष्यतः ॥ ५.१६८.१ ॥
અચલ અને વૃષક, બંને ભાઈઓ સાથે—તમારા દુર્ધર્ષ રથી; તેઓ શત્રુઓનો વિધ્વંસ કરશે.
5.168.2
बलवन्तौ नरव्याघ्रौ दृढक्रोधौ प्रहारिणौ ।
गान्धारमुख्यौ तरुणौ दर्शनीयौ महाबलौ ॥ ५.१६८.२ ॥
બળવાન, નરવ્યાઘ્ર, દૃઢ ક્રોધી, પ્રહારક, ગાંધારોના મુખ્ય, યુવાન, દર્શનીય અને મહાબલી.
5.168.3
सखा ते दयितो नित्यं य एष रणकर्कशः ।
उत्साहयति राजंस्त्वां विग्रहे पाण्डवैः सह ॥ ५.१६८.३ ॥
આ તમારો સદા પ્રિય મિત્ર છે, જે યુદ્ધમાં કઠોર છે; હે રાજન, પાંડવો સાથેના સંઘર્ષમાં તે તમને ઉત્સાહિત કરે છે.
5.168.4
परुषः कत्थनो नीचः कर्णो वैकर्तनस्त्रव ।
मन्त्री नेता च बन्धुश्च मानी चात्यन्तमुच्छ्रितः ॥ ५.१६८.४ ॥
કર્ણ, વૈકર્તન—કઠોર, બડાઈખોર, નીચ; તે મંત્રી, નેતા, બંધુ, માની અને અત્યંત ગર્વિત છે.
5.168.5
एष नैव रथः पूर्णो न चाप्यतिरथो रणे ।
वियुक्तः कवचेनैष सहजेन विचेतनः ॥ ५.१६८.५ ॥
આ પૂર્ણ રથી નથી, યુદ્ધમાં અતિરથી પણ નથી; જન્મજાત કવચથી વિયોગ પામીને તે વિચેતન થયો છે.
5.168.6
कुण्डलाभ्यां च दिव्याभ्यां वियुक्तः सततं घृणी ।
अभिशापाच्च रामस्य ब्राह्मणस्य च भाषणात् ॥ ५.१६८.६ ॥
દિવ્ય કુંડળોથી સદા વિયોગ પામેલો, દયાળુ; રામના શાપથી અને એક બ્રાહ્મણના વચનથી.
5.168.7
करणानां वियोगाच्च तेन मेऽर्थरथो मतः ।
नैष फाल्गुनमासाद्य पुनर्जीवन्विमोक्ष्यते ॥ ५.१६८.७ ॥
શસ્ત્રોના વિયોગને કારણે હું તેને અર્ધરથ માનું છું. અર્જુનનો સામનો કરીને તે ફરી જીવતો છૂટશે નહીં.
5.168.8
ततोऽब्रवीत्पुनर्द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं न मिथ्यास्ति कदाचन ॥ ५.१६८.८ ॥
ત્યારે સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણે ફરી કહ્યું, 'તેં કહ્યું તે આ રીતે જ છે; તે કદી ખોટું નથી.'
5.168.9
रणेरणेऽभिमानी च विमुखश्चापि दृश्यते ।
घृणी कर्णः प्रमादी च तेन मेऽर्धरथो मतः ॥ ५.१६८.९ ॥
દરેક યુદ્ધમાં તે અભિમાની હોવા છતાં મોં ફેરવતો દેખાય છે. કર્ણ દયાળુ અને બેદરકાર છે; તેથી હું તેને અર્ધરથ માનું છું.
5.168.10
एतच्छ्रुत्वा तु राधेयः क्रोधादुल्फाल्य लोचने ।
उवाच भीष्मं राधेयस्तुदन्वाग्भिः प्रतोदवत् ॥ ५.१६८.१० ॥
આ સાંભળીને રાધાપુત્ર કર્ણે ક્રોધથી આંખો પહોળી કરી, અંકુશની જેમ વાણીથી વીંધતાં ભીષ્મને કહ્યું.
5.168.11
पितामह यथेष्टं मां वाक्शरैरुपकृन्तसि ।
अनागसं सदा द्वेषादेवमेव पदेपदे ॥ ५.१६८.११ ॥
હે પિતામહ, તમને ગમે તેમ તમે મને વાણીના બાણોથી ઘાયલ કરો છો. નિર્દોષ એવા મને દ્વેષથી હંમેશાં આ રીતે પગલે પગલે પીડો છો.
5.168.12
मर्षयामि च तत्सर्वं दुर्योधनकृतेन वै ।
त्वं तुं मां मान्यसे मन्दं यथा कापुरुषं तथा ॥ ५.१६८.१२ ॥
આ બધું હું દુર્યોધનને કારણે સહન કરું છું. પરંતુ તમે મને મંદબુદ્ધિ અને કાયર જેવો ગણો છો.
5.168.13
भवानर्धरथो मह्यं मतो वै नात्र संशयः ।
सर्वस्य जगतश्चैव गाङ्गेयो न मृषा वदेत् ॥ ५.१६८.१३ ॥
તમને હું અર્ધરથ માનું છું, એમાં સંશય નથી. સર્વ જગત જાણે છે, ગાંગેય અસત્ય નહીં બોલે.
5.168.14
कुरूणामहितो नित्यं न च राजाऽवबुध्यते ।
को हि नाम समानेषु राजसूदारकर्मसु ॥ ५.१६८.१४ ॥
કુરુઓનું સદા અહિત કરનાર, અને રાજા સમજતો નથી. સમાન લોકોમાં, રાજસૂય જેવા કર્મોમાં કોણ એવું કરે?
5.168.15
तेजोवधमिमं कुर्याद्विभेदयिषुराहवे ।
यथा त्वं गुणविद्वेषादपरागं चिकीर्षसि ॥ ५.१६८.१५ ॥
યુદ્ધમાં ભેદ પાડવા ઇચ્છનાર આ તેજોવધ કરશે; જેમ તું ગુણદ્વેષથી અપરાધ કરવા ઇચ્છે છે.
5.168.16
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिः ।
महारयत्वं संख्यातुं शक्यं क्षत्रस्य कौरव ॥ ५.१६८.१६ ॥
વય દ્વારા નહીં, સફેદ વાળ દ્વારા નહીં, ધન દ્વારા નહીં, સગાંઓ દ્વારા પણ નહીં — હે કૌરવ, ક્ષત્રિયનો મહાવેગ ગણી શકાય નહીં.
5.168.17
बलज्येष्ठं स्मृतं क्षत्रं मन्त्रज्येष्ठा द्विजातयः ।
धनज्येष्ठाः स्मृता वैश्याः शूद्रास्तु वयसाऽधिकाः ॥ ५.१६८.१७ ॥
બળમાં જ્યેષ્ઠ ક્ષત્રિય સ્મરાય છે; મંત્રમાં જ્યેષ્ઠ દ્વિજાતિ; ધનમાં જ્યેષ્ઠ વૈશ્ય; શૂદ્રો વયમાં અધિક.
5.168.18
यथेच्छकं स्वयं ब्रूया रथानतिरथांस्तथा ।
कामद्वेषसमायुक्तो मोहात्प्रकुरुते भवान् ॥ ५.१६८.१८ ॥
તારી ઇચ્છા પ્રમાણે તું પોતે રથીઓ અને અતિરથીઓને કહે છે; કામ-દ્વેષથી યુક્ત થઈ મોહથી તું એવું કરે છે.
5.168.19
दुर्योधन महाबाहो साधु सम्यगवेक्ष्यताम् ।
त्यज्यतां दुष्टभावोऽयं भीष्मः किल्बिषकृत्तव ॥ ५.१६८.१९ ॥
હે મહાબાહુ દુર્યોધન, સારી રીતે વિચાર કર. તારા માટે પાપકારક એવો ભીષ્મ પ્રત્યેનો આ દુષ્ટ ભાવ ત્યજી દે.
5.168.20
भिन्ना हि सेना नृपते दुःसन्धेया भवत्युत ।
मौला हि पुरुषव्याघ्र किमु नानासमुत्थिताः ॥ ५.१६८.२० ॥
હે રાજન, વિભાજિત સેનાને ફરી સાંધવી મુશ્કેલ છે. હે પુરુષવ્યાઘ્ર, વંશપરંપરાગત સૈનિકો પણ વિભાજિત થાય તો વિવિધ સ્થળોએથી આવેલાની તો વાત જ શી?
5.168.21
एषां द्वैधं समुत्पन्नं योधानां युधि भारत ।
तेजोवधो नः क्रियते प्रत्यक्षेण विशेषतः ॥ ५.१६८.२१ ॥
હે ભારત, યુદ્ધમાં આ યોદ્ધાઓ વચ્ચે ભાગલા પડ્યા છે. તેથી આપણું તેજ પ્રત્યક્ષ રીતે, ખાસ કરીને, નષ્ટ થઈ રહ્યું છે.
5.168.22
रथानां क्वच विज्ञानं क्वच भीष्मोऽल्पचेतनः ।
अहमावारयिष्यामि पाण्डवानामनीकिनीम् ॥ ५.१६८.२२ ॥
રથીઓની કુશળતા ક્યાં, અને અલ્પબુદ્ધિ ભીષ્મ ક્યાં? હું પાંડવોની સેનાને રોકીશ.
5.168.23
आसाद्य माममोघेषुं गमिष्यन्ति दिशो दश ।
पाण्डवाः सहपञ्चालाः शार्दूलं वृषभा इव ॥ ५.१६८.२३ ॥
અમોઘ બાણવાળા મારી સામે આવીને પાંડવો અને પાંચાલો વાઘને જોઈને બળદો જેમ દસ દિશામાં ભાગે તેમ ભાગી જશે.
5.168.24
क्वच युद्धं विमर्दो वा मन्त्रे सुव्याहृतानि च ।
क्वचभीष्मो गतवयामन्दात्मा कालचोदितः ॥ ५.१६८.२४ ॥
યુદ્ધ અને તેનો વિનાશ ક્યાં, અને મંત્રણામાં કહેલાં સારાં વચનો ક્યાં? વૃદ્ધ, મંદબુદ્ધિ ભીષ્મ કાળથી પ્રેરાઈને ક્યાં છે?
5.168.25
एकाकी स्पर्धति नित्यं सर्वेण रमता सह ।
न चान्यं पुरुषं कंचिन्मन्यते मोघदर्शनः ॥ ५.१६८.२५ ॥
તે હંમેશાં એકલો બધા સાથે રમતમાં હરીફાઈ કરે છે; વ્યર્થ દૃષ્ટિવાળો કોઈ બીજા પુરુષને માનતો નથી.
5.168.26
श्रोतव्यं खलु वृद्धानमिति शास्त्रनिदर्शनम् ।
न त्वेव ह्यतिवृद्धानां पुनर्बालाहि ते मताः ॥ ५.१६८.२६ ॥
વૃદ્ધોનું સાંભળવું જોઈએ, એવો શાસ્ત્રનો ઉપદેશ છે; પરંતુ અતિવૃદ્ધોને તો ફરી બાળક જ માનવામાં આવે છે.
5.168.27
अहमेको हनिष्यामि पाण्डवानानीकिनीम् ।
सुयुद्धे राज्यशार्दूल यशो भीष्मं गमिष्यति ॥ ५.१६८.२७ ॥
હે રાજશાર્દૂલ! હું એકલો પાંડવોની સેનાનો સંહાર કરીશ; સારા યુદ્ધમાં કીર્તિ ભીષ્મને મળશે.
5.168.28
कृतः सेनापतिस्त्वेष त्वया भीष्मो नराधिप ।
सेनापतौ यशो गन्ता न तु योधान्कथञ्चन ॥ ५.१६८.२८ ॥
હે નરાધિપ! તમે ભીષ્મને સેનાપતિ બનાવ્યા છે; કીર્તિ સેનાપતિને જ મળશે, યોદ્ધાઓને કોઈ રીતે નહીં.
5.168.29
नाहं जीवति गाङ्गेये योत्स्ये राजन्कथञ्चन ।
हते भीष्मे तु योद्धाऽस्मि सर्वैरेव महारथैः ॥ ५.१६८.२९ ॥
હે રાજન! ગાંગેય (ભીષ્મ) જીવિત હોય ત્યાં સુધી હું કોઈ રીતે લડીશ નહીં; ભીષ્મ હણાયા પછી જ હું બધા મહારથીઓ સાથે યોદ્ધો બનીશ.
5.168.30
समुद्यतोयं भारो मे सुमहान्सागरोपमः ।
धार्तराष्ट्रस्य संग्रामे वर्षपूगाभिचिन्तितः ॥ ५.१६८.३० ॥
આ મેં ઉપાડેલો ભાર છે, અતિ વિશાળ, સાગર સમાન; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર માટે યુદ્ધમાં આને હું વર્ષોથી વિચારતો આવ્યો છું.
5.168.31
तस्मिन्नभ्यागते काले प्रतप्ते रोमहर्षणे ।
मिथो भेदो न मे कार्यस्तेन जीवसि सूतज ॥ ५.१६८.३१ ॥
એ ભયંકર, રોમાંચક સમય આવ્યે મારી સાથે ભેદ ન કરવો જોઈએ; તેથી જ તું જીવે છે, હે સૂતપુત્ર.
5.168.32
न ह्यहं त्वद्य विक्रम्य स्थविरोऽपि शिशोस्तव ।
युद्धश्रद्धामहं छिन्द्यां जीवितस्य च सूतज ॥ ५.१६८.३२ ॥
હે સૂતપુત્ર, હું વૃદ્ધ હોવા છતાં આજે પરાક્રમથી તને હરાવીને તારા જેવા બાળકની યુદ્ધશ્રદ્ધા અને જીવન બંને નહીં કાપી નાખું એવું નથી.
5.168.33
जामदग्र्येन रामेण महास्त्राणि विमुञ्चता ।
न मे व्यथा कृता काचित्त्वं तु मे कि करिष्यसि ॥ ५.१६८.३३ ॥
જમદગ્નિના પુત્ર રામે મહાસ્ત્રો છોડ્યા છતાં મને કોઈ વ્યથા ન થઈ; તો તું મારું શું કરીશ?
5.168.34
कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम् ।
वक्ष्यामि तु त्वां सन्तप्तो निहीन कुलपांसन ॥ ५.१६८.३४ ॥
ખરેખર સજ્જનો પોતાના બળની આત્મપ્રશંસાને વખાણતા નથી; છતાં ક્રોધથી હું તને કહીશ, હે કુલને કલંકિત કરનાર અધમ.
5.168.35
समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिराजस्वयंवरे ।
निर्जित्यैकरथेनैव याः कन्यास्तरसाहृताः ॥ ५.१६८.३५ ॥
કાશીરાજના સ્વયંવરમાં એકઠા થયેલા રાજક્ષત્રિયોને એક જ રથથી જીતીને જે કન્યાઓ બળપૂર્વક હરી લેવાઈ હતી.
5.168.36
ईदृशानां सहस्राणि विशिष्टानामथो पुनः ।
मयैकेन निरस्तानि ससैन्यानि रणाजिरे ॥ ५.१६८.३६ ॥
આવા હજારો વિશિષ્ટ વીરોને, તેમની સેનાઓ સહિત, મેં એકલાએ રણભૂમિમાં પાડી દીધા.
5.168.37
त्वां प्राप्य वैरपुरुषं कुरूणामनयो महान् ।
उपस्थितो विनाशाय यतस्व पुरुषो भव ॥ ५.१६८.३७ ॥
તને શત્રુ પુરુષ તરીકે પામીને કુરુઓ પર મહા અનર્થ વિનાશ માટે આવ્યો છે; પ્રયત્ન કર, પુરુષ બન.
5.168.38
युध्यस्व समरे पार्थं येन विस्पर्धसे सह ।
द्रक्ष्यामि त्वां विनिर्मुक्तमस्माद्युद्धात्सुदुर्मते ॥ ५.१६८.३८ ॥
જેની સાથે તું સ્પર્ધા કરે છે તે પાર્થ સાથે યુદ્ધમાં લડ; હે દુર્બુદ્ધિ, આ યુદ્ધથી તને મુક્ત થયેલો હું જોઈશ.
5.168.39
तमुवाच ततो राजा धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् ।
मां समीक्षस्व गाङ्गेय कार्यं हि महदुद्यतम् ॥ ५.१६८.३९ ॥
ત્યારે પ્રતાપી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે તેને કહ્યું: હે ગાંગેય, મારી સામે જો; એક મહાન કાર્ય હાથ ધરાયું છે.
5.168.40
चिन्त्यतामिदमेकाग्रं मम निःश्रेयसं परम् ।
उभावपि भवन्तौ मे महत्कर्म करिष्यतः ॥ ५.१६८.४० ॥
મારા પરમ કલ્યાણના આ વિષયનો એકાગ્રતાથી વિચાર કરો; તમે બંને મારા માટે મહાન કાર્ય કરશો.
5.168.41
भूयश्च श्रोतुमिच्छामि परेषां रथसत्तमान् ।
ये चैवातिथास्तत्र ये चैव रथयूथपाः ॥ ५.१६८.४१ ॥
શત્રુઓના શ્રેષ્ઠ રથીઓ વિશે હું ફરી સાંભળવા ઇચ્છું છું; જેઓ ત્યાં આવ્યા છે અને જે રથસેનાના નાયકો છે.
5.168.42
बलाबलममित्राणां श्रोतुमिच्छामि कौरव ।
प्रभातायां रजन्यां वै इदं युद्धं भविष्यति ॥ ५.१६८.४२ ॥
હે કૌરવ, શત્રુઓનું બળાબળ સાંભળવા હું ઇચ્છું છું; રાત્રિ વીતીને પ્રભાતે આ યુદ્ધ થશે.