महाभारत · अध्याय 5.168
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.168.1
अचलो वृषकश्चैव सहितौ भ्रातरावुभौ ।
रथौ तव दुराधर्षौ शत्रून्विध्वंसयिष्यतः ॥ ५.१६८.१ ॥
अचल आणि वृषक, हे दोन भाऊ एकत्र—तुमचे दुर्धर्ष रथी; ते शत्रूंचा विध्वंस करतील.
5.168.2
बलवन्तौ नरव्याघ्रौ दृढक्रोधौ प्रहारिणौ ।
गान्धारमुख्यौ तरुणौ दर्शनीयौ महाबलौ ॥ ५.१६८.२ ॥
बलवान, नरव्याघ्र, दृढ क्रोधी, प्रहार करणारे, गांधारांचे प्रमुख, तरुण, दर्शनीय व महाबली.
5.168.3
सखा ते दयितो नित्यं य एष रणकर्कशः ।
उत्साहयति राजंस्त्वां विग्रहे पाण्डवैः सह ॥ ५.१६८.३ ॥
हा तुमचा सदैव प्रिय मित्र आहे, जो रणात कठोर आहे; हे राजा, पांडवांबरोबरच्या संघर्षात तो तुम्हाला उत्साहित करतो.
5.168.4
परुषः कत्थनो नीचः कर्णो वैकर्तनस्त्रव ।
मन्त्री नेता च बन्धुश्च मानी चात्यन्तमुच्छ्रितः ॥ ५.१६८.४ ॥
कर्ण, वैकर्तन—कठोर, बढाई मारणारा, नीच; तो मंत्री, नेता, बंधू, मानी आणि अत्यंत गर्विष्ठ आहे.
5.168.5
एष नैव रथः पूर्णो न चाप्यतिरथो रणे ।
वियुक्तः कवचेनैष सहजेन विचेतनः ॥ ५.१६८.५ ॥
हा पूर्ण रथी नाही, रणात अतिरथीही नाही; जन्मजात कवचापासून वियुक्त होऊन तो विचेतन झाला आहे.
5.168.6
कुण्डलाभ्यां च दिव्याभ्यां वियुक्तः सततं घृणी ।
अभिशापाच्च रामस्य ब्राह्मणस्य च भाषणात् ॥ ५.१६८.६ ॥
दिव्य कुंडलांपासून सदा वियुक्त, दयाळू; रामाच्या शापाने आणि एका ब्राह्मणाच्या वचनाने.
5.168.7
करणानां वियोगाच्च तेन मेऽर्थरथो मतः ।
नैष फाल्गुनमासाद्य पुनर्जीवन्विमोक्ष्यते ॥ ५.१६८.७ ॥
शस्त्रांच्या वियोगामुळे मी त्याला अर्धरथ मानतो. अर्जुनाला सामोरे गेल्यास तो पुन्हा जिवंत सुटणार नाही.
5.168.8
ततोऽब्रवीत्पुनर्द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं न मिथ्यास्ति कदाचन ॥ ५.१६८.८ ॥
तेव्हा सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ द्रोण पुन्हा म्हणाले, 'तू म्हणालास ते असेच आहे; ते कधीही खोटे नाही.'
5.168.9
रणेरणेऽभिमानी च विमुखश्चापि दृश्यते ।
घृणी कर्णः प्रमादी च तेन मेऽर्धरथो मतः ॥ ५.१६८.९ ॥
प्रत्येक युद्धात तो अभिमानी असूनही तोंड फिरवताना दिसतो. कर्ण दयाळू आणि निष्काळजी आहे; म्हणून मी त्याला अर्धरथ मानतो.
5.168.10
एतच्छ्रुत्वा तु राधेयः क्रोधादुल्फाल्य लोचने ।
उवाच भीष्मं राधेयस्तुदन्वाग्भिः प्रतोदवत् ॥ ५.१६८.१० ॥
हे ऐकून राधापुत्र कर्ण रागाने डोळे विस्फारून, अंकुशाप्रमाणे शब्दांनी टोचत भीष्मांना म्हणाला.
5.168.11
पितामह यथेष्टं मां वाक्शरैरुपकृन्तसि ।
अनागसं सदा द्वेषादेवमेव पदेपदे ॥ ५.१६८.११ ॥
हे पितामह, आपल्याला हवे तसे आपण शब्दबाणांनी मला छेदत आहात. निर्दोष अशा मला द्वेषामुळे नेहमी असेच पावलोपावली दुखवता.
5.168.12
मर्षयामि च तत्सर्वं दुर्योधनकृतेन वै ।
त्वं तुं मां मान्यसे मन्दं यथा कापुरुषं तथा ॥ ५.१६८.१२ ॥
हे सर्व मी दुर्योधनामुळे सहन करतो. परंतु आपण मला मंद आणि भित्र्या माणसासारखे मानता.
5.168.13
भवानर्धरथो मह्यं मतो वै नात्र संशयः ।
सर्वस्य जगतश्चैव गाङ्गेयो न मृषा वदेत् ॥ ५.१६८.१३ ॥
तुम्हाला मी अर्धरथ मानतो, यात संशय नाही. सारे जग जाणते, गाङ्गेय खोटे बोलणार नाही.
5.168.14
कुरूणामहितो नित्यं न च राजाऽवबुध्यते ।
को हि नाम समानेषु राजसूदारकर्मसु ॥ ५.१६८.१४ ॥
कुरूंचे सदैव अहित करणारा, आणि राजा ते जाणत नाही. समानांमध्ये, राजसूयासारख्या कर्मात कोण असे करील?
5.168.15
तेजोवधमिमं कुर्याद्विभेदयिषुराहवे ।
यथा त्वं गुणविद्वेषादपरागं चिकीर्षसि ॥ ५.१६८.१५ ॥
युद्धात फूट पाडू इच्छिणारा हे तेजोवध करील; जसे तू गुणद्वेषाने अपराध करू इच्छितोस.
5.168.16
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिः ।
महारयत्वं संख्यातुं शक्यं क्षत्रस्य कौरव ॥ ५.१६८.१६ ॥
वयाने नव्हे, पिकलेल्या केसांनी नव्हे, धनाने नव्हे, बंधूंनीही नव्हे — हे कौरवा, क्षत्रियाचा महावेग मोजता येत नाही.
5.168.17
बलज्येष्ठं स्मृतं क्षत्रं मन्त्रज्येष्ठा द्विजातयः ।
धनज्येष्ठाः स्मृता वैश्याः शूद्रास्तु वयसाऽधिकाः ॥ ५.१६८.१७ ॥
बलात श्रेष्ठ क्षत्रिय मानले जातात; मंत्रात श्रेष्ठ द्विजाती; धनात श्रेष्ठ वैश्य मानले जातात; शूद्र वयाने अधिक.
5.168.18
यथेच्छकं स्वयं ब्रूया रथानतिरथांस्तथा ।
कामद्वेषसमायुक्तो मोहात्प्रकुरुते भवान् ॥ ५.१६८.१८ ॥
तुझ्या इच्छेनुसार तूच रथ आणि अतिरथ सांगतोस; काम-द्वेषाने युक्त होऊन मोहाने तू असे करतोस.
5.168.19
दुर्योधन महाबाहो साधु सम्यगवेक्ष्यताम् ।
त्यज्यतां दुष्टभावोऽयं भीष्मः किल्बिषकृत्तव ॥ ५.१६८.१९ ॥
हे महाबाहो दुर्योधना, नीट विचार कर. तुला पापाला कारण ठरणारा भीष्मांविषयीचा हा दुष्ट भाव सोडून दे.
5.168.20
भिन्ना हि सेना नृपते दुःसन्धेया भवत्युत ।
मौला हि पुरुषव्याघ्र किमु नानासमुत्थिताः ॥ ५.१६८.२० ॥
हे राजा, विभागलेली सेना पुन्हा एकत्र करणे कठीण असते. हे पुरुषव्याघ्रा, वंशपरंपरागत सैनिकच फुटले तर विविध ठिकाणांहून आलेल्यांबद्दल काय सांगावे?
5.168.21
एषां द्वैधं समुत्पन्नं योधानां युधि भारत ।
तेजोवधो नः क्रियते प्रत्यक्षेण विशेषतः ॥ ५.१६८.२१ ॥
हे भारता, युद्धात या योद्ध्यांमध्ये फूट पडली आहे. त्यामुळे आमचे तेज उघडपणे, विशेषतः, नष्ट होत आहे.
5.168.22
रथानां क्वच विज्ञानं क्वच भीष्मोऽल्पचेतनः ।
अहमावारयिष्यामि पाण्डवानामनीकिनीम् ॥ ५.१६८.२२ ॥
रथी योद्ध्यांचे कौशल्य कुठे, आणि अल्पबुद्धी भीष्म कुठे? मी पांडवांच्या सेनेला रोखीन.
5.168.23
आसाद्य माममोघेषुं गमिष्यन्ति दिशो दश ।
पाण्डवाः सहपञ्चालाः शार्दूलं वृषभा इव ॥ ५.१६८.२३ ॥
अचूक बाण असलेल्या माझ्यासमोर येऊन पांडव आणि पांचाल वाघाला पाहून बैल पळतात तसे दाही दिशांना पळतील.
5.168.24
क्वच युद्धं विमर्दो वा मन्त्रे सुव्याहृतानि च ।
क्वचभीष्मो गतवयामन्दात्मा कालचोदितः ॥ ५.१६८.२४ ॥
युद्ध आणि त्याचा संहार कुठे, आणि मंत्रणेत बोललेली चांगली वचने कुठे? वृद्ध, मंदबुद्धी भीष्म कालाने प्रेरित होऊन कुठे आहेत?
5.168.25
एकाकी स्पर्धति नित्यं सर्वेण रमता सह ।
न चान्यं पुरुषं कंचिन्मन्यते मोघदर्शनः ॥ ५.१६८.२५ ॥
तो नेहमी एकटाच सर्वांशी खेळत्या वृत्तीने स्पर्धा करतो; व्यर्थ दृष्टी असलेला कोणत्याही दुसऱ्या पुरुषाला मानत नाही.
5.168.26
श्रोतव्यं खलु वृद्धानमिति शास्त्रनिदर्शनम् ।
न त्वेव ह्यतिवृद्धानां पुनर्बालाहि ते मताः ॥ ५.१६८.२६ ॥
वृद्धांचे ऐकले पाहिजे, असे शास्त्राचे सांगणे आहे; परंतु अति वृद्धांना तर पुन्हा बालकच मानले जाते.
5.168.27
अहमेको हनिष्यामि पाण्डवानानीकिनीम् ।
सुयुद्धे राज्यशार्दूल यशो भीष्मं गमिष्यति ॥ ५.१६८.२७ ॥
हे राजशार्दूला! मी एकटाच पांडवांच्या सेनेचा संहार करीन; उत्तम युद्धात कीर्ती भीष्माकडे जाईल.
5.168.28
कृतः सेनापतिस्त्वेष त्वया भीष्मो नराधिप ।
सेनापतौ यशो गन्ता न तु योधान्कथञ्चन ॥ ५.१६८.२८ ॥
हे नराधिपा! तुम्ही भीष्मांना सेनापती नेमले आहे; कीर्ती सेनापतीलाच मिळेल, योद्ध्यांना कोणत्याही प्रकारे नाही.
5.168.29
नाहं जीवति गाङ्गेये योत्स्ये राजन्कथञ्चन ।
हते भीष्मे तु योद्धाऽस्मि सर्वैरेव महारथैः ॥ ५.१६८.२९ ॥
हे राजा! गांगेय (भीष्म) जिवंत असेपर्यंत मी कोणत्याही प्रकारे लढणार नाही; भीष्म मारले गेल्यावरच मी सर्व महारथींसह योद्धा होईन.
5.168.30
समुद्यतोयं भारो मे सुमहान्सागरोपमः ।
धार्तराष्ट्रस्य संग्रामे वर्षपूगाभिचिन्तितः ॥ ५.१६८.३० ॥
हे माझ्यावर घेतलेले ओझे आहे, अतिशय मोठे, सागरासारखे; धृतराष्ट्रपुत्रासाठी युद्धात याचा मी अनेक वर्षे विचार करीत आलो आहे.
5.168.31
तस्मिन्नभ्यागते काले प्रतप्ते रोमहर्षणे ।
मिथो भेदो न मे कार्यस्तेन जीवसि सूतज ॥ ५.१६८.३१ ॥
त्या भयंकर, रोमांचकारी काळ आला असता माझ्याशी फूट पाडू नये; म्हणूनच तू जिवंत आहेस, हे सूतपुत्रा.
5.168.32
न ह्यहं त्वद्य विक्रम्य स्थविरोऽपि शिशोस्तव ।
युद्धश्रद्धामहं छिन्द्यां जीवितस्य च सूतज ॥ ५.१६८.३२ ॥
हे सूतपुत्रा, मी वृद्ध असलो तरी आज पराक्रमाने तुला पराभूत करून तुझ्यासारख्या बालकाची युद्धाची उमेद आणि प्राण छिन्न करणार नाही असे नाही.
5.168.33
जामदग्र्येन रामेण महास्त्राणि विमुञ्चता ।
न मे व्यथा कृता काचित्त्वं तु मे कि करिष्यसि ॥ ५.१६८.३३ ॥
जमदग्नीचा पुत्र राम याने महास्त्रे सोडूनही मला कोणतीही व्यथा झाली नाही; मग तू माझे काय करशील?
5.168.34
कामं नैतत्प्रशंसन्ति सन्तः स्वबलसंस्तवम् ।
वक्ष्यामि तु त्वां सन्तप्तो निहीन कुलपांसन ॥ ५.१६८.३४ ॥
खरोखर सज्जन आपल्या बलाची स्वतःची स्तुती करीत नाहीत; तरीही संतप्त होऊन मी तुला सांगेन, हे कुलाला कलंक लावणाऱ्या अधमा.
5.168.35
समेतं पार्थिवं क्षत्रं काशिराजस्वयंवरे ।
निर्जित्यैकरथेनैव याः कन्यास्तरसाहृताः ॥ ५.१६८.३५ ॥
काशिराजाच्या स्वयंवरात जमलेल्या राजक्षत्रियांना एकाच रथाने जिंकून ज्या कन्या बलपूर्वक नेल्या गेल्या.
5.168.36
ईदृशानां सहस्राणि विशिष्टानामथो पुनः ।
मयैकेन निरस्तानि ससैन्यानि रणाजिरे ॥ ५.१६८.३६ ॥
असे हजारो विशिष्ट वीर, त्यांच्या सैन्यांसह, मी एकट्याने रणांगणात पाडले.
5.168.37
त्वां प्राप्य वैरपुरुषं कुरूणामनयो महान् ।
उपस्थितो विनाशाय यतस्व पुरुषो भव ॥ ५.१६८.३७ ॥
तुला वैरी पुरुष म्हणून मिळाल्याने कुरूंवर महान संकट विनाशासाठी आले आहे; प्रयत्न कर, पुरुष हो.
5.168.38
युध्यस्व समरे पार्थं येन विस्पर्धसे सह ।
द्रक्ष्यामि त्वां विनिर्मुक्तमस्माद्युद्धात्सुदुर्मते ॥ ५.१६८.३८ ॥
ज्याच्याशी तू स्पर्धा करतोस त्या पार्थाशी युद्धात लढ; हे दुर्बुद्धे, या युद्धातून तू सुटलेला मी पाहीन.
5.168.39
तमुवाच ततो राजा धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् ।
मां समीक्षस्व गाङ्गेय कार्यं हि महदुद्यतम् ॥ ५.१६८.३९ ॥
तेव्हा प्रतापी धृतराष्ट्रपुत्र त्यांना म्हणाला: हे गाङ्गेया, माझ्याकडे पहा; एक महान कार्य हाती घेतले आहे.
5.168.40
चिन्त्यतामिदमेकाग्रं मम निःश्रेयसं परम् ।
उभावपि भवन्तौ मे महत्कर्म करिष्यतः ॥ ५.१६८.४० ॥
माझ्या परम कल्याणाचा हा विषय एकाग्रतेने विचारात घ्या; तुम्ही दोघे माझ्यासाठी महान कार्य कराल.
5.168.41
भूयश्च श्रोतुमिच्छामि परेषां रथसत्तमान् ।
ये चैवातिथास्तत्र ये चैव रथयूथपाः ॥ ५.१६८.४१ ॥
शत्रूंच्या श्रेष्ठ रथींविषयी मला पुन्हा ऐकायचे आहे; जे तेथे आले आहेत आणि जे रथसेनेचे नायक आहेत.
5.168.42
बलाबलममित्राणां श्रोतुमिच्छामि कौरव ।
प्रभातायां रजन्यां वै इदं युद्धं भविष्यति ॥ ५.१६८.४२ ॥
हे कौरवा, शत्रूंचे बलाबल ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; रात्र सरून प्रभात होताच हे युद्ध होईल.