महाभारत · अध्याय 5.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.18.1
ततः शक्रः स्तूयमानो गन्धर्वाप्सरसां गणैः ।
ऐरावतं समारुह्य द्विपेन्द्रं लक्षणैर्युतम् ॥ ५.१८.१ ॥
तब गन्धर्वों और अप्सराओं के समूहों द्वारा स्तुति किए जाते हुए शक्र ने लक्षणों से युक्त गजराज ऐरावत पर आरोहण किया।
5.18.2
पावकः सुमहातेजा महर्षिश्च बृहस्पतिः ।
यमश्च वरुणश्चैव कुबेरश्च धनेश्वरः ॥ ५.१८.२ ॥
परम तेजस्वी अग्नि, महर्षि बृहस्पति, यम और वरुण, तथा धनाधीश कुबेर (भी वहाँ थे)।
5.18.3
सर्वैर्देवैः परिवृतः शक्रो वृत्रनिषूदनः ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च यातस्त्रिभुवनं प्रभुः ॥ ५.१८.३ ॥
सब देवताओं से घिरे हुए वृत्र-संहारक शक्र, गन्धर्वों और अप्सराओं के साथ, प्रभु होकर त्रिभुवन में गए।
5.18.4
स समेत्य महेन्द्राण्या देवराजः शतक्रतुः ।
मुदा परमया युक्तः पालयामास देवराट् ॥ ५.१८.४ ॥
देवराज शतक्रतु ने महेन्द्राणी से मिलकर परम आनन्द से युक्त होकर देवताओं का पालन किया।
5.18.5
ततः स भगवांस्तत्र अङ्गिराः समदृश्यत ।
अथर्ववेदमन्त्रैश्च देवेन्द्रं समपूजयत् ॥ ५.१८.५ ॥
तब वहाँ भगवान अङ्गिरा प्रकट हुए और अथर्ववेद के मन्त्रों से उन्होंने देवेन्द्र की भली-भाँति पूजा की।
5.18.6
ततस्तु भगवानिन्द्रः संहृष्टः समपद्यत ।
वरं च प्रददौ तस्मै अथर्वाङ्गिरसे तदा ॥ ५.१८.६ ॥
तब भगवान इन्द्र अत्यन्त हर्षित हुए और उस समय अथर्वाङ्गिरस को वर प्रदान किया।
5.18.7
अथर्वाङ्गिरसं नाम वेदेऽस्मिन्वै भविष्यति ।
उदाहरणमेतद्धि यज्ञभागं च लप्स्यसे। ॥ ५.१८.७ ॥
अथर्वाङ्गिरस नाम से यह वेद में प्रसिद्ध होगा, क्योंकि यही उदाहरण है; और तुम्हें यज्ञ में भाग भी प्राप्त होगा।
5.18.8
एवं संपूज्य भगवानथर्वाङ्गिरसं तदा ।
व्यसर्जयन्महाराज देवराजः शतक्रतुः ॥ ५.१८.८ ॥
इस प्रकार भगवान अथर्वाङ्गिरस का सम्मान करके, हे महाराज, देवराज शतक्रतु इन्द्र ने तब उन्हें विदा किया।
5.18.9
संपूज्य सर्वांस्त्रिदशानृषींश्चापि तपोधनान् ।
इन्द्रः प्रमुदितो राजन्धर्मेणापालयत्प्रजाः ॥ ५.१८.९ ॥
सब त्रिदशों और तपोधन ऋषियों का भी सम्मान करके, हे राजन, प्रसन्न हुए इन्द्र ने धर्म से प्रजाओं का पालन किया।
5.18.10
एवं दुःखमनुप्राप्तमिन्द्रेण सह भार्यया ।
अज्ञातवासश्च कृतः शत्रूणां वधकाङ्क्षया ॥ ५.१८.१० ॥
इस प्रकार इन्द्र ने अपनी पत्नी के साथ दुःख पाया, और शत्रुओं के वध की इच्छा से अज्ञातवास भी किया।
5.18.11
नात्र मन्युस्त्वया कार्यो यत्क्लिष्टोऽसि महावने ।
द्रौपद्या सह राजेन्द्र भ्रातृभिश्च महात्मभिः ॥ ५.१८.११ ॥
यहाँ तुम्हें क्रोध नहीं करना चाहिए कि तुम महावन में द्रौपदी और महात्मा भाइयों के साथ क्लेश में पड़े हो, हे राजेन्द्र।
5.18.12
एवं त्वमपि राजेन्द्र राज्यं प्राप्स्यसि भारत ।
वृत्रं हत्वा यथा प्राप्तः शक्रः कौरवनन्दन ॥ ५.१८.१२ ॥
इसी प्रकार तुम भी, हे राजेन्द्र, राज्य प्राप्त करोगे, हे भारत, जैसे वृत्र को मारकर शक्र ने प्राप्त किया था, हे कौरवनन्दन।
5.18.13
दुराचारश्च नहुषो ब्रह्वद्विट् पापचेतनः ।
अगस्त्यशापाभिहतो विनष्टः शाश्वतीः समाः ॥ ५.१८.१३ ॥
दुराचारी नहुष ब्राह्मणों से द्वेष करने वाला और पापी मन वाला था; अगस्त्य के शाप से आहत होकर वह अनन्त वर्षों के लिए नष्ट हो गया।
5.18.14
एवं तव दुरात्मानः शत्रवः शत्रुसूदन ।
क्षिप्रं नाशं गमिष्यन्ति कर्णदुर्योधनादयः ॥ ५.१८.१४ ॥
हे शत्रुसूदन, इसी प्रकार तुम्हारे दुरात्मा शत्रु कर्ण, दुर्योधन आदि शीघ्र ही नाश को प्राप्त होंगे।
5.18.15
ततः सागरपर्यन्तां भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम् ।
भ्रातृभिः सहितो वीर द्रौपद्या च सहानया ॥ ५.१८.१५ ॥
तब हे वीर, अपने भाइयों और इस द्रौपदी के साथ तुम समुद्र तक फैली इस पृथ्वी का भोग करोगे।
5.18.16
उपाख्यानमिदं शक्रविजयं वेदसंमितम् ।
राज्ञा व्यूढेष्वनीकेषु श्रोतव्यं जयमिच्छता। ॥ ५.१८.१६ ॥
यह उपाख्यान, इन्द्र की विजय का वर्णन, वेद के समान है। विजय चाहने वाले राजा को सेनाएँ व्यूह में खड़ी होने पर इसे सुनना चाहिए।
5.18.17
तस्मात्संश्रावयामि त्वां विजयं जयतां वर ।
संस्तूयमाना वर्धन्ते महात्मानो युधिष्ठिर ॥ ५.१८.१७ ॥
इसलिए, हे विजयियों में श्रेष्ठ, मैं तुम्हें यह विजय-कथा सुनाता हूँ। हे युधिष्ठिर, प्रशंसित होने पर महात्मा लोग बढ़ते हैं।
5.18.18
क्षत्रियाणामभावोयं युधिष्ठिर महात्मनाम् ।
दुर्योधनापराधेन भीमार्जुनबलेन च
सङ्ग्रामे संक्षयो घोरो भविष्यत्यचिरादिव ॥ ५.१८.१८ ॥
हे युधिष्ठिर, महात्मा क्षत्रियों का यह विनाश दुर्योधन के अपराध से होगा, और भीम तथा अर्जुन के बल से; युद्ध में भयंकर संहार शीघ्र ही होगा, मानो।
5.18.19
आख्यानमिन्द्रविजयं य इदं नियतः पठेत् ।
धूतपाप्मा जितस्वर्गः परत्रेह च मोदते ॥ ५.१८.१९ ॥
जो संयमी होकर इन्द्र की विजय के इस आख्यान का पाठ करता है, वह पापरहित होकर स्वर्ग जीतता है और यहाँ तथा परलोक में आनंद पाता है।
5.18.20
न चारिजं भयं तस्य नापुत्रो वा भवेन्नरः ।
नापदं प्राप्नुयात्कांचिद्दीर्घमायुश्च विन्दति।
सर्वत्र दयमाप्नोति न कदाचित्पराजयम् ॥ ५.१८.२० ॥
उसे शत्रु से भय नहीं होता, न ही मनुष्य पुत्रहीन होता है; उसे कोई विपत्ति नहीं आती, वह दीर्घ आयु प्राप्त करता है, सर्वत्र समृद्धि पाता है और कभी पराजय नहीं होती।
5.18.21
एवमाश्वासितो राजा शल्येन भरतर्षभ ।
पूजयामास विधिवच्छल्यं धर्मभृतां वरः ॥ ५.१८.२१ ॥
हे भरतश्रेष्ठ, शल्य द्वारा इस प्रकार सांत्वना पाए हुए धर्मात्माओं में श्रेष्ठ राजा ने विधिपूर्वक शल्य का सम्मान किया।
5.18.22
श्रुत्वा तु शल्यवचनं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रत्युवाच महाबाहुर्मद्रराजमिदं वचः ॥ ५.१८.२२ ॥
शल्य के वचन सुनकर महाबाहु कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर ने मद्रराज से यह बात कही।
5.18.23
भवान्कर्णस्य सारथ्यं करिष्यति न संशयः ।
तत्र तेजोवधः कार्यः कर्णस्यार्जुनसंस्तवैः ॥ ५.१८.२३ ॥
आप निस्संदेह कर्ण के सारथी बनेंगे। वहाँ अर्जुन की स्तुतियों द्वारा कर्ण का तेज घटाया जाना चाहिए।
5.18.24
एवमेतत्करिष्यामि यथा मां संप्रभाषसे ।
यच्चान्यदपि शक्ष्यामि तत्करिष्याम्यहं तव ॥ ५.१८.२४ ॥
जैसा आप मुझसे कहते हैं, मैं वैसा ही करूँगा। और जो कुछ और भी मैं कर सकूँगा, वह भी आपके लिए करूँगा।
5.18.25
ततस्त्वामन्त्र्य कौन्तेयाञ्छल्यो मद्राधिपस्तदा ।
जगाम सबलः श्रीमान्दुर्योधनमरिन्दम ॥ ५.१८.२५ ॥
तब मद्रराज शल्य ने कौन्तेयों से विदा लेकर अपनी सेना सहित, हे शत्रुदमन, उस समय श्रीमान दुर्योधन के पास चले गए।