Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 5.189

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

5.189.1

चकार यत्नं द्रुपदः सुतायाः सर्वकर्मसु ।
ततो लेख्यादिषु तथा शिल्पेषु च परंतप ॥ ५.१८९.१ ॥

द्रुपद ने अपनी पुत्री के लिए सभी कार्यों में प्रयत्न किया। फिर लेखन आदि में तथा शिल्पों में भी, हे शत्रुतापक।

5.189.2

इष्वस्त्रे चैव राजेन्द्र द्रोणशिष्यो बभूव ह ।
तस्य माता महाराज राजानं वरवर्णिनी ॥ ५.१८९.२ ॥

हे राजेन्द्र, वह धनुर्विद्या और शस्त्र-विद्या में द्रोण का शिष्य हुआ। हे महाराज, उसकी माता, सुंदर वर्ण वाली स्त्री, राजा से (कहने लगी)।

5.189.3

चोदयामास भार्यार्थं कन्यायाः पुत्रवत्तदा ।
ततस्तां पार्षतो दृष्ट्वा कन्यां संप्राप्तयौवनाम् ।
स्त्रियं मत्वा ततश्चिन्तां प्रपेदे सह भार्यया ॥ ५.१८९.३ ॥

उस समय उसने पुत्र के समान कन्या के लिए पत्नी के (कार्य के) हेतु प्रेरित किया। फिर पृषत के पुत्र ने यौवन को प्राप्त उस कन्या को देखकर, उसे स्त्री मानकर, तब पत्नी के साथ चिन्ता में पड़ गया।

5.189.4

कन्या ममेयं संप्राप्ता यौवनं शोकवर्धिनी ।
मया प्रच्छादिता चेयं वचनाच्छूलपाणिनः ॥ ५.१८९.४ ॥

यह मेरी कन्या यौवन को प्राप्त हो गई है, जो शोक बढ़ाने वाली है। और यह मेरे द्वारा शूलपाणि (शिव) के वचन से छिपाई गई है।

5.189.5

न तन्मिथ्या महाराज भविष्यति कथंचन ।
त्रैलोक्यकर्ता कस्माद्धि वृथा वक्तुमिहार्हति ॥ ५.१८९.५ ॥

हे महाराज, वह किसी भी प्रकार से झूठ नहीं होगा। त्रिलोक के रचयिता को भला यहाँ व्यर्थ बोलना क्यों उचित होगा?

5.189.6

यदि ते रोचते राजन्वक्ष्यामि श्रृणु मे वचः ।
श्रुत्वेदानीं प्रपद्येथाः स्वां मतिं पृषतात्मज ॥ ५.१८९.६ ॥

यदि आपको रुचे तो मैं कहूँगी, मेरी बात सुनिए। हे पृषतपुत्र, अब सुनकर अपनी बुद्धि का आश्रय लीजिए।

5.189.7

क्रियतामस्य यत्नेन विधिवद्दारसंग्रहः ।
भविता तद्वचः सत्यमिति मे निश्चिता मतिः ॥ ५.१८९.७ ॥

इसके लिए यत्नपूर्वक विधि के अनुसार विवाह-संस्कार कराया जाए। मेरा निश्चय है कि उसका वचन सत्य होगा।

5.189.8

ततस्तौ निश्चयं कृत्वा तस्मिन्कार्येऽथ दंपती ।
वरयाञ्चक्रतुः कन्यां दशार्णाधिपतेः सुताम् ॥ ५.१८९.८ ॥

तब उस कार्य का निश्चय करके उन दोनों दम्पति ने दशार्ण देश के राजा की कन्या का वरण किया।

5.189.9

ततो राजा द्रुपदो राजसिंहः ।
सर्वान्राज्ञः कुलतः सन्निशाम्य।
दाशार्णकस्य नृपतेस्तनूजां ।
शिखण्डिने वरयामास दारान् ॥ ५.१८९.९ ॥

तब राजाओं में सिंह समान राजा द्रुपद ने सभी राजाओं के कुल का विचार करके दशार्ण नरेश की पुत्री को शिखण्डी के लिए वर के रूप में माँगा।

5.189.10

हिरण्यवर्मेति नृपो योऽसौ दाशार्णकः स्मृतः ।
स च प्रादान्महीपालः कन्यां तस्मै शिखण्डिने ॥ ५.१८९.१० ॥

हिरण्यवर्मा नामक जो दशार्णराज प्रसिद्ध हैं, उस महीपाल ने अपनी कन्या उस शिखण्डी को दे दी।

5.189.11

स च राजा दशार्णेषु महानासीत्सुदुर्जयः ।
हिरण्यवर्मा दुर्धर्षो महासेनो महामनाः ॥ ५.१८९.११ ॥

वह राजा दशार्णों में महान, अत्यन्त अजेय था। हिरण्यवर्मा दुर्धर्ष, महासेना वाला और महामना था।

5.189.12

कृते विवाहे तु तदा सा कन्या राजसत्तम ।
यौवनं समनुप्राप्ता सा च कन्या शिखण्डिनी ॥ ५.१८९.१२ ॥

हे राजश्रेष्ठ! तब विवाह सम्पन्न होने पर वह कन्या यौवन को प्राप्त हो गई। वह कन्या शिखण्डिनी थी।

5.189.13

कृतदारः शिखण्डी च काम्पिल्यं पुनरागमत् ।
न च सा वेद तां कन्यां कंचित्कालं स्त्रियं किल।
यदा त्वेनामजानात्सा स्त्रियमेव नृपात्मजा ॥ ५.१८९.१३ ॥

शिखण्डी विवाह करके पुनः काम्पिल्य लौट आया। किसी समय तक उस कन्या को वह नहीं जानती थी कि वह स्त्री है, पर जब उस राजकुमारी ने उसे जाना, तो वह स्त्री ही थी।

5.189.14

धात्रीणां च सखीनां च व्रीडयाना न्यवेदयत् ।
कन्यां पाञ्चालराजस्य सुतां तां वै शिखण्डिनीम् ॥ ५.१८९.१४ ॥

धाइयों और सखियों से लज्जित होकर उसने यह बात बताई कि वह पाञ्चाल-राज की पुत्री, कन्या शिखण्डिनी है।

5.189.15

ततस्ता राजशार्दूल धात्र्यो दाशार्णिकास्तदा ।
जग्मुरार्ति परां प्रेष्याः प्रेषयामासुरेव च ॥ ५.१८९.१५ ॥

तब हे राजशार्दूल, दशार्ण देश की वे धाइयाँ अत्यन्त दुःख में पड़ गईं और उन्होंने दूत भेजकर सूचना भी भेजी।

5.189.16

ततो दशार्णाधिपतेः प्रेष्याः सर्वा न्यवेदयन् ।
विप्रलम्भं यथावृत्तं स च चुक्रोध पार्थिवः ॥ ५.१८९.१६ ॥

तब दशार्ण-नरेश के सभी सेवकों ने जो हुआ था उसका विश्वासघात सहित वृत्तान्त सुनाया, और वह राजा क्रोधित हो उठा।

5.189.17

शिखण्ड्यपि महाराज पुंवद्राजकुले तदा ।
विजहार म्रुदा युक्तः स्त्रीत्वं नैवातिरोचयन् ॥ ५.१८९.१७ ॥

हे महाराज, शिखण्डी भी तब राजकुल में पुरुष की भाँति आनन्दपूर्वक रहा, और स्त्रीत्व को वह बिल्कुल भी पसन्द नहीं करता था।

5.189.18

ततः कतिपयाहस्य तच्छ्रुत्वा भरतर्षभ ।
हिरण्यवर्मा राजेन्द्र रोषादर्तिं जगाम ह ॥ ५.१८९.१८ ॥

फिर कुछ दिनों बाद, हे भरतर्षभ, यह सुनकर हिरण्यवर्मा, हे राजेन्द्र, क्रोध से अत्यन्त पीड़ित हो गया।

5.189.19

ततो दाशार्णको राजा तीव्रकोपसमन्वितः ।
दूतं प्रस्थापयामास द्रुपदस्य निवेशनम् ॥ ५.१८९.१९ ॥

तब तीव्र क्रोध से भरे दाशार्णक राजा ने द्रुपद के निवास की ओर एक दूत भेजा।

5.189.20

ततो द्रुपदमासाद्य दूतः काञ्चनवर्मणः ।
एक एकान्तसुत्सार्य रहो वचनमब्रवीत् ॥ ५.१८९.२० ॥

तब द्रुपद के पास पहुँचकर काञ्चनवर्मा का दूत, सबको हटाकर, एकान्त में अकेले ये वचन बोला।

5.189.21

दाशार्णराजो राजंस्त्वामिदं वचनमब्रवीत् ।
अभिष्गात्प्रकुपितो विप्रलब्धस्त्वयाऽनघ ॥ ५.१८९.२१ ॥

हे राजन्, दाशार्णों के राजा ने आपसे यह वचन कहा है। हे निष्पाप, आपके द्वारा ठगे जाने से वे अत्यन्त क्रुद्ध हैं।

5.189.22

अवमन्यसे मां नृपते नूनं दुर्मन्त्रितं तव ।
यन्मे कन्यां स्वकन्यार्थे मोहाद्याचितवानसि ॥ ५.१८९.२२ ॥

हे राजन्, आप मेरा अपमान कर रहे हैं; निश्चय ही आपकी यह बुरी मंत्रणा है कि आपने मुझसे अपनी ही पुत्री के लिए मेरी कन्या माँगी, मोह के कारण।

5.189.23

तस्याद्य विप्रलम्भस्य फलं प्राप्नुहि दुर्मते ।
एष त्वं सजनामात्यमुद्धरामि स्थिरो भव ॥ ५.१८९.२३ ॥

हे दुर्मति, अब उस छल का फल प्राप्त करो। मैं तुम्हें, तुम्हारे जनों और अमात्यों सहित, उखाड़ फेंकूँगा — स्थिर रहो।

5.189.24

अवमत्य च वीर्यं मे कुलं चारित्रमेव च ।
विप्रलम्भस्त्वयापूर्वो मनुष्येषु प्रवर्तितः ॥ ५.१८९.२४ ॥

मेरे पराक्रम, मेरे कुल और मेरे आचरण का अनादर करके तुमने मनुष्यों में एक ऐसा छल चलाया है, जो पहले कभी नहीं हुआ था।

5.189.25

कुरु सर्वाणि कार्याणि भुङ्क्ष्व कभोगाननुत्तमान् ।
अभियास्यामि शीघ्रं त्वां समुद्धर्तुं सबान्धवम् ॥ ५.१८९.२५ ॥

सभी कार्य करो, उत्तम कामभोगों का उपभोग करो। मैं शीघ्र ही तुम्हें और तुम्हारे बान्धवों को उबारने के लिए जाऊँगी।