મહાભારત · અધ્યાય 5.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.27.1
धर्मनित्या पाण्डव ते विचेष्टा ।
लोके श्रुता दृश्यते चापि पार्थ ।
महाश्रावं जीवित चाप्यनित्यं ।
संपश्य त्वं पाण्डव मा व्यनीनशः ॥ ५.२७.१ ॥
હે પાંડવ, તારું આચરણ ધર્મમાં સ્થિર છે એમ જગતમાં સંભળાય છે અને જોવાય પણ છે. હે પાર્થ, જીવન મહાન પ્રવાહ જેવું અનિત્ય છે. હે પાંડવ, આ બરાબર સમજ, નાશ પામીશ નહીં.
5.27.2
नचेद्भागं कुरवोऽन्यत्र युद्धा-
त्प्रयच्छेरंस्तुभ्यमजातशत्रो।
भैक्षचर्यामन्धकवृष्णिराज्ये ।
श्रेयो मन्ये न तु युद्धेन राज्यम् ॥ ५.२७.२ ॥
હે અજાતશત્રુ, જો કુરુઓ યુદ્ધ સિવાય બીજી રીતે તને તારો ભાગ નહીં આપે, તો અંધક-વૃષ્ણિના રાજ્યમાં ભિક્ષાચર્યા કરીને જીવવું શ્રેષ્ઠ માનું છું, યુદ્ધથી રાજ્ય મેળવવું નહીં.
5.27.3
अल्पकालं जीवितं यन्मनुष्ये ।
महास्रावं नित्यदुःखं चलं च।
भूयश्च तद्यशसो नानुरूपं ।
तस्मात्पापं पाण्डव मा कृथास्त्वम् ॥ ५.२७.३ ॥
મનુષ્યનું જીવન અલ્પકાળનું, મહાન પ્રવાહ જેવું, સદા દુઃખમય અને ચંચળ છે. વળી તે યશને અનુરૂપ પણ નથી. તેથી હે પાંડવ, પાપ ન કર.
5.27.4
कामा मनुष्यं प्रसजन्त एते ।
धर्मस्य ये विघ्नमूलं नरेन्द्र ।
पूर्वं नरस्तान्मतिमान्प्रणिघ्नन् ।
लोके प्रशंसां लभतेऽनवद्याम् ॥ ५.२७.४ ॥
હે નરેન્દ્ર, મનુષ્યને વળગી રહેતી આ કામનાઓ ધર્મના વિઘ્નનું મૂળ છે. જે બુદ્ધિમાન મનુષ્ય પહેલેથી જ તેમને હણી નાખે છે, તે જગતમાં નિર્દોષ પ્રશંસા પામે છે.
5.27.5
निबन्धनी ह्यर्थतृष्णेह पार्थ ।
तामिच्छतां बाध्यते धर्म एव।
धर्मं तु यः प्रणृणीते स बुद्धः ।
कामे गृध्नो हीयतेऽर्थानुरोधात् ॥ ५.२७.५ ॥
અહીં ધનની તૃષ્ણા જ બંધન છે, હે પાર્થ. જેઓ તેને ઇચ્છે છે, તેમનો ધર્મ જ બાધિત થાય છે. જે ધર્મને સારી રીતે આચરે છે તે જ બુદ્ધિમાન છે. કામમાં લોલુપ માણસ ધનની પાછળ દોડવાથી ક્ષીણ થાય છે.
5.27.6
धर्मं कृत्वा कर्मणां तात मुख्यं ।
महाप्रतापः सवितेव भाति।
हीनो हि धर्मेण महीमपीमां ।
लब्ध्वा नरः सीदति पापबुद्धिः ॥ ५.२७.६ ॥
હે તાત, કર્મોમાં મુખ્ય ધર્મનું આચરણ કરીને મહાપ્રતાપી માણસ સૂર્યની જેમ પ્રકાશે છે. પરંતુ ધર્મવિહીન, પાપબુદ્ધિ માણસ આ પૃથ્વી પામીને પણ પતન પામે છે.
5.27.7
वेदोऽधीतश्चरितं ब्रह्मचर्यं ।
यज्ञैरिष्टं ब्राह्मणेभ्यश्च दत्तम् ।
परं स्थानं मन्यमानेन भूय ।
आत्मा दत्तो वर्षपूगं सुखेभ्यः ॥ ५.२७.७ ॥
વેદનો અભ્યાસ કર્યો, બ્રહ્મચર્યનું આચરણ કર્યું, યજ્ઞોથી યજન કર્યું અને બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું. પરમ સ્થાન માનીને ઘણાં વર્ષો સુધી સુખોથી પોતાને દૂર રાખ્યો.
5.27.8
सुखप्रिये सेवमानोऽतिवेलं ।
योगाभ्यासे यो न करोति कर्म।
वित्तक्षये हीनसुखोऽतिवेलं ।
दुःखं शेते कामवेगप्रणुन्नः ॥ ५.२७.८ ॥
સુખપ્રિય થઈને અતિશય ભોગમાં રમનાર, યોગાભ્યાસમાં કર્મ ન કરનાર, ધન નષ્ટ થતાં સુખહીન થઈને અત્યંત દુઃખમાં પડ્યો રહે છે, કામવેગથી પ્રેરિત થઈને.
5.27.9
एवं पुनर्ब्रह्मचर्याऽप्रसक्तो ।
हित्वा धर्मं यः प्रकरोत्यधर्मम्।
अश्रद्दधत्परलोकाय मूढो ।
हित्वा देहं तप्यते प्रेत्य मन्दः ॥ ५.२७.९ ॥
આ રીતે ફરી, બ્રહ્મચર્યમાં આસક્ત ન રહીને, ધર્મ છોડીને અધર્મ કરનાર, પરલોકમાં શ્રદ્ધા વિનાનો, મૂઢ અને મંદબુદ્ધિ માણસ, દેહ છોડીને મૃત્યુ પછી સંતાપ પામે છે.
5.27.10
न कर्मणां विप्रणाशोऽस्त्यमुत्र ।
पुण्यानां वाऽप्यथवा पापकानाम् ।
पूर्वं कर्तुर्गच्छति पुण्यपापं ।
पश्चात्त्वेनमनुयात्येव कर्ता ॥ ५.२७.१० ॥
કર્મોનો પરલોકમાં નાશ થતો નથી, પછી તે પુણ્ય હોય કે પાપ. કર્તાનું પુણ્ય-પાપ પહેલાં જાય છે; પછી કર્તા પોતે તેની પાછળ જાય છે.
5.27.11
न्यायोपेतं ब्राह्मणेभ्योऽथ दत्तं ।
श्रद्धापूतं गन्धरसोपपन्नम् ।
अन्वाहार्येषूत्तमदक्षिणेषु ।
तथारूपं कर्म विख्यायते ते ॥ ५.२७.११ ॥
ન્યાયપૂર્વક મેળવેલું, શ્રદ્ધાથી પવિત્ર કરેલું, ગંધરસથી યુક્ત, અન્વાહાર્ય યજ્ઞોમાં ઉત્તમ દક્ષિણા સહિત બ્રાહ્મણોને આપેલું દાન — એવું જ કર્મ તારું પ્રસિદ્ધ થાય છે.
5.27.12
इह क्षेत्रे क्रियते पार्थ कार्यं ।
न वै किंचित्क्रियते प्रेत्य कार्यम् ।
कृतं त्वया पारलोक्यं च कर्म ।
पुण्यं महत्सद्भिरतिप्रशस्तम् ॥ ५.२७.१२ ॥
હે પાર્થ, આ ક્ષેત્રમાં (જીવનમાં) જ કર્તવ્ય કરાય છે; મૃત્યુ પછી કંઈ કરી શકાતું નથી. તેં પરલોકસંબંધી કર્મ કર્યું છે; તે મહાન પુણ્ય છે અને સજ્જનો દ્વારા અતિપ્રશંસિત છે.
5.27.13
जहाति मृत्युं च जरां भयं च ।
न क्षुत्पिपासे मनसोऽप्रियाणि।
न कर्तव्यं विद्यते तत्र किंचि-
दन्यत्र वै चेन्द्रियप्रीणनाद्धि ॥ ५.२७.१३ ॥
તે મૃત્યુ, વૃદ્ધાવસ્થા અને ભયનો ત્યાગ કરે છે; ભૂખ-તરસ અને મનને અપ્રિય વસ્તુઓ તેને પીડતી નથી. ત્યાં ઇન્દ્રિયોને તૃપ્ત કરવા સિવાય કરવા યોગ્ય કંઈ રહેતું નથી.
5.27.14
एवंरूपं कर्मफलं नरेन्द्र ।
मातापित्रोर्हृदयस्याप्रियेण।
त्यज क्रोधं पाण्डव हर्षजं च ।
लोकावुभौ मा प्रहासीश्चिराया ॥ ५.२७.१४ ॥
હે નરેન્દ્ર, કર્મનું ફળ આવું જ હોય છે, માતા-પિતાના હૃદયને અપ્રિય. હે પાંડવ, હર્ષથી જન્મેલો ક્રોધ ત્યજી દે; બંને લોકોને લાંબા સમય સુધી ત્યજીશ નહીં.
5.27.15
अन्तं गत्वा कर्मणां या प्रशंसा ।
सत्यं दमं चार्जवमानृशंस्यम् ।
अश्वमेधं राजसूयं तथेष्ट्वा ।
पापस्यान्तं कर्मणो मा पुनर्गाः ॥ ५.२७.१५ ॥
કર્મોનો અંત પામીને મળતી પ્રશંસા, સત્ય, દમ, સરળતા, દયા, અશ્વમેધ અને રાજસૂય યજ્ઞ કરીને પાપકર્મનો અંત પામ; ફરીથી તેમાં ન જા.
5.27.16
तच्चेदेवं द्वेषरूपेण पार्थाः ।
करिष्यध्वं कर्म पापं चिराय।
निवसध्वं वर्षपूगान्वनेषु ।
दुःखं वासं पाण्डवा धर्म एव ॥ ५.२७.१६ ॥
હે પાર્થો, દ્વેષના રૂપમાં આ રીતે તમે લાંબા સમય સુધી પાપકર્મ કરશો, તો હે પાંડવો, ઘણાં વર્ષો વનમાં દુઃખભર્યો વાસ કરશો; એ જ ધર્મ છે.
5.27.17
प्रव्रज्यया यातयित्वा पुरस्ता-
दात्माधीनं यद्बलं ते तदाऽसीत्।
नित्यं च वश्याः सचिवास्तवेमे ।
जनार्दनो युयुधाश्च वीरः ॥ ५.२७.१७ ॥
પ્રવાસ દ્વારા પહેલાં પીડાવીને જે બળ તારા આધીન હતું, તે તારી પાસે ત્યારે હતું; તારા આ મંત્રીઓ સદા વશમાં હતા—જનાર્દન અને વીર યુયુધાન પણ.
5.27.18
मत्स्यो राजा रुक्मरथः सपुत्रः ।
प्रहारिभिः सहपुत्रैर्विराटः।
राजानस्ते ये विजिताः पुरस्ता-
त्त्वामेव ते संश्रयेयुः समस्ताः ॥ ५.२७.१८ ॥
મત્સ્ય રાજા રુક્મરથ પોતાના પુત્રો સાથે, વિરાટ પોતાના પુત્રો અને યોદ્ધાઓ સાથે; તારા દ્વારા પહેલાં જીતાયેલા જે રાજાઓ છે, તે બધા તારો જ આશ્રય લેશે.
5.27.19
महासहायः प्रतपन्बलस्थः ।
पुरस्कृतो वासुदेवार्जुनाभ्याम्।
वरान्हनिष्यन्द्विषतो रङ्गमध्ये ।
व्यनेष्यथा धार्तराष्ट्रस्य दर्पम् ॥ ५.२७.१९ ॥
મહાન સહાયકો સાથે, તેજથી ઝળહળતો, બળમાં સ્થિત, વાસુદેવ અને અર્જુનને આગળ રાખીને, તું શત્રુઓના શ્રેષ્ઠ વીરોને રણભૂમિની મધ્યે હણીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રનો અહંકાર તોડીશ.
5.27.20
बलं कस्माद्वर्धयित्वा परस्य ।
निजान्कस्मात्कर्शयित्वा सहायान्।
निरुष्य कस्माद्वर्षपूगान्वनेषु ।
युयुत्ससे पाण्डव हीनकाले ॥ ५.२७.२० ॥
હે પાંડવ, શત્રુની સેના વધારીને, પોતાના સહાયકોને નબળા કરીને, વનમાં ઘણાં વર્ષો રહીને, શા માટે અયોગ્ય સમયે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે?
5.27.21
अप्राज्ञो वा पाण्डव युद्ध्यमानो-
ऽधर्मज्ञो वा भूतिमथोऽभ्युपैति।
प्रज्ञावान्वा बुद्ध्यमानोऽपि धर्मं ।
संस्तम्भाद्वा सोऽपि भूतेरपैति ॥ ५.२७.२१ ॥
હે પાંડવ, જે અજ્ઞાની થઈને યુદ્ધ કરે છે, અથવા જે ધર્મને જાણતો નથી, તે સમૃદ્ધિ પામે છે; અને પ્રજ્ઞાવાન હોવા છતાં, ધર્મ સમજીને પણ જે હઠથી વર્તે છે, તે પણ સમૃદ્ધિથી પડે છે.
5.27.22
नाधर्मे ते धीयते पार्थ बुद्धि-
र्न संरम्भात्कर्म चकर्थ पापम् ।
आत्थ किं तत्कारणं यस्य हेतोः ।
प्रज्ञाविरुद्धं कर्म चिकीर्षसीदम् ॥ ५.२७.२२ ॥
હે પાર્થ, તારી બુદ્ધિ અધર્મમાં સ્થિર નથી, અને ક્રોધથી તેં કોઈ પાપકર્મ કર્યું નથી. તું કહે છે કે કયા કારણથી પ્રજ્ઞાથી વિરુદ્ધ આ કર્મ કરવા ઇચ્છે છે?
5.27.23
अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगि ।
यशोमुषं पापफलोदयं वा।
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो ।
मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥ ५.२७.२३ ॥
હે મહારાજ, આ ક્રોધ રોગથી જન્મતો નથી; તે કડવો છે, માથાનો દુખાવો કરે છે, યશ હરે છે, પાપફળ ઉગાડે છે. સજ્જનોએ પીવા યોગ્ય છે; દુર્જનો પીતા નથી. તેથી શાંત થઈ આ ક્રોધ પી જાઓ.
5.27.24
पापानुबन्धं को नु तं कामयेत ।
क्षमैव ते ज्यायसी नोत भोगाः ।
यत्र भीष्मः शान्तनवो हतः स्या-
द्यत्र द्रोणः सहपुत्रो हतः स्यात् ॥ ५.२७.२४ ॥
પાપ સાથે બંધાયેલું ફળ કોણ ઇચ્છે? તમારા માટે ક્ષમા જ શ્રેષ્ઠ છે, ભોગ નહીં. જ્યાં શંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ હણાય અને જ્યાં પુત્ર સહિત દ્રોણ હણાય, ત્યાં કોણ તે સુખ ઇચ્છે?
5.27.25
कृपः शल्यः सौमदत्तिर्विकर्णो ।
विविंशतिः कर्णदुर्योधनौ च।
एतान्हत्वा कीदृशं तत्सुखं स्या-
द्यद्विन्देथास्तदनुब्रूहि पार्थ ॥ ५.२७.२५ ॥
કૃપ, શલ્ય, સોમદત્તનો પુત્ર, વિકર્ણ, વિવિંશતિ, કર્ણ અને દુર્યોધન — આમને હણીને તમને જે સુખ મળશે તે કેવું હશે? હે પાર્થ, તે કહો.
5.27.26
लब्ध्वाऽपीमां पृथिवीं सागरान्तां ।
जरामृत्यू नैव हि त्वं प्रजह्याः।
प्रियाप्रिये सुखदुःखे च राज-
न्नैवं विद्वान्नैव युद्धं कुरु त्वम् ॥ ५.२७.२६ ॥
સમુદ્ર સુધી ફેલાયેલી આ પૃથ્વી મેળવીને પણ તમે ઘડપણ અને મૃત્યુને છોડી શકશો નહીં. હે રાજન, પ્રિય-અપ્રિય અને સુખ-દુઃખને પણ તમે છોડી શકશો નહીં. આ જાણીને પણ તમે યુદ્ધ ન કરો.
5.27.27
अमात्यानां यदि कामस्य हेतो-
रेवं युक्तं कर्म चिकीर्षसि त्वम्।
अपक्रमेः स्वं प्रदायैव तेषां ।
मागास्त्वं वै देवयानात्पथोऽद्य ॥ ५.२७.२७ ॥
જો તું અમાત્યોની ઇચ્છાને કારણે આવું યોગ્ય કર્મ કરવા ઇચ્છે છે, તો તેમને તારો ભાગ આપીને જ પાછો હટ; આજે તું દેવયાન માર્ગથી ભટકીશ નહીં.