महाभारत · अध्याय 5.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.27.1
धर्मनित्या पाण्डव ते विचेष्टा ।
लोके श्रुता दृश्यते चापि पार्थ ।
महाश्रावं जीवित चाप्यनित्यं ।
संपश्य त्वं पाण्डव मा व्यनीनशः ॥ ५.२७.१ ॥
हे पाण्डवा, तुझे आचरण धर्मात स्थिर आहे, असे जगात ऐकले आणि पाहिलेही जाते. हे पार्था, जीवन हे महान प्रवाहासारखे अनित्य आहे. हे पाण्डवा, हे नीट जाणून घे, नाश पावू नकोस.
5.27.2
नचेद्भागं कुरवोऽन्यत्र युद्धा-
त्प्रयच्छेरंस्तुभ्यमजातशत्रो।
भैक्षचर्यामन्धकवृष्णिराज्ये ।
श्रेयो मन्ये न तु युद्धेन राज्यम् ॥ ५.२७.२ ॥
हे अजातशत्रो, युद्धाशिवाय इतर मार्गाने कौरवांनी तुला तुझा भाग दिला नाही, तर अंधक-वृष्णींच्या राज्यात भिक्षाचर्या करून जगणे श्रेयस्कर मानतो, युद्धाने राज्य मिळवणे नव्हे.
5.27.3
अल्पकालं जीवितं यन्मनुष्ये ।
महास्रावं नित्यदुःखं चलं च।
भूयश्च तद्यशसो नानुरूपं ।
तस्मात्पापं पाण्डव मा कृथास्त्वम् ॥ ५.२७.३ ॥
मनुष्याचे जीवन अल्पकालीन, महान प्रवाहासारखे, सदा दुःखमय आणि चंचल आहे. आणि ते कीर्तीला साजेसेही नाही. म्हणून हे पाण्डवा, पाप करू नकोस.
5.27.4
कामा मनुष्यं प्रसजन्त एते ।
धर्मस्य ये विघ्नमूलं नरेन्द्र ।
पूर्वं नरस्तान्मतिमान्प्रणिघ्नन् ।
लोके प्रशंसां लभतेऽनवद्याम् ॥ ५.२७.४ ॥
हे नरेंद्रा, मनुष्याला चिकटून राहणाऱ्या या कामना धर्माच्या विघ्नाचे मूळ आहेत. जो बुद्धिमान मनुष्य पूर्वीच त्यांचा नाश करतो, त्याला जगात निर्दोष प्रशंसा लाभते.
5.27.5
निबन्धनी ह्यर्थतृष्णेह पार्थ ।
तामिच्छतां बाध्यते धर्म एव।
धर्मं तु यः प्रणृणीते स बुद्धः ।
कामे गृध्नो हीयतेऽर्थानुरोधात् ॥ ५.२७.५ ॥
येथे धनाची तृष्णा हेच बंधन आहे, हे पार्था. जे तिची इच्छा करतात, त्यांचा धर्मच अडथळ्यात येतो. जो धर्माचे धैर्याने पालन करतो तोच बुद्धिमान. कामात लोभी असलेला धनाच्या मागे लागून क्षीण होतो.
5.27.6
धर्मं कृत्वा कर्मणां तात मुख्यं ।
महाप्रतापः सवितेव भाति।
हीनो हि धर्मेण महीमपीमां ।
लब्ध्वा नरः सीदति पापबुद्धिः ॥ ५.२७.६ ॥
हे तात, कर्मांमध्ये श्रेष्ठ धर्माचे आचरण करून महाप्रतापी मनुष्य सूर्यासारखा तळपतो. पण धर्महीन, पापबुद्धी माणूस ही पृथ्वी मिळवूनही खाली कोसळतो.
5.27.7
वेदोऽधीतश्चरितं ब्रह्मचर्यं ।
यज्ञैरिष्टं ब्राह्मणेभ्यश्च दत्तम् ।
परं स्थानं मन्यमानेन भूय ।
आत्मा दत्तो वर्षपूगं सुखेभ्यः ॥ ५.२७.७ ॥
वेदाध्ययन केले, ब्रह्मचर्य पाळले, यज्ञांनी यजन केले आणि ब्राह्मणांना दान दिले. परम स्थान मानून अनेक वर्षे सुखांपासून स्वतःला दूर ठेवले.
5.27.8
सुखप्रिये सेवमानोऽतिवेलं ।
योगाभ्यासे यो न करोति कर्म।
वित्तक्षये हीनसुखोऽतिवेलं ।
दुःखं शेते कामवेगप्रणुन्नः ॥ ५.२७.८ ॥
सुखप्रिय होऊन अतिशय भोगात रमणारा, योगाभ्यासात कर्म न करणारा, धन नष्ट झाल्यावर सुखहीन होऊन अत्यंत दुःखात पडून राहतो, कामवेगाने प्रेरित होऊन.
5.27.9
एवं पुनर्ब्रह्मचर्याऽप्रसक्तो ।
हित्वा धर्मं यः प्रकरोत्यधर्मम्।
अश्रद्दधत्परलोकाय मूढो ।
हित्वा देहं तप्यते प्रेत्य मन्दः ॥ ५.२७.९ ॥
याप्रमाणे पुन्हा, ब्रह्मचर्यात आसक्त न राहता, धर्म सोडून अधर्म करणारा, परलोकावर श्रद्धा नसलेला, मूढ आणि मंदबुद्धी माणूस, देह सोडल्यानंतर मृत्यूनंतर संतप्त होतो.
5.27.10
न कर्मणां विप्रणाशोऽस्त्यमुत्र ।
पुण्यानां वाऽप्यथवा पापकानाम् ।
पूर्वं कर्तुर्गच्छति पुण्यपापं ।
पश्चात्त्वेनमनुयात्येव कर्ता ॥ ५.२७.१० ॥
कर्मांचा परलोकात नाश होत नाही, मग ती पुण्यकर्मे असोत वा पापकर्मे. कर्त्याचे पुण्यपाप प्रथम जाते; नंतर कर्ता स्वतः त्याच्या मागे जातो.
5.27.11
न्यायोपेतं ब्राह्मणेभ्योऽथ दत्तं ।
श्रद्धापूतं गन्धरसोपपन्नम् ।
अन्वाहार्येषूत्तमदक्षिणेषु ।
तथारूपं कर्म विख्यायते ते ॥ ५.२७.११ ॥
न्यायाने मिळवलेले, श्रद्धेने पवित्र केलेले, गंधरसांनी युक्त, अन्वाहार्य यज्ञांमध्ये उत्तम दक्षिणेसह ब्राह्मणांना दिलेले दान — असेच कर्म तुझे प्रसिद्ध होते.
5.27.12
इह क्षेत्रे क्रियते पार्थ कार्यं ।
न वै किंचित्क्रियते प्रेत्य कार्यम् ।
कृतं त्वया पारलोक्यं च कर्म ।
पुण्यं महत्सद्भिरतिप्रशस्तम् ॥ ५.२७.१२ ॥
हे पार्था, या क्षेत्रात (जीवनात) च कर्तव्य केले जाते; मृत्यूनंतर काहीही करता येत नाही. तू पारलौकिक कर्म केले आहेस; ते महान पुण्य असून सज्जनांनी अत्यंत प्रशंसिलेले आहे.
5.27.13
जहाति मृत्युं च जरां भयं च ।
न क्षुत्पिपासे मनसोऽप्रियाणि।
न कर्तव्यं विद्यते तत्र किंचि-
दन्यत्र वै चेन्द्रियप्रीणनाद्धि ॥ ५.२७.१३ ॥
तो मृत्यू, वार्धक्य आणि भय सोडतो; भूक-तहान आणि मनाला अप्रिय गोष्टी त्याला सतावत नाहीत. तेथे इंद्रियांना तृप्त करण्यावाचून करण्यासारखे काही उरत नाही.
5.27.14
एवंरूपं कर्मफलं नरेन्द्र ।
मातापित्रोर्हृदयस्याप्रियेण।
त्यज क्रोधं पाण्डव हर्षजं च ।
लोकावुभौ मा प्रहासीश्चिराया ॥ ५.२७.१४ ॥
हे नरेंद्रा, कर्मफल असेच असते; माता-पित्यांच्या हृदयाला अप्रिय. हे पांडवा, हर्षातून जन्मलेला क्रोध सोड; दोन्ही लोकांना दीर्घकाळ सोडू नकोस.
5.27.15
अन्तं गत्वा कर्मणां या प्रशंसा ।
सत्यं दमं चार्जवमानृशंस्यम् ।
अश्वमेधं राजसूयं तथेष्ट्वा ।
पापस्यान्तं कर्मणो मा पुनर्गाः ॥ ५.२७.१५ ॥
कर्मांचा अंत गाठून मिळणारी प्रशंसा, सत्य, दम, ऋजुता, दया, अश्वमेध व राजसूय यज्ञ करून पापकर्माचा अंत गाठ; पुन्हा त्याकडे जाऊ नकोस.
5.27.16
तच्चेदेवं द्वेषरूपेण पार्थाः ।
करिष्यध्वं कर्म पापं चिराय।
निवसध्वं वर्षपूगान्वनेषु ।
दुःखं वासं पाण्डवा धर्म एव ॥ ५.२७.१६ ॥
हे पृथापुत्रांनो, द्वेषरूपाने अशा प्रकारे तुम्ही दीर्घकाळ पापकर्म केल्यास, हे पांडवांनो, अनेक वर्षे वनांत दुःखमय वास कराल; हाच धर्म आहे.
5.27.17
प्रव्रज्यया यातयित्वा पुरस्ता-
दात्माधीनं यद्बलं ते तदाऽसीत्।
नित्यं च वश्याः सचिवास्तवेमे ।
जनार्दनो युयुधाश्च वीरः ॥ ५.२७.१७ ॥
वनवासाने पूर्वी पीडित करून जे बल तुझ्या अधीन होते, ते तेव्हा तुझे होते; तुझे हे मंत्री सदैव वश होते—जनार्दन व वीर युयुधानही.
5.27.18
मत्स्यो राजा रुक्मरथः सपुत्रः ।
प्रहारिभिः सहपुत्रैर्विराटः।
राजानस्ते ये विजिताः पुरस्ता-
त्त्वामेव ते संश्रयेयुः समस्ताः ॥ ५.२७.१८ ॥
मत्स्यराजा रुक्मरथ आपल्या पुत्रांसह, विराट आपल्या पुत्रांसह व योद्ध्यांसह; तुझ्याकडून पूर्वी जिंकले गेलेले जे राजे, ते सर्व तुझाच आश्रय घेतील.
5.27.19
महासहायः प्रतपन्बलस्थः ।
पुरस्कृतो वासुदेवार्जुनाभ्याम्।
वरान्हनिष्यन्द्विषतो रङ्गमध्ये ।
व्यनेष्यथा धार्तराष्ट्रस्य दर्पम् ॥ ५.२७.१९ ॥
महान सहाय्यकांसह, तेजाने तळपत, बलात स्थित, वासुदेव आणि अर्जुन पुढे असताना, तू शत्रूंच्या श्रेष्ठ वीरांना रणभूमीच्या मध्यभागी मारून धृतराष्ट्राच्या पुत्राचा अहंकार नष्ट करशील.
5.27.20
बलं कस्माद्वर्धयित्वा परस्य ।
निजान्कस्मात्कर्शयित्वा सहायान्।
निरुष्य कस्माद्वर्षपूगान्वनेषु ।
युयुत्ससे पाण्डव हीनकाले ॥ ५.२७.२० ॥
हे पाण्डवा, शत्रूचे सैन्य वाढवून, आपले सहाय्यक क्षीण करून, अनेक वर्षे वनात राहून, अयोग्य काळी युद्ध करण्याची इच्छा तू का करतोस?
5.27.21
अप्राज्ञो वा पाण्डव युद्ध्यमानो-
ऽधर्मज्ञो वा भूतिमथोऽभ्युपैति।
प्रज्ञावान्वा बुद्ध्यमानोऽपि धर्मं ।
संस्तम्भाद्वा सोऽपि भूतेरपैति ॥ ५.२७.२१ ॥
हे पाण्डवा, जो अज्ञानी होऊन युद्ध करतो, किंवा जो धर्म जाणत नाही, तो समृद्धी मिळवतो; आणि प्रज्ञावान असूनही, धर्म समजत असूनही जो हट्टाने वागतो, तोही समृद्धीतून ढासळतो.
5.27.22
नाधर्मे ते धीयते पार्थ बुद्धि-
र्न संरम्भात्कर्म चकर्थ पापम् ।
आत्थ किं तत्कारणं यस्य हेतोः ।
प्रज्ञाविरुद्धं कर्म चिकीर्षसीदम् ॥ ५.२७.२२ ॥
हे पार्था, तुझी बुद्धी अधर्मात स्थिर नाही, आणि रागाने तू कोणतेही पापकर्म केलेले नाहीस. कोणत्या कारणासाठी प्रज्ञेविरुद्ध हे कर्म करू इच्छितोस, असे तू म्हणतोस?
5.27.23
अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगि ।
यशोमुषं पापफलोदयं वा।
सतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो ।
मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य ॥ ५.२७.२३ ॥
हे महाराज, हा क्रोध रोगापासून उत्पन्न होत नाही; तो कडू आहे, डोके दुखवतो, कीर्ती हरण करतो, पापफल उगवतो. सज्जनांनी प्यायचा तो; दुर्जन पीत नाहीत. म्हणून शांत होऊन हा क्रोध प्या.
5.27.24
पापानुबन्धं को नु तं कामयेत ।
क्षमैव ते ज्यायसी नोत भोगाः ।
यत्र भीष्मः शान्तनवो हतः स्या-
द्यत्र द्रोणः सहपुत्रो हतः स्यात् ॥ ५.२७.२४ ॥
पापाशी बांधलेले फल कोण इच्छील? तुमच्यासाठी क्षमाच श्रेष्ठ आहे, भोग नव्हे. जिथे शंतनूचा पुत्र भीष्म मारला जाईल आणि जिथे पुत्रासह द्रोण मारला जाईल, तिथे कोण ते भोग इच्छील?
5.27.25
कृपः शल्यः सौमदत्तिर्विकर्णो ।
विविंशतिः कर्णदुर्योधनौ च।
एतान्हत्वा कीदृशं तत्सुखं स्या-
द्यद्विन्देथास्तदनुब्रूहि पार्थ ॥ ५.२७.२५ ॥
कृप, शल्य, सोमदत्ताचा पुत्र, विकर्ण, विविंशती, कर्ण आणि दुर्योधन — यांना मारून तुम्हाला मिळेल ते सुख कसे असेल? हे पार्था, ते सांग.
5.27.26
लब्ध्वाऽपीमां पृथिवीं सागरान्तां ।
जरामृत्यू नैव हि त्वं प्रजह्याः।
प्रियाप्रिये सुखदुःखे च राज-
न्नैवं विद्वान्नैव युद्धं कुरु त्वम् ॥ ५.२७.२६ ॥
समुद्रापर्यंत पसरलेली ही पृथ्वी मिळवूनही तुम्ही म्हातारपण आणि मृत्यू सोडू शकणार नाही. हे राजन, प्रिय-अप्रिय आणि सुख-दुःख यांचाही त्याग करू शकणार नाही. हे जाणूनही तुम्ही युद्ध करू नका.
5.27.27
अमात्यानां यदि कामस्य हेतो-
रेवं युक्तं कर्म चिकीर्षसि त्वम्।
अपक्रमेः स्वं प्रदायैव तेषां ।
मागास्त्वं वै देवयानात्पथोऽद्य ॥ ५.२७.२७ ॥
जर तू अमात्यांच्या इच्छेसाठी असे योग्य कर्म करू इच्छितोस, तर त्यांना आपला वाटा देऊनच माघार घे; आज तू देवयान मार्गापासून ढळू नकोस.