মহাভারত · অধ্যায় 5.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.46.1
यत्तच्छुक्रं महञ्ज्योतिर्दीप्यमानं महद्यशः ।
तद्वै देवा उपासते तस्मात्सूर्यो विराजते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१ ॥
যা শুক্র, মহান জ্যোতি, দীপ্যমান ও মহাযশস্বী, তাকেই দেবতারা উপাসনা করেন; তাই সূর্য দীপ্তি পায়। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.2
शुक्राद्ब्रह्म प्रभवति ब्रह्म शुक्रेण वर्धते ।
तच्छुकं ज्योतिषां मध्येऽतप्तं तपति तापनम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२ ॥
শুক্র থেকে ব্রহ্ম উৎপন্ন হয়, শুক্র দ্বারা ব্রহ্ম বর্ধিত হয়। সেই শুক্র জ্যোতিষ্কদের মধ্যে নিজে না তপ্ত হয়েও তাপ দেয়। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.3
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.३ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.4
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.४ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.5
चक्रे रथस्य तिष्ठन्तोऽध्रुवस्याव्ययकर्मणः ।
केतुमन्तं वहन्त्यश्वास्तं दिव्यमजरं दिवि।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.५ ॥
রথের চাকায় দাঁড়িয়ে, অচল ও অব্যয় কর্মা যার, তার রথকে পতাকাধারী অশ্বেরা বহন করে — স্বর্গে থাকা সেই দিব্য, অজর কে। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.6
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.६ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.7
द्वादशपूगां सरितं पिबन्तो देवरक्षिताम् ।
मध्वीक्षन्तश्च ते तस्याः संचरन्तीह घोराम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.७ ॥
বারোটি ধারাযুক্ত, দেবতাদের দ্বারা রক্ষিত সেই নদী পান করে, তার মধুর জল দেখে, এখানে ভয়ংকরভাবে বিচরণকারী যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.8
तदर्धमासं पिबति संचितं भ्रमरो मधु ।
ईशानः सर्वभूतेषु हविर्भूतमकल्पयत्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.८ ॥
ভ্রমর অর্ধমাস ধরে সঞ্চিত মধু পান করে; ঈশান সর্বভূতে তাকে হবিরূপে নির্ধারণ করেছেন। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.9
हिरण्यपर्णमश्वत्थमभिपद्य ह्यपक्षकाः ।
ते तत्र पक्षिणो भूत्वा प्रपतन्ति यथादिशम्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.९ ॥
সোনালি পাতার অশ্বত্থ বৃক্ষের কাছে পৌঁছে পক্ষহীনেরা সেখানে পাখি হয়ে যে কোনো দিকে উড়ে যায়। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.10
पूर्णात्पूर्णान्युद्धरन्ति पूर्णात्पूर्णानि चक्रिरे ।
हरन्ति पूर्णात्पूर्णानि पूर्णमेवावशिष्यते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१० ॥
পূর্ণ থেকে পূর্ণকে তুলে নেয়, পূর্ণ থেকে পূর্ণকে সৃষ্টি করে, পূর্ণ থেকে পূর্ণকে নিয়ে যায়; তবু পূর্ণই অবশিষ্ট থাকে। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.11
तस्माद्वै वायुरायातस्तस्मिंश्च प्रयतः सदा ।
तस्मादग्निश्च सोमश्च तस्मिंश्च प्राण आततः ॥ ५.४६.११ ॥
তাঁর থেকেই বায়ু এসেছে, তাঁতেই সে সদা সংযত থাকে; তাঁর থেকেই অগ্নি ও সোম এসেছে, তাঁতেই প্রাণ বিস্তৃত।
5.46.12
सर्वमेव ततो विद्यात्तत्तद्वक्तुं न शक्नुमः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१२ ॥
তখন সবই জানা উচিত; প্রতিটি বিষয় বলতে আমরা সক্ষম নই। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.13
अपानं गिरपि प्राणः प्राणं गिरति चन्द्रमाः ।
आदित्यो गिरते चन्द्रमादित्यं गिरते परः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१३ ॥
অপান প্রাণকে গ্রাস করে; চন্দ্র প্রাণকে গ্রাস করে; সূর্য চন্দ্রকে গ্রাস করে; পরম সূর্যকে গ্রাস করেন। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.14
एकं पादं नोत्क्षिपति सलिलाद्धंस उच्चरन् ।
तं चेत्सन्ततमूर्ध्वाय न मृत्युर्नामृतं भवेत्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१४ ॥
হাঁস জল থেকে উঠবার সময় এক পা তোলে না; যদি সে তা নিরন্তর উপরে তুলে রাখে, তবে মৃত্যুও হয় না, অমৃতও হয় না। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.15
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१५ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.16
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१६ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.17
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१७ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.18
एवंरूपो महात्मा स पावकं पुरुषो गिरन् ।
यो वै तं पुरुषं वेद तस्येहार्थो न रिष्यते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१८ ॥
এইরূপ আকৃতিবিশিষ্ট সেই মহাত্মা অগ্নিকে গ্রাসকারী পুরুষ। যে সেই পুরুষকে জানে, তার ইহলোকের প্রয়োজন নষ্ট হয় না। যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.19
यः सहस्रं सहस्राणां पक्षान्संतत्य संपतेत् ।
मध्यमे मध्य आगच्छेदपिचेत्स्यान्मनोजवः।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१९ ॥
হাজার হাজার ডানা মেলে যে ওড়ে, মধ্যের মধ্যে যে পৌঁছায়, মনের বেগের মতো দ্রুতগামী হলেও — যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.20
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२० ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.21
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२१ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.22
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२२ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.23
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२३ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.24
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२४ ॥
যোগীরা সেই সনাতন ভগবানকে দর্শন করেন।
5.46.25
एवं यः सर्वभूतेषु आत्मानमनुपश्यति ।
अन्यत्रान्यत्र युक्तेषु किं स शोचेत्ततः परम् । ॥ ५.४६.२५ ॥
এইভাবে যিনি সর্বভূতে আত্মাকে দেখেন, বিভিন্ন কর্মে নিয়োজিতদের মধ্যেও, তিনি তার পরে কেন শোক করবেন?
5.46.26
यथोदपाने महति सर्वतः संप्लुतोदके ।
एवं सर्वेषु वेदेषु आत्मानमनुजानतः ॥ ५.४६.२६ ॥
একটি বিশাল কূপে চারদিক থেকে জল ভরা থাকার মতো, সমস্ত বেদে আত্মাকে জানা ব্যক্তির জন্যও (সবকিছু আছে)।
5.46.27
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो महात्मा ।
न दृश्यतेऽसौ हृदि संनिविष्टः ।
अजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितश्च ।
स तं मत्वा कविरास्ते प्रसन्नः ॥ ५.४६.२७ ॥
বুড়ো আঙুলের মতো আকারের সেই মহাত্মা পুরুষ হৃদয়ে অবস্থিত হলেও দেখা যায় না। তিনি অজ; দিনরাত অক্লান্তভাবে বিচরণ করেন। তাঁকে জেনে জ্ঞানী প্রসন্ন হয়ে অবস্থান করেন।
5.46.28
अहमेव स्मृतो माता पिता पुत्रोऽस्म्यहं पुनः ।
आत्माहमपि सर्वस्य यच्च नास्ति यदस्ति च ॥ ५.४६.२८ ॥
আমিই মাতা ও পিতা বলে স্মৃত; আবার আমিই পুত্র। সকলের আত্মাও আমি; যা আছে এবং যা নেই, তাও আমি।
5.46.29
पितामहोऽस्मि स्थविरः पिता पुत्रश्च भारत ।
ममैव यूयमात्मस्था न मे यूयं न वो ह्यहम् ॥ ५.४६.२९ ॥
আমি পিতামহ, বৃদ্ধ, পিতা ও পুত্রও, হে ভারত। তোমরা সবাই আমারই মধ্যে আত্মস্থ; তোমরা আমার নও, আমিও তোমাদের নই।
5.46.30
आत्मैव स्थानं मम जन्म चात्मा ।
ओतप्रोतोऽहमजरप्रतिष्ठः।
अजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितोऽहं ।
मां विज्ञाय कविरास्ते प्रसन्नः ॥ ५.४६.३० ॥
আত্মাই আমার স্থান, আত্মাই আমার জন্ম। অজর ভিত্তিতে আমি ওতপ্রোত হয়ে প্রতিষ্ঠিত। জন্মহীন ও চলমান আমি দিনরাত ক্লান্তিহীনভাবে থাকি। আমাকে জেনে কবি প্রসন্ন হয়ে অবস্থান করেন।
5.46.31
अणोरणीयान्सुमनाः सर्वभूतेषु जाग्रति ।
पितरं सर्वभूतेषु पुष्करे निहितं विदुः ॥ ५.४६.३१ ॥
অণুর চেয়েও সূক্ষ্ম, সকল প্রাণীতে সুপ্রসন্নচিত্তে জাগ্রত থাকেন। সকল প্রাণীতে পুষ্করে (হৃদয়-পদ্মে) স্থিত পিতাকে তাঁরা জানেন।