ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.46.1
यत्तच्छुक्रं महञ्ज्योतिर्दीप्यमानं महद्यशः ।
तद्वै देवा उपासते तस्मात्सूर्यो विराजते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१ ॥
ਜੋ ਸ਼ੁਕਰ, ਮਹਾਨ ਜੋਤਿ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.2
शुक्राद्ब्रह्म प्रभवति ब्रह्म शुक्रेण वर्धते ।
तच्छुकं ज्योतिषां मध्येऽतप्तं तपति तापनम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२ ॥
ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁਕਰ ਜੋਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਨਾਂ ਤਪੇ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.3
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.३ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.4
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.४ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.5
चक्रे रथस्य तिष्ठन्तोऽध्रुवस्याव्ययकर्मणः ।
केतुमन्तं वहन्त्यश्वास्तं दिव्यमजरं दिवि।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.५ ॥
ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਅਚੱਲ ਅਤੇ ਅਵਿਅਯ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਢੋਂਦੇ ਹਨ — ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਿਵਯ, ਅਜਰ ਨੂੰ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.6
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.६ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.7
द्वादशपूगां सरितं पिबन्तो देवरक्षिताम् ।
मध्वीक्षन्तश्च ते तस्याः संचरन्तीह घोराम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.७ ॥
ਬਾਰਾਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ ਉਸ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਇੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.8
तदर्धमासं पिबति संचितं भ्रमरो मधु ।
ईशानः सर्वभूतेषु हविर्भूतमकल्पयत्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.८ ॥
ਭੌਰਾ ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਂਦਾ ਹੈ; ਈਸ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.9
हिरण्यपर्णमश्वत्थमभिपद्य ह्यपक्षकाः ।
ते तत्र पक्षिणो भूत्वा प्रपतन्ति यथादिशम्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.९ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉੱਥੇ ਪੰਛੀ ਬਣ ਕੇ ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਾਹੁਣ ਉੱਡਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.10
पूर्णात्पूर्णान्युद्धरन्ति पूर्णात्पूर्णानि चक्रिरे ।
हरन्ति पूर्णात्पूर्णानि पूर्णमेवावशिष्यते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१० ॥
ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਪੂਰਨ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.11
तस्माद्वै वायुरायातस्तस्मिंश्च प्रयतः सदा ।
तस्मादग्निश्च सोमश्च तस्मिंश्च प्राण आततः ॥ ५.४६.११ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵਾਯੂ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਦਾ ਸੰਯਮੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
5.46.12
सर्वमेव ततो विद्यात्तत्तद्वक्तुं न शक्नुमः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१२ ॥
ਤਦ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਗੱਲ ਕਹਿਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.13
अपानं गिरपि प्राणः प्राणं गिरति चन्द्रमाः ।
आदित्यो गिरते चन्द्रमादित्यं गिरते परः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१३ ॥
ਅਪਾਨ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਦਰਮਾ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.14
एकं पादं नोत्क्षिपति सलिलाद्धंस उच्चरन् ।
तं चेत्सन्ततमूर्ध्वाय न मृत्युर्नामृतं भवेत्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१४ ॥
ਹੰਸ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਿਆਂ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ; ਜੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਪਰ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਮੌਤ ਹੋਵੇ ਨਾ ਅਮਰਤਾ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.15
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१५ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.16
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१६ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.17
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१७ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.18
एवंरूपो महात्मा स पावकं पुरुषो गिरन् ।
यो वै तं पुरुषं वेद तस्येहार्थो न रिष्यते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१८ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਇਥੇ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.19
यः सहस्रं सहस्राणां पक्षान्संतत्य संपतेत् ।
मध्यमे मध्य आगच्छेदपिचेत्स्यान्मनोजवः।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१९ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਖੰਭ ਫੈਲਾ ਕੇ ਜੋ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ — ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.20
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२० ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.21
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२१ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.22
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२२ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.23
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२३ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.24
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२४ ॥
ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
5.46.25
एवं यः सर्वभूतेषु आत्मानमनुपश्यति ।
अन्यत्रान्यत्र युक्तेषु किं स शोचेत्ततः परम् । ॥ ५.४६.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਉਂ ਸੋਗ ਕਰੇਗਾ?
5.46.26
यथोदपाने महति सर्वतः संप्लुतोदके ।
एवं सर्वेषु वेदेषु आत्मानमनुजानतः ॥ ५.४६.२६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ (ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ)।
5.46.27
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो महात्मा ।
न दृश्यतेऽसौ हृदि संनिविष्टः ।
अजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितश्च ।
स तं मत्वा कविरास्ते प्रसन्नः ॥ ५.४६.२७ ॥
ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੱਡਾ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਰਖ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾਂ ਥਕਾਵਟ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.46.28
अहमेव स्मृतो माता पिता पुत्रोऽस्म्यहं पुनः ।
आत्माहमपि सर्वस्य यच्च नास्ति यदस्ति च ॥ ५.४६.२८ ॥
ਮੈਂ ਹੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਜੋ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
5.46.29
पितामहोऽस्मि स्थविरः पिता पुत्रश्च भारत ।
ममैव यूयमात्मस्था न मे यूयं न वो ह्यहम् ॥ ५.४६.२९ ॥
ਮੈਂ ਪਿਤਾਮਹ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਥਿਤ ਹੋ; ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੋ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਂ।
5.46.30
आत्मैव स्थानं मम जन्म चात्मा ।
ओतप्रोतोऽहमजरप्रतिष्ठः।
अजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितोऽहं ।
मां विज्ञाय कविरास्ते प्रसन्नः ॥ ५.४६.३० ॥
ਆਤਮਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੈ। ਅਜਰ ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਓਤਪ੍ਰੋਤ ਹਾਂ। ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮੈਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਣਥੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਕਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
5.46.31
अणोरणीयान्सुमनाः सर्वभूतेषु जाग्रति ।
पितरं सर्वभूतेषु पुष्करे निहितं विदुः ॥ ५.४६.३१ ॥
ਅਣੂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸੂਖਮ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ (ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ) ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।