મહાભારત · અધ્યાય 5.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.46.1
यत्तच्छुक्रं महञ्ज्योतिर्दीप्यमानं महद्यशः ।
तद्वै देवा उपासते तस्मात्सूर्यो विराजते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१ ॥
જે શુક્ર, મહાન જ્યોતિ, પ્રકાશમાન અને મહાયશસ્વી છે, તેની જ દેવતાઓ ઉપાસના કરે છે; તેથી સૂર્ય પ્રકાશે છે. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.2
शुक्राद्ब्रह्म प्रभवति ब्रह्म शुक्रेण वर्धते ।
तच्छुकं ज्योतिषां मध्येऽतप्तं तपति तापनम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२ ॥
શુક્રથી બ્રહ્મ ઉત્પન્ન થાય છે, અને શુક્રથી બ્રહ્મ વધે છે. તે શુક્ર જ્યોતિઓની મધ્યમાં સ્વયં તપ્ત થયા વિના તાપ આપે છે. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.3
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.३ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.4
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.४ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.5
चक्रे रथस्य तिष्ठन्तोऽध्रुवस्याव्ययकर्मणः ।
केतुमन्तं वहन्त्यश्वास्तं दिव्यमजरं दिवि।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.५ ॥
રથના ચક્ર પર ઊભા રહીને, અચળ અને અવ્યય કર્મવાળાના રથને ધ્વજાવાળા ઘોડા વહન કરે છે — સ્વર્ગમાંના તે દિવ્ય, અજરને. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.6
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.६ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.7
द्वादशपूगां सरितं पिबन्तो देवरक्षिताम् ।
मध्वीक्षन्तश्च ते तस्याः संचरन्तीह घोराम् ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.७ ॥
બાર પ્રવાહોવાળી, દેવો દ્વારા રક્ષિત એ નદીનું પાણી પીતા અને તેના મધુર જળને જોતા, અહીં ભયંકર રીતે વિચરતા યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.8
तदर्धमासं पिबति संचितं भ्रमरो मधु ।
ईशानः सर्वभूतेषु हविर्भूतमकल्पयत्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.८ ॥
ભમરો અર્ધ મહિના સુધી સંચિત મધ પીએ છે; ઈશાને તેને સર્વ ભૂતોમાં હવિ રૂપે ઠરાવ્યું. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.9
हिरण्यपर्णमश्वत्थमभिपद्य ह्यपक्षकाः ।
ते तत्र पक्षिणो भूत्वा प्रपतन्ति यथादिशम्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.९ ॥
સોનેરી પાંદડાવાળા અશ્વત્થ વૃક્ષ પાસે પહોંચીને પાંખ વિનાના ત્યાં પક્ષી થઈ ગમે તે દિશામાં ઊડે છે. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.10
पूर्णात्पूर्णान्युद्धरन्ति पूर्णात्पूर्णानि चक्रिरे ।
हरन्ति पूर्णात्पूर्णानि पूर्णमेवावशिष्यते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१० ॥
પૂર્ણમાંથી પૂર્ણ કાઢે છે, પૂર્ણમાંથી પૂર્ણ બનાવે છે, પૂર્ણમાંથી પૂર્ણ લઈ જાય છે; છતાં પૂર્ણ જ શેષ રહે છે. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.11
तस्माद्वै वायुरायातस्तस्मिंश्च प्रयतः सदा ।
तस्मादग्निश्च सोमश्च तस्मिंश्च प्राण आततः ॥ ५.४६.११ ॥
તેમાંથી જ વાયુ આવ્યો, અને તેમાં જ તે સદા સંયમિત રહે છે; તેમાંથી જ અગ્નિ અને સોમ પણ આવ્યા, અને તેમાં જ પ્રાણ વિસ્તરેલો છે.
5.46.12
सर्वमेव ततो विद्यात्तत्तद्वक्तुं न शक्नुमः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१२ ॥
ત્યારે સર્વ જાણવું જોઈએ; દરેક વાત કહેવી અમારાથી શક્ય નથી. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.13
अपानं गिरपि प्राणः प्राणं गिरति चन्द्रमाः ।
आदित्यो गिरते चन्द्रमादित्यं गिरते परः ।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१३ ॥
અપાન પ્રાણને ગળી જાય છે; ચંદ્ર પ્રાણને ગળે છે; સૂર્ય ચંદ્રને ગળે છે; પરમ સૂર્યને ગળે છે. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.14
एकं पादं नोत्क्षिपति सलिलाद्धंस उच्चरन् ।
तं चेत्सन्ततमूर्ध्वाय न मृत्युर्नामृतं भवेत्।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१४ ॥
હંસ પાણીમાંથી ઊંચે ઊડતાં એક પગ ઊંચો કરતો નથી; જો તેને સતત ઊંચો રાખે, તો મૃત્યુ પણ ન રહે અને અમૃત પણ ન રહે. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.15
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१५ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.16
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१६ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.17
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१७ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.18
एवंरूपो महात्मा स पावकं पुरुषो गिरन् ।
यो वै तं पुरुषं वेद तस्येहार्थो न रिष्यते।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१८ ॥
આવા રૂપવાળો તે મહાત્મા અગ્નિને ગળી જનાર પુરુષ છે. જે તે પુરુષને જાણે છે, તેનો અહીંનો હેતુ નષ્ટ થતો નથી. યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.19
यः सहस्रं सहस्राणां पक्षान्संतत्य संपतेत् ।
मध्यमे मध्य आगच्छेदपिचेत्स्यान्मनोजवः।
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.१९ ॥
હજારો હજાર પાંખો ફેલાવીને જે ઊડે છે, મધ્યમાં મધ્ય સુધી આવે છે, મનના વેગ જેવો હોય તોપણ — યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.20
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२० ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.21
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२१ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.22
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२२ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.23
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२३ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.24
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम् ॥ ५.४६.२४ ॥
યોગીઓ તે સનાતન ભગવાનને જુએ છે.
5.46.25
एवं यः सर्वभूतेषु आत्मानमनुपश्यति ।
अन्यत्रान्यत्र युक्तेषु किं स शोचेत्ततः परम् । ॥ ५.४६.२५ ॥
આ રીતે જે સર્વ ભૂતોમાં આત્માને જુએ છે, વિવિધ કર્મોમાં યુક્ત લોકોમાં પણ, તે પછી શા માટે શોક કરે?
5.46.26
यथोदपाने महति सर्वतः संप्लुतोदके ।
एवं सर्वेषु वेदेषु आत्मानमनुजानतः ॥ ५.४६.२६ ॥
એક મોટા કૂવામાં ચારે બાજુથી પાણી ભરેલું હોય તેમ, સર્વ વેદોમાં આત્માને જાણનારને (બધું છે).
5.46.27
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो महात्मा ।
न दृश्यतेऽसौ हृदि संनिविष्टः ।
अजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितश्च ।
स तं मत्वा कविरास्ते प्रसन्नः ॥ ५.४६.२७ ॥
અંગૂઠા જેટલો તે મહાત્મા પુરુષ હૃદયમાં સ્થિત હોવા છતાં દેખાતો નથી. તે અજ છે; દિવસ-રાત થાક્યા વગર વિચરે છે. તેને જાણીને જ્ઞાની પ્રસન્ન રહે છે.
5.46.28
अहमेव स्मृतो माता पिता पुत्रोऽस्म्यहं पुनः ।
आत्माहमपि सर्वस्य यच्च नास्ति यदस्ति च ॥ ५.४६.२८ ॥
હું જ માતા અને પિતા તરીકે સ્મરાઉં છું; વળી હું જ પુત્ર છું. સર્વનો આત્મા પણ હું જ છું; જે છે અને જે નથી તે પણ હું જ.
5.46.29
पितामहोऽस्मि स्थविरः पिता पुत्रश्च भारत ।
ममैव यूयमात्मस्था न मे यूयं न वो ह्यहम् ॥ ५.४६.२९ ॥
હું પિતામહ, વૃદ્ધ, પિતા અને પુત્ર પણ છું, હે ભારત. તમે બધા મારામાં જ આત્મસ્થ છો; તમે મારા નથી, હું પણ તમારો નથી.
5.46.30
आत्मैव स्थानं मम जन्म चात्मा ।
ओतप्रोतोऽहमजरप्रतिष्ठः।
अजश्चरो दिवारात्रमतन्द्रितोऽहं ।
मां विज्ञाय कविरास्ते प्रसन्नः ॥ ५.४६.३० ॥
આત્મા જ મારું સ્થાન છે અને આત્મા જ મારો જન્મ છે. અજર આધારમાં હું ઓતપ્રોત છું. અજન્મા અને ગતિશીલ હું દિવસ-રાત અથાક રહું છું. મને જાણીને કવિ પ્રસન્ન થઈને રહે છે.
5.46.31
अणोरणीयान्सुमनाः सर्वभूतेषु जाग्रति ।
पितरं सर्वभूतेषु पुष्करे निहितं विदुः ॥ ५.४६.३१ ॥
અણુથી પણ સૂક્ષ્મ, સર્વ ભૂતોમાં પ્રસન્નચિત્તે જાગૃત રહેનાર. સર્વ ભૂતોમાં પુષ્કરમાં (હૃદયકમળમાં) સ્થિત પિતાને તેઓ જાણે છે.