મહાભારત · અધ્યાય 5.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.47.1
एवं सनत्सुजातेन विदुरेण च धीमता ।
सार्धं कथयतो राज्ञः सा व्यतीयय सर्वरी ॥ ५.४७.१ ॥
આ રીતે બુદ્ધિમાન સનત્સુજાત અને વિદુર સાથે રાજા વાત કરતા હતા ત્યારે તે રાત્રિ વીતી ગઈ.
5.47.2
तस्यां रजन्यां व्युष्टायां राजानः सर्व एव ते ।
सभामाविविशुर्हृष्टाःक सूतस्योपदिदृक्षया ॥ ५.४७.२ ॥
તે રાત્રિ વીતી સવાર થતાં સર્વ રાજાઓ આનંદથી સૂત (સંજય)ને જોવાની ઇચ્છાથી સભામાં પ્રવેશ્યા.
5.47.3
शुश्रूषमाणाः पार्थानां वाचो धर्मार्थसंहिताः ।
धृतराष्ट्रमुखाः सर्वे ययू राजन्सभां शुभाम् ॥ ५.४७.३ ॥
હે રાજન! પાંડવોના ધર્મ અને અર્થયુક્ત વચનો સાંભળવાની ઇચ્છાથી ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખીને સૌ તે શુભ સભામાં ગયા.
5.47.4
सुधावदातां विस्तीर्णां कनकाजिरभूषिताम् ।
चन्द्रप्रभां सुरुचिरां सिक्तां चिन्दनवारिणा ॥ ५.४७.४ ॥
અમૃત જેવી ઉજ્જવળ, વિશાળ, સોનેરી આંગણાંઓથી શોભિત, ચંદ્રપ્રભા જેવી, અતિ સુંદર અને ચંદનજળથી સિંચેલી સભા.
5.47.5
रुचिरैरासनैः स्तीर्णां काञ्चनैर्दारवैरपि ।
अश्मसारमयैर्दान्तैःक स्वास्तीर्णैः सोत्तरच्छदैः ॥ ५.४७.५ ॥
સુંદર આસનોથી પાથરેલી, જેમાં સોનાનાં, લાકડાનાં, લોહસાર લાકડાનાં અને હાથીદાંતનાં આસનો હતાં, જે ઉત્તમ બિછાનાં અને ઉપરનાં આવરણોથી સજ્જ હતાં.
5.47.6
भीष्मो द्रोणः कृपः शल्यः कृतवर्मा जयद्रथः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तश्च बाह्लिकः । ॥ ५.४७.६ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, શલ્ય, કૃતવર્મા, જયદ્રથ, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ, સોમદત્ત અને બાહ્લિક.
5.47.7
विदुरश्च महाप्राज्ञो युयुत्सुश्च महारथः ।
सर्वे च सहिताः शूराः पार्थिवा भरतर्षभ ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य विविशुस्तां सभां शुभाम् ॥ ५.४७.७ ॥
મહાપ્રાજ્ઞ વિદુર અને મહારથી યુયુત્સુ, તથા સર્વ શૂર રાજાઓ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ધૃતરાષ્ટ્રને આગળ રાખીને તે શુભ સભામાં પ્રવેશ્યા.
5.47.8
दुःशासनश्चित्रसेनः शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुर्मुखो दुःसहः कर्ण उलूकोऽथ विविंशतिः ॥ ५.४७.८ ॥
દુઃશાસન, ચિત્રસેન, સુબલપુત્ર શકુનિ પણ, દુર્મુખ, દુઃસહ, કર્ણ, ઉલૂક અને પછી વિવિંશતિ.
5.47.9
कुरुराजं पुरस्कृत्य दुर्योधनममर्षणम् ।
विविशुस्तां सभां राजन्सुराः शक्रसदो यथा ॥ ५.४७.९ ॥
હે રાજન, કુરુરાજ દુર્યોધનને, તે અસહિષ્ણુ રાજાને આગળ રાખીને તેઓ તે સભામાં પ્રવેશ્યા, જેમ દેવતાઓ ઇન્દ્રસભામાં પ્રવેશે.
5.47.10
आविशद्भिस्तदा राजञ्शूरैः परिघबाहुभिः ।
शुशुभे सा सभा रजन्सिंहैरिव गिरेर्गुहा ॥ ५.४७.१० ॥
હે રાજન, ત્યારે પરિઘ જેવી ભુજાઓવાળા શૂરવીરોના પ્રવેશથી તે સભા સિંહોથી ભરેલી પર્વતગુફા જેવી શોભી ઉઠી.
5.47.11
ते प्रविश्य महेष्वासाः सभां सर्वे महौजसः ।
आसनानि विचित्राणि भेजिरे सूर्यवर्चसः ॥ ५.४७.११ ॥
તે સર્વ મહાધનુર્ધર, મહાબળવાન, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી વીરો તે સભામાં પ્રવેશીને વિચિત્ર આસનો પર બેઠા.
5.47.12
आसनस्थेषु सर्वेषु तेषु राजसु भारत ।
द्वाःस्थो निवेदयामास सूतपुत्रमुपस्थितम् ॥ ५.४७.१२ ॥
હે ભારત, તે સર્વ રાજાઓ આસનો પર બેઠા હતા ત્યારે દ્વારપાલે સૂતપુત્ર આવ્યાની જાણ કરી.
5.47.13
अयं सरथ आयाति योऽयासीत्पाण्डवान्प्रति ।
दूतो नस्तूर्णमायाति सैन्धवैः साधुवाहिभिः ॥ ५.४७.१३ ॥
પાંડવો પાસે ગયેલો એ જ દૂત રથ સાથે આવી રહ્યો છે. અમારો દૂત સિંધુદેશના ઉત્તમ ઘોડાઓ સાથે ઝડપથી આવે છે.
5.47.14
…पेयाय स तु क्षिप्रं रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली ।
प्रविवेश सभां पूर्णां महीपालैर्महात्मभिः ॥ ५.४७.१४ ॥
…એ કુંડળધારી ઝડપથી રથમાંથી કૂદીને મહાત્મા રાજાઓથી ભરેલી સભામાં પ્રવેશ્યો.
5.47.15
प्राप्तोऽस्मि पाण्डवान्गत्वा तं विजानीत कौरवाः ।
यथावयः कुरून्सर्वान्प्रतिनन्दन्ति पाण्डवाः ॥ ५.४७.१५ ॥
હું પાંડવો પાસે જઈને પાછો આવ્યો છું. હે કૌરવો, જાણી લો કે પાંડવો વય પ્રમાણે સર્વ કુરુઓને પ્રતિ-અભિવાદન કરે છે.
5.47.16
अभिवादयन्ति वृद्धांश्च वयस्यांश्च वयस्यवत् ।
पुनश्चाभ्यवदन्पार्थाः प्रतिपूज्य यथावयः ॥ ५.४७.१६ ॥
પાંડવો વડીલોને પ્રણામ કરે છે; સમાન વયના લોકો સાથે સમાન વયના તરીકે વર્તે છે. પછી પૃથાના પુત્રો વય પ્રમાણે સન્માન આપીને બોલે છે.
5.47.17
यथाहं धृतराष्ट्रेण शिष्टः पूर्वमितो गतः ।
अब्रवं पाण्डवान्गत्वा नात्र किञ्चन हापितम् ॥ ५.४७.१७ ॥
પહેલાં ધૃતરાષ્ટ્રે મને જે શીખવ્યું હતું તે પ્રમાણે હું અહીંથી જઈને પાંડવોને બોલ્યો; તેમાં કંઈ પણ છોડ્યું નથી.
5.47.18
पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये ।
यदब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः।
जनार्दनस्तात युधां प्रणेता ।
दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा ॥ ५.४७.१८ ॥
સંજય, રાજાઓની વચ્ચે હું તને પૂછું છું: નિર્ભય આત્મા જનાર્દને કયા વચનો કહ્યા? હે પ્રિય, યોદ્ધાઓના નેતા અને દુરાત્માઓના પ્રાણ હરનાર તે મહાત્માએ શું કહ્યું?
5.47.19
आगुल्फेभ्योऽभिसंवीतः प्रयतोऽहं कृताञ्जलिः ।
शुद्धान्तं प्राविशं राजन्नाख्यातो नरसिंहयोः ॥ ५.४७.१९ ॥
હે રાજન, ઘૂંટી સુધી વસ્ત્ર વીંટાળીને, સંયમથી અને હાથ જોડીને હું અંતઃપુરમાં પ્રવેશ્યો; બે નરસિંહોએ મને જણાવ્યું હતું.
5.47.20
न चाभिमन्युर्न यमौ तं देशमभिजग्मतुः ।
यत्र कृष्णौ च कृष्णा च सत्यभामा च भामिनी ॥ ५.४७.२० ॥
જ્યાં બે કૃષ્ણો, કૃષ્ણા અને ભામિની સત્યભામા હતાં, ત્યાં અભિમન્યુ કે બે યમજ ગયા નહોતા.
5.47.21
उभौ मध्वासवक्षीबौ वरचन्दनरूषितौ ।
स्त्रग्विणौ वरवस्त्राङ्गौ वराभरणभूषितौ ॥ ५.४७.२१ ॥
બંને મધ અને આસવથી મત્ત હતા, ઉત્તમ ચંદન લગાવેલા, માળા પહેરેલા, ઉત્તમ વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી શોભિત.
5.47.22
नैकरत्नविचित्रं च काञ्चनं च वरासनम् ।
नानास्तरणसंस्तीर्णं यत्रासाते नरर्षभौ ॥ ५.४७.२२ ॥
અનેક રત્નોથી વિચિત્ર સુવર્ણના ઉત્તમ આસન પર, વિવિધ બિછાનાથી પાથરેલા તેના પર બે નરશ્રેષ્ઠ બેઠા હતા.
5.47.23
सत्याङ्कमुपधानं तु कृत्वा शेते जनार्दनः ।
अर्जुनाङ्कगतौ पादौ केशवस्योपलक्षये।
अर्जुनस्य च कृष्णायाः शुभायाश्चाङ्कगावुभौ ॥ ५.४७.२३ ॥
સત્યાના ખોળાને ઓશીકું બનાવીને જનાર્દન સૂતા છે; અર્જુનના ખોળામાં કેશવના પગ, અને અર્જુન તથા શુભ કૃષ્ણાના ખોળામાં બંને પગ મેં જોયા.
5.47.24
काञ्चनं पादपीठं तु पार्थो वै प्रादिशन्मुदा ।
दासीभ्यामाहृतं मह्यं स्पृष्ट्वा भूमावुपाविशम् ॥ ५.४७.२४ ॥
સોનાનું પાદપીઠ પાર્થે આનંદથી આપ્યું; બે દાસીઓએ મારા માટે લાવી; તેને ભૂમિને સ્પર્શાવીને હું બેઠો.
5.47.25
ऊर्ध्वरेखाङ्कितौ पादौ पार्थस्य शुभलक्षणौ ।
पादपीठादपहृतौ धारयेतां वरस्त्रियौ ॥ ५.४७.२५ ॥
પાર્થના ઊર્ધ્વરેખાંકિત, શુભલક્ષણ ચરણોને પાદપીઠમાંથી ઉપાડીને બે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ ધારણ કરી રહી હતી.
5.47.26
न नूनं कल्मषं किञ्चिन्मम कर्मसु विद्यते ।
स्त्रीरत्नाभ्यां समेतौ यन्मिथो मामभ्यभाषताम् ॥ ५.४७.२६ ॥
ચોક્કસ મારા કર્મોમાં કોઈ દોષ નથી, કારણ કે તે બે સ્ત્રીરત્નોએ સાથે મળીને મારી સાથે વાત કરી.
5.47.27
विस्मयो मे महानासीदास्त्रं मे बहुसङ्गतम् ।
हृष्टानि चैव रोमाणि दृष्ट्वा तौ सहितावुभौ ॥ ५.४७.२७ ॥
મને મોટું આશ્ચર્ય થયું, મારા અસ્ત્ર-વિચારો પણ ગૂંચવાયા; તે બંનેને સાથે જોઈને મારા રોમ ઊભા થઈ ગયા.
5.47.28
श्यामौ बृहन्तौ तरुणौ नागाविव समुच्छ्रितौ ।
एकशय्यागतौ दृष्ट्वा भयं मे महदाविशत् ॥ ५.४७.२८ ॥
શ્યામ, વિશાળ, યુવાન, જાણે ઊંચા ઉઠેલા બે હાથીઓ; એક જ પલંગે આવેલા તે બંનેને જોઈને મારામાં મોટો ભય પ્રવેશ્યો.
5.47.29
ततोऽभ्यचिन्तयं तत्र दृष्ट्वा तौ पुरुषर्षभौ ।
सङ्कल्पो धर्मराजस्य नानवाप्योऽस्ति कश्चन।
निदेशगाविमौ यस्य नरनारायणावुभौ ॥ ५.४७.२९ ॥
ત્યારે ત્યાં તે બે પુરુષશ્રેષ્ઠોને જોઈને મેં વિચાર્યું: ધર્મરાજનો કોઈ સંકલ્પ અપ્રાપ્ય નથી; જેમની આજ્ઞાનું આ બંને નર અને નારાયણ પાલન કરે છે.
5.47.30
सत्कृतश्चान्नपानाभ्यामाच्छन्नो लब्धसत्क्रियः ।
अञ्जलिं मूर्ध्नि सन्धाय सन्देशं चाभ्यचोदयम् ॥ ५.४७.३० ॥
અન્ન-પાણીથી સત્કાર પામીને, આદરપૂર્વક સ્વાગત પામીને, માથે અંજલિ મૂકીને મેં સંદેશ કહ્યો.
5.47.31
धनुर्धरोचितेनाथ पाणिनैकं सलक्षणम् ।
पादमानाययत्पार्थः केशवस्य यशस्विनः ॥ ५.४७.३१ ॥
ત્યારે ધનુર્ધર પાર્થ (અર્જુન)એ પોતાના યોગ્ય હાથથી યશસ્વી કેશવના શુભ લક્ષણોવાળા એક પગને પોતાની પાસે ખેંચ્યો.
5.47.32
इन्द्रकेतुरिवोत्थाय दिव्याभरणभूषितः ।
इन्द्रवीर्योपमः कृष्णः संविष्टो माऽभ्यभाषत ॥ ५.४७.३२ ॥
ઇન્દ્રધ્વજ જેવા ઊભા થઈને, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત, ઇન્દ્રના પરાક્રમ સમાન કૃષ્ણ, જે બેઠા હતા, તેમણે મારી સાથે વાત કરી.
5.47.33
स वाचं वदतां श्रेष्ठ आददे वचनक्षमाम् ।
दीपनीं धार्तराष्ट्राणां मृदुपूर्वां सुदारुणाम् ॥ ५.४७.३३ ॥
વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેમણે બોલવા યોગ્ય, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને ઉશ્કેરનારું, શરૂઆતમાં કોમળ પણ અતિ કઠોર વચન લીધું.
5.47.34
बहिश्चरस्य प्राणस्य प्रियस्य प्रियकारिणः ।
मतिमान्मतिमास्थाय केशवः सन्दधे वचः ॥ ५.४७.३४ ॥
બહાર વિચરતા પ્રાણ માટે, પ્રિય માટે, પ્રિય કરનાર માટે, બુદ્ધિમાન કેશવે બુદ્ધિનો આશ્રય લઈને વચન રચ્યું.
5.47.35
वचनं वचनज्ञस्य शिक्षाक्षरसमन्वितम् ।
मनःप्रह्लादनं श्रेष्ठं पश्चाद्धृदयतापनम् ॥ ५.४७.३५ ॥
વચનના જાણકારનું તે વચન શિક્ષાના અક્ષરોથી યુક્ત હતું; મનને આનંદ આપનારું, શ્રેષ્ઠ, પણ પછી હૃદયને તપાવનારું.
5.47.36
सञ्जयैतद्वचो ब्रूयाः प्राप्य क्षत्रियसंसदम् ।
श्रृण्वतः कुरुवृद्धस्य आचार्यस्य च धीमतः ॥ ५.४७.३६ ॥
હે સંજય, ક્ષત્રિયોની સભામાં પહોંચીને આ વચન કહેજે; કુરુવૃદ્ધ અને બુદ્ધિમાન આચાર્ય સાંભળતા હોય ત્યારે.
5.47.37
अर्थांस्त्यजत पार्थेषु सुखमाप्नुत कामजम् ।
प्रियं प्रियेभ्यश्चरत राजा हि त्वरते जये ॥ ५.४७.३७ ॥
ધનનો ત્યાગ કરીને પાર્થોને આપો; ઇચ્છાથી જન્મેલું સુખ પામશો. પ્રિયજનોને જે પ્રિય છે તે જ કરો, કારણ કે રાજા વિજય માટે ઉતાવળ કરે છે.
5.47.38
यजध्वं विविधैर्यज्ञैर्दक्षिणाश्च प्रयच्छत ।
पुत्रेर्दारैश्च मोदध्वमागतं वो महद्भयम् ॥ ५.४७.३८ ॥
વિવિધ યજ્ઞો કરો અને દક્ષિણા આપો. પુત્રો અને પત્નીઓ સાથે આનંદ કરો; તમારા પર મહાન ભય આવી પડ્યો છે.
5.47.39
ऋणं प्रवृद्धमिव मे हृदयान्नापसर्पति ।
गोविन्देति यदाक्रन्दत्कृष्णा मां दूरवासिनम् ॥ ५.४७.३९ ॥
વધેલું ઋણ જેમ મારા હૃદયમાંથી જતું નથી, તેમ દૂર રહેતા મને 'ગોવિંદ' કહી કૃષ્ણાએ પોકાર્યું તે પીડા મારા હૃદયમાંથી જતી નથી.
5.47.40
तेजोमयं दुराधर्पं बिभ्रता गाण्डिवं धनुः ।
मद्द्वितीयेन पार्थेन वैरं वः प्रत्युपस्थितम् ॥ ५.४७.४० ॥
તેજોમય અને દુર્ધર્ષ ગાંડીવ ધનુષ્ય ધારણ કરનાર, મને જ બીજા તરીકે રાખનાર પાર્થ સાથે તમારું વૈર સામે આવી ઊભું છે.
5.47.41
कृष्णस्यैतद्वचः श्रुत्वा महन्मे भयमाविशत् ।
तव पुत्रस्य लोभं च वर्धमानं प्रपश्यतः ॥ ५.४७.४१ ॥
કૃષ્ણનું આ વચન સાંભળીને મારા મનમાં મહાન ભય પ્રવેશ્યો; તમારા પુત્રનો વધતો લોભ જોતાં એ ભય વધુ વધ્યો.
5.47.42
सोमेन्द्रसदृशौ वीरौ तौ मन्दो नावबुध्यते ।
भीष्मद्रोणाश्रयाच्चैव कर्णस्य च विकत्थनात् ॥ ५.४७.४२ ॥
તે બંને વીરો સોમ અને ઇન્દ્ર સમાન છે; પણ મૂર્ખ (તમારો પુત્ર) તે સમજતો નથી — ભીષ્મ અને દ્રોણના આશ્રયથી અને કર્ણની બડાઈથી.