महाभारत · अध्याय 5.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.47.1
एवं सनत्सुजातेन विदुरेण च धीमता ।
सार्धं कथयतो राज्ञः सा व्यतीयय सर्वरी ॥ ५.४७.१ ॥
अशा प्रकारे बुद्धिमान सनत्सुजात आणि विदुर यांच्याशी राजा बोलत असताना ती रात्र संपली.
5.47.2
तस्यां रजन्यां व्युष्टायां राजानः सर्व एव ते ।
सभामाविविशुर्हृष्टाःक सूतस्योपदिदृक्षया ॥ ५.४७.२ ॥
ती रात्र संपून सकाळ झाल्यावर सर्व राजे आनंदाने सूत (संजय) यांना पाहण्याच्या इच्छेने सभेत प्रविष्ट झाले.
5.47.3
शुश्रूषमाणाः पार्थानां वाचो धर्मार्थसंहिताः ।
धृतराष्ट्रमुखाः सर्वे ययू राजन्सभां शुभाम् ॥ ५.४७.३ ॥
हे राजा! पांडवांची धर्म आणि अर्थयुक्त वचने ऐकण्याच्या इच्छेने धृतराष्ट्राला पुढे करून सर्वजण त्या शुभ सभेत गेले.
5.47.4
सुधावदातां विस्तीर्णां कनकाजिरभूषिताम् ।
चन्द्रप्रभां सुरुचिरां सिक्तां चिन्दनवारिणा ॥ ५.४७.४ ॥
अमृतासारखी शुभ्र, विस्तीर्ण, सोन्याच्या अंगणांनी शोभित, चंद्रप्रभेची, अत्यंत सुंदर आणि चंदनजलाने शिंपडलेली सभा.
5.47.5
रुचिरैरासनैः स्तीर्णां काञ्चनैर्दारवैरपि ।
अश्मसारमयैर्दान्तैःक स्वास्तीर्णैः सोत्तरच्छदैः ॥ ५.४७.५ ॥
सुंदर आसनांनी पसरलेली, ज्यात सोन्याची, लाकडी, लोहसार लाकडाची आणि हस्तिदंती आसने होती, जी उत्तम अंथरूणे आणि वरच्या आवरणांनी सुसज्ज होती.
5.47.6
भीष्मो द्रोणः कृपः शल्यः कृतवर्मा जयद्रथः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तश्च बाह्लिकः । ॥ ५.४७.६ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, शल्य, कृतवर्मा, जयद्रथ, अश्वत्थामा, विकर्ण, सोमदत्त आणि बाह्लिक.
5.47.7
विदुरश्च महाप्राज्ञो युयुत्सुश्च महारथः ।
सर्वे च सहिताः शूराः पार्थिवा भरतर्षभ ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य विविशुस्तां सभां शुभाम् ॥ ५.४७.७ ॥
महाप्राज्ञ विदुर आणि महारथी युयुत्सु, तसेच सर्व वीर राजे, हे भरतश्रेष्ठा, धृतराष्ट्राला पुढे करून त्या शुभ सभेत प्रवेश केला.
5.47.8
दुःशासनश्चित्रसेनः शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुर्मुखो दुःसहः कर्ण उलूकोऽथ विविंशतिः ॥ ५.४७.८ ॥
दुःशासन, चित्रसेन, सुबलपुत्र शकुनी देखील, दुर्मुख, दुःसह, कर्ण, उलूक आणि मग विविंशती.
5.47.9
कुरुराजं पुरस्कृत्य दुर्योधनममर्षणम् ।
विविशुस्तां सभां राजन्सुराः शक्रसदो यथा ॥ ५.४७.९ ॥
हे राजा, कुरुराज दुर्योधनाला, त्या असहिष्णू राजाला पुढे करून ते त्या सभेत प्रविष्ट झाले, जसे देव इंद्रसभेत प्रवेश करतात.
5.47.10
आविशद्भिस्तदा राजञ्शूरैः परिघबाहुभिः ।
शुशुभे सा सभा रजन्सिंहैरिव गिरेर्गुहा ॥ ५.४७.१० ॥
हे राजा, तेव्हा परिघासारख्या बाहूंच्या शूरांच्या प्रवेशाने ती सभा सिंहांनी भरलेल्या पर्वतगुहेसारखी शोभली.
5.47.11
ते प्रविश्य महेष्वासाः सभां सर्वे महौजसः ।
आसनानि विचित्राणि भेजिरे सूर्यवर्चसः ॥ ५.४७.११ ॥
ते सर्व महाधनुर्धर, महापराक्रमी, सूर्यासारखे तेजस्वी वीर त्या सभेत प्रवेश करून विचित्र आसनांवर बसले.
5.47.12
आसनस्थेषु सर्वेषु तेषु राजसु भारत ।
द्वाःस्थो निवेदयामास सूतपुत्रमुपस्थितम् ॥ ५.४७.१२ ॥
हे भरता, ते सर्व राजे आसनांवर बसलेले असताना द्वारपालाने सूतपुत्र उपस्थित झाल्याची सूचना दिली.
5.47.13
अयं सरथ आयाति योऽयासीत्पाण्डवान्प्रति ।
दूतो नस्तूर्णमायाति सैन्धवैः साधुवाहिभिः ॥ ५.४७.१३ ॥
पाण्डवांकडे गेलेला तो दूत रथासह येत आहे. आमचा दूत सिंधुदेशीय उत्तम घोड्यांसह वेगाने येत आहे.
5.47.14
…पेयाय स तु क्षिप्रं रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली ।
प्रविवेश सभां पूर्णां महीपालैर्महात्मभिः ॥ ५.४७.१४ ॥
…तो कुंडलधारी लगेच रथातून उडी मारून महात्मा राजांनी भरलेल्या सभेत प्रविष्ट झाला.
5.47.15
प्राप्तोऽस्मि पाण्डवान्गत्वा तं विजानीत कौरवाः ।
यथावयः कुरून्सर्वान्प्रतिनन्दन्ति पाण्डवाः ॥ ५.४७.१५ ॥
मी पाण्डवांकडे जाऊन परत आलो आहे. हे कौरवांनो, जाणा की पाण्डव वयानुसार सर्व कुरूंना प्रतिअभिवादन करतात.
5.47.16
अभिवादयन्ति वृद्धांश्च वयस्यांश्च वयस्यवत् ।
पुनश्चाभ्यवदन्पार्थाः प्रतिपूज्य यथावयः ॥ ५.४७.१६ ॥
पाण्डव वृद्धांना वंदन करतात; समवयस्कांशी समवयस्कांसारखे वागतात. नंतर पृथेचे पुत्र वयानुसार सन्मान करून बोलतात.
5.47.17
यथाहं धृतराष्ट्रेण शिष्टः पूर्वमितो गतः ।
अब्रवं पाण्डवान्गत्वा नात्र किञ्चन हापितम् ॥ ५.४७.१७ ॥
पूर्वी धृतराष्ट्राने मला सांगितल्याप्रमाणे मी येथून जाऊन पाण्डवांशी बोललो; यात काहीही सोडलेले नाही.
5.47.18
पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये ।
यदब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः।
जनार्दनस्तात युधां प्रणेता ।
दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा ॥ ५.४७.१८ ॥
संजया, राजांच्या मध्ये मी तुला विचारतो: निर्भय मनाच्या जनार्दनाने कोणते शब्द सांगितले? हे प्रिय, योद्ध्यांचा नेता आणि दुरात्म्यांचे प्राण हरण करणारा तो महात्मा काय म्हणाला?
5.47.19
आगुल्फेभ्योऽभिसंवीतः प्रयतोऽहं कृताञ्जलिः ।
शुद्धान्तं प्राविशं राजन्नाख्यातो नरसिंहयोः ॥ ५.४७.१९ ॥
हे राजा, घोट्यांपर्यंत वस्त्र गुंडाळून, संयमाने आणि हात जोडून मी अंतःपुरात प्रवेश केला; दोन नरसिंहांनी मला कळवले होते.
5.47.20
न चाभिमन्युर्न यमौ तं देशमभिजग्मतुः ।
यत्र कृष्णौ च कृष्णा च सत्यभामा च भामिनी ॥ ५.४७.२० ॥
जिथे दोन कृष्ण, कृष्णा आणि भामिनी सत्यभामा होत्या, त्या ठिकाणी अभिमन्यू किंवा दोन यमज गेले नव्हते.
5.47.21
उभौ मध्वासवक्षीबौ वरचन्दनरूषितौ ।
स्त्रग्विणौ वरवस्त्राङ्गौ वराभरणभूषितौ ॥ ५.४७.२१ ॥
दोघेही मधु आणि आसवाने मत्त होते, उत्तम चंदन लावलेले, माळा घातलेले, उत्तम वस्त्रे व अलंकारांनी सजलेले.
5.47.22
नैकरत्नविचित्रं च काञ्चनं च वरासनम् ।
नानास्तरणसंस्तीर्णं यत्रासाते नरर्षभौ ॥ ५.४७.२२ ॥
अनेक रत्नांनी विचित्र अशा सोन्याच्या उत्तम आसनावर, विविध आच्छादनांनी पसरलेल्या त्यावर ते दोन नरश्रेष्ठ बसले होते.
5.47.23
सत्याङ्कमुपधानं तु कृत्वा शेते जनार्दनः ।
अर्जुनाङ्कगतौ पादौ केशवस्योपलक्षये।
अर्जुनस्य च कृष्णायाः शुभायाश्चाङ्कगावुभौ ॥ ५.४७.२३ ॥
सत्यभामेच्या मांडीला उशी करून जनार्दन निजले आहेत; अर्जुनाच्या मांडीवर केशवाचे पाय मी पाहिले, आणि अर्जुन व शुभ कृष्णा यांच्या मांडीवर दोन्ही पाय पाहिले.
5.47.24
काञ्चनं पादपीठं तु पार्थो वै प्रादिशन्मुदा ।
दासीभ्यामाहृतं मह्यं स्पृष्ट्वा भूमावुपाविशम् ॥ ५.४७.२४ ॥
सोन्याचे पादपीठ पार्थाने आनंदाने दिले; दोन दासींनी ते माझ्यासाठी आणले; ते जमिनीला स्पर्श करवून मी बसलो.
5.47.25
ऊर्ध्वरेखाङ्कितौ पादौ पार्थस्य शुभलक्षणौ ।
पादपीठादपहृतौ धारयेतां वरस्त्रियौ ॥ ५.४७.२५ ॥
पार्थाचे ऊर्ध्वरेषांकित, शुभलक्षण चरण पादपीठावरून उचलून दोन श्रेष्ठ स्त्रिया धरत होत्या.
5.47.26
न नूनं कल्मषं किञ्चिन्मम कर्मसु विद्यते ।
स्त्रीरत्नाभ्यां समेतौ यन्मिथो मामभ्यभाषताम् ॥ ५.४७.२६ ॥
निश्चितच माझ्या कर्मांत काही दोष नाही, कारण त्या दोन स्त्रीरत्नांनी एकत्र येऊन माझ्याशी संवाद साधला.
5.47.27
विस्मयो मे महानासीदास्त्रं मे बहुसङ्गतम् ।
हृष्टानि चैव रोमाणि दृष्ट्वा तौ सहितावुभौ ॥ ५.४७.२७ ॥
मला मोठे आश्चर्य वाटले, माझे अस्त्रविषयक विचारही गोंधळले; त्या दोघांना एकत्र पाहून माझे केस उभे राहिले.
5.47.28
श्यामौ बृहन्तौ तरुणौ नागाविव समुच्छ्रितौ ।
एकशय्यागतौ दृष्ट्वा भयं मे महदाविशत् ॥ ५.४७.२८ ॥
श्यामवर्णी, विशाल, तरुण, जणू उंच उभे राहिलेले दोन हत्ती; एकाच शय्येवर आलेल्या त्या दोघांना पाहून माझ्या मनात मोठे भय शिरले.
5.47.29
ततोऽभ्यचिन्तयं तत्र दृष्ट्वा तौ पुरुषर्षभौ ।
सङ्कल्पो धर्मराजस्य नानवाप्योऽस्ति कश्चन।
निदेशगाविमौ यस्य नरनारायणावुभौ ॥ ५.४७.२९ ॥
तेव्हा तेथे त्या दोन पुरुषश्रेष्ठांना पाहून मी विचार केला: धर्मराजाचा कोणताही संकल्प अप्राप्य नाही; ज्याच्या आज्ञेत हे दोघे नर आणि नारायण चालतात.
5.47.30
सत्कृतश्चान्नपानाभ्यामाच्छन्नो लब्धसत्क्रियः ।
अञ्जलिं मूर्ध्नि सन्धाय सन्देशं चाभ्यचोदयम् ॥ ५.४७.३० ॥
अन्नपाण्याने सत्कार मिळाल्यावर, आदराने स्वागत झाल्यावर, मस्तकावर अंजली ठेवून मी संदेश सांगितला.
5.47.31
धनुर्धरोचितेनाथ पाणिनैकं सलक्षणम् ।
पादमानाययत्पार्थः केशवस्य यशस्विनः ॥ ५.४७.३१ ॥
मग धनुर्धर पार्थाने (अर्जुनाने) आपल्या योग्य हाताने यशस्वी केशवाचा शुभलक्षणांनी युक्त असा एक पाय जवळ आणला.
5.47.32
इन्द्रकेतुरिवोत्थाय दिव्याभरणभूषितः ।
इन्द्रवीर्योपमः कृष्णः संविष्टो माऽभ्यभाषत ॥ ५.४७.३२ ॥
इंद्रध्वजासारखा उठून, दिव्य अलंकारांनी शोभलेला, इंद्राच्या पराक्रमासमान असलेला कृष्ण, जो बसला होता, माझ्याशी बोलला.
5.47.33
स वाचं वदतां श्रेष्ठ आददे वचनक्षमाम् ।
दीपनीं धार्तराष्ट्राणां मृदुपूर्वां सुदारुणाम् ॥ ५.४७.३३ ॥
वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने बोलण्यास योग्य, धृतराष्ट्रपुत्रांना चेतवणारे, सुरुवातीला मृदू पण अत्यंत कठोर असे वचन घेतले.
5.47.34
बहिश्चरस्य प्राणस्य प्रियस्य प्रियकारिणः ।
मतिमान्मतिमास्थाय केशवः सन्दधे वचः ॥ ५.४७.३४ ॥
बाहेर संचार करणाऱ्या प्राणासाठी, प्रियासाठी, प्रिय करणाऱ्यासाठी, बुद्धिमान केशवाने बुद्धीचा आश्रय घेऊन वचन जुळवले.
5.47.35
वचनं वचनज्ञस्य शिक्षाक्षरसमन्वितम् ।
मनःप्रह्लादनं श्रेष्ठं पश्चाद्धृदयतापनम् ॥ ५.४७.३५ ॥
वचन जाणणाऱ्याचे ते वचन शिक्षेच्या अक्षरांनी युक्त होते; मनाला आनंद देणारे, श्रेष्ठ, पण नंतर हृदय तापवणारे.
5.47.36
सञ्जयैतद्वचो ब्रूयाः प्राप्य क्षत्रियसंसदम् ।
श्रृण्वतः कुरुवृद्धस्य आचार्यस्य च धीमतः ॥ ५.४७.३६ ॥
हे संजया, क्षत्रियांच्या सभेत जाऊन हे वचन सांग; कुरुवृद्ध आणि बुद्धिमान आचार्य ऐकत असताना.
5.47.37
अर्थांस्त्यजत पार्थेषु सुखमाप्नुत कामजम् ।
प्रियं प्रियेभ्यश्चरत राजा हि त्वरते जये ॥ ५.४७.३७ ॥
संपत्तीचा त्याग करून पार्थांना द्या; इच्छेतून उत्पन्न होणारे सुख मिळवाल. प्रियजनांना जे प्रिय ते करा, कारण राजा विजयासाठी घाई करतो.
5.47.38
यजध्वं विविधैर्यज्ञैर्दक्षिणाश्च प्रयच्छत ।
पुत्रेर्दारैश्च मोदध्वमागतं वो महद्भयम् ॥ ५.४७.३८ ॥
विविध यज्ञ करा आणि दक्षिणा द्या. पुत्र व पत्नींसह आनंद घ्या; तुमच्यावर मोठे भय येऊन ठेपले आहे.
5.47.39
ऋणं प्रवृद्धमिव मे हृदयान्नापसर्पति ।
गोविन्देति यदाक्रन्दत्कृष्णा मां दूरवासिनम् ॥ ५.४७.३९ ॥
वाढलेले ऋण जसे माझ्या हृदयातून जात नाही, तसेच दूर राहणाऱ्या मला 'गोविंदा' म्हणून कृष्णेने आक्रोश केला, ते दुःख माझ्या हृदयातून जात नाही.
5.47.40
तेजोमयं दुराधर्पं बिभ्रता गाण्डिवं धनुः ।
मद्द्वितीयेन पार्थेन वैरं वः प्रत्युपस्थितम् ॥ ५.४७.४० ॥
तेजोमय व दुर्धर्ष गांडीव धनुष्य धारण करणाऱ्या, मलाच दुसरा मानणाऱ्या पार्थाबरोबर तुमचे वैर समोर उभे ठाकले आहे.
5.47.41
कृष्णस्यैतद्वचः श्रुत्वा महन्मे भयमाविशत् ।
तव पुत्रस्य लोभं च वर्धमानं प्रपश्यतः ॥ ५.४७.४१ ॥
कृष्णाचे हे वचन ऐकून माझ्या मनात मोठे भय शिरले; तुमच्या पुत्राचा वाढता लोभ पाहताना ते भय अधिकच वाढले.
5.47.42
सोमेन्द्रसदृशौ वीरौ तौ मन्दो नावबुध्यते ।
भीष्मद्रोणाश्रयाच्चैव कर्णस्य च विकत्थनात् ॥ ५.४७.४२ ॥
ते दोन्ही वीर सोम व इंद्र यांच्यासारखे आहेत; पण मूर्ख (तुमचा पुत्र) हे ओळखत नाही — भीष्म व द्रोण यांच्या आश्रयामुळे आणि कर्णाच्या आत्मस्तुतीमुळे.