મહાભારત · અધ્યાય 5.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.48.1
पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये ।
किमब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः।
धनञ्जयस्तात युधां प्रेणता ।
दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा ॥ ५.४८.१ ॥
સંજય, હું તને પૂછું છું. રાજાઓની વચ્ચે અદીનસત્ત્વ ધનંજય (અર્જુન)એ કયાં વચન કહ્યાં? હે તાત, યુદ્ધમાં અગ્રણી, દુરાત્માઓનાં જીવન છેદનાર તે મહાત્મા શું બોલ્યા?
5.48.2
दुर्योधनो वाचमिमां श्रृणोतु ।
यदब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानः।
युधिष्ठिरस्यानुमते महात्मा ।
धनञ्जयः श्रृण्वतः केशवस्य ॥ ५.४८.२ ॥
દુર્યોધન આ વાણી સાંભળે. યુદ્ધ કરવા તૈયાર અર્જુને યુધિષ્ઠિરની અનુમતિથી, કેશવ સાંભળતા હતા ત્યારે, મહાત્મા ધનંજયે જે કહ્યું તે સાંભળે.
5.48.3
अवित्रस्तो बाहुवीर्यं विजान-
न्नुपह्वरे वासुदेवस्य धीरः।
अवोचन्मां योत्स्यमानः किरीटी ।
मध्ये ब्रूया धार्तराष्ट्रं कुरूणाम् ॥ ५.४८.३ ॥
વાસુદેવની સમીપે પોતાના બાહુબળને જાણતા, નિર્ભય અને ધીર કિરીટી (અર્જુન) યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને મને કહ્યું: કુરુઓની વચ્ચે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને આ કહેજે.
5.48.4
संश्रृण्वतस्तस्य दुर्भाषिणो वै ।
दुरात्मनः सूतपुत्रस्य सूत।
यो योद्धुमाशंसति मां सदैव ।
मन्दप्रज्ञः कालपक्वोऽतिमूढः ॥ ५.४८.४ ॥
તે દુર્ભાષી, દુરાત્મા સૂતપુત્ર (કર્ણ)ની વાતો સાંભળતાં—જે હંમેશાં મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે—તે મંદબુદ્ધિ, કાળથી પાકેલો અને અત્યંત મૂઢ છે.
5.48.5
ये वै राजानः पाण्डवायोधनाय ।
समानीताः श्रृण्वतां चापि तेषाम् ।
यथा समग्रं वचनं मयोक्तं ।
सहामात्यं श्रावयेथा नृपं तत ॥ ५.४८.५ ॥
પાંડવો માટે યુદ્ધમાં એકત્ર થયેલા રાજાઓ, તેઓ સાંભળતા હોય ત્યારે, મેં જે સંપૂર્ણ વચન કહ્યું છે તે, મંત્રીઓ સહિત તે રાજાને સંભળાવજે.
5.48.6
यथा नूनं देवराजस्य देवाः ।
शुश्रूषन्ते वज्रहस्तस्य सर्वे।
तथाऽश्रृण्वन्पाण्डवाः सृञ्जयाश्च ।
किरीटिना वाचमुक्तां समर्थाम् ॥ ५.४८.६ ॥
જેમ દેવો વજ્રહસ્ત દેવરાજની સેવામાં સૌ સાંભળે છે, તેમ પાંડવો અને સૃંજયોએ કિરીટીએ કહેલું યોગ્ય વચન સાંભળ્યું.
5.48.7
इत्यब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानो ।
गाण्डीवधन्वा लोहितपद्मनेत्रः।
न चेद्राज्यं मुञ्चति धार्तराष्ट्रो ।
यधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः ॥ ५.४८.७ ॥
યુદ્ધ માટે તત્પર અર્જુને, ગાંડીવ ધનુષ્ય ધારણ કરનાર, રક્તકમળ જેવાં નેત્રવાળા, આમ કહ્યું: જો ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર અજમીઢવંશી રાજા યુધિષ્ઠિરનું રાજ્ય છોડશે નહીં.
5.48.8
अस्ति नूनं कर्म कृतं पुरस्ता-
दनिर्विष्टं पापकं धार्तराष्ट्रैः।
येषां युद्धं भीमसेनार्जुनाभ्यां ।
तथाश्विभ्यां वासुदेवेन चैव ॥ ५.४८.८ ॥
નિશ્ચે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ પૂર્વે એવું પાપકર્મ કર્યું છે જેનું પ્રાયશ્ચિત્ત થયું નથી, તેથી ભીમસેન, અર્જુન, અશ્વિનીકુમારો અને વાસુદેવ સાથે તેમનું યુદ્ધ થશે.
5.48.9
शैनयेन ध्रुवमात्तायुधेन ।
धृष्टद्युम्नेनाथ शिखण्डिना च।
युधिष्ठिरेणेन्द्रकल्पेन चैव ।
योऽपध्यानान्निर्दहेद्गां दिवं च ॥ ५.४८.९ ॥
શૈનેય (સાત્યકિ), શસ્ત્ર ઉઠાવેલા ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી અને ઇન્દ્ર સમાન યુધિષ્ઠિર વડે ચોક્કસ (તેઓ માર્યા જશે); જે ક્રોધથી પૃથ્વી અને સ્વર્ગને બાળી શકે છે.
5.48.10
तैश्चेद्योद्धुं मन्यते धार्तराष्ट्रो ।
निर्वृत्तोऽर्थः सकलः पाण्डवानाम्।
मा तत्कार्षीः पाण्डवस्यार्थहेतो-
रुपैहि युद्धं यदि मन्यसे त्वम् ॥ ५.४८.१० ॥
તેમની સાથે યુદ્ધ કરવાનું ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર વિચારે, તો પાંડવોનો સમગ્ર હેતુ પહેલેથી સિદ્ધ થયો છે. પાંડવોના હેતુ માટે તે કાર્ય ન કરો; યુદ્ધ તને યોગ્ય લાગે તો યુદ્ધમાં આવ.
5.48.11
यां तां वने दुःखशय्यामवात्सी-
त्प्रव्राजितः पाण्डवो धर्मचारी।
आप्नोतु तां दुःखतरामनर्था-
मन्त्यां शय्यां धार्तराष्ट्रः पराशुः ॥ ५.४८.११ ॥
ધર્મચારી પાંડવ વનમાં દેશનિકાલ થઈ જે દુઃખશય્યામાં રહ્યો, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તેનાથી પણ વધુ દુઃખદ અનર્થની અંતિમ શય્યા પામો; તે મૃત્યુ પામીને પડી રહો.
5.48.12
ह्रिया ज्ञानेन तपसा दमेन ।
शौर्येणाथो धर्मगुप्त्या धनेन।
अन्यायवृत्तिः कुरु पाण्डवे या-
नध्यातिष्ठद्धार्तराष्ट्रो दुरात्मा ॥ ५.४८.१२ ॥
લજ્જા, જ્ઞાન, તપ, દમ, શૌર્ય, ધર્મરક્ષણ અને ધન દ્વારા પણ—કુરુવંશી પાંડવ પ્રત્યે અન્યાયી વર્તન કરનાર દુરાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે જે અનુસર્યું નહીં.
5.48.13
मायोपधं प्रतिधानार्जवाभ्यां ।
तपोदमाभ्यां धर्मगुप्त्या बलेन।
सत्यं ब्रुवन्प्रतिपन्नो नृपो न-
स्तितिक्षमाणः क्लिश्यमानोऽतिवेलम् ॥ ५.४८.१३ ॥
માયા-છળ, પ્રતિકાર અને સરળતા, તપ અને દમ, ધર્મરક્ષણ અને બળ—સત્ય બોલનારા રાજા (યુધિષ્ઠિર) એમાંથી કશું અપનાવ્યું નહીં; સહન કરતાં અતિશય ક્લેશ પામતા રહ્યા.
5.48.14
यदा ज्येष्ठः पाण्डवः संशितात्मा ।
क्रोधं यत्तं वर्षपूगान्सुघोरम्।
अवस्त्रष्टा कुरुपूद्वृत्तचेता-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१४ ॥
મોટા પાંડવ, સંયમિત મનવાળા, વર્ષોથી દબાવી રાખેલો ભયંકર ક્રોધ છોડે ત્યારે, કુરુશ્રેષ્ઠ, પ્રૌઢ બુદ્ધિવાળા તે યુદ્ધ માટે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર પસ્તાશે.
5.48.15
कृष्णवर्त्मेव ज्वलितः समिद्धो ।
यथा दहेत्कक्षमग्निर्निदाघे।
एवं दग्धा धार्तराष्ट्रस्य सेनां ।
युधिष्ठिरः क्रोधदीप्तोन्ववेक्ष्य ॥ ५.४८.१५ ॥
કાળા માર્ગવાળા અગ્નિની જેમ પ્રજ્વલિત થઈને, ઉનાળામાં અગ્નિ જેમ વનખંડને બાળે, તેમ ક્રોધથી દીપ્ત યુધિષ્ઠિર ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રની સેનાને જોઈને તેને બાળી નાખશે.
5.48.16
यदा द्रष्टा भीमसेनं रथस्यं ।
गदाहस्तं क्रोधविषं वमन्तम्।
अमर्षणं पाण्डवं भीमवेगं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१६ ॥
રથમાં ઊભા રહીને, હાથમાં ગદા લઈને, ક્રોધવિષ ઓકતા, અસહિષ્ણુ, ભયંકર વેગવાળા પાંડવ ભીમસેનને જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.17
सेनागगं दंशितं भीमसेनं ।
सुलक्षणं वीरहणं परेषाम्।
घ्नन्तं चमूमन्तकसन्निकाशं ।
तदा स्मर्ता वचनस्यातिमानी ॥ ५.४८.१७ ॥
સેનાના મોખરે બખ્તર પહેરેલા, શુભ લક્ષણોવાળા, શત્રુવીરોનો સંહારક, યમ સમાન સેનાને મારતા ભીમસેનને જોઈને, ત્યારે અતિમાની તે પોતાનાં વચનો યાદ કરશે.
5.48.18
यदा द्रष्टा भीमसेनेन नागा-
न्निपातितान्गिरिकूटप्रकाशान्।
किम्भैरिवासृग्वमतो भिन्नकुम्भां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१८ ॥
પર્વતશિખર જેવા ચમકતા હાથીઓને ભીમસેન પાડી દેશે, જેમના તૂટેલા કુંભસ્થળોમાંથી રક્ત વહી રહ્યું હશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર એ યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.19
महासिंहो गा इव संप्रविश्य ।
गदापाणिर्धार्तराष्ट्रानुपेत्य।
यदा भीमो भीमरूपो निहन्ता ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१९ ॥
જેમ મહાસિંહ ગાયોના ટોળામાં પ્રવેશે, તેમ ગદા હાથમાં લઈ ભયંકર રૂપવાળો ભીમ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પાસે જઈ તેમનો સંહાર કરશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર એ યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.20
महाभये वीतभयः कृतास्त्रः ।
समागमे शत्रुबलावमर्दी।
सकृद्रथेनाप्रतिमान्रथौघा-
न्पदातिसङ्घान्गदयाभिनिघ्नन् ॥ ५.४८.२० ॥
મહાભયમાં પણ ભયરહિત, શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ, શત્રુબળને કચડનારો તે, યુદ્ધમાં એક જ રથથી અજોડ રથસમૂહો અને પાયદળના ટોળાંને ગદાથી પ્રહારીને પાડતો.
5.48.21
सैन्याननेकांस्तरसा विगृह्ण-
न्यदा छेत्ता धार्तराष्ट्रस्य सैन्यम्।
छिन्दन्वनं परशुनेव शूर-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२१ ॥
વીર ભીમ અનેક સેનાઓને વેગથી ઘેરી, કુહાડીથી વન કાપે તેમ ધૃતરાષ્ટ્રનું સૈન્ય કાપશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર એ યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.22
तृणप्रायं ज्वलनेनेव दग्धं ।
ग्रामं यथा धार्तराष्ट्रान्समीक्ष्य।
पक्वं सस्यं वैद्युतेनेव दग्धं ।
परासिक्तं विपुलं स्वं बलौघम् ॥ ५.४८.२२ ॥
અગ્નિથી ઘાસની જેમ બળેલા ગામની જેમ, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને જોઈને; વીજળીથી બળેલા પાકેલા અનાજની જેમ, પોતાના વિશાળ સૈન્યનો પ્રવાહ વિખેરાઈ ગયો.
5.48.23
हतप्रवीरं विमुखं भयार्तं ।
पराङ्मुखं प्रायशोऽनष्टयोधम्।
शस्त्रार्चिषा भिमसेनेन दग्धं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्त्सत् ॥ ५.४८.२३ ॥
વીરો હણાયેલા, મુખ ફેરવેલા, ભયથી પીડિત, પીઠ ફેરવેલા, મોટે ભાગે યોદ્ધા ન નાશ પામેલા સૈન્યને ભીમસેને શસ્ત્રજ્વાળાથી બાળ્યું; ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને યુદ્ધે સંતાપ્યો.
5.48.24
उपासङ्गानाचरेद्दक्षिणेन ।
वराङ्गानां नकुलश्चित्रयोधी।
यदा रथाग्र्यो रथिनः प्रचेता ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२४ ॥
નકુલ, અદ્ભુત યોદ્ધો, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ રથી, સાવધાનીથી, જમણી બાજુએ ભાથાં સાથે શ્રેષ્ઠ અંગોવાળા યોદ્ધાઓ તરફ આગળ વધ્યો ત્યારે; ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને યુદ્ધે સંતાપ્યો.
5.48.25
सुखोचितो दुःखशय्यां वनेषु ।
दीर्घं कालं नकुलो यामशेत।
आशीविषः क्रुद्ध इवोद्वमन्विषं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२५ ॥
સુખ માટે ટેવાયેલો નકુલ વનોમાં લાંબા સમય સુધી દુઃખશય્યા પર સૂતો; ક્રોધિત સાપ ઝેર ઓકે તેમ; ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને યુદ્ધે સંતાપ્યો.
5.48.26
त्यक्तात्मानः पार्थिवायोधनाय ।
समादिष्टा धर्मराजेन सूत।
रथैः शुभ्रैः सैन्यमभिद्रवन्तो ।
दृष्ट्वा पश्चात्तप्स्यते धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.२६ ॥
પ્રાણનો મોહ છોડીને, રાજાઓના યુદ્ધ માટે ધર્મરાજે આજ્ઞા આપેલા, તેજસ્વી રથો વડે સૈન્ય પર ધસી આવતા તેમને જોઈને, હે સૂત, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર પાછળથી પસ્તાશે.
5.48.27
शिशून्कृतास्त्रानशिशुप्रकाशान् ।
यदा द्रष्टा कौरवः पञ्च शूरान्।
त्यक्त्वा प्राणान्कौरवानाद्रवन्त-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२७ ॥
શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ, બાળકો જેવા દેખાતા છતાં બાળકો નહીં એવા તે પાંચ શૂરવીરો પ્રાણ ત્યજીને કૌરવો પર ધસી આવતા જ્યારે કૌરવ જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.28
यथा शक्रो दानवनाशनार्थं ।
सुवर्णतारं रथमुत्तमाश्वैः।
दान्तैर्युक्तं सहदेवोऽधिरूढः ।
शिरांसि राज्ञां क्षेप्स्यते मार्गणौघैः ॥ ५.४८.२८ ॥
દાનવોના નાશ માટે ઇન્દ્ર સોનાના તારાઓથી શણગારેલા, ઉત્તમ, કેળવેલા ઘોડાઓથી જોડાયેલા રથ પર સવાર થાય છે, તેમ સહદેવ તે રથ પર ચઢીને બાણોના પ્રવાહથી રાજાઓના મસ્તક ઉડાડશે.
5.48.29
महाभये संप्रवृत्ते रथस्थं ।
विवर्तमानं समरे कृतास्त्रम्।
सर्वा दिशः सपतन्तं समीक्ष्य ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२९ ॥
મહાભય ઉત્પન્ન થતાં, રથ પર ઊભા રહીને યુદ્ધમાં ફરતા, શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ તેને બધી દિશાઓમાં ઝપટ મારતો જોઈને, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.30
ह्रीनिषेवो निपुणः सत्यवादी ।
महाबलः सर्वधर्मोपपन्नः।
गान्धारिमार्छंस्तुमुले क्षिप्रकारी ।
क्षेप्ता जनान्सहदेवस्तरस्वी ॥ ५.४८.३० ॥
લજ્જાશીલ, નિપુણ, સત્યવાદી, મહાબલી, સર્વધર્મસંપન્ન સહદેવ તુમુલ યુદ્ધમાં ગાંધારીપુત્ર તરફ ધસે છે; શીઘ્રકારી અને વેગવાન તે લોકોને ફેંકી દે છે.
5.48.31
यदा द्रष्टा द्रौपदेयान्महेषून् ।
शूरान्कृतास्त्रान्रथयुद्धकोविदान्।
आशीविषान्घोरविषानिवायत-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३१ ॥
દ્રૌપદીના પુત્રોને—મહાધનુર્ધર, શૂર, અસ્ત્રકુશળ, રથયુદ્ધના નિષ્ણાત, ઘોર વિષવાળા સર્પોની જેમ આગળ વધતા—જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે શોક કરશે.
5.48.32
यदाभिमन्युः परवीरघाती ।
शरैः परान्मेघ इवाभिवर्षन्।
विगाहिता कृष्णसमः कृतास्त्र-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३२ ॥
શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર અભિમન્યુ મેઘની જેમ બાણોની વર્ષા કરીને શત્રુઓ પર તૂટી પડે, કૃષ્ણ સમાન અસ્ત્રકુશળ થઈને યુદ્ધમાં પ્રવેશે—ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે શોક કરશે.
5.48.33
यदा द्रष्टा बालमबालवीर्यं ।
द्विषच्चमूं मृत्युमिवोत्पतन्तम्।
सौभद्रमिन्द्रप्रतिमं कृतास्त्रं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३३ ॥
બાળક હોવા છતાં જેનો પરાક્રમ બાલિશ નથી—શત્રુસેના પર મૃત્યુની જેમ ધસી જતા, ઇન્દ્ર સમાન, અસ્ત્રકુશળ સુભદ્રાપુત્રને જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે શોક કરશે.
5.48.34
प्रभद्रकाः शीघ्रतरा युवानो ।
विशारदाः सिंहसमानवीर्याः।
यदा क्षेप्तारो धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३४ ॥
ઝડપી, કુશળ, સિંહ સમાન પરાક્રમી પ્રભદ્રક યુવાનો સૈન્ય સહિત ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પર ધસી જશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.35
वृद्धौ विराटद्रुपदौ महारथौ ।
पथक्कमूभ्यामभिवर्तमानौ।
यदा द्रष्टारौ धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३५ ॥
વૃદ્ધ મહારથીઓ વિરાટ અને દ્રુપદ બે જુદી જુદી ટુકડીઓ સાથે આગળ વધીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને તેમના સૈન્યને જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.36
यदा कृतास्त्रो द्रुपदः प्रचिन्वन् ।
शिरांसि यूनां समरे रथस्थः।
क्रूद्धः शरैश्छेत्स्यति चापमुक्तै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३६ ॥
શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ દ્રુપદ રથ પર ઊભા રહી યુદ્ધમાં યુવાનોના મસ્તક એકઠાં કરતાં, ક્રોધે ધનુષમાંથી છોડેલાં બાણોથી તે છેદશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.37
यदा विराटः परवीरघाती ।
रथान्तरे शत्रुचमूं प्रवेष्टा।
मात्स्यैः सार्धमनृशंसरूपै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३७ ॥
શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર વિરાટ મત્સ્યો સાથે રથોની વચ્ચેથી શત્રુસૈન્યમાં પ્રવેશશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.38
ज्येष्ठं मात्स्यमनृसंसार्यरूपं ।
विराटपुत्रं रथिनं पुरस्तात्।
यदा द्रष्टा दंशतिं पाण्डवार्थे ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३८ ॥
પાંડવોના હિત માટે બખ્તરધારી, કોમળ રૂપવાળા, મત્સ્યના જ્યેષ્ઠ વિરાટપુત્રને રથમાં આગળ ઊભેલો જ્યારે તે જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધથી સંતપ્ત થશે.
5.48.39
रणे हते कौरवाणां प्रवीरे ।
शिखण्डिना शन्तनोर्वै तनूजे।
न जातु नः शत्रवो धारयेयु-
रशंशयं सत्यमेतद्ब्रवीति ॥ ५.४८.३९ ॥
યુદ્ધમાં કૌરવોનો વીર શંતનુપુત્ર શિખંડીથી માર્યો જાય ત્યારે આપણા શત્રુઓ કદી ટકી શકશે નહીં — આ સત્ય છે, એમાં સંશય નથી, એમ તે કહે છે.
5.48.40
यदा शिखण्डी रथिनः प्रचिन्वन् ।
भीष्मं रथेनाभियाता वरूथी।
दिव्यैर्हयैरवमृद्गन् रथौघां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४० ॥
શિખંડી રથીઓને શોધતો, બખ્તર પહેરીને પોતાના રથથી ભીષ્મ પર ધસી જઈને, દિવ્ય ઘોડાઓથી રથસમૂહોને કચડતો જ્યારે હશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધથી સંતપ્ત થશે.
5.48.41
यदा द्रष्टा सृञ्जयानामनीके ।
धृष्टद्नुम्नं प्रमुखे रोचमानम्।
अस्त्रं यस्मै गुह्यमुवाच धीमा-
न्द्रोणस्तदा तप्स्यति धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.४१ ॥
સૃંજયોની સેનાના મોખરે ઝળહળતા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને જ્યારે તે જોશે — જેને બુદ્ધિમાન દ્રોણે ગુપ્ત અસ્ત્ર શીખવ્યું હતું — ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર સંતપ્ત થશે.
5.48.42
यदा स सेनापतिरप्रमेयः ।
परामृद्गन्निषुभिर्धार्तराष्ट्रान्।
द्रोणं रणे शत्रुसहोभियाता ।
तदा युद्धं धार्ताराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४२ ॥
અપ્રમેય એ સેનાપતિ, બાણોથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને કચડતા, રણમાં શત્રુઓને હરાવનાર દ્રોણ પર આક્રમણ કરશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે સંતાપ પામશે.
5.48.43
ह्रीमान्मनीपी बलवान्मनस्वी ।
स लक्ष्मीवान्सोमकानां प्रबर्हः ।
न जातु तं शत्रवोऽन्ये सहेर-
न्योपां स स्यादग्रणीर्वृष्णिसिंहः ॥ ५.४८.४३ ॥
તે લજ્જાશીલ, બુદ્ધિમાન, બળવાન અને ઉદાર મનનો છે; તે સોમકોનું તેજ અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણ છે. શત્રુઓ તેને ક્યારેય સહન કરી શકશે નહીં, અને બીજાઓમાં પણ તે અગ્રણી હશે, વૃષ્ણિઓનો સિંહ.
5.48.44
इदं च ब्रूया मा वृणीष्वेति लोके ।
युद्धेऽद्वितीयं सचिवं रथस्थम्।
शिनेर्नप्तारं प्रवृणीम सात्यकिं ।
महाबलं वीतभयं कृतास्त्रम् ॥ ५.४८.४४ ॥
જગતમાં આમ કહેવું જોઈએ: 'ના, પસંદ ન કરો.' યુદ્ધમાં અદ્વિતીય, રથમાં ઊભેલા, શિનિના પૌત્ર સાત્યકિને અમે સચિવ તરીકે પસંદ કરીએ છીએ; તે મહાબલી, નિર્ભય અને અસ્ત્રવિદ્યામાં કુશળ છે.
5.48.45
महोरस्को दीर्घबाहुः प्रमाथी ।
युद्धेऽद्वितीयः परमास्त्रवेदी।
शिनेर्नप्ता तालमात्रायधोऽयं ।
महारथो वीतभयः कृतास्त्रः ॥ ५.४८.४५ ॥
વિશાળ છાતી અને લાંબી ભુજાઓવાળો, શત્રુઓને હલાવી નાખનાર, યુદ્ધમાં અદ્વિતીય, પરમ અસ્ત્રોનો જાણકાર, શિનિનો પૌત્ર; તાડવૃક્ષ જેટલું લાંબું શસ્ત્ર ધરાવનાર. આ મહારથી નિર્ભય અને અસ્ત્રવિદ્યામાં કુશળ છે.
5.48.46
यदा शिनीनामधिपो मयोक्तः ।
शरैः परान्मेघ इव प्रवर्षन्।
प्रच्छादयिष्यत्यरिहा योधमुख्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४६ ॥
મેં જેમનો ઉલ્લેખ કર્યો તે શિનિઓના અધિપતિ મેઘની જેમ બાણોની વર્ષા કરીને શત્રુઓને ઢાંકી દેશે, શત્રુહંતા મુખ્ય યોદ્ધાઓને આચ્છાદિત કરશે; ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.47
यदा धृतिं कुरुते योत्स्यमानः ।
स दीर्घबाहुर्दृढधन्वा महात्मा ।
सिंहस्येव गन्धमाघ्राय गावः ।
संचेष्टन्ते शत्रवोऽस्माद्रणाग्रे ॥ ५.४८.४७ ॥
યુદ્ધ કરવા તૈયાર થયેલો તે દીર્ઘબાહુ, દૃઢધનુર્ધારી મહાત્મા જ્યારે નિશ્ચય કરે છે, ત્યારે સિંહની ગંધ સૂંઘીને ગાયો જેમ કંપે તેમ રણાગ્રમાં તેનાથી શત્રુઓ કંપે છે.
5.48.48
स दीर्घबाहुर्दृढधन्वा महात्मा ।
भिन्द्याद्गिरीन्संहरेत्सर्वलोकान्।
अस्त्रे कृती निपुणः क्षिप्रहस्तो ।
दिवि स्थितः सूर्य इवाभिभाति ॥ ५.४८.४८ ॥
તે દીર્ઘબાહુ, દૃઢધનુર્ધારી મહાત્મા પર્વતોને ચીરી શકે, સર્વ લોકોનો સંહાર કરી શકે; અસ્ત્રોમાં કુશળ, નિપુણ, ક્ષિપ્રહસ્ત તે આકાશમાં સ્થિત સૂર્યની જેમ શોભે છે.
5.48.49
चित्रः सूक्ष्मः सुकृतो यादवस्य ।
अस्त्रे योगो वृष्णिसिंहस्य भूयान्।
यथाविधं योगमाहुः प्रशस्तं ।
सर्वैर्गुणैः सात्यकिस्तैरुपेतः ॥ ५.४८.४९ ॥
યાદવનો અસ્ત્રયોગ વિચિત્ર, સૂક્ષ્મ અને સુસંસ્કૃત છે; વૃષ્ણિસિંહનો અસ્ત્રયોગ અત્યંત મહાન છે. વિધિ પ્રમાણે શ્રેષ્ઠ કહેવાયેલા તે યોગથી સાત્યકિ બધા ગુણોથી યુક્ત છે.
5.48.50
हिरण्मयं श्वेतहयैश्चतुर्भि-
र्यदा युक्तं स्यन्दनं माधवस्य।
द्रष्टा युद्धे सात्यकेर्धार्तराष्ट्र-
स्तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्दः ॥ ५.४८.५० ॥
યુદ્ધમાં સાત્યકિ સાથે માધવનો સોનાનો રથ ચાર શ્વેત ઘોડાએ જોડાયેલો જોઈને, અસંયમી મનનો તે મૂર્ખ શોકથી બળી જશે.
5.48.51
यदा रथं हेममणिप्रकाशं ।
श्वेताश्वयुक्तं वानरकेतुमुग्रम्।
दृष्ट्वा ममाप्यास्थितं केशवेन ।
तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्दः ॥ ५.४८.५१ ॥
સોના અને મણિ જેવો ઝળહળતો, શ્વેત ઘોડાએ જોડાયેલો, વાનરધ્વજવાળો ભયંકર રથ, જેમાં મારી સાથે કેશવ બેઠા છે, તે જોઈને અસંયમી મનનો તે મૂર્ખ શોકથી બળી જશે.
5.48.52
यदा मौर्व्यास्तलनिष्पेपमुग्रं ।
महाशब्दं वज्रनिष्पेपतुल्यम्।
विद्यूयमानस्य महारणे मया ।
स गाण्डिवस्य श्रोष्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.५२ ॥
મહાયુદ્ધમાં હું વીજળીની જેમ ફરતો હોઉં ત્યારે, ધનુષ્યની દોરીનો અને હથેળીના આઘાતનો ભયંકર અવાજ, વજ્રના ગર્જન જેવો મહાનાદ — તે મંદબુદ્ધિ ગાંડીવનો અવાજ સાંભળશે.
5.48.53
तदा मूढो धृतराष्ट्रस्य पुत्र-
स्तप्ता युद्धे दुर्मतिर्दुःसहायः।
दृष्ट्वा सैन्यं बाणवर्षान्धकारे ।
प्रभज्यन्तं गोकुलवद्रणाग्रे ॥ ५.४८.५३ ॥
ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો મૂઢ પુત્ર, દુર્બુદ્ધિ અને નબળા સહાયકોવાળો, બાણવર્ષાના અંધકારમાં, રણાગ્રે પોતાની સેનાને ગોકુળની ગાયોની જેમ વિખેરાતી જોઈને યુદ્ધમાં બળી જશે.
5.48.54
बलाहकादुच्चरतः सुभीमा-
न्विद्युत्स्फुलिङ्गानिव घोररूपान्।
सहस्रघ्नान्द्विषतां सङ्गरेषु ।
अस्थिच्छिदो मर्मभिदः सुपुङ्खान् ॥ ५.४८.५४ ॥
વાદળમાંથી ઊઠતા અતિ ભયંકર, વીજળીના તણખા જેવા ઘોર રૂપવાળા, યુદ્ધોમાં શત્રુઓના હજારોને મારનારા, હાડકાં છેદનારા, મર્મસ્થાનો ભેદનારા, સુંદર પીંછાવાળા (બાણો).
5.48.55
यदा द्रष्टा ज्यामुखाद्बाणसङ्घान् ।
गाण्डीवमुक्तानापततः शिताग्रान्।
हयान्गजान्वर्मिणश्चाददानां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५५ ॥
ધનુષની દોરીના મુખેથી ગાંડીવથી છૂટેલા, તીક્ષ્ણ અગ્રભાગવાળા બાણસમૂહો ધસી આવતા, ઘોડા, હાથી અને બખ્તરધારીઓને ઝડપતા જોશે ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.56
यदा मन्दः परबाणान्विमुक्ता-
न्ममेषुभिर्हियमाणान्प्रतीपम्।
तिर्यग्विध्य च्छिद्यमानान्पृषत्कै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५६ ॥
મૂર્ખ એવો તે, શત્રુઓના છોડેલા બાણો મારા બાણોથી ઊલટી દિશામાં ખેંચાઈ જતા, આડા વીંધાઈને ટપકાવાળાં બાણોથી કપાતા જોશે ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.57
यदा विपाठा मद्भुजविप्रमुक्ता ।
द्विजाः फलानीव महीरुहाग्रात्।
प्रचेतार उत्तमाङ्गानि यूनां ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५७ ॥
મારા ભુજાઓથી છૂટેલા, વીંધનારા બાણો, વૃક્ષના અગ્રભાગેથી ફળો પડે તેમ, યુવાનોનાં મસ્તક પાડશે ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે પસ્તાશે.
5.48.58
यदा द्रष्टा पततः स्यन्दनेभ्यो ।
महागजेभ्योऽश्वगतान्सुयोधनान्।
शरैर्हतान्पातितांश्चैव रङ्गे ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५८ ॥
જ્યારે દ્રષ્ટા રથોમાંથી, મહાગજોમાંથી પડતા, અશ્વારૂઢ સુયોધનના યોદ્ધાઓને બાણોથી હણાયેલા અને પાડી દેવાયેલા રણભૂમિમાં જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે શોક કરશે.
5.48.59
असंप्राप्तानस्त्रपथं परस्य ।
यदा द्रष्टा नश्यतो धार्तराष्ट्रान्।
अकुर्वतः कर्म युद्धे समन्ता-
त्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५९ ॥
શત્રુના અસ્ત્રોની પહોંચ સુધી ન પહોંચીને, યુદ્ધમાં ચારેબાજુ કોઈ પરાક્રમ ન કરતા, નાશ પામતા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને જ્યારે દ્રષ્ટા જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે યુદ્ધ માટે શોક કરશે.
5.48.60
पदातिसङ्घान्रथसङ्घान्समन्ता-
द्व्यात्ताननः काल इवाततेषुः।
प्रणोत्स्यामि ज्वलितैर्बाणवर्षैः ।
शत्रूंस्तदा तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६० ॥
કાળની જેમ મુખ ફાડીને, બાણો ખેંચીને હું બળતા બાણવર્ષોથી ચારેબાજુ પદાતિ સમૂહો અને રથ સમૂહોને આગળ ધકેલીશ; ત્યારે મંદબુદ્ધિ તે શત્રુઓ માટે શોક કરશે.
5.48.61
सर्वा दिशः संपतता रथेन ।
रजोध्वस्तं गाण्डिवेन प्रकृत्तम्।
यदा द्रष्टा स्वबलं संप्रमूढं ।
तदा पश्चात्तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६१ ॥
સર્વ દિશાઓમાં ધસી આવતા રથથી, ધૂળથી ઢંકાયેલી, ગાંડીવથી કપાયેલી પોતાની સેનાને સંપૂર્ણ મૂંઝાયેલી જોઈને, ત્યારે મંદબુદ્ધિ પછીથી શોક કરશે.
5.48.62
कान्दिग्भूतं छिन्नगात्रं विसंज्ञं ।
दुर्योधनो द्रक्ष्यति सर्वसैन्यम्।
हताश्ववीराग्र्यनरेन्द्रनागं ।
पिपासितं श्रान्तपत्रं भयार्तम् ॥ ५.४८.६२ ॥
દુર્યોધન પોતાની સમગ્ર સેનાને જોશે—દિશાહીન, અંગછિન્ન, બેભાન, ઘોડા, શ્રેષ્ઠ વીરો, રાજાઓ અને હાથીઓ હણાયેલા, તરસ્યા, થાકેલા અને ભયથી પીડિત.
5.48.63
आर्तस्वरं हन्यमानं हतं च ।
विकीर्णकेशास्थिकपालसङ्घम्।
प्रजापतेः कर्म यथार्थनिष्ठितं ।
तदा दृष्ट्वा तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६३ ॥
આર્ત ચીસો સાથે હણાતા અને હણાયેલા, વિખરાયેલા વાળ, હાડકાં અને ખોપરીઓના ઢગલાને જોઈને—પ્રજાપતિનું કર્મ ખરેખર પૂર્ણ થયું એમ જાણીને—ત્યારે તે મંદબુદ્ધિ પસ્તાશે.
5.48.64
यदा रथे गाण्डिवं वासुदेवं ।
दिव्यं शङ्खं पाञ्चजन्यं हयांश्च।
तूणावक्षय्यौ देवदत्तं च मां च ।
दृष्ट्वा युद्धे धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.६४ ॥
યુદ્ધમાં રથમાં ગાંડીવ, વાસુદેવ, દિવ્ય શંખ પાંચજન્ય, ઘોડા, બે અક્ષય ભાથાં, દેવદત્ત અને મને જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર પસ્તાશે.
5.48.65
उद्वर्तयन्दस्युसङ्घान्समेतान् ।
प्रवर्तयन्युगमन्यद्युगान्ते।
यदा धक्ष्याम्यग्निवत्कौरवेयां-
स्तदा तप्ता धृतराष्ट्रः सपुत्रः ॥ ५.४८.६५ ॥
એકઠા થયેલા દસ્યુઓના ટોળાને મૂળમાંથી ઉખેડીને, યુગાંતે બીજા યુગનું પ્રવર્તન કરતાં, અગ્નિની જેમ કૌરવોને બાળીશ ત્યારે પુત્રો સહિત ધૃતરાષ્ટ્ર સંતપ્ત થશે.
5.48.66
सभ्राता वै सहसैन्यः सभृत्यो ।
भ्रष्टैश्वर्यः क्रोधवशोऽल्पचेताः।
दर्पस्यान्ते निहतो वेपमानः ।
पश्चान्मन्दस्तप्स्यति धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.६६ ॥
ભાઈઓ, સેના અને સેવકો સહિત, ઐશ્વર્ય ગુમાવીને, ક્રોધને વશ અને અલ્પબુદ્ધિ થઈને, અભિમાનના અંતે માર્યો જઈને કાંપતો, પછી મૂર્ખ ધાર્તરાષ્ટ્ર શોક કરશે.
5.48.67
पूर्वाह्णे मां कृतजप्यं कदाचि-
द्विप्रः प्रोवाचोदकान्ते मनोज्ञम्।
कर्तव्यं ते दुष्करं कर्म पार्थ ।
योद्धव्यं कते शत्रुभिः सव्यसाचिन् ॥ ५.४८.६७ ॥
એકવાર પૂર્વાહ્નમાં જપ કર્યા પછી, જળકિનારે એક બ્રાહ્મણે મને મનોહર વાત કહી: હે પાર્થ, તારે દુષ્કર કર્મ કરવું છે, શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ કરવું છે, હે સવ્યસાચી.
5.48.68
इन्द्रो वा ते हरिवान्वज्रहस्तः ।
पुरस्ताद्यातु समरेऽरीन्विनिघ्नन्।
सुग्रीवयुक्तेन रथेन वा ते ।
पश्चात्कृष्णो रक्षतु वासुदेवः ॥ ५.४८.६८ ॥
હરિઓના સ્વામી, હાથમાં વજ્ર ધરાવનાર ઇન્દ્ર યુદ્ધમાં શત્રુઓને હણતા તારી આગળ ચાલે; અથવા સુગ્રીવ જોડેલા રથમાં તારી પાછળ વાસુદેવ કૃષ્ણ રક્ષણ કરે.
5.48.69
वज्रे चाहं वज्रहस्तान्महेन्द्रा-
दस्मिन्युद्धे वासुदेवं सहायम्।
स मे लब्धो दस्युवधाय कृष्णो ।
मन्ये चेतद्विहितं दैवतेर्मे ॥ ५.४८.६९ ॥
મને વજ્ર મળ્યું છે, અને વજ્રધારી મહેન્દ્ર પાસેથી આ યુદ્ધમાં સહાયક તરીકે વાસુદેવ મને મળ્યા છે. દસ્યુઓના વધ માટે કૃષ્ણ મને મળ્યા છે; હું માનું છું કે દેવોએ મારા માટે આ વિહિત કર્યું છે.
5.48.70
अयुद्ध्यमानो मनसापि यस्य ।
जयं कृष्णः पुरुषस्याभिनन्देत्।
एवं सर्वान्स व्यतीयादमित्रान् ।
सेन्द्रान्देवान्मानुषे नास्ति चिन्ता ॥ ५.४८.७० ॥
યુદ્ધ કર્યા વિના પણ, મનથી પણ જેના વિજયનું કૃષ્ણ અભિનંદન કરે, તે આ રીતે બધા શત્રુઓને પાર કરી જાય છે; ઇન્દ્ર સહિત દેવો વિશે પણ મનુષ્યને ચિંતા રહેતી નથી.
5.48.71
स बाहुभ्यां सागरमुत्तितीर्षे-
न्महोदधिं सलिलस्याप्रमेयम्।
तेजस्विनं कृष्णमत्यन्तशूरं ।
युद्धेन यो वासुदेवं जिगीषेत् ॥ ५.४८.७१ ॥
જે પોતાના હાથોથી અપાર જળવાળા મહાસાગરને પાર કરવા ઇચ્છે, અને યુદ્ધમાં તેજસ્વી, અતિ શૂરવીર વાસુદેવ કૃષ્ણને જીતવા ઇચ્છે.
5.48.72
गिरिं य इच्छेत्तु तलेन भेत्तुं ।
शिलोच्चयं श्वेतमतिप्रमाणम्।
तस्यैव पाणिः सनखो विशीर्ये-
न्न चापि किञ्चित्स गिरेस्तु कुर्यात् ॥ ५.४८.७२ ॥
જે હથેળીથી પર્વતને તોડવા ઇચ્છે, તે સફેદ, અતિ વિશાળ શિલાસમૂહને — તેનો જ હાથ નખ સહિત ચૂરો થઈ જશે; તે પર્વતનું કંઈ પણ કરી શકશે નહીં.
5.48.73
अग्निं समिद्धं शमयेद्भुजाभ्यां ।
चन्द्रं च सूर्यं च निवारयेत।
हरेद्देवानाममृतं प्रसह्य ।
युद्धेन यो वासुदेवं जिगीषेत् ॥ ५.४८.७३ ॥
જે પોતાના હાથોથી પ્રજ્વલિત અગ્નિને ઓલવવા ઇચ્છે, ચંદ્ર અને સૂર્યને રોકવા ઇચ્છે, દેવોનું અમૃત બળપૂર્વક હરી લેવા ઇચ્છે — યુદ્ધમાં વાસુદેવ કૃષ્ણને જીતવા ઇચ્છે.
5.48.74
यो रुक्मिणीमेकरथेन भोज-
नुत्साद्य राज्ञः समरे प्रसह्य।
उवाह भार्यां यशसा ज्वलन्तीं ।
यस्यां जज्ञे रौक्मिणेयो महात्मा ॥ ५.४८.७४ ॥
એક જ રથ પર યુદ્ધમાં ભોજો અને રાજાઓને બળપૂર્વક હરાવી, યશથી પ્રકાશિત રુક્મિણીને પત્ની તરીકે લઈ ગયો; તેનાથી મહાત્મા રૌક્મિણેય જન્મ્યા.
5.48.75
अयं गान्धारांस्तरसा संप्रमथ्य ।
जित्वा पुत्रान्नग्नजितः समग्रान्
बद्धं मुमोच विनदन्तं प्रसह्य ।
सुदर्शनं वै देवतानां ललामम् ॥ ५.४८.७५ ॥
આ વીરે બળપૂર્વક ગાંધારોને કચડી નાખ્યા, નગ્નજિતના સમગ્ર પુત્રોને જીત્યા, ગર્જતા બંધાયેલાને બળપૂર્વક છોડાવ્યો. આ સુદર્શન છે, જે દેવતાઓનું આભૂષણ છે.
5.48.76
अयं कवाटे निजघान पाण्ड्यं ।
तथा कलिङ्गान्दन्तवक्रं ममर्द।
अनेन दग्धा वर्षपूगान्विनाथा ।
वाराणसी नगरी संबभूव ॥ ५.४८.७६ ॥
આ વીરે કવાટ પાસે પાંડ્ય રાજાને હણ્યો; એ જ રીતે કલિંગોને અને દન્તવક્રને કચડી નાખ્યા. તેમણે બાળેલું વારાણસી નગર વર્ષો સુધી રક્ષક વિના રહ્યું.
5.48.77
अयं स्म युद्धे मन्यतेऽन्यैरजेयं ।
तमेकलव्यं नाम निषादराजम्।
वेगेनैव शैलमभिहत्य जम्भः ।
शेते स कृष्णेन हतः परासुः ॥ ५.४८.७७ ॥
આ વીર યુદ્ધમાં બીજાઓથી અજેય મનાતો હતો. તે નિષાદોનો રાજા એકલવ્ય નામનો છે. વેગથી પર્વત પર પ્રહાર કરનાર જંભની જેમ, કૃષ્ણથી હણાઈને પ્રાણરહિત થઈને પડ્યો છે.
5.48.78
तथोग्रसेनस्य सुतं सुदुष्टं ।
वृष्ण्यन्धकानां मध्यगतं सभास्थम्।
अपातयद्बलदेवद्वितीयो ।
हत्वा ददौ चोग्रसेनाय राज्यम् ॥ ५.४८.७८ ॥
એ જ રીતે, ઉગ્રસેનના અત્યંત દુષ્ટ પુત્રને, વૃષ્ણિ અને અંધકોની વચ્ચે સભામાં બેઠેલાને, બલદેવ સાથે પાડી દીધો. તેને હણીને ઉગ્રસેનને રાજ્ય આપ્યું.
5.48.79
अयं सौभं योधयामास स्वस्थं ।
विभीषणं मायया साल्वराजम्।
सौभद्वारि प्रत्यगृह्णाच्छतघ्नीं ।
दोर्भ्यां क एनं विषहेत मर्त्यः ॥ ५.४८.७९ ॥
આ વીરે સૌભ સાથે યુદ્ધ કર્યું; માયાથી સ્થિર રહેલા ભયંકર શાલ્વરાજ સામે લડ્યો. સૌભના દ્વાર પર તેણે શતઘ્નીને બંને ભુજાઓથી પકડી લીધી. આને કયો મનુષ્ય સહન કરી શકે?
5.48.80
प्राग्ज्योतिषं नाम बभूव दुर्गं ।
पुरं घोरमसुराणामसह्यम्।
महाबलो नरकस्तत्र भौमो ।
जहारादित्या मणिकुण्डले शुभे ॥ ५.४८.८० ॥
પ્રાગ્જ્યોતિષ નામનો એક દુર્ગ હતો, અસુરોનું ભયંકર અને અજેય નગર. ત્યાં મહાબલી ભૌમ નરકે અદિતિનાં સુંદર મણિકુંડળ હરી લીધાં.
5.48.81
न तं देवाः सह शक्रेण शेकुः ।
समागता युधि मृत्योरभीताः ।
दृष्ट्वा च तं विक्रमं केशवस्य ।
बलं तथैवास्त्रमवारणीयम् ॥ ५.४८.८१ ॥
ઇન્દ્ર સાથે યુદ્ધ માટે ભેગા થયેલા, મૃત્યુથી પણ ન ડરતા દેવો પણ તેને રોકી શક્યા નહીં. કેશવનો એ પરાક્રમ, તેમનું બળ અને અનિવાર્ય અસ્ત્ર જોઈને પણ તેઓ એમ કરી શક્યા નહીં.
5.48.82
जानन्तोऽस्य प्रकृतिं केशवस्य ।
न्ययोजयन्दस्युवधाय कृष्णम्।
स तत्कर्म प्रतिशुश्राव दुष्कर-
मैश्वर्यवान्सिद्धिषु वासुदेवः ॥ ५.४८.८२ ॥
કેશવનો સ્વભાવ જાણતા હોવા છતાં તેમણે તે દસ્યુના વધ માટે કૃષ્ણને જ નિયુક્ત કર્યા. ઐશ્વર્યવાન વાસુદેવે એ કઠિન કર્મ સ્વીકાર્યું, જે સિદ્ધિઓમાં પણ દુષ્કર હતું.
5.48.83
निर्मोचने षट्सहस्राणि हत्वा ।
संच्छिद्य पाशान्सहसा क्षुरान्तान्।
मुरं हत्वा विनिहत्यौघरक्षो ।
निर्मोचनं चापि जगाम वीरः ॥ ५.४८.८३ ॥
નિર્મોચનમાં છ હજાર જણને હણી, ક્ષુરાન્ત બાણોથી પાશોને તરત કાપી, મુરને હણી, રાક્ષસસમૂહનો નાશ કરીને તે વીર નિર્મોચન પણ ગયો.
5.48.84
तत्रैव तेनास्य बभूव युद्धं ।
महाबलेनातिबलस्य विष्णोः ।
शेते स कृष्णेन हतः परासु-
र्वातेनेव मथितः कर्णिकारः ॥ ५.४८.८४ ॥
ત્યાં જ તેનું અતિબલી વિષ્ણુ સાથે, મહાબલી સાથે યુદ્ધ થયું. કૃષ્ણથી હણાયેલો તે પ્રાણરહિત થઈને પડ્યો છે, પવનથી મસળાયેલા કર્ણિકાર વૃક્ષની જેમ.
5.48.85
आहृत्य कृष्णो मणिकुण्डले ते ।
हत्वा च भौमं नरकं मुर च।
श्रिया वृतो यशसा चैव विद्वा-
न्प्रत्याजगामाप्रतिमप्रभावः ॥ ५.४८.८५ ॥
કૃષ્ણ મણિકુંડળ લઈને પાછા ફર્યા; ભૌમ નરક અને મુરને હણીને, શ્રી અને યશથી ઘેરાયેલા, વિદ્વાન અને અપ્રતિમ પ્રભાવવાળા તેઓ પાછા આવ્યા.
5.48.86
अस्मै वराण्यददंस्तत्र देवा ।
दृष्ट्वा भीमं कर्म कृतं रणे तत्।
श्रमश्च ते युध्यमानस्य न स्या-
दाकाशे चाप्सु च ते क्रमः स्यात् ॥ ५.४८.८६ ॥
ત્યાં દેવોએ તેમને વરદાન આપ્યાં, રણમાં તેમનું ભયંકર કર્મ જોઈને. યુદ્ધ કરતા તમને થાક ન લાગે, અને આકાશમાં તથા જળમાં પણ તમારી ગતિ હોય.
5.48.87
शस्त्राणि गात्रे न च ते क्रमेर-
न्नित्येव कृष्णश्च ततः कृतार्थः ।
एवं रूपे वासुदेवेऽप्रमेये ।
महाबले गुणसंपत्सदैव ॥ ५.४८.८७ ॥
શસ્ત્રો તમારા શરીરને સ્પર્શે નહીં, એ રીતે કૃષ્ણ ત્યારે કૃતાર્થ થયા. આવા રૂપવાળા, અપ્રમેય, મહાબળવાન વાસુદેવમાં ગુણસંપત્તિ સદા રહે છે.
5.48.88
तमसह्यं विष्णुमनन्तवीर्य-
माशंसते धार्तराष्ट्रो विजेतुम् ।
सदा ह्येनं तर्कयते दुरात्मा ।
तच्चाप्ययं सहतेऽस्मान्समीक्ष्य ॥ ५.४८.८८ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રનો દુરાત્મા પુત્ર એ અસહ્ય, અનંતવીર્ય વિષ્ણુને જીતવાની આશા રાખે છે. એ દુરાત્મા સદા તેમને જ ગણે છે; અને આ તો અમને જોઈને તે સહન કરે છે.
5.48.89
पर्यागतं मम कृष्णस्य चैव ।
यो मन्यते कलहं संप्रसह्य।
शक्यं हर्तुं पाण्डवानां ममत्वं ।
तद्वेदिता संयुगं तत्र गत्वा ॥ ५.४८.८९ ॥
મારા અને કૃષ્ણના કલહને સહન કરીને, પાંડવોનું મમત્વ હરી શકાય એમ જે માને છે, તે એ યુદ્ધમાં જઈને તે જાણશે.
5.48.90
नमस्कृत्वा शान्तनवाय राज्ञे ।
द्रोणायाथो सहपुत्राय चैव।
शारद्वतायाप्रतिद्वन्द्विने च ।
योत्स्याम्यहं राज्यमभीप्समानः ॥ ५.४८.९० ॥
શંતનુના પુત્ર રાજાને નમસ્કાર કરીને, પુત્ર સહિત દ્રોણને, અને અપ્રતિદ્વંદ્વી શારદ્વતને પણ નમસ્કાર કરીને, રાજ્યની ઇચ્છા રાખીને હું યુદ્ધ કરીશ.
5.48.91
धर्मेणाप्तं निधनं तस्य मन्ये ।
यो योत्स्यते पाण्डवैर्धर्मचारी ।
मिथ्या ग्लहे निर्जिता वै नृशंसैः ।
संवत्सरान्वै द्वादश राजपुत्राः ॥ ५.४८.९१ ॥
ધર્મચારી બનીને જે પાંડવો સાથે યુદ્ધ કરશે, તેનું મૃત્યુ ધર્મથી થશે એમ હું માનું છું. ક્રૂર લોકોએ ખોટા જુગારમાં રાજપુત્રોને હરાવ્યા હતા, બાર વર્ષ.
5.48.92
वासः कृच्छ्रो विहितश्चाप्यरण्ये ।
दीर्घं कालं चैकमज्ञातवर्षम्।
ते हि कस्माज्जीवतां पाण्डवानां ।
नन्दिष्यन्ते धार्तराष्ट्राः पदस्थाः ॥ ५.४८.९२ ॥
જંગલમાં કઠોર વાસ વિહિત થયો હતો, લાંબો સમય, અને એક વર્ષ અજ્ઞાતવાસ. પાંડવો જીવિત હોય ત્યારે, પદ પર રહેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો કેમ આનંદ પામશે?
5.48.93
ते चेदस्मान्युध्यमानाञ्जयेयु-
र्देवैर्महेन्द्रप्रमुखैः सहायैः।
धर्मादधर्मश्चरितो गरीयां-
स्ततो ध्रुवं नास्ति कृतं च साधु ॥ ५.४८.९३ ॥
જો તેઓ અમારી સાથે યુદ્ધ કરતાં, મહેન્દ્ર મુખ્ય દેવોની સહાયથી અમને જીતી લે, તો ધર્મ કરતાં અધર્મનું આચરણ ભારે થાય છે; ત્યારે નિશ્ચે કોઈ સારું કર્મ રહેતું નથી.
5.48.94
न चेदिदं पौरुषं कर्मबद्धं ।
न चेदस्मान्मन्यतेऽसौ विशिष्टान्।
आशंसेऽहं वासुदेवद्वितीयो ।
दुर्योधनं सानुबन्धं निहन्तुम् ॥ ५.४८.९४ ॥
આ પૌરુષ કર્મથી બદ્ધ ન હોય અને જો તેઓ અમને શ્રેષ્ઠ ન માને, તો પણ હું વાસુદેવને સાથી રાખીને અનુચરો સહિત દુર્યોધનનો વધ થશે એવી આશા રાખું છું.
5.48.95
न चेदिदं कर्म नरेन्द्र वन्ध्यं ।
न चेद्भवेत्सुकृतं निष्फलं वा।
इदं च तच्चाभिसमीक्ष्य नूनं ।
पराजयो धार्तराष्ट्रस्य साधुः ॥ ५.४८.९५ ॥
હે નરેન્દ્ર, આ કર્મ વંધ્ય ન હોય અને સુકૃત નિષ્ફળ ન હોય, તો પણ આ સર્વનો વિચાર કરતાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનો પરાજય જ નિશ્ચયે યોગ્ય છે.
5.48.96
प्रत्यक्षं वः कुरवो यद्ब्रवीमि ।
युद्ध्यमाना धार्तराष्ट्रा न सन्ति।
अन्यत्र युद्धात्कुरवो यदि स्यु-
र्न युद्धे वै शेष इहास्ति कश्चित् ॥ ५.४८.९६ ॥
હે કુરુઓ, હું જે કહું છું તે તમારી આંખો સામે જ સ્પષ્ટ છે: યુદ્ધ કરતા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો બચશે નહીં. યુદ્ધથી દૂર રહેલા કુરુઓ હોય તોપણ યુદ્ધમાં અહીં કોઈ બાકી રહેશે નહીં.
5.48.97
हत्वा त्वहं धार्तराष्ट्रान्सकर्णा-
न्राज्यं कुरूणामवजेता समग्रम्।
यद्वः कार्यं तत्कुरुध्वं यथास्व-
मिष्टान्दरानात्मभोगान्भजध्वम् ॥ ५.४८.९७ ॥
કર્ણ સહિત ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને હણીને હું કુરુઓનું સમગ્ર રાજ્ય જીતીશ. તેથી તમારું જે કર્તવ્ય હોય તે કરો, અને દરેક પોતપોતાની ઇચ્છિત પત્નીઓ અને પોતાના ભોગોનો આનંદ લો.
5.48.98
अप्येवं नो ब्राह्मणाः सन्ति वृद्धा ।
बहुश्रुताः शीलवन्तः कुलीनाः।
सांवत्सरा ज्योतिषि चाभियुक्ता ।
नक्षत्रयोगेषु च निश्चयज्ञाः ॥ ५.४८.९८ ॥
અમારી પાસે પણ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણો છે; તેઓ બહુશ્રુત, શીલવાન અને કુલીન છે; સંવત્સર ગણના જાણનારા, જ્યોતિષમાં નિપુણ અને નક્ષત્રયોગોના નિશ્ચિત જ્ઞાતા છે.
5.48.99
उच्चावचं दैवयुक्तं रहस्यं ।
दिव्याः प्रश्ना मृगचक्रा मुहूर्ताः ।
क्षयं महान्तं कुरुसृञ्जयानां ।
निवेदयन्ते पाण्डवानां जयं च ॥ ५.४८.९९ ॥
અનેક પ્રકારના, દૈવયુક્ત ગુપ્ત સંકેતો, દિવ્ય પ્રશ્નો, મૃગચક્રો અને મુહૂર્તો કુરુઓ અને સૃંજયોના મહાક્ષયને અને પાંડવોના વિજયને જાહેર કરે છે.
5.48.100
यथा हि नो मन्यतेऽजातशत्रुः ।
संसिद्धार्थो द्विपतां निग्रहाय।
जनार्दनश्चाप्यपरोक्षविद्यो ।
न संशयं पश्यति वृष्णिसिंहः ॥ ५.४८.१०० ॥
આપણે માનીએ છીએ તેમ, અજાતશત્રુ (યુધિષ્ઠિર) સિદ્ધાર્થ થઈ મનુષ્યોને વશ કરવા તૈયાર છે; પ્રત્યક્ષ જ્ઞાની જનાર્દન અને વૃષ્ણિસિંહ પણ કોઈ સંશય જોતા નથી.
5.48.101
अहं तथैनं खलु भाविरूपं ।
पश्यामि बुद्धया स्वयमप्रमत्तः।
दृष्टिश्च मे न व्यथते पुराणी ।
संयुध्यमाना धार्तराष्ट्रा न सन्ति ॥ ५.४८.१०१ ॥
હું પણ એ જ રીતે, સાવધ રહીને મારી બુદ્ધિથી એનું ભાવી સ્વરૂપ જોઉં છું; મારી જૂની દૃષ્ટિ વિચલિત થતી નથી: લડતા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો રહેશે નહીં.
5.48.102
अनालब्धं जृम्भति गाण्डिवं धनु-
रनाहता कम्पति मे धनुर्ज्या।
बाणाश्च मे तूणमुखाद्विसृत्य ।
मुहुर्मुहुर्गन्तुमुशन्ति चैव ॥ ५.४८.१०२ ॥
સ્પર્શ્યા વિના ગાંડીવ ધનુષ્ય બગાસું ખાય છે; આઘાત વિના મારી ધનુષ્યની દોરી કંપે છે; અને મારા બાણો ભાથાના મુખમાંથી નીકળીને વારંવાર જવા ઇચ્છે છે.
5.48.103
खङ्गः कोशान्निःसरति प्रसन्नो ।
हित्वेव जीर्णासुरगस्त्वचं स्वाम्।
ध्वजे वाचो रौद्ररूपा भवन्ति ।
कदा रथो योक्ष्यते ते किरीटिन् ॥ ५.४८.१०३ ॥
મ્યાનમાંથી તલવાર ઝળહળતી બહાર આવે છે, જાણે જૂની સર્પત્વચા છોડતી હોય. ધ્વજ પર ભયંકર રૂપવાળા સ્વર થાય છે. હે કિરીટી, તારો રથ ક્યારે જોડાશે?
5.48.104
गोमायुसङ्घाश्च नदन्ति रात्रौ ।
रक्षांस्यथो निष्पतन्त्यन्तरिक्षात्।
मृगाः श्रृगालाः शितिकण्ठाश्च काका ।
गृध्रा बकाश्चैव तरक्षवश्च ॥ ५.४८.१०४ ॥
રાત્રે શિયાળોનાં ટોળાં રડે છે; પછી આકાશમાંથી રાક્ષસો નીચે ઊતરે છે. હરણ, શિયાળ, નીલકંઠ પક્ષી, કાગડા, ગીધ, બગલા અને તરક્ષુ પણ.
5.48.105
सुवर्णपत्राश्च पतन्ति पञ्चा-
दृष्ट्वा रथं श्वेतहयप्रयुक्तम् ।
अहं ह्येकः पार्थिवान्सर्वयोधान् ।
शरान्वर्पन्मृत्युलोकं नयेयम् ॥ ५.४८.१०५ ॥
સોનેરી પાંખવાળા બાણો પાંચ દિશાઓમાંથી પડે છે. સફેદ ઘોડાઓથી જોડાયેલો રથ જોઈને, હું એકલો જ રાજાઓ અને સર્વ યોદ્ધાઓ પર બાણવર્ષા કરીને મૃત્યુલોકમાં મોકલીશ.
5.48.106
समादेदानः पृथगस्त्रमार्गा-
न्यथाप्रिरिद्धो गहनं निदाघे।
स्थूणाकर्णं पाशुपतं महास्त्रं ।
ब्राह्मं चास्त्रं यच्च शक्रोऽप्यदान्मे ॥ ५.४८.१०६ ॥
ઉનાળામાં સળગતો અગ્નિ ગાઢ વનને બાળે તેમ, તેણે જુદાં જુદાં અસ્ત્રોના માર્ગો તાક્યા. સ્થૂણાકર્ણ, પાશુપત, મહાસ્ત્ર, બ્રાહ્મ અસ્ત્ર અને ઇન્દ્રે મને આપેલું અસ્ત્ર પણ.
5.48.107
वधे धृतो वेगवतः प्रमुञ्च-
न्नाहं प्रजाः किञ्चिदिहावशिष्ये ।
शान्तिं लप्स्ये परमो ह्येप भावः ।
स्थिरो मम ब्रूहि गावल्गणे तान् ॥ ५.४८.१०७ ॥
વેગવાનને મારવામાં દૃઢ રહી બાણો છોડતાં, આ લોકમાં હું પ્રજામાંથી કંઈ પણ બાકી નહીં રાખું. મને શાંતિ મળશે; આ જ મારો પરમ ભાવ છે. હે ગાવલ્ગણ, મારો દૃઢ નિશ્ચય તેમને કહો.
5.48.108
ये वैजय्याः समरे सूत लब्ध्वा ।
देवानपीन्द्रग्रमुखान्समेतात्।
तैर्मन्मते कलहं संप्रसह्य ।
स धार्तराष्ट्रः पश्यत मोहमस्य ॥ ५.४८.१०८ ॥
હે સૂત, યુદ્ધમાં વિજય મેળવનારા અને ઇન્દ્ર જેમના આગળ છે એવા એકઠા થયેલા દેવોને પણ — તેઓ બળપૂર્વક તે કલહ ઇચ્છે છે. તે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર છે; આનો મોહ જુઓ.
5.48.109
वृद्धो भीष्मः शान्तनवः कृपश्च ।
द्रोणः सपुत्रो विदुरश्च धीमान्।
एते सर्वे यद्वदन्ते तदस्तु ।
आयुष्मन्तः कुरवः सन्तु सर्वे ॥ ५.४८.१०९ ॥
વૃદ્ધ ભીષ્મ, શાંતનુના પુત્ર, કૃપ, પુત્રસહિત દ્રોણ અને બુદ્ધિમાન વિદુર — આ સૌ જે કહે તે થાઓ. સર્વ કુરુઓ દીર્ઘાયુ થાઓ.