మహాభారతం · అధ్యాయం 5.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.48.1
पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये ।
किमब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः।
धनञ्जयस्तात युधां प्रेणता ।
दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा ॥ ५.४८.१ ॥
సంజయా, నిన్ను అడుగుతున్నాను. రాజుల మధ్య అదీనాత్మ అయిన ధనంజయుడు (అర్జునుడు) ఏ మాట చెప్పాడు? తాతా, యుద్ధంలో ముందున్నవాడు, దుర్మార్గుల ప్రాణాలు తీసే ఆ మహాత్ముడు ఏమన్నాడు?
5.48.2
दुर्योधनो वाचमिमां श्रृणोतु ।
यदब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानः।
युधिष्ठिरस्यानुमते महात्मा ।
धनञ्जयः श्रृण्वतः केशवस्य ॥ ५.४८.२ ॥
దుర్యోధనుడు ఈ మాటను వినుగాక. యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న అర్జునుడు యుధిష్ఠిరుని అనుమతితో, కేశవుడు వింటుండగా మహాత్ముడు ధనంజయుడు చెప్పినది వినుగాక.
5.48.3
अवित्रस्तो बाहुवीर्यं विजान-
न्नुपह्वरे वासुदेवस्य धीरः।
अवोचन्मां योत्स्यमानः किरीटी ।
मध्ये ब्रूया धार्तराष्ट्रं कुरूणाम् ॥ ५.४८.३ ॥
వాసుదేవుని సమీపంలో తన బాహుబలాన్ని ఎరిగిన నిర్భయుడు, ధీరుడు అయిన కిరీటి (అర్జునుడు), యుద్ధానికి సిద్ధంగా నాతో ఇలా చెప్పాడు: కురువుల మధ్య ధృతరాష్ట్రుని కుమారునితో ఇది చెప్పు.
5.48.4
संश्रृण्वतस्तस्य दुर्भाषिणो वै ।
दुरात्मनः सूतपुत्रस्य सूत।
यो योद्धुमाशंसति मां सदैव ।
मन्दप्रज्ञः कालपक्वोऽतिमूढः ॥ ५.४८.४ ॥
ఆ దుర్భాషి, దురాత్ముడైన సూతపుత్రుడు (కర్ణుడు) మాటలు వింటుండగా—ఎప్పుడూ నాతో యుద్ధం చేయాలని కోరేవాడు—అతడు మందబుద్ధి, కాలంతో పక్వమైనవాడు, అతిమూర్ఖుడు.
5.48.5
ये वै राजानः पाण्डवायोधनाय ।
समानीताः श्रृण्वतां चापि तेषाम् ।
यथा समग्रं वचनं मयोक्तं ।
सहामात्यं श्रावयेथा नृपं तत ॥ ५.४८.५ ॥
పాండవుల కోసం యుద్ధానికి సమకూడిన రాజులు, వారు వింటుండగా, నేను చెప్పిన మాటలన్నింటినీ, మంత్రులతో కూడిన ఆ రాజుకు వినిపించు.
5.48.6
यथा नूनं देवराजस्य देवाः ।
शुश्रूषन्ते वज्रहस्तस्य सर्वे।
तथाऽश्रृण्वन्पाण्डवाः सृञ्जयाश्च ।
किरीटिना वाचमुक्तां समर्थाम् ॥ ५.४८.६ ॥
దేవతలు వజ్రహస్తుడైన దేవరాజుకు సర్వమూ విధేయులై వినినట్లుగా, పాండవులు మరియు సృంజయులు కిరీటి పలికిన తగిన మాటను విన్నారు.
5.48.7
इत्यब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानो ।
गाण्डीवधन्वा लोहितपद्मनेत्रः।
न चेद्राज्यं मुञ्चति धार्तराष्ट्रो ।
यधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः ॥ ५.४८.७ ॥
యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న అర్జునుడు, గాండీవ ధనుస్సును ధరించి ఎర్రటి తామర కన్నులతో ఇలా అన్నాడు: ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు అజమీఢ వంశీయుడైన యుధిష్ఠిరుని రాజ్యాన్ని వదలకపోతే.
5.48.8
अस्ति नूनं कर्म कृतं पुरस्ता-
दनिर्विष्टं पापकं धार्तराष्ट्रैः।
येषां युद्धं भीमसेनार्जुनाभ्यां ।
तथाश्विभ्यां वासुदेवेन चैव ॥ ५.४८.८ ॥
నిజంగా ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు పూర్వం చేసిన పాపకర్మకు ప్రాయశ్చిత్తం జరగలేదు; అందువల్ల భీమసేనుడు, అర్జునుడు, అశ్వినీ కుమారులు, వాసుదేవుడు వారితో యుద్ధం చేయవలసి వస్తుంది.
5.48.9
शैनयेन ध्रुवमात्तायुधेन ।
धृष्टद्युम्नेनाथ शिखण्डिना च।
युधिष्ठिरेणेन्द्रकल्पेन चैव ।
योऽपध्यानान्निर्दहेद्गां दिवं च ॥ ५.४८.९ ॥
శైనేయుడైన సాత్యకి చేత, ఆయుధం పట్టిన ధృష్టద్యుమ్నుని చేత, శిఖండి చేత, ఇంద్రుని వంటి యుధిష్ఠిరుని చేత తప్పక (వారు చంపబడతారు); ఆగ్రహంతో భూమిని స్వర్గాన్ని దహింపజేయగలవాడు వారు.
5.48.10
तैश्चेद्योद्धुं मन्यते धार्तराष्ट्रो ।
निर्वृत्तोऽर्थः सकलः पाण्डवानाम्।
मा तत्कार्षीः पाण्डवस्यार्थहेतो-
रुपैहि युद्धं यदि मन्यसे त्वम् ॥ ५.४८.१० ॥
వారితో యుద్ధం చేయాలని ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు భావిస్తే, పాండవుల ప్రయోజనం పూర్తిగా నెరవేరినదే. పాండవుల ప్రయోజనం కోసం ఆ పని చేయకు; యుద్ధమే నీకు సమ్మతమైతే యుద్ధానికి రా.
5.48.11
यां तां वने दुःखशय्यामवात्सी-
त्प्रव्राजितः पाण्डवो धर्मचारी।
आप्नोतु तां दुःखतरामनर्था-
मन्त्यां शय्यां धार्तराष्ट्रः पराशुः ॥ ५.४८.११ ॥
ధర్మాచారి అయిన పాండవుడు అడవిలో బహిష్కృతుడై దుఃఖశయ్యపై ఉన్నట్లే, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు అంతకంటే ఘోరమైన దుఃఖకరమైన అనర్థపు అంతిమ శయ్యను పొందుగాక; అతడు మరణించి పడి ఉండుగాక.
5.48.12
ह्रिया ज्ञानेन तपसा दमेन ।
शौर्येणाथो धर्मगुप्त्या धनेन।
अन्यायवृत्तिः कुरु पाण्डवे या-
नध्यातिष्ठद्धार्तराष्ट्रो दुरात्मा ॥ ५.४८.१२ ॥
లజ్జ, జ్ఞానం, తపస్సు, దమనం, శౌర్యం, ధర్మరక్షణ, ధనం—ఇవేవీ కురువంశపు పాండవుని పట్ల అన్యాయంగా ప్రవర్తించిన దుష్టాత్ముడైన ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు అవలంబించలేదు.
5.48.13
मायोपधं प्रतिधानार्जवाभ्यां ।
तपोदमाभ्यां धर्मगुप्त्या बलेन।
सत्यं ब्रुवन्प्रतिपन्नो नृपो न-
स्तितिक्षमाणः क्लिश्यमानोऽतिवेलम् ॥ ५.४८.१३ ॥
మాయ, ప్రతీకారం, ఋజుత్వం, తపస్సు, దమం, ధర్మరక్షణ, బలం—సత్యం పలికిన రాజు (యుధిష్ఠిరుడు) వీటిలో ఏదీ అవలంబించలేదు; సహనంతో ఉంటూ అతిశయమైన క్లేశం పొందుతూ ఉన్నాడు.
5.48.14
यदा ज्येष्ठः पाण्डवः संशितात्मा ।
क्रोधं यत्तं वर्षपूगान्सुघोरम्।
अवस्त्रष्टा कुरुपूद्वृत्तचेता-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१४ ॥
పెద్దవాడైన పాండవుడు, నిగ్రహించిన మనసుతో, ఎన్నో సంవత్సరాలుగా అణచిపెట్టిన భయంకరమైన కోపాన్ని విడిచినప్పుడు, కురువులలో శ్రేష్ఠుడైన, పరిపక్వ బుద్ధిగల ఆ సమయంలో ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు ఆ యుద్ధానికై పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.15
कृष्णवर्त्मेव ज्वलितः समिद्धो ।
यथा दहेत्कक्षमग्निर्निदाघे।
एवं दग्धा धार्तराष्ट्रस्य सेनां ।
युधिष्ठिरः क्रोधदीप्तोन्ववेक्ष्य ॥ ५.४८.१५ ॥
నల్లని మార్గంగల అగ్నిలా మండి ప్రజ్వలించి, వేసవిలో అగ్ని అడవిని కాల్చినట్లు, కోపంతో ప్రకాశించే యుధిష్ఠిరుడు ధృతరాష్ట్ర కుమారుని సైన్యాన్ని చూసి అలాగే దహించివేస్తాడు.
5.48.16
यदा द्रष्टा भीमसेनं रथस्यं ।
गदाहस्तं क्रोधविषं वमन्तम्।
अमर्षणं पाण्डवं भीमवेगं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१६ ॥
రథంపై నిలిచి, చేతిలో గదతో, కోపవిషాన్ని కక్కుతూ, సహించని, భయంకర వేగంగల పాండవుడు భీమసేనుని చూసినప్పుడు, ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు ఆ యుద్ధానికై పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.17
सेनागगं दंशितं भीमसेनं ।
सुलक्षणं वीरहणं परेषाम्।
घ्नन्तं चमूमन्तकसन्निकाशं ।
तदा स्मर्ता वचनस्यातिमानी ॥ ५.४८.१७ ॥
సేన ముందు కవచం ధరించి, శుభలక్షణాలు గల, శత్రు వీరులను సంహరించే, యమునిలా సేనను చంపుతున్న భీమసేనుని చూసినప్పుడు, అహంకారి అయిన అతడు తన మాటలను గుర్తు చేసుకుంటాడు.
5.48.18
यदा द्रष्टा भीमसेनेन नागा-
न्निपातितान्गिरिकूटप्रकाशान्।
किम्भैरिवासृग्वमतो भिन्नकुम्भां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१८ ॥
పర్వత శిఖరాల వలె మెరిసే ఏనుగులను భీమసేనుడు కూల్చినప్పుడు, పగిలిన కుంభస్థలాల నుండి రక్తం చిమ్ముతుండగా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.19
महासिंहो गा इव संप्रविश्य ।
गदापाणिर्धार्तराष्ट्रानुपेत्य।
यदा भीमो भीमरूपो निहन्ता ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१९ ॥
గొప్ప సింహం ఆవుల మందలోకి చొచ్చుకుపోయినట్లు, గదను చేతబట్టి, భయంకర రూపుడైన భీముడు ధృతరాష్ట్ర కుమారులను చేరి సంహరించినప్పుడు, ఆ యుద్ధానికి ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.20
महाभये वीतभयः कृतास्त्रः ।
समागमे शत्रुबलावमर्दी।
सकृद्रथेनाप्रतिमान्रथौघा-
न्पदातिसङ्घान्गदयाभिनिघ्नन् ॥ ५.४८.२० ॥
మహాభయంలోనూ భయరహితుడు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు, శత్రుబలాన్ని అణచువాడు అయిన అతడు, యుద్ధంలో ఒకే రథంతో సాటిలేని రథసమూహాలను, కాలాళ్ల దళాలను గదతో కొట్టి పడగొడుతుండగా.
5.48.21
सैन्याननेकांस्तरसा विगृह्ण-
न्यदा छेत्ता धार्तराष्ट्रस्य सैन्यम्।
छिन्दन्वनं परशुनेव शूर-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२१ ॥
వీరుడైన భీముడు అనేక సేనలను వేగంగా ముట్టడించి, గొడ్డలితో అడవిని నరికినట్లు ధృతరాష్ట్రుని సైన్యాన్ని ఛేదించినప్పుడు, ఆ యుద్ధానికి ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.22
तृणप्रायं ज्वलनेनेव दग्धं ।
ग्रामं यथा धार्तराष्ट्रान्समीक्ष्य।
पक्वं सस्यं वैद्युतेनेव दग्धं ।
परासिक्तं विपुलं स्वं बलौघम् ॥ ५.४८.२२ ॥
అగ్నితో గడ్డిలా కాల్చబడిన గ్రామంలా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను చూసి; మెరుపుతో కాలిన పండిన పంటలా, తన విశాల సైన్య ప్రవాహం చెదరగొట్టబడింది.
5.48.23
हतप्रवीरं विमुखं भयार्तं ।
पराङ्मुखं प्रायशोऽनष्टयोधम्।
शस्त्रार्चिषा भिमसेनेन दग्धं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्त्सत् ॥ ५.४८.२३ ॥
వీరులు హతమై, ముఖం తిప్పి, భయంతో పీడితమై, వెనుదిరిగి, ఎక్కువగా యోధులు నశించని సైన్యం ఆయుధాల జ్వాలతో భీమసేనుని చేత కాల్చబడింది; అప్పుడు ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు యుద్ధంతో బాధపడ్డాడు.
5.48.24
उपासङ्गानाचरेद्दक्षिणेन ।
वराङ्गानां नकुलश्चित्रयोधी।
यदा रथाग्र्यो रथिनः प्रचेता ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२४ ॥
నకులుడు, విచిత్రంగా పోరాడే యోధుడు, రథికులలో శ్రేష్ఠ రథికుడు, జాగ్రత్తగా, కుడివైపు నుండి అమ్ముల పొదులతో ఉత్తమ శరీరులైన యోధులను సమీపించినప్పుడు; అప్పుడు ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు యుద్ధంతో బాధపడ్డాడు.
5.48.25
सुखोचितो दुःखशय्यां वनेषु ।
दीर्घं कालं नकुलो यामशेत।
आशीविषः क्रुद्ध इवोद्वमन्विषं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२५ ॥
సుఖానికి అలవాటుపడిన నకులుడు అడవులలో దుఃఖపు శయ్యపై దీర్ఘకాలం పడుకున్నాడు; కోపించిన పాములా విషం కక్కుతూ; అప్పుడు ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు యుద్ధంతో బాధపడ్డాడు.
5.48.26
त्यक्तात्मानः पार्थिवायोधनाय ।
समादिष्टा धर्मराजेन सूत।
रथैः शुभ्रैः सैन्यमभिद्रवन्तो ।
दृष्ट्वा पश्चात्तप्स्यते धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.२६ ॥
ప్రాణాలను త్యజించినవారై, రాజుల యుద్ధానికి ధర్మరాజుచే ఆజ్ఞాపించబడినవారై, ప్రకాశించే రథాలతో సైన్యంపై దూకుతున్న వారిని చూసి, ఓ సూతా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు తరువాత పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.27
शिशून्कृतास्त्रानशिशुप्रकाशान् ।
यदा द्रष्टा कौरवः पञ्च शूरान्।
त्यक्त्वा प्राणान्कौरवानाद्रवन्त-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२७ ॥
అస్త్రవిద్యలో నైపుణ్యం కలవారు, పిల్లల్లా కనిపించినా పిల్లలు కానివారు, ప్రాణాలను త్యజించి కౌరవులపై దూకుతున్న ఆ ఐదుగురు వీరులను కౌరవుడు చూసినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.28
यथा शक्रो दानवनाशनार्थं ।
सुवर्णतारं रथमुत्तमाश्वैः।
दान्तैर्युक्तं सहदेवोऽधिरूढः ।
शिरांसि राज्ञां क्षेप्स्यते मार्गणौघैः ॥ ५.४८.२८ ॥
దానవులను నాశనం చేయడానికి ఇంద్రుడు బంగారు తారలతో అలంకరించిన, శ్రేష్ఠమైన, మచ్చిక చేసిన గుర్రాలతో కట్టిన రథాన్ని ఎక్కినట్లు, సహదేవుడు ఆ రథమెక్కి బాణాల ప్రవాహంతో రాజుల తలలను పడగొడతాడు.
5.48.29
महाभये संप्रवृत्ते रथस्थं ।
विवर्तमानं समरे कृतास्त्रम्।
सर्वा दिशः सपतन्तं समीक्ष्य ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२९ ॥
మహాభయం ఉద్భవించినప్పుడు, రథంపై నిలిచి యుద్ధంలో తిరుగుతూ, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడైన అతడు అన్ని దిక్కులలోనూ దూకుతుండగా చూసి, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.30
ह्रीनिषेवो निपुणः सत्यवादी ।
महाबलः सर्वधर्मोपपन्नः।
गान्धारिमार्छंस्तुमुले क्षिप्रकारी ।
क्षेप्ता जनान्सहदेवस्तरस्वी ॥ ५.४८.३० ॥
సిగ్గుగలవాడు, నేర్పరి, సత్యవాది, మహాబలుడు, సర్వధర్మ సంపన్నుడు అయిన సహదేవుడు, తుములమైన యుద్ధంలో గాంధారి కుమారుడిని ఎదుర్కొంటాడు; శీఘ్రకారి, వేగవంతుడు అయిన అతడు జనులను విసిరివేస్తాడు.
5.48.31
यदा द्रष्टा द्रौपदेयान्महेषून् ।
शूरान्कृतास्त्रान्रथयुद्धकोविदान्।
आशीविषान्घोरविषानिवायत-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३१ ॥
ద్రౌపది కుమారులను—మహాధనుర్ధరులు, శూరులు, అస్త్రవిద్యా నిపుణులు, రథయుద్ధ కోవిదులు, భయంకర విషం గల సర్పాల వలె ముందుకు సాగేవారిని—చూసినప్పుడు, ఆ యుద్ధం కారణంగా ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు విచారిస్తాడు.
5.48.32
यदाभिमन्युः परवीरघाती ।
शरैः परान्मेघ इवाभिवर्षन्।
विगाहिता कृष्णसमः कृतास्त्र-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३२ ॥
శత్రువీరులను చంపే అభిమన్యుడు మేఘంలా బాణాలను కురిపిస్తూ శత్రువులపై విరుచుకుపడి, కృష్ణునితో సమానమైన అస్త్రనైపుణ్యంతో యుద్ధంలో ప్రవేశించినప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధం కోసం విచారిస్తాడు.
5.48.33
यदा द्रष्टा बालमबालवीर्यं ।
द्विषच्चमूं मृत्युमिवोत्पतन्तम्।
सौभद्रमिन्द्रप्रतिमं कृतास्त्रं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३३ ॥
బాలుడే అయినా బాలత్వం లేని పరాక్రమం గలవాడు—శత్రుసేనపై మృత్యువులా విరుచుకుపడుతూ, ఇంద్రునితో సమానుడైన, అస్త్రనిపుణుడైన సుభద్రా కుమారుడిని చూసినప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధం కోసం విచారిస్తాడు.
5.48.34
प्रभद्रकाः शीघ्रतरा युवानो ।
विशारदाः सिंहसमानवीर्याः।
यदा क्षेप्तारो धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३४ ॥
వేగవంతులైన, నిపుణులైన, సింహ పరాక్రమం కలిగిన ప్రభద్రక యువకులు సైన్యంతో ధృతరాష్ట్ర కుమారులపై విరుచుకుపడినప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.35
वृद्धौ विराटद्रुपदौ महारथौ ।
पथक्कमूभ्यामभिवर्तमानौ।
यदा द्रष्टारौ धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३५ ॥
వృద్ధులు, మహారథులైన విరాటుడు మరియు ద్రుపదుడు రెండు వేరు వేరు దళాలతో ముందుకు సాగి ధృతరాష్ట్ర కుమారులను, వారి సైన్యాన్ని చూసినప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.36
यदा कृतास्त्रो द्रुपदः प्रचिन्वन् ।
शिरांसि यूनां समरे रथस्थः।
क्रूद्धः शरैश्छेत्स्यति चापमुक्तै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३६ ॥
అస్త్ర విద్యలో నిపుణుడైన ద్రుపదుడు రథంపై నిలిచి, యుద్ధంలో యువకుల తలలను సేకరిస్తూ, కోపంతో విల్లు నుండి వదిలిన బాణాలతో వాటిని ఛేదించినప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.37
यदा विराटः परवीरघाती ।
रथान्तरे शत्रुचमूं प्रवेष्टा।
मात्स्यैः सार्धमनृशंसरूपै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३७ ॥
శత్రు వీరులను సంహరించే విరాటుడు, సౌమ్య స్వరూపులైన మత్స్యులతో కలసి రథాల మధ్య నుండి శత్రు సైన్యంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.38
ज्येष्ठं मात्स्यमनृसंसार्यरूपं ।
विराटपुत्रं रथिनं पुरस्तात्।
यदा द्रष्टा दंशतिं पाण्डवार्थे ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३८ ॥
పాండవుల కోసం కవచధారియై, మృదు రూపంతో, ముందు రథంపై నిలిచిన విరాటపుత్రుణ్ణి, మత్స్యజ్యేష్ఠుణ్ణి అతడు చూసినప్పుడు, ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడు ఆ యుద్ధంతో వేదన చెందుతాడు.
5.48.39
रणे हते कौरवाणां प्रवीरे ।
शिखण्डिना शन्तनोर्वै तनूजे।
न जातु नः शत्रवो धारयेयु-
रशंशयं सत्यमेतद्ब्रवीति ॥ ५.४८.३९ ॥
యుద్ధంలో కౌరవ వీరుడైన శంతనుని కుమారుడు శిఖండి చేత చంపబడినప్పుడు, మన శత్రువులు ఎప్పటికీ నిలబడలేరు — ఇది సత్యం, సందేహం లేదు అని అతడు చెబుతున్నాడు.
5.48.40
यदा शिखण्डी रथिनः प्रचिन्वन् ।
भीष्मं रथेनाभियाता वरूथी।
दिव्यैर्हयैरवमृद्गन् रथौघां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४० ॥
శిఖండి రథికులను వెతుకుతూ, కవచధారియై తన రథంతో భీష్ముని వైపు దూసుకెళ్లి, దివ్య అశ్వాలతో రథసమూహాలను తొక్కినప్పుడు, ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడు ఆ యుద్ధంతో వేదన చెందుతాడు.
5.48.41
यदा द्रष्टा सृञ्जयानामनीके ।
धृष्टद्नुम्नं प्रमुखे रोचमानम्।
अस्त्रं यस्मै गुह्यमुवाच धीमा-
न्द्रोणस्तदा तप्स्यति धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.४१ ॥
సృంజయుల సేనలో ముందు ప్రకాశిస్తున్న ధృష్టద్యుమ్నుడిని అతడు చూసినప్పుడు — జ్ఞాని ద్రోణుడు ఎవరికి రహస్య అస్త్రం బోధించాడో ఆ వీరుణ్ణి — ధృతరాష్ట్ర పుత్రుడు సంతప్తుడవుతాడు.
5.48.42
यदा स सेनापतिरप्रमेयः ।
परामृद्गन्निषुभिर्धार्तराष्ट्रान्।
द्रोणं रणे शत्रुसहोभियाता ।
तदा युद्धं धार्ताराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४२ ॥
అపరిమితుడైన ఆ సేనాపతి, బాణాలతో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను అణచివేస్తూ, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించే ద్రోణుడిపై దాడి చేసినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధం కోసం పరితపిస్తాడు.
5.48.43
ह्रीमान्मनीपी बलवान्मनस्वी ।
स लक्ष्मीवान्सोमकानां प्रबर्हः ।
न जातु तं शत्रवोऽन्ये सहेर-
न्योपां स स्यादग्रणीर्वृष्णिसिंहः ॥ ५.४८.४३ ॥
అతడు సిగ్గుగలవాడు, బుద్ధిమంతుడు, బలవంతుడు, ఉన్నత మనస్కుడు; అతడు సోమకుల శోభ, శ్రేష్ఠమైన అలంకారం. శత్రువులు అతడిని ఎప్పుడూ సహించలేరు; ఇతరులలో కూడా అతడే అగ్రగణ్యుడు, వృష్ణుల సింహం.
5.48.44
इदं च ब्रूया मा वृणीष्वेति लोके ।
युद्धेऽद्वितीयं सचिवं रथस्थम्।
शिनेर्नप्तारं प्रवृणीम सात्यकिं ।
महाबलं वीतभयं कृतास्त्रम् ॥ ५.४८.४४ ॥
లోకంలో ఇలా చెప్పాలి: 'వద్దు, ఎన్నుకోవద్దు' అని. యుద్ధంలో సాటిలేనివాడు, రథంపై నిలిచినవాడు, శిని మనవడు సాత్యకిని మేము సచివుడిగా ఎన్నుకుంటాము; అతడు మహాబలుడు, భయరహితుడు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు.
5.48.45
महोरस्को दीर्घबाहुः प्रमाथी ।
युद्धेऽद्वितीयः परमास्त्रवेदी।
शिनेर्नप्ता तालमात्रायधोऽयं ।
महारथो वीतभयः कृतास्त्रः ॥ ५.४८.४५ ॥
విశాలమైన వక్షస్థలం, పొడవైన బాహువులు కలవాడు, శత్రువులను మథించేవాడు, యుద్ధంలో సాటిలేనివాడు, పరమాస్త్రాల రహస్యం తెలిసినవాడు, శిని మనవడు; తాటిచెట్టంత పొడవైన ఆయుధం కలవాడు. ఈ మహారథుడు భయరహితుడు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు.
5.48.46
यदा शिनीनामधिपो मयोक्तः ।
शरैः परान्मेघ इव प्रवर्षन्।
प्रच्छादयिष्यत्यरिहा योधमुख्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४६ ॥
నేను చెప్పిన శినుల అధిపతి మేఘంలా బాణాలను కురిపిస్తూ శత్రువులను కప్పివేసినప్పుడు, శత్రునాశకుడు ప్రధాన యోధులను కప్పివేస్తాడు; అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.47
यदा धृतिं कुरुते योत्स्यमानः ।
स दीर्घबाहुर्दृढधन्वा महात्मा ।
सिंहस्येव गन्धमाघ्राय गावः ।
संचेष्टन्ते शत्रवोऽस्माद्रणाग्रे ॥ ५.४८.४७ ॥
యుద్ధానికి సిద్ధమైన ఆ దీర్ఘబాహువు, దృఢధనుర్ధారి, మహాత్ముడు నిశ్చయం చేసినప్పుడు, సింహపు వాసనను పసిగట్టిన ఆవులలా, రణాగ్రంలో శత్రువులు అతని వల్ల కంపిస్తారు.
5.48.48
स दीर्घबाहुर्दृढधन्वा महात्मा ।
भिन्द्याद्गिरीन्संहरेत्सर्वलोकान्।
अस्त्रे कृती निपुणः क्षिप्रहस्तो ।
दिवि स्थितः सूर्य इवाभिभाति ॥ ५.४८.४८ ॥
ఆ దీర్ఘబాహువు, దృఢధనుర్ధారి మహాత్ముడు పర్వతాలను చీల్చగలడు, సమస్త లోకాలను నాశనం చేయగలడు; అస్త్రాలలో నైపుణ్యుడు, సమర్థుడు, వేగవంతమైన చేతులు కలవాడు, ఆకాశంలో నిలిచిన సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తాడు.
5.48.49
चित्रः सूक्ष्मः सुकृतो यादवस्य ।
अस्त्रे योगो वृष्णिसिंहस्य भूयान्।
यथाविधं योगमाहुः प्रशस्तं ।
सर्वैर्गुणैः सात्यकिस्तैरुपेतः ॥ ५.४८.४९ ॥
యాదవుని అస్త్ర నైపుణ్యం విచిత్రం, సూక్ష్మం, సుసంస్కృతం; వృష్ణిసింహుని అస్త్రయోగం గొప్పది. విధిప్రకారం ప్రశస్తమైన ఆ యోగంతో సాత్యకి అన్ని గుణాలతో కూడినవాడు.
5.48.50
हिरण्मयं श्वेतहयैश्चतुर्भि-
र्यदा युक्तं स्यन्दनं माधवस्य।
द्रष्टा युद्धे सात्यकेर्धार्तराष्ट्र-
स्तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्दः ॥ ५.४८.५० ॥
యుద్ధంలో సాత్యకితో కలిసి మాధవుని బంగారు రథం నాలుగు తెల్ల గుర్రాలకు కట్టబడి ఉండగా చూసినప్పుడు, అదుపులేని మనసున్న ఆ మూర్ఖుడు దుఃఖంతో కాలిపోతాడు.
5.48.51
यदा रथं हेममणिप्रकाशं ।
श्वेताश्वयुक्तं वानरकेतुमुग्रम्।
दृष्ट्वा ममाप्यास्थितं केशवेन ।
तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्दः ॥ ५.४८.५१ ॥
బంగారం, మణుల వలె మెరిసే, తెల్ల గుర్రాలు కట్టిన, వానర ధ్వజంతో భయంకరమైన ఆ రథాన్ని, నాతో పాటు కేశవుడు అధిష్ఠించి ఉండగా చూసినప్పుడు, అదుపులేని మనసున్న ఆ మూర్ఖుడు దుఃఖంతో కాలిపోతాడు.
5.48.52
यदा मौर्व्यास्तलनिष्पेपमुग्रं ।
महाशब्दं वज्रनिष्पेपतुल्यम्।
विद्यूयमानस्य महारणे मया ।
स गाण्डिवस्य श्रोष्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.५२ ॥
మహాయుద్ధంలో నేను మెరుపువలె తిరుగుతూ ఉండగా, విల్లు నారి ధ్వని, అరచేతి తాకుడు కలిసిన భయంకర ధ్వని, వజ్రపు గర్జనలా గొప్పగా మోగడం, ఆ మందబుద్ధి గాండీవ శబ్దాన్ని వింటాడు.
5.48.53
तदा मूढो धृतराष्ट्रस्य पुत्र-
स्तप्ता युद्धे दुर्मतिर्दुःसहायः।
दृष्ट्वा सैन्यं बाणवर्षान्धकारे ।
प्रभज्यन्तं गोकुलवद्रणाग्रे ॥ ५.४८.५३ ॥
అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని మూర్ఖ కుమారుడు, దుష్టబుద్ధిగలవాడు, బలహీన సహాయకులు కలవాడు, బాణవర్షపు చీకటిలో రణాగ్రంలో తన సైన్యం గోకులంలోని ఆవుల వలె చెల్లాచెదురవడం చూసి యుద్ధంలో తపించిపోతాడు.
5.48.54
बलाहकादुच्चरतः सुभीमा-
न्विद्युत्स्फुलिङ्गानिव घोररूपान्।
सहस्रघ्नान्द्विषतां सङ्गरेषु ।
अस्थिच्छिदो मर्मभिदः सुपुङ्खान् ॥ ५.४८.५४ ॥
మేఘం నుండి లేచే అత్యంత భయంకరమైన, మెరుపు నిప్పురవ్వల వంటి భయానక రూపమున్న, యుద్ధాలలో శత్రువులలో వేలమందిని చంపే, ఎముకలను తెగగొట్టే, మర్మస్థానాలను చీల్చే, మంచి రెక్కలున్న (బాణాలు).
5.48.55
यदा द्रष्टा ज्यामुखाद्बाणसङ्घान् ।
गाण्डीवमुक्तानापततः शिताग्रान्।
हयान्गजान्वर्मिणश्चाददानां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५५ ॥
ధనుస్సు అంచు నుండి గాండీవం విడిచిన, పదునైన కొనలున్న బాణసమూహాలు దూసుకురావడం, గుర్రాలను, ఏనుగులను, కవచధారులను పట్టుకోవడం చూసినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు ఆ యుద్ధం గురించి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.56
यदा मन्दः परबाणान्विमुक्ता-
न्ममेषुभिर्हियमाणान्प्रतीपम्।
तिर्यग्विध्य च्छिद्यमानान्पृषत्कै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५६ ॥
మూర్ఖుడైన అతడు, శత్రువుల విడిచిన బాణాలు నా బాణాలచే ఎదురుదిశలో కొట్టుకుపోవడాన్ని, అడ్డంగా గుచ్చబడి పృషత్కాలచే ఛేదించబడడాన్ని చూసినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు ఆ యుద్ధం గురించి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.57
यदा विपाठा मद्भुजविप्रमुक्ता ।
द्विजाः फलानीव महीरुहाग्रात्।
प्रचेतार उत्तमाङ्गानि यूनां ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५७ ॥
నా భుజాల నుండి విడువబడిన, చీల్చే బాణాలు, చెట్టు కొన నుండి పండ్లు రాలినట్లు, యువకుల తలలను రాల్చినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు ఆ యుద్ధం గురించి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.58
यदा द्रष्टा पततः स्यन्दनेभ्यो ।
महागजेभ्योऽश्वगतान्सुयोधनान्।
शरैर्हतान्पातितांश्चैव रङ्गे ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५८ ॥
రథాల నుండి, మహా గజాల నుండి పడుతూ, అశ్వాలపై ఉన్న సుయోధనుని యోధులు బాణాలచే హతులై, పడగొట్టబడి రణరంగంలో ఉండటాన్ని ద్రష్ట చూసినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.59
असंप्राप्तानस्त्रपथं परस्य ।
यदा द्रष्टा नश्यतो धार्तराष्ट्रान्।
अकुर्वतः कर्म युद्धे समन्ता-
त्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५९ ॥
శత్రువు అస్త్రాల పరిధికి చేరకుండా, యుద్ధంలో అన్ని వైపులా ఏ పరాక్రమమూ చూపకుండా నశిస్తున్న ధృతరాష్ట్ర కుమారులను ద్రష్ట చూసినప్పుడు, అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఆ యుద్ధానికి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.60
पदातिसङ्घान्रथसङ्घान्समन्ता-
द्व्यात्ताननः काल इवाततेषुः।
प्रणोत्स्यामि ज्वलितैर्बाणवर्षैः ।
शत्रूंस्तदा तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६० ॥
కాలుని వలె నోరు తెరిచి, బాణాలు సంధించిన నేను, మండే బాణవర్షాలతో అన్ని వైపులా పదాతి సమూహాలను, రథ సమూహాలను ముందుకు తోలుతాను; ఆ శత్రువులను, అప్పుడు మందబుద్ధి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.61
सर्वा दिशः संपतता रथेन ।
रजोध्वस्तं गाण्डिवेन प्रकृत्तम्।
यदा द्रष्टा स्वबलं संप्रमूढं ।
तदा पश्चात्तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६१ ॥
అన్ని దిక్కులలో దూసుకు వచ్చే రథంతో, ధూళితో కప్పబడి, గాండీవంతో నరకబడి, తన సైన్యం పూర్తిగా మోహంలో పడి ఉండటాన్ని ద్రష్ట చూసినప్పుడు, అప్పుడు మందబుద్ధి తరువాత పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.62
कान्दिग्भूतं छिन्नगात्रं विसंज्ञं ।
दुर्योधनो द्रक्ष्यति सर्वसैन्यम्।
हताश्ववीराग्र्यनरेन्द्रनागं ।
पिपासितं श्रान्तपत्रं भयार्तम् ॥ ५.४८.६२ ॥
దుర్యోధనుడు తన మొత్తం సైన్యాన్ని చూస్తాడు; దిక్కుతోచక, అవయవాలు తెగి, స్పృహ కోల్పోయి, గుర్రాలు, శ్రేష్ఠ వీరులు, రాజులు, ఏనుగులు హతమై, దాహంతో, అలసటతో, భయంతో పీడితమై ఉన్న సైన్యాన్ని.
5.48.63
आर्तस्वरं हन्यमानं हतं च ।
विकीर्णकेशास्थिकपालसङ्घम्।
प्रजापतेः कर्म यथार्थनिष्ठितं ।
तदा दृष्ट्वा तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६३ ॥
ఆర్త ధ్వనులతో చంపబడుతున్నవారిని, చంపబడినవారిని, చెల్లాచెదురైన జుట్టు, ఎముకలు, కపాలాల కుప్పను, ప్రజాపతి కర్మ నిజంగా నెరవేరినట్లుగా చూసి, అప్పుడు ఆ మందబుద్ధి పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.64
यदा रथे गाण्डिवं वासुदेवं ।
दिव्यं शङ्खं पाञ्चजन्यं हयांश्च।
तूणावक्षय्यौ देवदत्तं च मां च ।
दृष्ट्वा युद्धे धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.६४ ॥
యుద్ధంలో రథంపై గాండీవాన్ని, వాసుదేవుడిని, దివ్య శంఖం పాంచజన్యాన్ని, గుర్రాలను, రెండు అక్షయ తూణీరాలను, దేవదత్తాన్ని, నన్ను చూసినప్పుడు ధృతరాష్ట్ర కుమారుడు పశ్చాత్తాపపడతాడు.
5.48.65
उद्वर्तयन्दस्युसङ्घान्समेतान् ।
प्रवर्तयन्युगमन्यद्युगान्ते।
यदा धक्ष्याम्यग्निवत्कौरवेयां-
स्तदा तप्ता धृतराष्ट्रः सपुत्रः ॥ ५.४८.६५ ॥
కూడిన దస్యుసమూహాలను పెకలించి, యుగాంతంలో మరో యుగాన్ని ప్రవర్తింపజేస్తూ, అగ్నిలా కౌరవులను దహించినప్పుడు, కుమారులతో కూడిన ధృతరాష్ట్రుడు సంతప్తుడవుతాడు.
5.48.66
सभ्राता वै सहसैन्यः सभृत्यो ।
भ्रष्टैश्वर्यः क्रोधवशोऽल्पचेताः।
दर्पस्यान्ते निहतो वेपमानः ।
पश्चान्मन्दस्तप्स्यति धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.६६ ॥
సోదరులతో, సేనతో, సేవకులతో, ఐశ్వర్యం కోల్పోయి, కోపవశుడై, అల్పబుద్ధితో, గర్వం అంతమయ్యాక చంపబడి వణుకుతూ, తరువాత మూర్ఖుడైన ధార్తరాష్ట్రుడు దుఃఖిస్తాడు.
5.48.67
पूर्वाह्णे मां कृतजप्यं कदाचि-
द्विप्रः प्रोवाचोदकान्ते मनोज्ञम्।
कर्तव्यं ते दुष्करं कर्म पार्थ ।
योद्धव्यं कते शत्रुभिः सव्यसाचिन् ॥ ५.४८.६७ ॥
ఒకసారి పూర్వాహ్నంలో జపం చేసిన తర్వాత, నీటి ఒడ్డున ఒక బ్రాహ్మణుడు నాతో మనోహరమైన మాట చెప్పాడు: ఓ పార్థా, నీవు కఠిన కర్మ చేయాలి, శత్రువులతో పోరాడాలి, ఓ సవ్యసాచీ.
5.48.68
इन्द्रो वा ते हरिवान्वज्रहस्तः ।
पुरस्ताद्यातु समरेऽरीन्विनिघ्नन्।
सुग्रीवयुक्तेन रथेन वा ते ।
पश्चात्कृष्णो रक्षतु वासुदेवः ॥ ५.४८.६८ ॥
హరుల ప్రభువైన, చేతిలో వజ్రం ఉన్న ఇంద్రుడు యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరిస్తూ నీ ముందు నడవాలి; లేదా సుగ్రీవుడు కట్టిన రథంతో నీ వెనుక వాసుదేవ కృష్ణుడు రక్షించాలి.
5.48.69
वज्रे चाहं वज्रहस्तान्महेन्द्रा-
दस्मिन्युद्धे वासुदेवं सहायम्।
स मे लब्धो दस्युवधाय कृष्णो ।
मन्ये चेतद्विहितं दैवतेर्मे ॥ ५.४८.६९ ॥
వజ్రాన్ని, వజ్రహస్తుడైన మహేంద్రుని నుండి ఈ యుద్ధంలో సహాయకుడిగా వాసుదేవుడిని నేను పొందాను. దస్యుల సంహారానికి కృష్ణుడు నాకు లభించాడు; ఇది దేవతలు నాకు నిర్ణయించినదని నేను భావిస్తున్నాను.
5.48.70
अयुद्ध्यमानो मनसापि यस्य ।
जयं कृष्णः पुरुषस्याभिनन्देत्।
एवं सर्वान्स व्यतीयादमित्रान् ।
सेन्द्रान्देवान्मानुषे नास्ति चिन्ता ॥ ५.४८.७० ॥
యుద్ధం చేయకుండానే, మనసులో కూడా కృష్ణుడు ఎవరి విజయాన్ని ఆనందిస్తాడో, అతడు ఈ విధంగా శత్రువులందరినీ దాటిపోతాడు; ఇంద్రునితో సహా దేవతల గురించి మనిషికి చింత ఉండదు.
5.48.71
स बाहुभ्यां सागरमुत्तितीर्षे-
न्महोदधिं सलिलस्याप्रमेयम्।
तेजस्विनं कृष्णमत्यन्तशूरं ।
युद्धेन यो वासुदेवं जिगीषेत् ॥ ५.४८.७१ ॥
తన బాహువులతో అపారమైన నీటితో నిండిన మహాసముద్రాన్ని దాటాలనుకునేవాడు, యుద్ధంలో తేజస్వి, అత్యంత శూరుడైన వాసుదేవ కృష్ణుణ్ణి జయించాలనుకునేవాడు.
5.48.72
गिरिं य इच्छेत्तु तलेन भेत्तुं ।
शिलोच्चयं श्वेतमतिप्रमाणम्।
तस्यैव पाणिः सनखो विशीर्ये-
न्न चापि किञ्चित्स गिरेस्तु कुर्यात् ॥ ५.४८.७२ ॥
అరచేతితో పర్వతాన్ని పగలగొట్టాలనుకునేవాడు, తెల్లనైన, అత్యంత పెద్ద రాళ్ల కుప్పను — అతని చేతే గోళ్లతో సహా నలిగిపోతుంది; అతడు పర్వతానికి ఏమీ చేయలేడు.
5.48.73
अग्निं समिद्धं शमयेद्भुजाभ्यां ।
चन्द्रं च सूर्यं च निवारयेत।
हरेद्देवानाममृतं प्रसह्य ।
युद्धेन यो वासुदेवं जिगीषेत् ॥ ५.४८.७३ ॥
తన బాహువులతో ప్రజ్వలిస్తున్న అగ్నిని ఆర్పాలనుకునేవాడు, చంద్రుడిని సూర్యుడిని అడ్డగించాలనుకునేవాడు, దేవతల అమృతాన్ని బలంగా అపహరించాలనుకునేవాడు — యుద్ధంలో వాసుదేవ కృష్ణుణ్ణి జయించాలనుకునేవాడు.
5.48.74
यो रुक्मिणीमेकरथेन भोज-
नुत्साद्य राज्ञः समरे प्रसह्य।
उवाह भार्यां यशसा ज्वलन्तीं ।
यस्यां जज्ञे रौक्मिणेयो महात्मा ॥ ५.४८.७४ ॥
ఒకే రథంపై యుద్ధంలో భోజులను, రాజులను బలంగా ఓడించి, కీర్తితో ప్రకాశించే రుక్మిణిని భార్యగా తీసుకువెళ్లాడు; ఆమె నుండి మహాత్ముడైన రౌక్మిణేయుడు జన్మించాడు.
5.48.75
अयं गान्धारांस्तरसा संप्रमथ्य ।
जित्वा पुत्रान्नग्नजितः समग्रान्
बद्धं मुमोच विनदन्तं प्रसह्य ।
सुदर्शनं वै देवतानां ललामम् ॥ ५.४८.७५ ॥
ఇతడు బలంతో గాంధారులను అణచి, నగ్నజిత్తు కుమారులందరినీ జయించి, గర్జిస్తున్న బంధితుడిని బలవంతంగా విడిపించాడు. ఇది దేవతల అలంకారమైన సుదర్శనం.
5.48.76
अयं कवाटे निजघान पाण्ड्यं ।
तथा कलिङ्गान्दन्तवक्रं ममर्द।
अनेन दग्धा वर्षपूगान्विनाथा ।
वाराणसी नगरी संबभूव ॥ ५.४८.७६ ॥
ఇతడు కవాటం వద్ద పాండ్య రాజును సంహరించాడు; అలాగే కళింగులను, దంతవక్రుడిని అణచాడు. ఇతడు దహించిన వారణాసి నగరం అనేక సంవత్సరాలు రక్షకుడు లేకుండా ఉండిపోయింది.
5.48.77
अयं स्म युद्धे मन्यतेऽन्यैरजेयं ।
तमेकलव्यं नाम निषादराजम्।
वेगेनैव शैलमभिहत्य जम्भः ।
शेते स कृष्णेन हतः परासुः ॥ ५.४८.७७ ॥
ఇతడు యుద్ధంలో ఇతరులచేత జయించరానివాడని భావించబడినవాడు. అతడు నిషాదుల రాజు ఏకలవ్యుడు. వేగంగా పర్వతాన్ని ఢీకొన్న జంభుడిలా, కృష్ణుడిచే చంపబడి ప్రాణం లేకుండా పడి ఉన్నాడు.
5.48.78
तथोग्रसेनस्य सुतं सुदुष्टं ।
वृष्ण्यन्धकानां मध्यगतं सभास्थम्।
अपातयद्बलदेवद्वितीयो ।
हत्वा ददौ चोग्रसेनाय राज्यम् ॥ ५.४८.७८ ॥
అలాగే, ఉగ్రసేనుని అత్యంత దుష్టుడైన కుమారుడిని, వృష్ణులు మరియు అంధకుల మధ్య సభలో కూర్చున్నవాడిని, బలదేవునితో కలిసి పడగొట్టాడు. అతడిని చంపి ఉగ్రసేనునికి రాజ్యాన్ని ఇచ్చాడు.
5.48.79
अयं सौभं योधयामास स्वस्थं ।
विभीषणं मायया साल्वराजम्।
सौभद्वारि प्रत्यगृह्णाच्छतघ्नीं ।
दोर्भ्यां क एनं विषहेत मर्त्यः ॥ ५.४८.७९ ॥
ఇతడు సౌభంతో పోరాడాడు; మాయతో నిలిచి ఉన్న భయంకరుడైన సాల్వరాజుతో యుద్ధం చేశాడు. సౌభ ద్వారం వద్ద శతఘ్నిని రెండు చేతులతో ప్రతిగా పట్టుకున్నాడు. ఇతడిని ఏ మనిషి తట్టుకోగలడు?
5.48.80
प्राग्ज्योतिषं नाम बभूव दुर्गं ।
पुरं घोरमसुराणामसह्यम्।
महाबलो नरकस्तत्र भौमो ।
जहारादित्या मणिकुण्डले शुभे ॥ ५.४८.८० ॥
ప్రాగ్జ్యోతిషం అనే పేరుగల ఒక దుర్గం ఉండేది; అది అసురుల భయంకరమైన, జయింపరాని నగరం. అక్కడ మహాబలుడైన భౌముడు నరకుడు అదితి యొక్క అందమైన మణికుండలాలను అపహరించాడు.
5.48.81
न तं देवाः सह शक्रेण शेकुः ।
समागता युधि मृत्योरभीताः ।
दृष्ट्वा च तं विक्रमं केशवस्य ।
बलं तथैवास्त्रमवारणीयम् ॥ ५.४८.८१ ॥
ఇంద్రునితో కలిసి యుద్ధానికి వచ్చిన, మృత్యువుకు కూడా భయపడని దేవతలు అతన్ని ఆపలేకపోయారు. కేశవుని ఆ పరాక్రమాన్ని, ఆయన బలాన్ని, అలాగే ఎదుర్కోరాని అస్త్రాన్ని చూసినా వారు అలా చేయలేకపోయారు.
5.48.82
जानन्तोऽस्य प्रकृतिं केशवस्य ।
न्ययोजयन्दस्युवधाय कृष्णम्।
स तत्कर्म प्रतिशुश्राव दुष्कर-
मैश्वर्यवान्सिद्धिषु वासुदेवः ॥ ५.४८.८२ ॥
కేశవుని స్వభావం తెలిసినా, ఆ దస్యువును వధించడానికి వారు కృష్ణుడినే నియమించారు. ఐశ్వర్యవంతుడైన వాసుదేవుడు ఆ కఠిన కార్యాన్ని అంగీకరించాడు, అది సిద్ధులలో కూడా దుష్కరమైనది.
5.48.83
निर्मोचने षट्सहस्राणि हत्वा ।
संच्छिद्य पाशान्सहसा क्षुरान्तान्।
मुरं हत्वा विनिहत्यौघरक्षो ।
निर्मोचनं चापि जगाम वीरः ॥ ५.४८.८३ ॥
నిర్మోచనంలో ఆరువేల మందిని చంపి, క్షురాంత బాణాలతో పాశాలను వెంటనే ఛేదించి, ముర్ని చంపి, రాక్షసగణాన్ని నాశనం చేసి, ఆ వీరుడు నిర్మోచనానికీ వెళ్ళాడు.
5.48.84
तत्रैव तेनास्य बभूव युद्धं ।
महाबलेनातिबलस्य विष्णोः ।
शेते स कृष्णेन हतः परासु-
र्वातेनेव मथितः कर्णिकारः ॥ ५.४८.८४ ॥
అక్కడే అతనికి అతిబలుడైన విష్ణువుతో, మహాబలుడితో యుద్ధం జరిగింది. కృష్ణునిచే చంపబడిన అతడు ప్రాణం లేకుండా పడి ఉన్నాడు, గాలికి విరిగిన కర్ణికార వృక్షంలా.
5.48.85
आहृत्य कृष्णो मणिकुण्डले ते ।
हत्वा च भौमं नरकं मुर च।
श्रिया वृतो यशसा चैव विद्वा-
न्प्रत्याजगामाप्रतिमप्रभावः ॥ ५.४८.८५ ॥
కృష్ణుడు మణికుండలాలను తీసుకుని తిరిగి వచ్చాడు; భౌముడైన నరకుడిని, ముర‌ుడిని సంహరించి, శ్రీ‌యశస్సులతో ఆవృతుడై, జ్ఞాని, అసమాన ప్రభావుడు తిరిగి వచ్చాడు.
5.48.86
अस्मै वराण्यददंस्तत्र देवा ।
दृष्ट्वा भीमं कर्म कृतं रणे तत्।
श्रमश्च ते युध्यमानस्य न स्या-
दाकाशे चाप्सु च ते क्रमः स्यात् ॥ ५.४८.८६ ॥
అక్కడ దేవతలు అతనికి వరాలు ఇచ్చారు; రణంలో అతడు చేసిన భయంకర కర్మను చూసి. యుద్ధం చేస్తున్న నీకు అలసట కలగకుండా, ఆకాశంలోనూ జలాలలోనూ నీ గమనం ఉండేలా.
5.48.87
शस्त्राणि गात्रे न च ते क्रमेर-
न्नित्येव कृष्णश्च ततः कृतार्थः ।
एवं रूपे वासुदेवेऽप्रमेये ।
महाबले गुणसंपत्सदैव ॥ ५.४८.८७ ॥
ఆయుధాలు నీ దేహాన్ని తాకకూడదు అని; ఇలా కృష్ణుడు కృతార్థుడయ్యాడు. ఇటువంటి రూపం కలిగిన, అప్రమేయుడు, మహాబలుడైన వాసుదేవునిలో గుణసంపద ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది.
5.48.88
तमसह्यं विष्णुमनन्तवीर्य-
माशंसते धार्तराष्ट्रो विजेतुम् ।
सदा ह्येनं तर्कयते दुरात्मा ।
तच्चाप्ययं सहतेऽस्मान्समीक्ष्य ॥ ५.४८.८८ ॥
ధృతరాష్ట్రుని దుష్టపుత్రుడు ఆ అసహ్యుడు, అనంత వీర్యుడైన విష్ణువును జయించాలని ఆశిస్తాడు. ఆ దురాత్ముడు ఎల్లప్పుడూ అతనినే లెక్కిస్తాడు; ఇతడు మమ్మల్ని చూసి అది సహిస్తున్నాడు.
5.48.89
पर्यागतं मम कृष्णस्य चैव ।
यो मन्यते कलहं संप्रसह्य।
शक्यं हर्तुं पाण्डवानां ममत्वं ।
तद्वेदिता संयुगं तत्र गत्वा ॥ ५.४८.८९ ॥
నా మీదా, కృష్ణుని మీదా ఏర్పడిన ఈ కలహాన్ని సహించి, పాండవుల మమకారాన్ని హరించగలమని భావించేవాడు, ఆ యుద్ధానికి వెళ్లి అది తెలుసుకుంటాడు.
5.48.90
नमस्कृत्वा शान्तनवाय राज्ञे ।
द्रोणायाथो सहपुत्राय चैव।
शारद्वतायाप्रतिद्वन्द्विने च ।
योत्स्याम्यहं राज्यमभीप्समानः ॥ ५.४८.९० ॥
శంతనుని కుమారుడైన రాజుకు నమస్కరించి, తన కుమారునితో కూడిన ద్రోణునికి, అప్రతిద్వంద్వి అయిన శారద్వతునికి కూడా నమస్కరించి, రాజ్యాన్ని కోరుతూ నేను యుద్ధం చేస్తాను.
5.48.91
धर्मेणाप्तं निधनं तस्य मन्ये ।
यो योत्स्यते पाण्डवैर्धर्मचारी ।
मिथ्या ग्लहे निर्जिता वै नृशंसैः ।
संवत्सरान्वै द्वादश राजपुत्राः ॥ ५.४८.९१ ॥
ధర్మాన్ని అనుసరించి పాండవులతో పోరాడేవాడు ధర్మం వల్లనే మరణం పొందుతాడని నేను భావిస్తున్నాను. క్రూరులు మోసపూరిత జూదంలో రాజకుమారులను ఓడించారు, పన్నెండు సంవత్సరాలు.
5.48.92
वासः कृच्छ्रो विहितश्चाप्यरण्ये ।
दीर्घं कालं चैकमज्ञातवर्षम्।
ते हि कस्माज्जीवतां पाण्डवानां ।
नन्दिष्यन्ते धार्तराष्ट्राः पदस्थाः ॥ ५.४८.९२ ॥
అరణ్యంలో కఠిన వాసం విధించబడింది, దీర్ఘ కాలం, మరియు ఒక సంవత్సరం అజ్ఞాతంగా. పాండవులు బ్రతికి ఉండగా, పదవిలో ఉన్న ధృతరాష్ట్ర కుమారులు ఎందుకు సంతోషిస్తారు?
5.48.93
ते चेदस्मान्युध्यमानाञ्जयेयु-
र्देवैर्महेन्द्रप्रमुखैः सहायैः।
धर्मादधर्मश्चरितो गरीयां-
स्ततो ध्रुवं नास्ति कृतं च साधु ॥ ५.४८.९३ ॥
వారు మనతో పోరాడుతూ, మహేంద్రుడు ప్రముఖులైన దేవతల సహాయంతో మనలను జయిస్తే, ధర్మం కంటే అధర్మాన్ని ఆచరించడం గొప్పదవుతుంది; అప్పుడు నిశ్చయంగా మంచి కర్మ ఉండదు.
5.48.94
न चेदिदं पौरुषं कर्मबद्धं ।
न चेदस्मान्मन्यतेऽसौ विशिष्टान्।
आशंसेऽहं वासुदेवद्वितीयो ।
दुर्योधनं सानुबन्धं निहन्तुम् ॥ ५.४८.९४ ॥
ఈ పౌరుషం కర్మబద్ధం కాకపోయినా, ఆయన మమ్ములను ఉత్తములుగా భావించకపోయినా, వాసుదేవుని తోడుగా దుర్యోధనుడిని అతని అనుచరులతో సహా సంహరించాలని నేను ఆశిస్తున్నాను.
5.48.95
न चेदिदं कर्म नरेन्द्र वन्ध्यं ।
न चेद्भवेत्सुकृतं निष्फलं वा।
इदं च तच्चाभिसमीक्ष्य नूनं ।
पराजयो धार्तराष्ट्रस्य साधुः ॥ ५.४८.९५ ॥
ఓ నరేంద్రా, ఈ కర్మ వ్యర్థం కాకపోయినా, సుకృతం నిష్ఫలం కాకపోయినా, వీటన్నిటినీ పరిశీలిస్తే ధృతరాష్ట్ర కుమారుల పరాజయమే నిశ్చయంగా సరైనది.
5.48.96
प्रत्यक्षं वः कुरवो यद्ब्रवीमि ।
युद्ध्यमाना धार्तराष्ट्रा न सन्ति।
अन्यत्र युद्धात्कुरवो यदि स्यु-
र्न युद्धे वै शेष इहास्ति कश्चित् ॥ ५.४८.९६ ॥
కురువులారా, నేను చెప్పేది మీ కళ్ల ముందే స్పష్టంగా ఉంది: యుద్ధం చేస్తున్న ధృతరాష్ట్ర కుమారులు మిగలరు. యుద్ధానికి దూరంగా కురువులు ఉన్నా కూడా, యుద్ధంలో ఇక్కడ ఎవరూ శేషించరు.
5.48.97
हत्वा त्वहं धार्तराष्ट्रान्सकर्णा-
न्राज्यं कुरूणामवजेता समग्रम्।
यद्वः कार्यं तत्कुरुध्वं यथास्व-
मिष्टान्दरानात्मभोगान्भजध्वम् ॥ ५.४८.९७ ॥
కర్ణునితో సహా ధృతరాష్ట్ర కుమారులను చంపి, కురువుల సమస్త రాజ్యాన్ని నేను జయిస్తాను. కాబట్టి మీ కర్తవ్యం చేయండి; ఎవరికి వారు ఇష్టమైన భార్యలను, తమ భోగాలను అనుభవించండి.
5.48.98
अप्येवं नो ब्राह्मणाः सन्ति वृद्धा ।
बहुश्रुताः शीलवन्तः कुलीनाः।
सांवत्सरा ज्योतिषि चाभियुक्ता ।
नक्षत्रयोगेषु च निश्चयज्ञाः ॥ ५.४८.९८ ॥
మా వద్ద కూడా వృద్ధులైన బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు; వారు బహుశ్రుతులు, శీలవంతులు, కులీనులు; సంవత్సర గణనం తెలిసినవారు, జ్యోతిషంలో నిపుణులు, నక్షత్ర యోగాల నిశ్చయ జ్ఞానం కలవారు.
5.48.99
उच्चावचं दैवयुक्तं रहस्यं ।
दिव्याः प्रश्ना मृगचक्रा मुहूर्ताः ।
क्षयं महान्तं कुरुसृञ्जयानां ।
निवेदयन्ते पाण्डवानां जयं च ॥ ५.४८.९९ ॥
నానా విధమైన, దైవయుక్తమైన రహస్య సంకేతాలు, దివ్య ప్రశ్నలు, మృగచక్రాలు, ముహూర్తాలు కురువులు మరియు సృంజయుల మహా వినాశనాన్ని, పాండవుల విజయాన్ని ప్రకటిస్తున్నాయి.
5.48.100
यथा हि नो मन्यतेऽजातशत्रुः ।
संसिद्धार्थो द्विपतां निग्रहाय।
जनार्दनश्चाप्यपरोक्षविद्यो ।
न संशयं पश्यति वृष्णिसिंहः ॥ ५.४८.१०० ॥
మనం భావిస్తున్నట్లే, అజాతశత్రువు (యుధిష్ఠిరుడు) తన ప్రయోజనాలు సిద్ధించినవాడై శత్రువులను అణచడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు; ప్రత్యక్ష జ్ఞానం కలిగిన జనార్దనుడు, వృష్ణి సింహుడు ఏ సందేహమూ చూడడం లేదు.
5.48.101
अहं तथैनं खलु भाविरूपं ।
पश्यामि बुद्धया स्वयमप्रमत्तः।
दृष्टिश्च मे न व्यथते पुराणी ।
संयुध्यमाना धार्तराष्ट्रा न सन्ति ॥ ५.४८.१०१ ॥
నేనూ అలాగే, అప్రమత్తుడనై నా బుద్ధితో దీని భవిష్యద్రూపాన్ని చూస్తున్నాను; నా పాత దృష్టి చలించదు: పోరాడుతున్న ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు ఉండరు.
5.48.102
अनालब्धं जृम्भति गाण्डिवं धनु-
रनाहता कम्पति मे धनुर्ज्या।
बाणाश्च मे तूणमुखाद्विसृत्य ।
मुहुर्मुहुर्गन्तुमुशन्ति चैव ॥ ५.४८.१०२ ॥
ముట్టకుండానే గాండీవ ధనువు ఆవులిస్తోంది; కొట్టకుండానే నా ధనుస్సు నారి వణుకుతోంది; నా బాణాలు అంబులపొది నోటి నుండి బయటకు వచ్చి మళ్లీ మళ్లీ వెళ్లాలని కోరుకుంటున్నాయి.
5.48.103
खङ्गः कोशान्निःसरति प्रसन्नो ।
हित्वेव जीर्णासुरगस्त्वचं स्वाम्।
ध्वजे वाचो रौद्ररूपा भवन्ति ।
कदा रथो योक्ष्यते ते किरीटिन् ॥ ५.४८.१०३ ॥
ఒరనుండి ఖడ్గం ప్రకాశవంతంగా బయటకు వస్తోంది; పాత పామువంటి తన తొక్కను వదిలినట్లు. ధ్వజంపై భయంకర రూపంలో వాణులు కలుగుతున్నాయి. కిరీటీ, నీ రథం ఎప్పుడు కట్టబడుతుంది?
5.48.104
गोमायुसङ्घाश्च नदन्ति रात्रौ ।
रक्षांस्यथो निष्पतन्त्यन्तरिक्षात्।
मृगाः श्रृगालाः शितिकण्ठाश्च काका ।
गृध्रा बकाश्चैव तरक्षवश्च ॥ ५.४८.१०४ ॥
రాత్రివేళ నక్కల గుంపులు అరుస్తాయి; ఆపై ఆకాశం నుండి రాక్షసులు దిగుతారు. జింకలు, నక్కలు, నీలకంఠ పక్షులు, కాకులు, రాబందులు, కొంగలు, తోడేళ్లు కూడా.
5.48.105
सुवर्णपत्राश्च पतन्ति पञ्चा-
दृष्ट्वा रथं श्वेतहयप्रयुक्तम् ।
अहं ह्येकः पार्थिवान्सर्वयोधान् ।
शरान्वर्पन्मृत्युलोकं नयेयम् ॥ ५.४८.१०५ ॥
బంగారు రెక్కల బాణాలు ఐదు వైపుల నుండి పడుతున్నాయి. తెల్ల గుర్రాలు కట్టిన రథాన్ని చూసి, నేనొక్కడినే రాజులను, సకల యోధులను బాణవర్షంతో మృత్యులోకానికి పంపుతాను.
5.48.106
समादेदानः पृथगस्त्रमार्गा-
न्यथाप्रिरिद्धो गहनं निदाघे।
स्थूणाकर्णं पाशुपतं महास्त्रं ।
ब्राह्मं चास्त्रं यच्च शक्रोऽप्यदान्मे ॥ ५.४८.१०६ ॥
వేసవిలో మండే అగ్ని దట్టమైన అడవిని దహించినట్లు, అతడు వివిధ అస్త్రాల మార్గాలను గురిపెట్టాడు. స్థూణాకర్ణం, పాశుపతం, మహాస్త్రం, బ్రాహ్మాస్త్రం, ఇంద్రుడు నాకు ఇచ్చిన అస్త్రమూ.
5.48.107
वधे धृतो वेगवतः प्रमुञ्च-
न्नाहं प्रजाः किञ्चिदिहावशिष्ये ।
शान्तिं लप्स्ये परमो ह्येप भावः ।
स्थिरो मम ब्रूहि गावल्गणे तान् ॥ ५.४८.१०७ ॥
వేగవంతుడిని చంపడంలో స్థిరంగా నిలిచి బాణాలు వదులుతూ, ఈ లోకంలో ప్రజలలో ఎవరినీ మిగల్చను. నాకు శాంతి లభిస్తుంది; ఇదే నా పరమ సంకల్పం. గావల్గణా, నా స్థిర నిశ్చయాన్ని వారికి చెప్పు.
5.48.108
ये वैजय्याः समरे सूत लब्ध्वा ।
देवानपीन्द्रग्रमुखान्समेतात्।
तैर्मन्मते कलहं संप्रसह्य ।
स धार्तराष्ट्रः पश्यत मोहमस्य ॥ ५.४८.१०८ ॥
ఓ సూతా, యుద్ధంలో విజయం పొందినవారు, ఇంద్రుడు ముందున్న దేవతలతో కలిసినవారిని కూడా — వారు ఆ కలహాన్ని బలవంతంగా కోరుకుంటారు. అతడు ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు; ఈ అతని మోహాన్ని చూడు.
5.48.109
वृद्धो भीष्मः शान्तनवः कृपश्च ।
द्रोणः सपुत्रो विदुरश्च धीमान्।
एते सर्वे यद्वदन्ते तदस्तु ।
आयुष्मन्तः कुरवः सन्तु सर्वे ॥ ५.४८.१०९ ॥
వృద్ధుడైన భీష్ముడు, శంతనుని కుమారుడు, కృపుడు, కుమారునితో కూడిన ద్రోణుడు, బుద్ధిమంతుడైన విదురుడు — వీరందరూ ఏమి చెబుతారో అదే జరుగుగాక. కురువంశీయులందరూ దీర్ఘాయుష్మంతులుగా ఉండుగాక.