ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 5.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.48.1
पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये ।
किमब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः।
धनञ्जयस्तात युधां प्रेणता ।
दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा ॥ ५.४८.१ ॥
ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି। ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୀନସତ୍ତ୍ୱ ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) କଣ କଥା କହିଲେ? ହେ ତାତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଛେଦନ କରୁଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା କଣ କହିଲେ?
5.48.2
दुर्योधनो वाचमिमां श्रृणोतु ।
यदब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानः।
युधिष्ठिरस्यानुमते महात्मा ।
धनञ्जयः श्रृण्वतः केशवस्य ॥ ५.४८.२ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏହି ବାଣୀ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, କେଶବ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ, ମହାତ୍ମା ଧନଞ୍ଜୟ ଯାହା କହିଥିଲେ ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।
5.48.3
अवित्रस्तो बाहुवीर्यं विजान-
न्नुपह्वरे वासुदेवस्य धीरः।
अवोचन्मां योत्स्यमानः किरीटी ।
मध्ये ब्रूया धार्तराष्ट्रं कुरूणाम् ॥ ५.४८.३ ॥
ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମୀପରେ ନିଜ ବାହୁବଳ ଜାଣି ନିର୍ଭୟ ଓ ଧୀର କିରୀଟୀ (ଅର୍ଜୁନ) ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ: କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହା କହିବ।
5.48.4
संश्रृण्वतस्तस्य दुर्भाषिणो वै ।
दुरात्मनः सूतपुत्रस्य सूत।
यो योद्धुमाशंसति मां सदैव ।
मन्दप्रज्ञः कालपक्वोऽतिमूढः ॥ ५.४८.४ ॥
ସେହି ଦୁର୍ଭାଷୀ, ଦୁରାତ୍ମା ସୂତପୁତ୍ର (କର୍ଣ୍ଣ)ଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ—ଯିଏ ସର୍ବଦା ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ—ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, କାଳପକ୍ୱ ଓ ଅତି ମୂଢ଼।
5.48.5
ये वै राजानः पाण्डवायोधनाय ।
समानीताः श्रृण्वतां चापि तेषाम् ।
यथा समग्रं वचनं मयोक्तं ।
सहामात्यं श्रावयेथा नृपं तत ॥ ५.४८.५ ॥
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ନିମନ୍ତେ ସମବେତ ରାଜାମାନେ, ସେମାନେ ଶୁଣୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଛି, ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବ।
5.48.6
यथा नूनं देवराजस्य देवाः ।
शुश्रूषन्ते वज्रहस्तस्य सर्वे।
तथाऽश्रृण्वन्पाण्डवाः सृञ्जयाश्च ।
किरीटिना वाचमुक्तां समर्थाम् ॥ ५.४८.६ ॥
ଦେବତାମାନେ ବଜ୍ରହସ୍ତ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଯେପରି ସକଳେ ସେବାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେପରି ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ କିରୀଟୀଙ୍କ କଥିତ ଯୋଗ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣିଲେ।
5.48.7
इत्यब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानो ।
गाण्डीवधन्वा लोहितपद्मनेत्रः।
न चेद्राज्यं मुञ्चति धार्तराष्ट्रो ।
यधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः ॥ ५.४८.७ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅର୍ଜୁନ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ରକ୍ତପଦ୍ମ ସମ ନୟନରେ ଏହିପରି କହିଲେ: ଯଦି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଜମୀଢ଼ବଂଶୀୟ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
5.48.8
अस्ति नूनं कर्म कृतं पुरस्ता-
दनिर्विष्टं पापकं धार्तराष्ट्रैः।
येषां युद्धं भीमसेनार्जुनाभ्यां ।
तथाश्विभ्यां वासुदेवेन चैव ॥ ५.४८.८ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପୂର୍ବେ ଏପରି ପାପକର୍ମ କରିଛନ୍ତି ଯାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୋଇନାହିଁ; ତେଣୁ ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହ ସେମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେବ।
5.48.9
शैनयेन ध्रुवमात्तायुधेन ।
धृष्टद्युम्नेनाथ शिखण्डिना च।
युधिष्ठिरेणेन्द्रकल्पेन चैव ।
योऽपध्यानान्निर्दहेद्गां दिवं च ॥ ५.४८.९ ॥
ଶୈନେୟ (ସାତ୍ୟକି), ଆୟୁଧ ଧରିଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ (ସେମାନେ ବଧ ହେବେ); ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଦହନ କରିପାରନ୍ତି।
5.48.10
तैश्चेद्योद्धुं मन्यते धार्तराष्ट्रो ।
निर्वृत्तोऽर्थः सकलः पाण्डवानाम्।
मा तत्कार्षीः पाण्डवस्यार्थहेतो-
रुपैहि युद्धं यदि मन्यसे त्वम् ॥ ५.४८.१० ॥
ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଭାବନ୍ତି, ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ସିଦ୍ଧ ହୋଇସାରିଛି। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କର ନାହିଁ; ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ତୁମର ମନକୁ ଲାଗେ ତେବେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସ।
5.48.11
यां तां वने दुःखशय्यामवात्सी-
त्प्रव्राजितः पाण्डवो धर्मचारी।
आप्नोतु तां दुःखतरामनर्था-
मन्त्यां शय्यां धार्तराष्ट्रः पराशुः ॥ ५.४८.११ ॥
ଧର୍ମାଚାରୀ ପାଣ୍ଡବ ବନରେ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ ଯେଉଁ ଦୁଃଖଶଯ୍ୟାରେ ରହିଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ ଅନର୍ଥର ଶେଷ ଶଯ୍ୟା ପାଉ; ସେ ମରି ପଡ଼ି ରହୁ।
5.48.12
ह्रिया ज्ञानेन तपसा दमेन ।
शौर्येणाथो धर्मगुप्त्या धनेन।
अन्यायवृत्तिः कुरु पाण्डवे या-
नध्यातिष्ठद्धार्तराष्ट्रो दुरात्मा ॥ ५.४८.१२ ॥
ଲଜ୍ଜା, ଜ୍ଞାନ, ତପ, ଦମ, ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମରକ୍ଷା ଏବଂ ଧନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—କୁରୁବଂଶୀୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଦୁରାତ୍ମା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଅନୁସରଣ କରିନଥିଲେ।
5.48.13
मायोपधं प्रतिधानार्जवाभ्यां ।
तपोदमाभ्यां धर्मगुप्त्या बलेन।
सत्यं ब्रुवन्प्रतिपन्नो नृपो न-
स्तितिक्षमाणः क्लिश्यमानोऽतिवेलम् ॥ ५.४८.१३ ॥
ମାୟା-ଛଳ, ପ୍ରତିକାର ଏବଂ ସରଳତା, ତପ ଏବଂ ଦମ, ଧର୍ମରକ୍ଷା ଏବଂ ବଳ—ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ରାଜା (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ସହି ସହି ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଳେଶ ପାଉଥିଲେ।
5.48.14
यदा ज्येष्ठः पाण्डवः संशितात्मा ।
क्रोधं यत्तं वर्षपूगान्सुघोरम्।
अवस्त्रष्टा कुरुपूद्वृत्तचेता-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१४ ॥
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବ, ସଂଯତ ମନ ଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଦବାଇ ରଖିଥିବା ଭୀଷଣ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିବେ, ସେତେବେଳେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରୌଢ଼ବୁଦ୍ଧି ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଅନୁତାପ କରିବେ।
5.48.15
कृष्णवर्त्मेव ज्वलितः समिद्धो ।
यथा दहेत्कक्षमग्निर्निदाघे।
एवं दग्धा धार्तराष्ट्रस्य सेनां ।
युधिष्ठिरः क्रोधदीप्तोन्ववेक्ष्य ॥ ५.४८.१५ ॥
କୃଷ୍ଣବର୍ତ୍ମା ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠି, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ବନଖଣ୍ଡ ପୋଡ଼େ, ସେହିପରି କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବେ।
5.48.16
यदा द्रष्टा भीमसेनं रथस्यं ।
गदाहस्तं क्रोधविषं वमन्तम्।
अमर्षणं पाण्डवं भीमवेगं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१६ ॥
ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ, ହାତରେ ଗଦା ଧରି, କ୍ରୋଧବିଷ ଉଦ୍ଗୀରଣ କରୁଥିବା, ଅସହିଷ୍ଣୁ, ଭୀଷଣ ବେଗ ଥିବା ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଯେବେ ଦେଖିବେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବେ।
5.48.17
सेनागगं दंशितं भीमसेनं ।
सुलक्षणं वीरहणं परेषाम्।
घ्नन्तं चमूमन्तकसन्निकाशं ।
तदा स्मर्ता वचनस्यातिमानी ॥ ५.४८.१७ ॥
ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ, ଯମ ସଦୃଶ ସେନାକୁ ମାରୁଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ଅତିମାନୀ ସେ ନିଜ ବଚନ ସ୍ମରଣ କରିବେ।
5.48.18
यदा द्रष्टा भीमसेनेन नागा-
न्निपातितान्गिरिकूटप्रकाशान्।
किम्भैरिवासृग्वमतो भिन्नकुम्भां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१८ ॥
ପର୍ବତଶିଖର ପରି ଝଳମଳ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଭୀମସେନ ପକାଇବା ବେଳେ, ଭଗ୍ନ କୁମ୍ଭରୁ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.19
महासिंहो गा इव संप्रविश्य ।
गदापाणिर्धार्तराष्ट्रानुपेत्य।
यदा भीमो भीमरूपो निहन्ता ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.१९ ॥
ଯେପରି ମହାସିଂହ ଗାଈ ପଲ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେହିପରି ଗଦା ହାତରେ ଧରି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଭୀମ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସଂହାର କରିବା ବେଳେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.20
महाभये वीतभयः कृतास्त्रः ।
समागमे शत्रुबलावमर्दी।
सकृद्रथेनाप्रतिमान्रथौघा-
न्पदातिसङ्घान्गदयाभिनिघ्नन् ॥ ५.४८.२० ॥
ମହାଭୟରେ ଭୟରହିତ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଶତ୍ରୁବଳ ମର୍ଦ୍ଦନକାରୀ ସେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୋଟିଏ ରଥରେ ଅତୁଳନୀୟ ରଥସମୂହ ଓ ପଦାତିକ ଦଳକୁ ଗଦାରେ ଆଘାତ କରି ପକାଉ।
5.48.21
सैन्याननेकांस्तरसा विगृह्ण-
न्यदा छेत्ता धार्तराष्ट्रस्य सैन्यम्।
छिन्दन्वनं परशुनेव शूर-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२१ ॥
ବୀର ଭୀମ ଅନେକ ସେନାକୁ ବେଗରେ ଘେରି, କୁରାଢ଼ିରେ ବନ କାଟିବା ଭଳି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସୈନ୍ୟକୁ କାଟିବା ବେଳେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.22
तृणप्रायं ज्वलनेनेव दग्धं ।
ग्रामं यथा धार्तराष्ट्रान्समीक्ष्य।
पक्वं सस्यं वैद्युतेनेव दग्धं ।
परासिक्तं विपुलं स्वं बलौघम् ॥ ५.४८.२२ ॥
ଅଗ୍ନିରେ ତୃଣ ପରି ଦଗ୍ଧ ଗ୍ରାମ ପରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି; ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଦଗ୍ଧ ପାଚିଲା ଶସ୍ୟ ପରି, ନିଜର ବିଶାଳ ସେନା-ପ୍ରବାହ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଲା।
5.48.23
हतप्रवीरं विमुखं भयार्तं ।
पराङ्मुखं प्रायशोऽनष्टयोधम्।
शस्त्रार्चिषा भिमसेनेन दग्धं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्त्सत् ॥ ५.४८.२३ ॥
ବୀରମାନେ ହତ, ମୁଖ ଫେରାଇ, ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ, ପଛକୁ ଫେରିଲେ, ଅଧିକାଂଶ ଯୋଦ୍ଧା ଅନଷ୍ଟ ଥିବା ସେନାକୁ ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ୱାଳାରେ ଭୀମସେନ ଦଗ୍ଧ କଲେ; ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ।
5.48.24
उपासङ्गानाचरेद्दक्षिणेन ।
वराङ्गानां नकुलश्चित्रयोधी।
यदा रथाग्र्यो रथिनः प्रचेता ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२४ ॥
ନକୁଳ, ଚିତ୍ର ଯୋଦ୍ଧା, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ, ସତର୍କ ହୋଇ, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ତୂଣୀର ସହିତ ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଗଲାବେଳେ; ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ।
5.48.25
सुखोचितो दुःखशय्यां वनेषु ।
दीर्घं कालं नकुलो यामशेत।
आशीविषः क्रुद्ध इवोद्वमन्विषं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२५ ॥
ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନକୁଳ ବନରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଃଖଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କଲେ; କ୍ରୁଦ୍ଧ ସର୍ପ ପରି ବିଷ ଉଦ୍ଗୀରଣ କରି; ତେବେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲେ।
5.48.26
त्यक्तात्मानः पार्थिवायोधनाय ।
समादिष्टा धर्मराजेन सूत।
रथैः शुभ्रैः सैन्यमभिद्रवन्तो ।
दृष्ट्वा पश्चात्तप्स्यते धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.२६ ॥
ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ସୈନ୍ୟ ଉପରେ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ସୂତ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରେ ଅନୁତାପ କରିବେ।
5.48.27
शिशून्कृतास्त्रानशिशुप्रकाशान् ।
यदा द्रष्टा कौरवः पञ्च शूरान्।
त्यक्त्वा प्राणान्कौरवानाद्रवन्त-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२७ ॥
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ପିଲାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ପିଲା ନ ଥିବା ସେହି ପାଞ୍ଚ ଶୂର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି କୌରବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବେ।
5.48.28
यथा शक्रो दानवनाशनार्थं ।
सुवर्णतारं रथमुत्तमाश्वैः।
दान्तैर्युक्तं सहदेवोऽधिरूढः ।
शिरांसि राज्ञां क्षेप्स्यते मार्गणौघैः ॥ ५.४८.२८ ॥
ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାରକାରେ ସଜ୍ଜିତ, ଉତ୍ତମ, ବଶୀଭୂତ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଆରୂଢ଼ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି ସହଦେବ ସେହି ରଥରେ ଚଢ଼ି ବାଣର ଧାରାରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ମସ୍ତକ ପକାଇବେ।
5.48.29
महाभये संप्रवृत्ते रथस्थं ।
विवर्तमानं समरे कृतास्त्रम्।
सर्वा दिशः सपतन्तं समीक्ष्य ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.२९ ॥
ମହାଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୂରୁଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଝପଟ ମାରୁଥିବା ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବେ।
5.48.30
ह्रीनिषेवो निपुणः सत्यवादी ।
महाबलः सर्वधर्मोपपन्नः।
गान्धारिमार्छंस्तुमुले क्षिप्रकारी ।
क्षेप्ता जनान्सहदेवस्तरस्वी ॥ ५.४८.३० ॥
ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ନିପୁଣ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ମହାବଳ, ସର୍ବଧର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ସହଦେବ ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଏଁ; ଶୀଘ୍ରକାରୀ ଓ ବେଗବାନ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗି ପକାଏ।
5.48.31
यदा द्रष्टा द्रौपदेयान्महेषून् ।
शूरान्कृतास्त्रान्रथयुद्धकोविदान्।
आशीविषान्घोरविषानिवायत-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३१ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ—ମହାଧନୁର୍ଧର, ଶୂର, ଅସ୍ତ୍ରନିପୁଣ, ରଥଯୁଦ୍ଧ ବିଶାରଦ, ଘୋର ବିଷର ସର୍ପ ପରି ଆଗେଇ ଆସୁଥିବା ବୀରମାନଙ୍କୁ—ଦେଖିଲେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.32
यदाभिमन्युः परवीरघाती ।
शरैः परान्मेघ इवाभिवर्षन्।
विगाहिता कृष्णसमः कृतास्त्र-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३२ ॥
ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ ଅଭିମନ୍ୟୁ ମେଘ ପରି ଶରବର୍ଷଣ କରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉପରେ ଝାସ ଦେବେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମାନ ଅସ୍ତ୍ରନିପୁଣ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ—ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.33
यदा द्रष्टा बालमबालवीर्यं ।
द्विषच्चमूं मृत्युमिवोत्पतन्तम्।
सौभद्रमिन्द्रप्रतिमं कृतास्त्रं ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३३ ॥
ବାଳକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହାର ବୀର୍ଯ୍ୟ ବାଳସୁଲଭ ନୁହେଁ—ଶତ୍ରୁସେନା ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଝାସ ଦେଉଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ଅସ୍ତ୍ରନିପୁଣ ସୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.34
प्रभद्रकाः शीघ्रतरा युवानो ।
विशारदाः सिंहसमानवीर्याः।
यदा क्षेप्तारो धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३४ ॥
ଶୀଘ୍ରଗାମୀ, ନିପୁଣ, ସିଂହସମ ବୀର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭଦ୍ରକ ଯୁବକମାନେ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.35
वृद्धौ विराटद्रुपदौ महारथौ ।
पथक्कमूभ्यामभिवर्तमानौ।
यदा द्रष्टारौ धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३५ ॥
ବୃଦ୍ଧ ମହାରଥୀ ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ ଦୁଇ ପୃଥକ ଦଳ ସହିତ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସୈନ୍ୟକୁ ଦେଖିବେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.36
यदा कृतास्त्रो द्रुपदः प्रचिन्वन् ।
शिरांसि यूनां समरे रथस्थः।
क्रूद्धः शरैश्छेत्स्यति चापमुक्तै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३६ ॥
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଦ୍ରୁପଦ ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁବକମାନଙ୍କ ମସ୍ତକ ସଂଗ୍ରହ କରି କ୍ରୋଧରେ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ବାଣରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଦନ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.37
यदा विराटः परवीरघाती ।
रथान्तरे शत्रुचमूं प्रवेष्टा।
मात्स्यैः सार्धमनृशंसरूपै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३७ ॥
ଶତ୍ରୁ ବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ ବିରାଟ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ରଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.38
ज्येष्ठं मात्स्यमनृसंसार्यरूपं ।
विराटपुत्रं रथिनं पुरस्तात्।
यदा द्रष्टा दंशतिं पाण्डवार्थे ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.३८ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ କବଚଧାରୀ, କୋମଳ ରୂପବାନ୍ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମତ୍ସ୍ୟ ବିରାଟପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରଥରେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖିବା ବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେବ।
5.48.39
रणे हते कौरवाणां प्रवीरे ।
शिखण्डिना शन्तनोर्वै तनूजे।
न जातु नः शत्रवो धारयेयु-
रशंशयं सत्यमेतद्ब्रवीति ॥ ५.४८.३९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ କୌରବଙ୍କ ବୀର ଶାନ୍ତନୁ ପୁତ୍ର ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେ କଦାପି ଟିକି ପାରିବେ ନାହିଁ — ଏହା ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ବୋଲି ସେ କହୁଛି।
5.48.40
यदा शिखण्डी रथिनः प्रचिन्वन् ।
भीष्मं रथेनाभियाता वरूथी।
दिव्यैर्हयैरवमृद्गन् रथौघां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४० ॥
ଶିଖଣ୍ଡୀ ରଥୀମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି, କବଚ ପରିଧାନ କରି ନିଜ ରଥରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁ, ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ାରେ ରଥସମୂହ ମର୍ଦ୍ଦନ କରିବା ବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେବ।
5.48.41
यदा द्रष्टा सृञ्जयानामनीके ।
धृष्टद्नुम्नं प्रमुखे रोचमानम्।
अस्त्रं यस्मै गुह्यमुवाच धीमा-
न्द्रोणस्तदा तप्स्यति धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.४१ ॥
ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ଭାଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିବା ବେଳେ — ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦ୍ରୋଣ ଗୁପ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଥିଲେ — ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର ସନ୍ତପ୍ତ ହେବ।
5.48.42
यदा स सेनापतिरप्रमेयः ।
परामृद्गन्निषुभिर्धार्तराष्ट्रान्।
द्रोणं रणे शत्रुसहोभियाता ।
तदा युद्धं धार्ताराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४२ ॥
ସେହି ଅପ୍ରମେୟ ସେନାପତି, ବାଣରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦଳି, ରଣରେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.43
ह्रीमान्मनीपी बलवान्मनस्वी ।
स लक्ष्मीवान्सोमकानां प्रबर्हः ।
न जातु तं शत्रवोऽन्ये सहेर-
न्योपां स स्यादग्रणीर्वृष्णिसिंहः ॥ ५.४८.४३ ॥
ସେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବଳବାନ ଏବଂ ଉଦାରମନା; ସେ ସୋମକମାନଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର। ଶତ୍ରୁମାନେ ତାକୁ କେବେ ସହି ପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅଗ୍ରଣୀ ହେବ, ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କର ସିଂହ।
5.48.44
इदं च ब्रूया मा वृणीष्वेति लोके ।
युद्धेऽद्वितीयं सचिवं रथस्थम्।
शिनेर्नप्तारं प्रवृणीम सात्यकिं ।
महाबलं वीतभयं कृतास्त्रम् ॥ ५.४८.४४ ॥
ଜଗତରେ ଏହିପରି କୁହାଯିବା ଉଚିତ: 'ନା, ବାଛନ୍ତୁ ନାହିଁ।' ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ବିତୀୟ, ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ଶିନିଙ୍କ ନାତି ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଆମେ ସଚିବ ରୂପେ ବାଛୁ; ସେ ମହାବଳୀ, ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ।
5.48.45
महोरस्को दीर्घबाहुः प्रमाथी ।
युद्धेऽद्वितीयः परमास्त्रवेदी।
शिनेर्नप्ता तालमात्रायधोऽयं ।
महारथो वीतभयः कृतास्त्रः ॥ ५.४८.४५ ॥
ବିଶାଳ ଛାତି ଓ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମନ୍ଥନକାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ବିତୀୟ, ପରମ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାତା, ଶିନିଙ୍କ ନାତି; ତାଳଗଛ ପରି ଦୀର୍ଘ ଅସ୍ତ୍ର ଯାହାର। ଏହି ମହାରଥୀ ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ।
5.48.46
यदा शिनीनामधिपो मयोक्तः ।
शरैः परान्मेघ इव प्रवर्षन्।
प्रच्छादयिष्यत्यरिहा योधमुख्यां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.४६ ॥
ମୁଁ କହିଥିବା ଶିନିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ମେଘ ପରି ବାଣବର୍ଷଣ କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିବେ, ଶତ୍ରୁହନ୍ତା ପ୍ରଧାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିବେ; ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବେ।
5.48.47
यदा धृतिं कुरुते योत्स्यमानः ।
स दीर्घबाहुर्दृढधन्वा महात्मा ।
सिंहस्येव गन्धमाघ्राय गावः ।
संचेष्टन्ते शत्रवोऽस्माद्रणाग्रे ॥ ५.४८.४७ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସେହି ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଦୃଢ଼ଧନୁ ମହାତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତି, ସିଂହର ଗନ୍ଧ ପାଇ ଗାଈମାନେ ଯେପରି କମ୍ପନ୍ତି, ସେପରି ରଣାଗ୍ରରେ ତାଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି।
5.48.48
स दीर्घबाहुर्दृढधन्वा महात्मा ।
भिन्द्याद्गिरीन्संहरेत्सर्वलोकान्।
अस्त्रे कृती निपुणः क्षिप्रहस्तो ।
दिवि स्थितः सूर्य इवाभिभाति ॥ ५.४८.४८ ॥
ସେହି ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଦୃଢ଼ଧନୁ ମହାତ୍ମା ପର୍ବତ ଭାଙ୍ଗି ପାରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସଂହାର କରିପାରନ୍ତି; ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, କୁଶଳୀ, କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତ ସେ ଆକାଶରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତି ପାନ୍ତି।
5.48.49
चित्रः सूक्ष्मः सुकृतो यादवस्य ।
अस्त्रे योगो वृष्णिसिंहस्य भूयान्।
यथाविधं योगमाहुः प्रशस्तं ।
सर्वैर्गुणैः सात्यकिस्तैरुपेतः ॥ ५.४८.४९ ॥
ଯାଦବଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଯୋଗ ଅଦ୍ଭୁତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ; ବୃଷ୍ଣିସିଂହଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଯୋଗ ଅତ୍ୟଧିକ। ବିଧି ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ସେହି ଯୋଗରେ ସାତ୍ୟକି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।
5.48.50
हिरण्मयं श्वेतहयैश्चतुर्भि-
र्यदा युक्तं स्यन्दनं माधवस्य।
द्रष्टा युद्धे सात्यकेर्धार्तराष्ट्र-
स्तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्दः ॥ ५.४८.५० ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସାତ୍ୟକି ସହିତ ମାଧବଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଚାରି ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଅସଂଯମୀ ସେହି ମୂର୍ଖ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହେବ।
5.48.51
यदा रथं हेममणिप्रकाशं ।
श्वेताश्वयुक्तं वानरकेतुमुग्रम्।
दृष्ट्वा ममाप्यास्थितं केशवेन ।
तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्दः ॥ ५.४८.५१ ॥
ସୁନା ଓ ମଣି ପରି ଝଳମଳ, ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା, ବାନରଧ୍ୱଜର ଭୟଙ୍କର ରଥ, ଯାହାରେ ମୋ ସହିତ କେଶବ ଆରୂଢ଼ ଅଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖି ଅସଂଯମୀ ସେହି ମୂର୍ଖ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହେବ।
5.48.52
यदा मौर्व्यास्तलनिष्पेपमुग्रं ।
महाशब्दं वज्रनिष्पेपतुल्यम्।
विद्यूयमानस्य महारणे मया ।
स गाण्डिवस्य श्रोष्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.५२ ॥
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ବିଜୁଳି ପରି ଘୂରୁଥିବା ବେଳେ, ଧନୁ ଦଉଡ଼ିର ଓ ହାତ ଚାପଡ଼ର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ବଜ୍ରଗର୍ଜନ ପରି ମହାନାଦ — ସେହି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଗାଣ୍ଡୀବର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବ।
5.48.53
तदा मूढो धृतराष्ट्रस्य पुत्र-
स्तप्ता युद्धे दुर्मतिर्दुःसहायः।
दृष्ट्वा सैन्यं बाणवर्षान्धकारे ।
प्रभज्यन्तं गोकुलवद्रणाग्रे ॥ ५.४८.५३ ॥
ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମୂର୍ଖ ପୁତ୍ର, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୁର୍ବଳ ସହାୟକ ଥିବା ସେ, ବାଣବର୍ଷଣର ଅନ୍ଧକାରରେ, ରଣାଗ୍ରରେ ନିଜ ସେନା ଗୋକୁଳର ଗାଈ ପରି ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେବାର ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଗ୍ଧ ହେବ।
5.48.54
बलाहकादुच्चरतः सुभीमा-
न्विद्युत्स्फुलिङ्गानिव घोररूपान्।
सहस्रघ्नान्द्विषतां सङ्गरेषु ।
अस्थिच्छिदो मर्मभिदः सुपुङ्खान् ॥ ५.४८.५४ ॥
ମେଘରୁ ଉଠୁଥିବା ଅତି ଭୟଙ୍କର, ବିଜୁଳି ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ପରି ଘୋର ରୂପ ଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହଜାରେ ଲୋକଙ୍କୁ ବଧକାରୀ, ହାଡ଼ ଛେଦକ, ମର୍ମ ଭେଦକ, ସୁନ୍ଦର ପାଖୁଡ଼ାଯୁକ୍ତ (ବାଣସମୂହ)।
5.48.55
यदा द्रष्टा ज्यामुखाद्बाणसङ्घान् ।
गाण्डीवमुक्तानापततः शिताग्रान्।
हयान्गजान्वर्मिणश्चाददानां-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५५ ॥
ଧନୁ ଦଉଡ଼ିର ମୁଖରୁ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛୁଟିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ର ବାଣସମୂହ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବାର, ଏବଂ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ କବଚଧାରୀମାନଙ୍କୁ ଧରୁଥିବାର ଦେଖିଲେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.56
यदा मन्दः परबाणान्विमुक्ता-
न्ममेषुभिर्हियमाणान्प्रतीपम्।
तिर्यग्विध्य च्छिद्यमानान्पृषत्कै-
स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५६ ॥
ମୂର୍ଖ ସେ ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଛଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣମାନଙ୍କୁ ମୋ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ନିଆଯାଉଥିବାର, ଏବଂ ତିର୍ଯ୍ୟକ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ପୃଷତ ବାଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଉଥିବାର ଦେଖିବ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.57
यदा विपाठा मद्भुजविप्रमुक्ता ।
द्विजाः फलानीव महीरुहाग्रात्।
प्रचेतार उत्तमाङ्गानि यूनां ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५७ ॥
ମୋ ବାହୁରୁ ଛଡ଼ାଯାଇଥିବା ଭେଦକ ବାଣମାନେ, ଗଛର ଅଗ୍ରଭାଗରୁ ଫଳ ପରି, ଯୁବକମାନଙ୍କ ମସ୍ତକ ପାଡ଼ିବେ ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.58
यदा द्रष्टा पततः स्यन्दनेभ्यो ।
महागजेभ्योऽश्वगतान्सुयोधनान्।
शरैर्हतान्पातितांश्चैव रङ्गे ।
तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५८ ॥
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ରଥରୁ, ମହାଗଜରୁ ପଡ଼ୁଥିବା, ଅଶ୍ୱାରୂଢ଼ ସୁଯୋଧନର ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ବାଣରେ ହତ ଓ ପାତିତ ରଣଭୂମିରେ ଦେଖିବେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବେ।
5.48.59
असंप्राप्तानस्त्रपथं परस्य ।
यदा द्रष्टा नश्यतो धार्तराष्ट्रान्।
अकुर्वतः कर्म युद्धे समन्ता-
त्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.५९ ॥
ଶତ୍ରୁର ଅସ୍ତ୍ରପଥରେ ନ ପହଞ୍ଚି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସର୍ବତ୍ର କୌଣସି କର୍ମ ନ କରି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦେଖିବେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବେ।
5.48.60
पदातिसङ्घान्रथसङ्घान्समन्ता-
द्व्यात्ताननः काल इवाततेषुः।
प्रणोत्स्यामि ज्वलितैर्बाणवर्षैः ।
शत्रूंस्तदा तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६० ॥
କାଳ ଭଳି ମୁଖ ମେଲି, ବାଣ ଉଦ୍ୟତ କରି ମୁଁ ଜଳନ୍ତ ବାଣବର୍ଷରେ ସର୍ବତ୍ର ପଦାତିସଙ୍ଘ ଓ ରଥସଙ୍ଘକୁ ଅଗ୍ରସର କରିବି; ସେତେବେଳେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ସେହି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.61
सर्वा दिशः संपतता रथेन ।
रजोध्वस्तं गाण्डिवेन प्रकृत्तम्।
यदा द्रष्टा स्वबलं संप्रमूढं ।
तदा पश्चात्तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६१ ॥
ସବୁ ଦିଗକୁ ଝାସି ପଡୁଥିବା ରଥରେ, ଧୂଳିରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଗାଣ୍ଡୀବରେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖିଲେ, ସେତେବେଳେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ପରେ ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.62
कान्दिग्भूतं छिन्नगात्रं विसंज्ञं ।
दुर्योधनो द्रक्ष्यति सर्वसैन्यम्।
हताश्ववीराग्र्यनरेन्द्रनागं ।
पिपासितं श्रान्तपत्रं भयार्तम् ॥ ५.४८.६२ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନା ଦେଖିବେ—ଦିଗହୀନ, ଅଙ୍ଗଛିନ୍ନ, ଅଚେତନ, ଘୋଡ଼ା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର, ରାଜା ଓ ହାତୀ ହତ, ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ, ଶ୍ରାନ୍ତ ଓ ଭୟାର୍ତ୍ତ।
5.48.63
आर्तस्वरं हन्यमानं हतं च ।
विकीर्णकेशास्थिकपालसङ्घम्।
प्रजापतेः कर्म यथार्थनिष्ठितं ।
तदा दृष्ट्वा तप्स्यति मन्दबुद्धिः ॥ ५.४८.६३ ॥
ଆର୍ତ୍ତ ସ୍ୱରରେ ହତ ହେଉଥିବା ଓ ହତ ହୋଇଥିବା, ବିକୀର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ଅସ୍ଥି ଓ ଖୋପଡ଼ିର ରାଶି ଦେଖି—ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କର୍ମ ପ୍ରକୃତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି—ସେତେବେଳେ ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.64
यदा रथे गाण्डिवं वासुदेवं ।
दिव्यं शङ्खं पाञ्चजन्यं हयांश्च।
तूणावक्षय्यौ देवदत्तं च मां च ।
दृष्ट्वा युद्धे धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत् ॥ ५.४८.६४ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥରେ ଗାଣ୍ଡୀବ, ବାସୁଦେବ, ଦିବ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ଦୁଇ ଅକ୍ଷୟ ତୂଣୀର, ଦେବଦତ୍ତ ଏବଂ ମୋତେ ଦେଖି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଅନୁତାପ କରିବ।
5.48.65
उद्वर्तयन्दस्युसङ्घान्समेतान् ।
प्रवर्तयन्युगमन्यद्युगान्ते।
यदा धक्ष्याम्यग्निवत्कौरवेयां-
स्तदा तप्ता धृतराष्ट्रः सपुत्रः ॥ ५.४८.६५ ॥
ଏକତ୍ରିତ ଦସ୍ୟୁ ଦଳକୁ ମୂଳସୁଦ୍ଧା ଉପାଡ଼ି, ଯୁଗାନ୍ତରେ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇ, ଅଗ୍ନି ପରି କୌରବମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରିବି ସେତେବେଳେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସନ୍ତପ୍ତ ହେବ।
5.48.66
सभ्राता वै सहसैन्यः सभृत्यो ।
भ्रष्टैश्वर्यः क्रोधवशोऽल्पचेताः।
दर्पस्यान्ते निहतो वेपमानः ।
पश्चान्मन्दस्तप्स्यति धार्तराष्ट्रः ॥ ५.४८.६६ ॥
ଭାଇ, ସେନା ଓ ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ହରାଇ, କ୍ରୋଧର ବଶ ଓ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ଦର୍ପର ଶେଷରେ ନିହତ ହୋଇ କାମ୍ପି, ପରେ ମନ୍ଦ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଶୋକ କରିବ।
5.48.67
पूर्वाह्णे मां कृतजप्यं कदाचि-
द्विप्रः प्रोवाचोदकान्ते मनोज्ञम्।
कर्तव्यं ते दुष्करं कर्म पार्थ ।
योद्धव्यं कते शत्रुभिः सव्यसाचिन् ॥ ५.४८.६७ ॥
ଥରେ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଜପ ସାରି ଜଳତଟରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ମନୋରମ କଥା କହିଲେ: ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମକୁ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିବାକୁ ହେବ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହେବ, ହେ ସବ୍ୟସାଚୀ।
5.48.68
इन्द्रो वा ते हरिवान्वज्रहस्तः ।
पुरस्ताद्यातु समरेऽरीन्विनिघ्नन्।
सुग्रीवयुक्तेन रथेन वा ते ।
पश्चात्कृष्णो रक्षतु वासुदेवः ॥ ५.४८.६८ ॥
ହରିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ହାତରେ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ତୁମ ଆଗରେ ଯାଆନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ସୁଗ୍ରୀବ ଯୋଡ଼ିଥିବା ରଥରେ ତୁମ ପଛରେ ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
5.48.69
वज्रे चाहं वज्रहस्तान्महेन्द्रा-
दस्मिन्युद्धे वासुदेवं सहायम्।
स मे लब्धो दस्युवधाय कृष्णो ।
मन्ये चेतद्विहितं दैवतेर्मे ॥ ५.४८.६९ ॥
ମୋତେ ବଜ୍ର ମିଳିଛି, ଏବଂ ବଜ୍ରହସ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସହାୟକ ବାସୁଦେବ ମିଳିଛନ୍ତି। ଦସ୍ୟୁବଧ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ମୋତେ ମିଳିଛନ୍ତି; ମୁଁ ମନେ କରେ ଏହା ଦେବତାମାନେ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
5.48.70
अयुद्ध्यमानो मनसापि यस्य ।
जयं कृष्णः पुरुषस्याभिनन्देत्।
एवं सर्वान्स व्यतीयादमित्रान् ।
सेन्द्रान्देवान्मानुषे नास्ति चिन्ता ॥ ५.४८.७० ॥
ଯୁଦ୍ଧ ନ କରି ମଧ୍ୟ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ଯାହାର ବିଜୟକୁ କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦିତ କରନ୍ତି, ସେ ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟର ଚିନ୍ତା ନ ଥାଏ।
5.48.71
स बाहुभ्यां सागरमुत्तितीर्षे-
न्महोदधिं सलिलस्याप्रमेयम्।
तेजस्विनं कृष्णमत्यन्तशूरं ।
युद्धेन यो वासुदेवं जिगीषेत् ॥ ५.४८.७१ ॥
ଯିଏ ନିଜ ବାହୁରେ ଅପାର ଜଳବିଶିଷ୍ଟ ମହାସାଗରକୁ ପାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ତେଜସ୍ବୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୂରବୀର ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
5.48.72
गिरिं य इच्छेत्तु तलेन भेत्तुं ।
शिलोच्चयं श्वेतमतिप्रमाणम्।
तस्यैव पाणिः सनखो विशीर्ये-
न्न चापि किञ्चित्स गिरेस्तु कुर्यात् ॥ ५.४८.७२ ॥
ଯିଏ ତଳହାତରେ ପର୍ବତ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେହି ଧଳା, ଅତି ବିଶାଳ ଶିଳାସ୍ତୂପକୁ — ତାର ହାତ ନଖ ସହିତ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବ; ସେ ପର୍ବତର କିଛି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
5.48.73
अग्निं समिद्धं शमयेद्भुजाभ्यां ।
चन्द्रं च सूर्यं च निवारयेत।
हरेद्देवानाममृतं प्रसह्य ।
युद्धेन यो वासुदेवं जिगीषेत् ॥ ५.४८.७३ ॥
ଯିଏ ନିଜ ବାହୁରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଟକାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଅମୃତ ବଳରେ ହରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ — ଯୁଦ୍ଧରେ ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
5.48.74
यो रुक्मिणीमेकरथेन भोज-
नुत्साद्य राज्ञः समरे प्रसह्य।
उवाह भार्यां यशसा ज्वलन्तीं ।
यस्यां जज्ञे रौक्मिणेयो महात्मा ॥ ५.४८.७४ ॥
ଏକ ରଥରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୋଜ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ବଳରେ ପରାସ୍ତ କରି, ଯଶରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ରୂପେ ନେଇଗଲା; ତାଙ୍କଠାରୁ ମହାତ୍ମା ରୌକ୍ମିଣେୟ ଜନ୍ମିଲେ।
5.48.75
अयं गान्धारांस्तरसा संप्रमथ्य ।
जित्वा पुत्रान्नग्नजितः समग्रान्
बद्धं मुमोच विनदन्तं प्रसह्य ।
सुदर्शनं वै देवतानां ललामम् ॥ ५.४८.७५ ॥
ଏ ବୀର ବଳରେ ଗାନ୍ଧାରମାନଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନଗ୍ନଜିତଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜିତି, ଗର୍ଜୁଥିବା ବନ୍ଧାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏ ସୁଦର୍ଶନ, ଦେବତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର।
5.48.76
अयं कवाटे निजघान पाण्ड्यं ।
तथा कलिङ्गान्दन्तवक्रं ममर्द।
अनेन दग्धा वर्षपूगान्विनाथा ।
वाराणसी नगरी संबभूव ॥ ५.४८.७६ ॥
ଏ ବୀର କବାଟରେ ପାଣ୍ଡ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ସେହିପରି କଳିଙ୍ଗ ଓ ଦନ୍ତବକ୍ରଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏ ଦଗ୍ଧ କରିଥିବା ବାରାଣସୀ ନଗର ବହୁ ବର୍ଷ ରକ୍ଷକହୀନ ରହିଲା।
5.48.77
अयं स्म युद्धे मन्यतेऽन्यैरजेयं ।
तमेकलव्यं नाम निषादराजम्।
वेगेनैव शैलमभिहत्य जम्भः ।
शेते स कृष्णेन हतः परासुः ॥ ५.४८.७७ ॥
ଏ ବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜେୟ ବୋଲି ଭାବିତ ଥିଲେ। ସେ ନିଷାଦମାନଙ୍କ ରାଜା ଏକଲବ୍ୟ। ବେଗରେ ପର୍ବତରେ ଆଘାତ କରିଥିବା ଜମ୍ଭଙ୍କ ପରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
5.48.78
तथोग्रसेनस्य सुतं सुदुष्टं ।
वृष्ण्यन्धकानां मध्यगतं सभास्थम्।
अपातयद्बलदेवद्वितीयो ।
हत्वा ददौ चोग्रसेनाय राज्यम् ॥ ५.४८.७८ ॥
ସେହିପରି, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଭାରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ବଳଦେବଙ୍କ ସହିତ ପଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ।
5.48.79
अयं सौभं योधयामास स्वस्थं ।
विभीषणं मायया साल्वराजम्।
सौभद्वारि प्रत्यगृह्णाच्छतघ्नीं ।
दोर्भ्यां क एनं विषहेत मर्त्यः ॥ ५.४८.७९ ॥
ଏ ବୀର ସୌଭ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମାୟାରେ ସ୍ଥିର ଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶାଲ୍ୱରାଜଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିଲେ। ସୌଭ ଦ୍ୱାରରେ ସେ ଶତଘ୍ନୀକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ପ୍ରତିଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏଙ୍କୁ କେଉଁ ମର୍ତ୍ୟ ସହିପାରିବ?
5.48.80
प्राग्ज्योतिषं नाम बभूव दुर्गं ।
पुरं घोरमसुराणामसह्यम्।
महाबलो नरकस्तत्र भौमो ।
जहारादित्या मणिकुण्डले शुभे ॥ ५.४८.८० ॥
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ନାମକ ଏକ ଦୁର୍ଗ ଥିଲା, ଅସୁରମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଜେୟ ନଗର। ସେଠାରେ ମହାବଳୀ ଭୌମ ନରକ ଅଦିତିଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ହରଣ କଲା।
5.48.81
न तं देवाः सह शक्रेण शेकुः ।
समागता युधि मृत्योरभीताः ।
दृष्ट्वा च तं विक्रमं केशवस्य ।
बलं तथैवास्त्रमवारणीयम् ॥ ५.४८.८१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା, ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ରୋକି ପାରିଲେ ନାହିଁ। କେଶବଙ୍କର ସେହି ପରାକ୍ରମ, ତାଙ୍କ ବଳ ଓ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାହା କରି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
5.48.82
जानन्तोऽस्य प्रकृतिं केशवस्य ।
न्ययोजयन्दस्युवधाय कृष्णम्।
स तत्कर्म प्रतिशुश्राव दुष्कर-
मैश्वर्यवान्सिद्धिषु वासुदेवः ॥ ५.४८.८२ ॥
କେଶବଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସେହି ଦସ୍ୟୁ ବଧ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହିଁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟବାନ ବାସୁଦେବ ସେହି କଠିନ କର୍ମ ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଯାହା ସିଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର।
5.48.83
निर्मोचने षट्सहस्राणि हत्वा ।
संच्छिद्य पाशान्सहसा क्षुरान्तान्।
मुरं हत्वा विनिहत्यौघरक्षो ।
निर्मोचनं चापि जगाम वीरः ॥ ५.४८.८३ ॥
ନିର୍ମୋଚନରେ ଛଅ ହଜାର ଜଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, କ୍ଷୁରାନ୍ତ ବାଣରେ ପାଶ ସହସା କାଟି, ମୁରକୁ ବଧ କରି, ରାକ୍ଷସ ଦଳକୁ ବିନାଶ କରି ସେ ବୀର ନିର୍ମୋଚନକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।
5.48.84
तत्रैव तेनास्य बभूव युद्धं ।
महाबलेनातिबलस्य विष्णोः ।
शेते स कृष्णेन हतः परासु-
र्वातेनेव मथितः कर्णिकारः ॥ ५.४८.८४ ॥
ସେଠାରେ ହିଁ ତାଙ୍କ ସହ ଅତିବଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାବଳୀଙ୍କ ସହ ତାର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ଶୋଇଛି, ବାତ୍ୟାରେ ମଥିତ କର୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷ ପରି।
5.48.85
आहृत्य कृष्णो मणिकुण्डले ते ।
हत्वा च भौमं नरकं मुर च।
श्रिया वृतो यशसा चैव विद्वा-
न्प्रत्याजगामाप्रतिमप्रभावः ॥ ५.४८.८५ ॥
କୃଷ୍ଣ ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ନେଇ ଫେରିଲେ; ଭୌମ ନରକ ଓ ମୁରଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଶ୍ରୀ ଓ ଯଶରେ ଘେରା ହୋଇ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅତୁଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେ ଫେରିଲେ।
5.48.86
अस्मै वराण्यददंस्तत्र देवा ।
दृष्ट्वा भीमं कर्म कृतं रणे तत्।
श्रमश्च ते युध्यमानस्य न स्या-
दाकाशे चाप्सु च ते क्रमः स्यात् ॥ ५.४८.८६ ॥
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ, ରଣରେ ତାଙ୍କର ଭୀଷଣ କର୍ମ ଦେଖି। ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ତୁମକୁ କ୍ଳାନ୍ତି ନ ଆସୁ, ଏବଂ ଆକାଶ ଓ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଗତି ରହୁ।
5.48.87
शस्त्राणि गात्रे न च ते क्रमेर-
न्नित्येव कृष्णश्च ततः कृतार्थः ।
एवं रूपे वासुदेवेऽप्रमेये ।
महाबले गुणसंपत्सदैव ॥ ५.४८.८७ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ତୁମ ଶରୀରକୁ ନ ଛୁଏ, ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ ତେବେ କୃତାର୍ଥ ହେଲେ। ଏପରି ରୂପଧାରୀ, ଅପ୍ରମେୟ, ମହାବଳ ବାସୁଦେବଙ୍କଠାରେ ଗୁଣସମ୍ପତ୍ତି ସଦା ଥାଏ।
5.48.88
तमसह्यं विष्णुमनन्तवीर्य-
माशंसते धार्तराष्ट्रो विजेतुम् ।
सदा ह्येनं तर्कयते दुरात्मा ।
तच्चाप्ययं सहतेऽस्मान्समीक्ष्य ॥ ५.४८.८८ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁରାତ୍ମା ପୁତ୍ର ସେହି ଅସହ୍ୟ, ଅନନ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜିଣିବାର ଆଶା କରେ। ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ସଦା ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଗଣନା କରେ; ଏବଂ ଏ ଆମକୁ ଦେଖି ତାହା ସହନ କରନ୍ତି।
5.48.89
पर्यागतं मम कृष्णस्य चैव ।
यो मन्यते कलहं संप्रसह्य।
शक्यं हर्तुं पाण्डवानां ममत्वं ।
तद्वेदिता संयुगं तत्र गत्वा ॥ ५.४८.८९ ॥
ମୋ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଳହ ସହି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମମତ୍ୱ ହରଣ ହୋଇପାରିବ ବୋଲି ଯେ ଭାବେ, ସେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାଇ ତାହା ଜାଣିବ।
5.48.90
नमस्कृत्वा शान्तनवाय राज्ञे ।
द्रोणायाथो सहपुत्राय चैव।
शारद्वतायाप्रतिद्वन्द्विने च ।
योत्स्याम्यहं राज्यमभीप्समानः ॥ ५.४८.९० ॥
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁତ୍ର ସହିତ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି, ରାଜ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
5.48.91
धर्मेणाप्तं निधनं तस्य मन्ये ।
यो योत्स्यते पाण्डवैर्धर्मचारी ।
मिथ्या ग्लहे निर्जिता वै नृशंसैः ।
संवत्सरान्वै द्वादश राजपुत्राः ॥ ५.४८.९१ ॥
ଧର୍ମାଚାରୀ ହୋଇ ଯିଏ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ, ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହେବ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ। ନିଷ୍ଠୁରମାନେ ମିଥ୍ୟା ପଗଡ଼ରେ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ, ବାର ବର୍ଷ।
5.48.92
वासः कृच्छ्रो विहितश्चाप्यरण्ये ।
दीर्घं कालं चैकमज्ञातवर्षम्।
ते हि कस्माज्जीवतां पाण्डवानां ।
नन्दिष्यन्ते धार्तराष्ट्राः पदस्थाः ॥ ५.४८.९२ ॥
ଅରଣ୍ୟରେ କଠିନ ବାସ ବିହିତ ହୋଇଥିଲା, ଦୀର୍ଘକାଳ, ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ଅଜ୍ଞାତ ରହି। ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜୀବିତ ଥିବା ବେଳେ, ପଦରେ ଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ କରିବେ?
5.48.93
ते चेदस्मान्युध्यमानाञ्जयेयु-
र्देवैर्महेन्द्रप्रमुखैः सहायैः।
धर्मादधर्मश्चरितो गरीयां-
स्ततो ध्रुवं नास्ति कृतं च साधु ॥ ५.४८.९३ ॥
ସେମାନେ ଆମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ମହେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମୁଖ ଦେବତାଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଆମକୁ ଜିତିଲେ, ଧର୍ମ ଅପେକ୍ଷା ଅଧର୍ମର ଆଚରଣ ଅଧିକ ଭାରୀ ହୁଏ; ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ଭଲ କର୍ମ ରହେ ନାହିଁ।
5.48.94
न चेदिदं पौरुषं कर्मबद्धं ।
न चेदस्मान्मन्यतेऽसौ विशिष्टान्।
आशंसेऽहं वासुदेवद्वितीयो ।
दुर्योधनं सानुबन्धं निहन्तुम् ॥ ५.४८.९४ ॥
ଏହି ପୌରୁଷ କର୍ମବଦ୍ଧ ନ ହେଲେ ଓ ସେ ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ ମାନିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସହାୟ କରି ଅନୁଚରଙ୍କ ସହିତ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନକୁ ବଧ କରିବାର ଆଶା ମୁଁ ରଖେ।
5.48.95
न चेदिदं कर्म नरेन्द्र वन्ध्यं ।
न चेद्भवेत्सुकृतं निष्फलं वा।
इदं च तच्चाभिसमीक्ष्य नूनं ।
पराजयो धार्तराष्ट्रस्य साधुः ॥ ५.४८.९५ ॥
ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଏହି କର୍ମ ବନ୍ଧ୍ୟା ନ ହେଉ ଓ ସୁକୃତ ନିଷ୍ଫଳ ନ ହେଉ, ତଥାପି ଏସବୁ ବିଚାର କଲେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ପରାଜୟ ନିଶ୍ଚୟ ଯଥାର୍ଥ।
5.48.96
प्रत्यक्षं वः कुरवो यद्ब्रवीमि ।
युद्ध्यमाना धार्तराष्ट्रा न सन्ति।
अन्यत्र युद्धात्कुरवो यदि स्यु-
र्न युद्धे वै शेष इहास्ति कश्चित् ॥ ५.४८.९६ ॥
ହେ କୁରୁଗଣ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଆପଣଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ: ଯୁଦ୍ଧରତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ରହିବେ ନାହିଁ। ଯଦି କୁରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି, ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏଠାରେ କେହି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବେ ନାହିଁ।
5.48.97
हत्वा त्वहं धार्तराष्ट्रान्सकर्णा-
न्राज्यं कुरूणामवजेता समग्रम्।
यद्वः कार्यं तत्कुरुध्वं यथास्व-
मिष्टान्दरानात्मभोगान्भजध्वम् ॥ ५.४८.९७ ॥
କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ମୁଁ କୁରୁମାନଙ୍କର ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଜିତିବି। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଓ ନିଜ ଭୋଗକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।
5.48.98
अप्येवं नो ब्राह्मणाः सन्ति वृद्धा ।
बहुश्रुताः शीलवन्तः कुलीनाः।
सांवत्सरा ज्योतिषि चाभियुक्ता ।
नक्षत्रयोगेषु च निश्चयज्ञाः ॥ ५.४८.९८ ॥
ଆମ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବହୁଶ୍ରୁତ, ଶୀଳବାନ ଓ କୁଳୀନ; ସମ୍ବତ୍ସର ଗଣନା ଜାଣନ୍ତି, ଜ୍ୟୋତିଷରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗର ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାତା।
5.48.99
उच्चावचं दैवयुक्तं रहस्यं ।
दिव्याः प्रश्ना मृगचक्रा मुहूर्ताः ।
क्षयं महान्तं कुरुसृञ्जयानां ।
निवेदयन्ते पाण्डवानां जयं च ॥ ५.४८.९९ ॥
ନାନାବିଧ, ଦୈବଯୁକ୍ତ ଗୁପ୍ତ ସଙ୍କେତ, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ, ମୃଗଚକ୍ର ଓ ଶୁଭ ମୂହୂର୍ତ୍ତସମୂହ କୁରୁ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କର ମହାକ୍ଷୟ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଜୟ ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି।
5.48.100
यथा हि नो मन्यतेऽजातशत्रुः ।
संसिद्धार्थो द्विपतां निग्रहाय।
जनार्दनश्चाप्यपरोक्षविद्यो ।
न संशयं पश्यति वृष्णिसिंहः ॥ ५.४८.१०० ॥
ଆମେ ଭାବୁଥିବା ପରି, ଅଜାତଶତ୍ରୁ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ସିଦ୍ଧକାମ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜ୍ଞାନୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ବୃଷ୍ଣିସିଂହ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସଂଶୟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
5.48.101
अहं तथैनं खलु भाविरूपं ।
पश्यामि बुद्धया स्वयमप्रमत्तः।
दृष्टिश्च मे न व्यथते पुराणी ।
संयुध्यमाना धार्तराष्ट्रा न सन्ति ॥ ५.४८.१०१ ॥
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି, ସାବଧାନ ରହି ମୋ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏହାର ଭାବୀ ରୂପ ଦେଖେ; ମୋ ପୁରୁଣା ଦୃଷ୍ଟି ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ: ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ରହିବେ ନାହିଁ।
5.48.102
अनालब्धं जृम्भति गाण्डिवं धनु-
रनाहता कम्पति मे धनुर्ज्या।
बाणाश्च मे तूणमुखाद्विसृत्य ।
मुहुर्मुहुर्गन्तुमुशन्ति चैव ॥ ५.४८.१०२ ॥
ସ୍ପର୍ଶ ନ କରି ମଧ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ହାଇ ଦିଏ; ଆଘାତ ବିନା ମୋ ଧନୁର ଜ୍ୟା କମ୍ପେ; ଏବଂ ମୋ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ତୂଣର ମୁଖରୁ ବାହାରି ବାରମ୍ବାର ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
5.48.103
खङ्गः कोशान्निःसरति प्रसन्नो ।
हित्वेव जीर्णासुरगस्त्वचं स्वाम्।
ध्वजे वाचो रौद्ररूपा भवन्ति ।
कदा रथो योक्ष्यते ते किरीटिन् ॥ ५.४८.१०३ ॥
ଖଡ୍ଗ କୋଷରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବାହାରେ, ଯେପରି ପୁରୁଣା ସର୍ପତ୍ୱଚା ଛାଡ଼ୁଥିବା ପରି। ଧ୍ୱଜରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପର ସ୍ୱର ହୁଏ। ହେ କିରୀଟୀ, ତୁମ ରଥ କେବେ ଯୋଡ଼ାଯିବ?
5.48.104
गोमायुसङ्घाश्च नदन्ति रात्रौ ।
रक्षांस्यथो निष्पतन्त्यन्तरिक्षात्।
मृगाः श्रृगालाः शितिकण्ठाश्च काका ।
गृध्रा बकाश्चैव तरक्षवश्च ॥ ५.४८.१०४ ॥
ରାତିରେ ଶିଆଳ ଦଳ ଚିତ୍କାର କରେ; ତା'ପରେ ଆକାଶରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓହ୍ଲାନ୍ତି। ହରିଣ, ଶିଆଳ, ନୀଳକଣ୍ଠ ପକ୍ଷୀ, କାଉ, ଶାଗୁଣା, ବଗ ଓ ତରକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ।
5.48.105
सुवर्णपत्राश्च पतन्ति पञ्चा-
दृष्ट्वा रथं श्वेतहयप्रयुक्तम् ।
अहं ह्येकः पार्थिवान्सर्वयोधान् ।
शरान्वर्पन्मृत्युलोकं नयेयम् ॥ ५.४८.१०५ ॥
ସୁନା ପକ୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ ବାଣ ପାଞ୍ଚ ଦିଗରୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଧଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ା ରଥ ଦେଖି, ମୁଁ ଏକା ରାଜା ଓ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଉପରେ ବାଣବର୍ଷା କରି ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ପଠାଇବି।
5.48.106
समादेदानः पृथगस्त्रमार्गा-
न्यथाप्रिरिद्धो गहनं निदाघे।
स्थूणाकर्णं पाशुपतं महास्त्रं ।
ब्राह्मं चास्त्रं यच्च शक्रोऽप्यदान्मे ॥ ५.४८.१०६ ॥
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଘନ ବନକୁ ଜାଳେ, ସେପରି ସେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରର ପଥ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ସ୍ଥୂଣାକର୍ଣ୍ଣ, ପାଶୁପତ, ମହାଅସ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋତେ ଦେଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ର।
5.48.107
वधे धृतो वेगवतः प्रमुञ्च-
न्नाहं प्रजाः किञ्चिदिहावशिष्ये ।
शान्तिं लप्स्ये परमो ह्येप भावः ।
स्थिरो मम ब्रूहि गावल्गणे तान् ॥ ५.४८.१०७ ॥
ବେଗବାନ୍ଙ୍କୁ ବଧ କରିବାରେ ଦୃଢ଼ ରହି ବାଣ ଛାଡ଼ିବାବେଳେ, ଏ ଲୋକରେ ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ବି ଅବଶିଷ୍ଟ ରଖିବି ନାହିଁ। ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ; ଏହା ମୋର ପରମ ଭାବ। ହେ ଗାବଲ୍ଗଣେ, ମୋର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସେମାନଙ୍କୁ କୁହ।
5.48.108
ये वैजय्याः समरे सूत लब्ध्वा ।
देवानपीन्द्रग्रमुखान्समेतात्।
तैर्मन्मते कलहं संप्रसह्य ।
स धार्तराष्ट्रः पश्यत मोहमस्य ॥ ५.४८.१०८ ॥
ହେ ସୂତ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାହାଙ୍କ ଆଗରେ, ସେହି ଏକତ୍ରିତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ବଳପୂର୍ବକ କଳହ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରର ପୁତ୍ର — ଏହାର ମୋହ ଦେଖ।
5.48.109
वृद्धो भीष्मः शान्तनवः कृपश्च ।
द्रोणः सपुत्रो विदुरश्च धीमान्।
एते सर्वे यद्वदन्ते तदस्तु ।
आयुष्मन्तः कुरवः सन्तु सर्वे ॥ ५.४८.१०९ ॥
ବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୃପ, ପୁତ୍ରସହ ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର — ଏମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି ତାହା ହେଉ। ସମସ୍ତ କୁରୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅନ୍ତୁ।