महाभारत · अध्याय 5.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.5.1
द्रुपदेनैवमुक्ते तु वाक्ये वाक्यविदां वरः ।
वसुदेवसुतस्तत्र पृष्णिसिंहोऽब्रवीदिदम् ॥ ५.५.१ ॥
द्रुपद के ऐसा कहने पर वाक्यज्ञों में श्रेष्ठ, वसुदेव के पुत्र, पृष्णिसिंह ने वहाँ यह कहा।
5.5.2
उपपन्नमिदं वाक्यं सोमकानां धुरंधरे ।
अर्थसिद्धिकरं राज्ञः पाण्डवस्यामितौजसः ॥ ५.५.२ ॥
सोमकों के धुरंधर, यह वाक्य उचित है, जो अमित तेजस्वी पाण्डव राजा के प्रयोजन को सिद्ध करने वाला है।
5.5.3
एतच्च पूर्वं कार्यं नः सुनीतिमभिकाङ्क्षताम् ।
अन्यथा ह्याचरन्कर्म पुरुषः स्यात्सुबालिशः ॥ ५.५.३ ॥
जो सुनीति चाहते हैं, हमारा पहला कर्तव्य यही है; अन्यथा कर्म करने वाला मनुष्य अत्यन्त मूर्ख ठहरेगा।
5.5.4
किं तु संबन्धकं तुल्यमस्माकं कुरुपाण्डुषु ।
यथेष्टं वर्तमानेषु पाण्डवेषु च तेषु च ॥ ५.५.४ ॥
परन्तु कुरु और पाण्डु वंशजों के साथ हमारा संबंध समान है, पाण्डवों और उनके (कौरवों) के बीच जैसी इच्छा हो वैसा ही रहते हुए।
5.5.5
ते विवाहार्थमानीता वयं सर्वे तथा भवान् ।
कृते विवाहे मुदिता गमिष्यामो गृहान्प्रति ॥ ५.५.५ ॥
वे, हम सब और आप भी, विवाह के लिए लाए गए हैं; विवाह सम्पन्न होने पर हर्षित होकर हम अपने घरों की ओर चले जाएँगे।
5.5.6
भवान्वृद्धतमो राज्ञां वयसा च श्रुतेन च ।
शिष्यवत्ते वयं सर्वे भवामेह न संशयः ॥ ५.५.६ ॥
आप राजाओं में आयु और शास्त्रज्ञान से सबसे वृद्ध हैं; हम सब यहाँ निस्संदेह आपके शिष्यों के समान हैं।
5.5.7
भवन्तं धृतराष्ट्रश्च सततं बहु मन्यते ।
आचार्ययोः सखा चासि द्रोणस्य च कृपस्व च ॥ ५.५.७ ॥
धृतराष्ट्र सदा आपका बहुत सम्मान करते हैं। आप दोनों आचार्यों, द्रोण और कृप, के मित्र हैं।
5.5.8
स भवान्प्रेषयत्वद्य पाण्डवार्थकरं वचः ।
सर्वेषां निश्चितं तन्नः प्रेषयिष्यति यद्भवान् ॥ ५.५.८ ॥
इसलिए आप अब पाण्डवों के हित में सहायक वचन भेजें। जो कुछ आप भेजेंगे, वही हम सबके लिए निश्चित होगा।
5.5.9
यदि तावच्छमं कुर्यन्न्यायेन कुरुपुङ्गवः ।
न भवेत्कुरुपाण्डूनां सौभ्रात्रेण महान्क्षयः ॥ ५.५.९ ॥
यदि कुरुवंश के श्रेष्ठ पुरुष न्यायपूर्वक शान्ति स्थापित कर दें, तो कौरवों और पाण्डवों के भ्रातृभाव से महाविनाश नहीं होगा।
5.5.10
अथ दर्पान्वितो मोहान्न कुर्याद्धृतराष्ट्रजः ।
अन्येषां प्रेषयित्वा च पश्चादस्मान्सभाह्वये ॥ ५.५.१० ॥
किन्तु यदि धृतराष्ट्र का पुत्र दर्प से भरकर मोहवश ऐसा न करे, और दूसरों को भेजकर बाद में हमें सभा में बुलाए।
5.5.11
ततो दुर्योधनो मन्दः सहामात्यः सबान्धवः ।
निष्ठामापत्स्यते मूढः क्रुद्धे गाण्डीवधन्वनि ॥ ५.५.११ ॥
तब मूर्ख दुर्योधन अपने मन्त्रियों और बन्धुओं सहित, गाण्डीवधारी के क्रुद्ध होने पर, विनाश को प्राप्त होगा।
5.5.12
ततः सत्कृत्य वार्ष्णेयं विराटः पृथिवीपतिः ।
गृहान्प्रस्थापयामास सगणं सहबान्धवम् ॥ ५.५.१२ ॥
तब पृथ्वीपति विराट ने वार्ष्णेय (कृष्ण) का सत्कार करके उन्हें उनके गणों और बन्धुओं सहित घर को विदा किया।
5.5.13
द्वारकं तु गते कृष्णे युधिष्ठिरपुरोगमाः ।
चक्रुः साङ्घ्रामिकं सर्वं विराटश्च महीपतिः ॥ ५.५.१३ ॥
द्वारका को कृष्ण के चले जाने पर, युधिष्ठिर जिनमें अग्रणी थे, उन्होंने और पृथ्वीपति विराट ने युद्ध की सारी तैयारी की।
5.5.14
ततः संप्रेषयामास विराटः सह बान्धवैः ।
सर्वेषां भूमिपालानां द्रुपदश्च महीपतिः ॥ ५.५.१४ ॥
तब विराट ने अपने बन्धुओं के साथ सभी भूपालों के पास संदेश भेजा, और पृथ्वीपति द्रुपद ने भी।
5.5.15
वचनात्कुरुसिंहानां मत्स्यपाञ्चालयोश्च ते ।
समाजग्मुर्महीपालाः संप्रहृष्टा महाबलाः ॥ ५.५.१५ ॥
कुरुसिंहों और मत्स्य-पाञ्चालों के वचन से वे महाबली भूपाल अत्यन्त हर्षित होकर एकत्र हुए।
5.5.16
तच्छ्रुत्वा पाण्डुपुत्राणां समागच्छन्महद्बलम् ।
धृतराष्ट्रसुताश्चापि समानिन्युर्महीपतीन् ॥ ५.५.१६ ॥
यह सुनकर पाण्डुपुत्रों की ओर विशाल सेना एकत्र हुई, और धृतराष्ट्र के पुत्रों ने भी भूपतियों को एकत्र किया।
5.5.17
समाकुला मही राजन्कुरुपाण्डवकारणात् ।
तदा समभवत्कृत्स्ना संप्रयाणे महीक्षिताम् ॥ ५.५.१७ ॥
हे राजन्, कुरुओं और पाण्डवों के कारण पूरी पृथ्वी व्याकुल हो गई; उस समय राजाओं के कूच से सारी धरती हिल उठी।
5.5.18
संकुला च तदा भूमिश्चतुरङ्गवलान्विता ।
बलानि तेषां वीराणामागच्छन्ति ततस्ततः ॥ ५.५.१८ ॥
तब चतुरंगिणी सेनाओं से भरी पृथ्वी संकुल हो गई; वीरों की सेनाएँ यहाँ-वहाँ से आने लगीं।
5.5.19
चालयन्तीव गां देवीं सपर्वतवनामिमाम् ।
ततः प्रज्ञावयोवृद्धं पाञ्चाल्यः स्वपुरोहितम्।
कुरुभ्यः प्रेषयामास युधिष्ठिरमते स्थितः ॥ ५.५.१९ ॥
जो पृथ्वी देवी को, पर्वतों और वनों सहित इस भूमि को, मानो हिला रहे थे, तब युधिष्ठिर के मत पर स्थित पांचाल-राज ने प्रज्ञा और आयु में वृद्ध अपने पुरोहित को कुरुओं के पास भेजा।