महाभारत · अध्याय 5.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.60.1
सञ्जयस्य वचः श्रुत्वा प्रज्ञाचक्षुर्जनेश्वरः ।
ततः सङ्ख्यातुमारेभे तद्वचो गुणदोषतः ॥ ५.६०.१ ॥
संजयाचे वचन ऐकून प्रज्ञाचक्षू जनेश्वर राजाने मग त्या वचनांचे गुणदोषांनुसार मोजमाप करण्यास सुरुवात केली.
5.60.2
प्रसङ्ख्याय च सौक्ष्म्येण गुणदोषान्विचक्षणः ।
यथावन्मतितत्त्वेन जयकामः सुतान्प्रति ॥ ५.६०.२ ॥
सूक्ष्मपणे गुणदोषांची चांगली गणना करून विचक्षण राजाने, विजयाची इच्छा धरून, आपल्या पुत्रांविषयी बुद्धीच्या तत्त्वाने यथायोग्य विचार केला.
5.60.3
बलाबलं विनिश्चित्य याथातथ्येन बुद्धिमान् ।
यदा तु मेने भूयिष्ठं तद्वचो गुणदोषतः ॥ ५.६०.३ ॥
बलाबल यथार्थपणे निश्चित करून बुद्धिमान राजाने जेव्हा त्या वचनांना गुणदोषांनुसार बहुतांशी योग्य मानले.
5.60.4
पुनरेव कुरूणां च पाण्डवानां च बुद्धिमान् ।
शक्तिं शङ्ख्यातुमारेभे तदा वै मनुजाधिपः ॥ ५.६०.४ ॥
पुन्हा कौरव आणि पांडव यांच्या शक्तीची मोजणी करण्यास त्या बुद्धिमान मनुजाधिपाने तेव्हा सुरुवात केली.
5.60.5
देवमानुषयोः शक्त्या तेजसा चैव पाण्डवान् ।
कुरूञ्शक्त्याऽल्पतरया दुर्योधनमथाब्रवीत् ॥ ५.६०.५ ॥
देवांच्या व मानवांच्या शक्ती व तेजाने पांडवांना, आणि अल्प शक्तीच्या कौरवांना विचारात घेऊन त्याने दुर्योधनाला सांगितले.
5.60.6
दुर्योधनेयं चिन्ता मे शश्वन्न व्युपशाम्यति ।
सत्यं ह्येतदहं मन्ये प्रत्यक्षं नानुमानतः ॥ ५.६०.६ ॥
हे दुर्योधना, माझी ही चिंता सतत शांत होत नाही. मी हे सत्य मानतो; हे प्रत्यक्ष आहे, अनुमानाने नव्हे.
5.60.7
आत्मजेषु परं स्नेहं सर्वभातिनि कुर्वते ।
प्रियामि चैषां कुर्वन्ति यथाशक्ति हितानि च ॥ ५.६०.७ ॥
आपल्या पुत्रांवर लोक अत्यंत प्रेम करतात, आणि यथाशक्ती त्यांचे प्रिय व हितकारक कार्य करतात.
5.60.8
एवमेवोपकर्तॄणां प्रायशो लक्षयामहे ।
इच्छन्ति बहुलं सन्तः प्रतिकर्तुं महत्प्रियम् ॥ ५.६०.८ ॥
याच प्रकारे, उपकार करणाऱ्यांचे प्रत्युपकार करण्याची सज्जन पुष्कळ इच्छा बाळगतात, असे आपण सामान्यतः पाहतो.
5.60.9
अग्निः साचिव्यर्ता स्यात्खाण्डवे तत्कृतं स्मरन् ।
अर्जुनस्यापि भीमेऽस्मिन्कुरुपाण्डुसमागमे ॥ ५.६०.९ ॥
खांडववनात अर्जुनाने केलेले कार्य स्मरून, कुरु-पांडवांच्या या समागमात अग्नीही साहाय्यक होईल.
5.60.10
जातिगृद्ध्याऽभिपन्नाश्च पाण्डवानामनेकशः ।
धर्मादयः समेष्यन्ति समाहूता दिवौकसः ॥ ५.६०.१० ॥
कुलप्रेमाने, पांडवांसाठी अनेकदा व्यथित झालेले धर्म इत्यादी देव बोलावले जाऊन एकत्र येतील.
5.60.11
भीष्मद्रोणकृपादीनां भयादशनिसन्निभम् ।
रिरक्षिषन्तः संरभ्यं गमिष्यन्तीति मे मतिः ॥ ५.६०.११ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप इत्यादींच्या वज्रासारख्या भयापासून त्यांचे रक्षण करू इच्छिणारे ते आवेशाने जातील, असे माझे मत आहे.
5.60.12
ते देवैः सहिताः पार्था न शक्याः प्रतिवीक्षितुम् ।
मानुषेण नरव्याघ्रा वीर्यवन्तोऽस्त्रपारगाः ॥ ५.६०.१२ ॥
देवांसह असलेले ते पृथेचे पुत्र पांडव, नरव्याघ्र, पराक्रमी आणि अस्त्रविद्येत पारंगत आहेत; मनुष्यांना त्यांच्याकडे डोळे भरून पाहणेही शक्य नाही.
5.60.13
दुरासदं यस्य दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् ।
वारुणौ चाक्षयौ दिव्यौ शरपूर्णौ महेषुधी ॥ ५.६०.१३ ॥
ज्याचे दिव्य गाण्डीव नावाचे उत्तम धनुष्य दुर्जय आहे, आणि वरुणाचे अक्षय, दिव्य दोन भाते बाणांनी भरलेले आहेत.
5.60.14
वानरश्च ध्वजे दिव्यो निःसङ्गे धूमवद्गतिः ।
रथश्च चतुरन्तायां यस्य नास्ति समः क्षितौ ॥ ५.६०.१४ ॥
ज्याच्या ध्वजावर दिव्य वानर आहे, ज्याची गती धुराप्रमाणे अडथळ्याविना आहे, आणि चारही दिशांत ज्याच्या रथाला पृथ्वीवर समान रथ नाही.
5.60.15
महामेघनिभश्चापि निर्घोषः श्रूयते जनैः ।
महाशनिसमः शब्दःत शात्रवाणां भयंकरः ॥ ५.६०.१५ ॥
महामेघासारखा त्याचा गर्जनाही लोक ऐकतात; महावज्रासारखा त्याचा शब्द शत्रूंना भयंकर आहे.
5.60.16
यं चातिमानुषं वीर्ये कृत्स्नो लोको व्यवस्यति ।
देवानामपि जेतारं यं विदुः पार्थिवा रणे ॥ ५.६०.१६ ॥
ज्याच्या पराक्रमाला सर्व जग अतिमानुष मानते, आणि रणात देवांनाही जिंकणारा म्हणून राजे ज्याला ओळखतात.
5.60.17
शतानि पञ्च चैवेषून्यो गृह्णन्नैव दृश्यते ।
निमेषान्तरमात्रेण मुञ्चन्दूरं च पातयन् ॥ ५.६०.१७ ॥
पाचशे बाण घेत असतानाही जो दिसत नाही, आणि एका डोळ्याच्या पापणीच्या उसंतीत बाण सोडून दूरवरच्यांनाही पाडतो.
5.60.18
यमाह भीष्मो द्रोणश्च कृपो द्रौणिस्तथैव च ।
मद्रराजस्तथा शल्यो मध्यस्था ये च मानवाः ॥ ५.६०.१८ ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, द्रोणपुत्र, मद्रराज शल्य आणि मध्यस्थ मानव ज्याच्याविषयी बोलले.
5.60.19
युद्धायावस्थितं पार्थं पार्थिवैरतिमानुषैः ।
अशक्यं रथशार्दूलं पराजेतुमरिंदमम् ॥ ५.६०.१९ ॥
युद्धासाठी उभ्या असलेल्या पार्थाला, अतिमानव राजांनाही पराजित करणे अशक्य आहे; तो रथयोद्ध्यांतील वाघ, शत्रुदमन करणारा आहे.
5.60.20
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः ।
सदृशं बाहुवीर्येण कार्तवीर्यस्य पाण्डवम् ॥ ५.६०.२० ॥
एकाच वेगाने पाचशे बाण सोडणारा; बाहुबलात कार्तवीर्यासारखा तो पाण्डव.
5.60.21
तमर्जुनं महेष्वासं महेन्द्रोपेन्द्रविक्रमम् ।
निघ्नन्तमिव पश्याभि विमर्देऽस्मिन्महाहवे ॥ ५.६०.२१ ॥
त्या महाधनुर्धर अर्जुनाला — महेंद्र आणि उपेंद्र यांच्या पराक्रमासारख्या — या महायुद्धाच्या मर्दनात प्रहार करताना पाहा.
5.60.22
इत्येवं चिन्तयन्कृत्स्नमहोरात्राणि भारत ।
अनिद्रो निःसुखश्चास्मि कुरूणां शमचिन्तया ॥ ५.६०.२२ ॥
हे भारता, असा दिवसरात्र विचार करीत, कौरवांच्या शांतीच्या चिंतेने मी झोपेशिवाय आणि सुखाशिवाय आहे.
5.60.23
क्षयोदयोऽयं सुमहान्कुरूणां प्रत्युपस्थितः ।
अस्य चेत्कलहन्यान्तः शमादन्यो न विद्यते ॥ ५.६०.२३ ॥
कौरवांवर हा महान विनाशाचा उदय जवळ आला आहे; या कलहाचा अंत व्हायचा असेल तर शांतीशिवाय दुसरा मार्ग नाही.
5.60.24
शमो मे रोचते नित्यं पार्थैस्तात न विग्रहः ।
कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवाञ्शक्तिमत्तरान् ॥ ५.६०.२४ ॥
हे तात, पार्थांशी मला नेहमी शांतीच आवडते, कलह नाही; पाण्डव कौरवांपेक्षा अधिक शक्तिमान आहेत असे मी नेहमी मानतो.