महाभारत · अध्याय 5.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.76.1
भावं जिज्ञासमानोऽहं प्रणयादिदमब्रवम् ।
न चाक्षेपान्न पाण्डित्यान्न क्रोधान्न विवक्षया ॥ ५.७६.१ ॥
तुझा अंतरंग भाव जाणण्याच्या इच्छेने, स्नेहापोटी मी हे सांगितले; दोषारोपाने नव्हे, पांडित्य दाखविण्यासाठी नव्हे, क्रोधाने नव्हे किंवा केवळ बोलण्याच्या इच्छेनेही नव्हे.
5.76.2
वेदाहं तव माहात्म्यसुत ते वेद यद्बलम् ।
उत ते वेद कर्माणि न त्वां परिभवाम्यहम् ॥ ५.७६.२ ॥
तुझे महात्म्य मी जाणतो, तुझे बलही जाणतो; तुझी कर्मेही जाणतो. मी तुला तुच्छ लेखत नाही.
5.76.3
यथा चात्मनि कल्याणं संभावयसि पाण्डव ।
सहस्रगुणमप्येतत्त्वयि संभावयाम्यहम् ॥ ५.७६.३ ॥
हे पांडवा! तू स्वतःमध्ये कल्याणाला जसे मानतोस, तसेच मी तुझ्यामध्ये ते हजारपट मानतो.
5.76.4
यादृशे च कुले जन्म सर्वराजाभिपूजिते ।
बन्धुभिश्च सुहृद्भिश्च भीम त्वमसि तादृशः ॥ ५.७६.४ ॥
सर्व राजांनी पूजित अशा कुळात तुझा जन्म झाला आहे, आणि बांधव व हितचिंतकांनी वेढलेला तू आहेस; हे भीमा, तू तसाच आहेस.
5.76.5
जिज्ञासन्तो हि धर्मस्य सन्दिग्धस्य वृकोदर ।
पर्यायं नाध्यवस्यन्ति देवमानुषयोर्जनाः ॥ ५.७६.५ ॥
हे वृकोदरा! संदिग्ध धर्म जाणण्याची इच्छा असलेलेही लोक देव आणि मानव यांच्यातील निश्चित निष्कर्षापर्यंत पोहोचत नाहीत.
5.76.6
स एव हेतुर्भूत्वा हि पुरुषस्यार्थसिद्धिषु ।
विनाशेऽपि स एवास्य सन्दिग्धं कर्म पौरुषम् ॥ ५.७६.६ ॥
तोच मानवाच्या ध्येयसिद्धीचे कारण ठरतो, आणि विनाशालाही तोच कारण असतो; मानवी पुरुषार्थाचे कर्म संदिग्ध आहे.
5.76.7
अन्यथा परिदृष्टानि कविभिर्दोवदर्शिभिः ।
अन्यथा परिवर्तन्ते वेगा इव नभस्वतः ॥ ५.७६.७ ॥
दोष पाहणाऱ्या कवींकडून सर्व काही वेगळ्या प्रकारे पाहिले जाते; वाऱ्याच्या वेगांप्रमाणे ते वेगळ्या प्रकारे फिरतात.
5.76.8
सुमन्त्रितं सुनीतं च न्यायतश्चोपपादितम् ।
कृतं मानुष्यकं कर्म दैनेनापि विरुद्ध्यते ॥ ५.७६.८ ॥
नीट विचारलेले, उत्तम नीतीने आणि न्यायाने पार पाडलेले मानवी कर्मही दैवाकडून अडवले जाते.
5.76.9
दैवमप्यकृतं कर्म पौरुषेण विहन्यते ।
शीतमुष्णं तथा वर्षं क्षुत्पिपासे च भारत ॥ ५.७६.९ ॥
दैवाने न केलेले कर्मही पौरुषाने नष्ट होते; हे भारता, थंडी, उष्णता, पाऊस, भूक व तहान हीही तशीच.
5.76.10
यदन्यद्दिष्टभावस्य पुरुषस्य स्वयं कृतम् ।
तस्मादनुपरोधश्च विद्यते तत्र लक्षणम् ॥ ५.७६.१० ॥
दिष्टभाव असलेल्या पुरुषाने स्वतः केलेले जे दुसरे कर्म आहे, त्यात अनुपरोधाचे लक्षण आहे.
5.76.11
लोकस्य नान्यतो वृत्तिः पाण्डवान्यत्र कर्मणः ।
एवंबुद्धिः प्रवर्तेत फलं स्यादुभयान्वये ॥ ५.७६.११ ॥
जगाची उपजीविका इतर कोठूनही नव्हे, तर कर्मातूनच होते; हे पांडवा, अशा बुद्धीने मनुष्याने कर्मात प्रवृत्त व्हावे; तेव्हा दोन्ही वंशांत फल होईल.
5.76.12
य एवं कृतबुद्धिः स कर्मस्वेव प्रवर्तते ।
नासिद्धो व्यथते तस्य न सिद्धौ हर्षमश्रुते ॥ ५.७६.१२ ॥
जो अशा निश्चित बुद्धीने कर्मातच प्रवृत्त होतो, त्याला असिद्धीत दुःख होत नाही आणि सिद्धीत हर्षही होत नाही.
5.76.13
तत्रेयमनुमात्रा मे भीमसेन विवक्षिता ।
नैकान्तसिद्धिर्वक्तव्या शत्रुभिः सह संयुगे ॥ ५.७६.१३ ॥
हे भीमसेना, येथे माझे थोडे मत असे आहे: शत्रूंशी युद्धात निश्चित यशाबद्दल बोलू नये.
5.76.14
नातिप्रहीणरश्मिः स्यात्तथा भावविपर्यये ।
विषादमर्च्छेद् ग्लानिं वाप्येतमर्थं ब्रवीमिते ॥ ५.७६.१४ ॥
परिस्थिती बदलल्यावर लगाम फार सैल सोडू नये; खेद किंवा थकवा येऊ देऊ नये — हाच अर्थ मी तुला सांगतो.
5.76.15
श्वोभूते धृतराष्ट्रस्य समीपं प्राप्य पाण्डव ।
यतिष्ये प्रशमं कर्तुं युष्मदर्थमहापयन् ॥ ५.७६.१५ ॥
हे पांडवा, उद्या धृतराष्ट्राजवळ जाऊन तुमच्यासाठी शांती स्थापण्याचा प्रयत्न करीन; तो सोडणार नाही.
5.76.16
शमं चेत्ते करिष्यन्ति ततोऽनन्तं यशो मम ।
भवतां कच कृतः कामस्तेषां च श्रेय उत्तमम् ॥ ५.७६.१६ ॥
त्यांनी शांती केली तर माझी कीर्ती अनंत होईल; तुमची इच्छा पूर्ण होईल, आणि त्यांचेही परम कल्याण होईल.
5.76.17
ते चेदभिनिवेक्ष्यन्ते नाभ्युपैष्यन्ति मे वचः ।
कुरवो युद्धमेवात्र घोरं कर्म भविष्यति ॥ ५.७६.१७ ॥
ते हट्टाला पेटून माझे ऐकणार नाहीत, तर येथे कौरवांशी भयंकर युद्धच होईल.
5.76.18
अस्मिन्युद्धे भीमसेन त्वयि भारः समाहितः ।
धूरर्जुनेन धार्या स्याद्वेढव्य इतरो जनः ॥ ५.७६.१८ ॥
हे भीमसेना, या युद्धाचा भार तुझ्यावर ठेवला आहे; त्याचे ओझे अर्जुनाने वाहावे, आणि इतरांना अडवावे.
5.76.19
अहं हि यन्ता बीभत्सोर्भविता संयुगे सति ।
धनञ्जयस्यैष कामो न हि युद्धं न कामये ॥ ५.७६.१९ ॥
युद्ध झाले तर मीच बीभत्सूचा (अर्जुनाचा) सारथी होईन. ही धनंजयाची इच्छा आहे; मला युद्ध नको आहे.
5.76.20
तस्मादाशङ्कमानोऽहं वृकोदर मतिं तव ।
गदतः क्लीबया वाचा तेजस्ते समदीदिपम् ॥ ५.७६.२० ॥
म्हणून हे वृकोदरा, तुझ्या हेतूविषयी शंका घेऊन, तू बोललेल्या भित्र्या वाणीने मी तुझे तेज अधिकच प्रज्वलित केले.