महाभारत · अध्याय 5.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.89.1
प्रातरुत्थाय कृष्णस्तु कृतवान्सर्वमाह्निकम् ।
ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञातः प्रययौ नगरं प्रति ॥ ५.८९.१ ॥
पहाटे उठून कृष्णाने सर्व नित्यकर्मे केली; ब्राह्मणांची अनुज्ञा घेऊन तो नगराच्या दिशेने निघाला.
5.89.2
तं प्रयान्तं महाबाहुमनुज्ञाप्य महाबलम् ।
पर्यवर्तन्त ते सर्वे वृकस्थलनिवासिनः ॥ ५.८९.२ ॥
प्रयाण करणाऱ्या त्या महाबाहू, महाबलाला निरोप देऊन वृकस्थलातील सर्व रहिवासी मागे फिरले.
5.89.3
प्रददौ पुण्डरीकाक्षो रत्नानि च धनानि च ।
तान्प्रस्थाप्य महाबाहुरुपायात्कुरुसंसदम् ॥ ५.८९.३ ॥
कमलनयनाने रत्ने व धन दिले; त्यांना पाठवून महाबाहू कुरुसभेकडे गेला.
5.89.4
धार्तराष्ट्रास्तमायान्तं प्रत्युञ्जग्मुः स्वलङ्कृताः ।
दुर्योधनादृते सर्वे भीष्मद्रोणकृपादयः ॥ ५.८९.४ ॥
दुर्योधन वगळता धृतराष्ट्राचे पुत्र, भीष्म, द्रोण, कृप इत्यादी सर्व सुशोभित होऊन त्याच्या स्वागतास पुढे गेले.
5.89.5
पौराश्च बहुला राजन्हृषीकेशं दिदृक्षवः ।
यानैर्बहुविधैरन्ये पद्भिरेव तथाऽपरे ॥ ५.८९.५ ॥
हे राजा! हृषीकेशाला पाहण्याच्या इच्छेने अनेक नगरवासी विविध वाहनांतून, तर इतर पायीच आले.
5.89.6
स वै पथि समागम्य भीष्मेणाक्लिष्टकर्मणा ।
द्रोणेन धार्तराष्ट्रैश्च तैर्वृतो नगरं ययौ ॥ ५.८९.६ ॥
वाटेत अक्लिष्टकर्मा भीष्म व द्रोण यांची भेट घेऊन, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी वेढलेला तो नगराकडे गेला.
5.89.7
कृष्णसंमाननार्थं च नगरं समलङ्कृतम् ।
बभूव राजमार्गश्च बहुरत्नसमाचितः ॥ ५.८९.७ ॥
कृष्णाच्या सन्मानासाठी नगर सुशोभित करण्यात आले होते, आणि राजमार्ग अनेक रत्नांनी भरलेला होता.
5.89.8
न च कश्चिद्गृहे राजंस्तदाऽऽसीद्भरतर्षभ ।
न स्त्री न वृद्धो न शिशुर्वासुदेवदिदृक्षया ॥ ५.८९.८ ॥
हे राजा, हे भरतश्रेष्ठा, वासुदेवाला पाहण्याच्या इच्छेने त्या वेळी घरात कोणीही नव्हते — ना स्त्री, ना वृद्ध, ना बालक.
5.89.9
राजमार्गे नरास्तस्मिन्संस्तुवन्त्यवनिं गताः ।
तस्मिन्काले महाराज हृषीकेशप्रवेशने ॥ ५.८९.९ ॥
त्या राजमार्गावर जमलेले लोक भूमीवर नमस्कार करून स्तुती करत होते. हे महाराजा, त्या वेळी हृषीकेशाच्या प्रवेशाच्या वेळी.
5.89.10
आवृतानि वरस्त्रीभिर्गृहाणि सुमहान्त्यपि ।
प्रचलन्तीव भारेण दृश्यन्तेस्म महीतले ॥ ५.८९.१० ॥
श्रेष्ठ स्त्रियांनी भरलेली अतिशय मोठी घरेही भाराने जणू डळमळत असल्याचे पृथ्वीवर दिसत होती.
5.89.11
तथा च गतिमन्तस्ते वासुदेवस्य वाजिनः ।
प्रनष्टगतयोऽभूवन्राजमार्गे नरैर्वृते ॥ ५.८९.११ ॥
तसेच वासुदेवाचे ते घोडे, जे चालण्यास समर्थ होते, ते राजमार्गावर लोकांच्या गर्दीत वेढले गेल्याने आपली गती गमावून बसले.
5.89.12
स गृहं धृतराष्ट्रस्य प्राविशच्छत्रुकर्शनः ।
पाण्डुरैः पुण्डरीकाक्षः प्रासादैरुपशोभितम् ॥ ५.८९.१२ ॥
शत्रूंना पीडा देणारे, कमळनयन असे ते श्वेत प्रासादांनी सुशोभित धृतराष्ट्राच्या गृहात प्रवेशले.
5.89.13
तिस्रः कक्ष्या व्यतिक्रम्य केशवो राजवेश्मनः ।
वैचित्रवीर्यं राजानमभ्यगच्छदरिन्दमः ॥ ५.८९.१३ ॥
राजवाड्यातील तीन अंगणे ओलांडून शत्रूंचे दमन करणारे केशव वैचित्रवीर्य राजाकडे आले.
5.89.14
अभ्यागच्छति दाशार्हे प्रज्ञाचक्षुर्नराधिपः ।
तहैव द्रोणभीष्माभ्यामुदतिष्ठन्महायशाः ॥ ५.८९.१४ ॥
दाशार्ह (कृष्ण) येत असताना, प्रज्ञाचक्षू आणि महायशस्वी राजा द्रोण व भीष्मांसह उठून उभे राहिले.
5.89.15
कृपश्च सोमदत्तश्च महाराजश्च बाह्लिकः ।
आसनेभ्योऽचलन्सर्वे पूजयन्तो जनार्दनम् ॥ ५.८९.१५ ॥
कृप, सोमदत्त, महाराज आणि बाह्लीक, सर्वजण आसनांवरून उठून जनार्दनाचा सन्मान करू लागले.
5.89.16
ततो राजानमासाद्य धृतराष्ट्रं यशस्विनम् ।
सभीष्मं पूजयामास वार्ष्णेयो वाग्भिरञ्जसा ॥ ५.८९.१६ ॥
नंतर यशस्वी राजा धृतराष्ट्राजवळ जाऊन वार्ष्णेयाने भीष्मांसह योग्य शब्दांनी त्यांचा सन्मान केला.
5.89.17
तेषु धर्मानुपूर्वी तां प्रयुज्य मधुसूदनः ।
यथावयः समीयाय राजभिः सह माधवः ॥ ५.८९.१७ ॥
त्यांच्याशी धर्मानुसार योग्य क्रम पाळून, मधुसूदन माधवाने वयाच्या क्रमाने राजांची भेट घेतली.
5.89.18
अथ द्रोणं सबाह्लीकं सपुत्रं च यशस्विनम् ।
कृपं च सोमदत्तं च समीयाय जनार्दनः ॥ ५.८९.१८ ॥
नंतर जनार्दन यशस्वी द्रोणांना, बाह्लीकांना त्यांच्या पुत्रासह, तसेच कृप आणि सोमदत्त यांना भेटले.
5.89.19
तत्रासीदूर्जितं मृष्टं काञ्चनं महदासनम् ।
शासनाद्धृतराष्ट्रस्य तत्रोपाविशदच्युतः ॥ ५.८९.१९ ॥
तेथे धृतराष्ट्राच्या आज्ञेने उंच, चकचकीत, सोन्याचे मोठे आसन होते; त्यावर अच्युत बसले.
5.89.20
अथ गां मधुपर्कं चाप्युदकं च जनार्दने ।
उपजह्नुर्यथान्यायं धृतराष्ट्रपुरोहिताः ॥ ५.८९.२० ॥
नंतर धृतराष्ट्राच्या पुरोहितांनी न्यायानुसार जनार्दनाला गाय, मधुपर्क आणि पाणी अर्पण केले.
5.89.21
कृतातिथ्यस्तु गोविन्दः सर्वान्परिहसन्कुरून् ।
आस्ते सांबन्धिकं कुर्वन्कुरुभिः परिवारितः ॥ ५.८९.२१ ॥
आतिथ्य स्वीकारलेले गोविंद सर्व कुरूंची थट्टा करत, नातेसंबंधाचे कर्तव्य पार पाडत, कुरूंनी वेढलेले राहिले.
5.89.22
सोऽर्चितो धृतराष्ट्रेण पूजितश्च महायशाः ।
राजानं समनुज्ञाप्य निरक्रामदरिन्दमः ॥ ५.८९.२२ ॥
धृतराष्ट्राने सत्कारलेले आणि पूजिलेले ते महायशस्वी, शत्रुदमन राजाची अनुज्ञा घेऊन निघाले.
5.89.23
तैः समेत्य यथान्यायं कुरुभिः कुरुसंसदि ।
विदुरावसथं रम्यमुपातिष्ठत माधवः ॥ ५.८९.२३ ॥
कुरुसभेत कुरूंना न्यायानुसार भेटून माधव विदुराच्या रम्य निवासाकडे गेले.
5.89.24
विदुरः सर्वकल्याणैरभिगम्य जनार्दनम् ।
अर्चयामास दाशार्हं सर्वकामैरुपस्थितम् ॥ ५.८९.२४ ॥
विदुराने सर्व मंगल वस्तूंसह जनार्दनाजवळ जाऊन सर्व इच्छित वस्तूंसह उपस्थित झालेल्या दाशार्हाची पूजा केली.
5.89.25
कृतातिथ्यं तु गोविन्दं विदुरः सर्वधर्मवित् ।
कुशलं पाण्डुपुत्राणामपृच्छन्मधुसूदनम् ॥ ५.८९.२५ ॥
सर्वधर्मज्ञ विदुराने, आतिथ्य स्वीकारलेल्या गोविंदाला (मधुसूदनाला) पांडुपुत्रांचे कुशल विचारले.
5.89.26
प्रीयमाणस्य सुहृदो विदुरो बुद्धिसत्तमः ।
धर्मार्थनित्यस्य सतो गतरोवस्य धीमतः ॥ ५.८९.२६ ॥
प्रसन्न असलेल्या सुहृदाचे, बुद्धिमानांत श्रेष्ठ असलेले विदुर — जे नेहमी धर्म व अर्थात निष्ठ, सज्जन, दुःखरहित व धीमान होते.
5.89.27
तस्य सर्वं सविस्तारं पाण्डवानां विचेष्टितम् ।
क्षत्तुराचष्ट दाशार्हः सर्वं प्रत्यक्षदर्शिवान् ॥ ५.८९.२७ ॥
दाशार्ह (कृष्ण) यांनी पांडवांचे सर्व वर्तन विस्ताराने विदुराला सांगितले, कारण त्यांनी ते सर्व प्रत्यक्ष पाहिले होते.