মহাভারত · অধ্যায় 5.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.99.1
एतत्तु नागलोकस्य नाभिस्थाने स्थितं पुरम् ।
पातालमिति विख्यातं दैत्यदानवसेवितम् ॥ ५.९९.१ ॥
এটি নাগলোকের নাভিস্থানে অবস্থিত নগর; পাতাল নামে খ্যাত, দৈত্য ও দানবদের দ্বারা সেবিত।
5.99.2
इदमद्भिः समं प्राप्ता ये केचिद्भुवि जङ्गमाः ।
प्रविशन्तो महानादं नदन्ति भयपीडिताः ॥ ५.९९.२ ॥
পৃথিবীর কিছু চলমান প্রাণী জলের সঙ্গে এখানে এসে পৌঁছায়; ভয়ে পীড়িত হয়ে প্রবেশ করতে করতে মহানাদে চিৎকার করে।
5.99.3
अत्रासुरोऽग्निः सततं दीप्यते वारिभोजनः ।
व्यापारेण धृतात्मानं निबद्धं समबुध्यत ॥ ५.९९.३ ॥
এখানে জলভোজী অসুর অগ্নি সর্বদা প্রজ্বলিত; নিজ কর্মে নিজেকে ধারণ করে আবদ্ধ অবস্থায় প্রতীয়মান হয়।
5.99.4
अत्रामृतं सुरैः पीत्वा निहितं निहतारिभिः ।
अतः सोमस्य हानिश्च वृद्धिश्चैव प्रदृश्यते ॥ ५.९९.४ ॥
এখানে দেবতারা অমৃত পান করে, শত্রুনিধনকারীদের দ্বারা রক্ষিত রেখেছিলেন; তাই সোমের হ্রাস ও বৃদ্ধি দুই-ই দৃষ্ট হয়।
5.99.5
अत्रादित्यो हयशिराः काले पर्वणि पर्वणि ।
उत्तिष्ठति सुवर्णाख्यो वाग्भिरापूरयञ्जगत् ॥ ५.९९.५ ॥
এখানে অশ্বশিরা আদিত্য যথাকালে, প্রতি পর্বে, সুবর্ণ নামে উদিত হন; তাঁর ধ্বনিতে জগৎ পূর্ণ করেন।
5.99.6
यस्मादलं समस्तास्ताः पतन्ति जलमूर्तयः ।
तस्मात्पातालमित्येव ख्यायते पुरमुत्तमम् ॥ ५.९९.६ ॥
যেহেতু জলরূপী এই সকলই এখানে সম্পূর্ণরূপে পতিত হয়, সেই কারণে এই উত্তম নগরকে পাতাল বলেই অভিহিত করা হয়।
5.99.7
ऐरावणोऽस्मात्सलिलं गृहीत्वा जगतो हितः ।
मेघेष्वामुञ्चते शीतं यन्महेन्द्रः प्रवर्षति ॥ ५.९९.७ ॥
ঐরাবণ এখান থেকে জল নিয়ে, জগতের হিতকারী হয়ে, মেঘে শীতল জল ছাড়ে; মহেন্দ্র তা বর্ষণ করেন।
5.99.8
ऐरावतो नागराजो वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।
प्रसूताः सुप्रतीकस्य वंशे वारणसत्तमाः ॥ ५.९९.८ ॥
ঐরাবত, নাগরাজ, বামন, কুমুদ, অঞ্জন — সুপ্রতীকের বংশে জাত শ্রেষ্ঠ হস্তীরা।
5.99.9
अत्र नानाविधाकारास्तिमयो नैकरूपिणः ।
अप्सु सोमप्रभां पीत्वा वसन्ति जलचारिणः ॥ ५.९९.९ ॥
এখানে নানা আকারের, বহুরূপী তিমি মাছ জলে সোমের প্রভা পান করে বাস করে।
5.99.10
अत्र सूर्यांशुभिर्भिन्नाः पातालतलमाश्रिताः ।
मृता हि दिवसे सूत पुनर्जीवन्ति वै निशि ॥ ५.९९.१० ॥
এখানে সূর্যরশ্মিতে আহত হয়ে পাতালতলে আশ্রিত প্রাণীরা, হে সূত, দিনে মৃত হয় এবং রাতে আবার বেঁচে ওঠে।
5.99.11
उदयन्नित्यशश्चात्र चन्द्रमा रश्मिबाहुभिः ।
अमृतं स्पृश्य संस्पर्शात्संजीवयतिदेहिनः ॥ ५.९९.११ ॥
এখানে চন্দ্র উদিত হয়ে, রশ্মিরূপ বাহু দিয়ে অমৃত স্পর্শ করে, সেই স্পর্শে দেহধারীদের পুনর্জীবিত করে।
5.99.12
अत्र तेऽधर्मनिरता बद्धाः कालेन पीडिताः ।
दैतेया निवसन्ति स्म वासवेन हृतश्रियः ॥ ५.९९.१२ ॥
এখানে অধর্মে রত সেই দৈত্যগণ বদ্ধ হয়ে, কালের দ্বারা পীড়িত হয়ে, বাসবের দ্বারা শ্রীহীন হয়ে বাস করত।
5.99.13
अत्र भूतपतिर्नाम सर्वभूतमहेश्वरः ।
भूतये सर्वभूतानामचरत्तप उत्तमम् ॥ ५.९९.१३ ॥
এখানে ভূতপতি নামে সর্বভূতের মহেশ্বর সকল প্রাণীর মঙ্গলের জন্য উত্তম তপস্যা করেছিলেন।
5.99.14
अत्र गोव्रतिनो विप्राः स्वाध्यायाम्नायकर्शिताः ।
त्यक्तप्राणा जितस्वर्गा निवसन्ति महर्षयः ॥ ५.९९.१४ ॥
এখানে গোব্রতী ব্রাহ্মণগণ, স্বাধ্যায় ও বেদপাঠে ক্ষীণ হয়ে, প্রাণত্যাগ করে স্বর্গ জয় করে মহর্ষিরূপে বাস করেন।
5.99.15
यत्रतत्रशयो नित्यं येनकेनचिदाशितः ।
येनकेनचिदाच्छन्नः स गोव्रत इहोच्यते ॥ ५.९९.१५ ॥
যেখানে পায় সেখানে যে সদা শোয়, যা পায় তাই খায়, যা পায় তাই দিয়ে আবৃত হয়, সে-ই এখানে গোব্রতী বলে কথিত হয়।
5.99.16
पश्य यद्यत्र ते कश्चिद्रोचते गुणतो वरः ।
वरयिष्यामि तं गत्वा यत्नमास्थाय मातले ॥ ५.९९.१६ ॥
দেখো, এখানে গুণের কারণে যদি তোমার কোনো বর পছন্দ হয়, হে মাতলি, আমি যত্ন করে গিয়ে তাকেই বরণ করব।
5.99.17
अण्डमेतञ्जले न्यस्तं दीप्यमानमिव श्रिया ।
आप्रजानां निसर्गाद्वै नोद्भिद्यति न सर्पति ॥ ५.९९.१७ ॥
এই ডিম জলে স্থাপিত, যেন নিজের দীপ্তিতে জ্বলছে। সৃষ্টি পর্যন্ত স্বভাবত এটি ফাটেও না, নড়েও না।
5.99.18
नास्य जातिं निसर्गं वा कथ्यमानं श्रृणोमि वै ।
पितरं मातरं चापि नास्य जानाति कश्चन ॥ ५.९९.१८ ॥
এর জাতি বা উৎপত্তির কথা বলা হচ্ছে বলে আমি শুনি না। এর পিতা বা মাতাকেও কেউ জানে না।
5.99.19
अतः किल महानग्निरन्तकाले समुत्थितः ।
धक्ष्यते मातले सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ५.९९.१९ ॥
অতএব অন্তকালে এক মহান অগ্নি উত্থিত হবে; হে মাতলি, তা চরাচরসহ সমস্ত ত্রিলোককে দগ্ধ করবে।
5.99.20
मातलिस्त्वब्रवीच्छ्रुत्वा नारदस्याथ भाषितम् ।
न मेऽत्र रोचते कश्चिदन्यतो व्रज माचिरम् ॥ ५.९९.२० ॥
নারদের বাক্য শুনে মাতলি বললেন: এখানে আমার কিছুই ভালো লাগছে না; অন্যত্র চলো, বিলম্ব কোরো না।