ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 5.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.99.1
एतत्तु नागलोकस्य नाभिस्थाने स्थितं पुरम् ।
पातालमिति विख्यातं दैत्यदानवसेवितम् ॥ ५.९९.१ ॥
ਇਹ ਨਾਗਲੋਕ ਦੇ ਨਾਭੀ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਗਰ ਹੈ; ਪਾਤਾਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ।
5.99.2
इदमद्भिः समं प्राप्ता ये केचिद्भुवि जङ्गमाः ।
प्रविशन्तो महानादं नदन्ति भयपीडिताः ॥ ५.९९.२ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇ ਕੁਝ ਚਲਦੇ ਜੀਵ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕਦੇ ਹਨ।
5.99.3
अत्रासुरोऽग्निः सततं दीप्यते वारिभोजनः ।
व्यापारेण धृतात्मानं निबद्धं समबुध्यत ॥ ५.९९.३ ॥
ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਸੁਰ ਅਗਨੀ ਸਦਾ ਬਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਧਾਰਦੀ ਹੋਈ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
5.99.4
अत्रामृतं सुरैः पीत्वा निहितं निहतारिभिः ।
अतः सोमस्य हानिश्च वृद्धिश्चैव प्रदृश्यते ॥ ५.९९.४ ॥
ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੋਮ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਦੋਵੇਂ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।
5.99.5
अत्रादित्यो हयशिराः काले पर्वणि पर्वणि ।
उत्तिष्ठति सुवर्णाख्यो वाग्भिरापूरयञ्जगत् ॥ ५.९९.५ ॥
ਇੱਥੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਆਦਿੱਤ ਸਮੇਂ ਸਿਰ, ਹਰ ਪਰਵ ਉੱਤੇ, ਸੁਵਰਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
5.99.6
यस्मादलं समस्तास्ताः पतन्ति जलमूर्तयः ।
तस्मात्पातालमित्येव ख्यायते पुरमुत्तमम् ॥ ५.९९.६ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਜਲ-ਰੂਪ ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.99.7
ऐरावणोऽस्मात्सलिलं गृहीत्वा जगतो हितः ।
मेघेष्वामुञ्चते शीतं यन्महेन्द्रः प्रवर्षति ॥ ५.९९.७ ॥
ਐਰਾਵਣ ਇੱਥੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਜਗਤ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਘਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਮਹੇਂਦਰ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
5.99.8
ऐरावतो नागराजो वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।
प्रसूताः सुप्रतीकस्य वंशे वारणसत्तमाः ॥ ५.९९.८ ॥
ਐਰਾਵਤ, ਨਾਗਰਾਜ, ਵਾਮਨ, ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਅੰਜਨ — ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀ।
5.99.9
अत्र नानाविधाकारास्तिमयो नैकरूपिणः ।
अप्सु सोमप्रभां पीत्वा वसन्ति जलचारिणः ॥ ५.९९.९ ॥
ਇੱਥੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿਮੀ ਮੱਛ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਪੀ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
5.99.10
अत्र सूर्यांशुभिर्भिन्नाः पातालतलमाश्रिताः ।
मृता हि दिवसे सूत पुनर्जीवन्ति वै निशि ॥ ५.९९.१० ॥
ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਪਾਤਾਲ-ਤਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਸੂਤ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5.99.11
उदयन्नित्यशश्चात्र चन्द्रमा रश्मिबाहुभिः ।
अमृतं स्पृश्य संस्पर्शात्संजीवयतिदेहिनः ॥ ५.९९.११ ॥
ਇੱਥੇ ਚੰਦਰਮਾ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨ-ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਸ ਛੋਹ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
5.99.12
अत्र तेऽधर्मनिरता बद्धाः कालेन पीडिताः ।
दैतेया निवसन्ति स्म वासवेन हृतश्रियः ॥ ५.९९.१२ ॥
ਇੱਥੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੈਂਤ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵਾਸਵ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਖੋਹੇ ਗਏ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
5.99.13
अत्र भूतपतिर्नाम सर्वभूतमहेश्वरः ।
भूतये सर्वभूतानामचरत्तप उत्तमम् ॥ ५.९९.१३ ॥
ਇੱਥੇ ਭੂਤਪਤਿ ਨਾਮ ਦੇ ਸਰਵਭੂਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉੱਤਮ ਤਪ ਕੀਤਾ।
5.99.14
अत्र गोव्रतिनो विप्राः स्वाध्यायाम्नायकर्शिताः ।
त्यक्तप्राणा जितस्वर्गा निवसन्ति महर्षयः ॥ ५.९९.१४ ॥
ਇੱਥੇ ਗੋਵ੍ਰਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
5.99.15
यत्रतत्रशयो नित्यं येनकेनचिदाशितः ।
येनकेनचिदाच्छन्नः स गोव्रत इहोच्यते ॥ ५.९९.१५ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਜਿੱਥੇ ਥਾਂ ਮਿਲੇ ਉੱਥੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਗੋਵ੍ਰਤੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.99.16
पश्य यद्यत्र ते कश्चिद्रोचते गुणतो वरः ।
वरयिष्यामि तं गत्वा यत्नमास्थाय मातले ॥ ५.९९.१६ ॥
ਵੇਖੋ, ਇੱਥੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਜੇ ਕੋਈ ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਹੇ ਮਾਤਲੀ, ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਾਂਗਾ।
5.99.17
अण्डमेतञ्जले न्यस्तं दीप्यमानमिव श्रिया ।
आप्रजानां निसर्गाद्वै नोद्भिद्यति न सर्पति ॥ ५.९९.१७ ॥
ਇਹ ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੱਕ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਇਹ ਨਾ ਫਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
5.99.18
नास्य जातिं निसर्गं वा कथ्यमानं श्रृणोमि वै ।
पितरं मातरं चापि नास्य जानाति कश्चन ॥ ५.९९.१८ ॥
ਇਸ ਦੀ ਜਾਤ ਜਾਂ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
5.99.19
अतः किल महानग्निरन्तकाले समुत्थितः ।
धक्ष्यते मातले सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ५.९९.१९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਅੰਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਗਨੀ ਉੱਠੇਗੀ; ਹੇ ਮਾਤਲਿ, ਉਹ ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਸਹਿਤ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।
5.99.20
मातलिस्त्वब्रवीच्छ्रुत्वा नारदस्याथ भाषितम् ।
न मेऽत्र रोचते कश्चिदन्यतो व्रज माचिरम् ॥ ५.९९.२० ॥
ਨਾਰਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਤਲਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚੱਲ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।