મહાભારત · અધ્યાય 5.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.99.1
एतत्तु नागलोकस्य नाभिस्थाने स्थितं पुरम् ।
पातालमिति विख्यातं दैत्यदानवसेवितम् ॥ ५.९९.१ ॥
આ નાગલોકના નાભિસ્થાને આવેલું નગર છે; પાતાળ નામે વિખ્યાત, દૈત્ય-દાનવોથી સેવિત.
5.99.2
इदमद्भिः समं प्राप्ता ये केचिद्भुवि जङ्गमाः ।
प्रविशन्तो महानादं नदन्ति भयपीडिताः ॥ ५.९९.२ ॥
પૃથ્વી પરના કેટલાક ચાલતા જીવો પાણી સાથે અહીં પહોંચે છે; ભયથી પીડિત થઈ પ્રવેશતાં મોટા અવાજે ચીસો પાડે છે.
5.99.3
अत्रासुरोऽग्निः सततं दीप्यते वारिभोजनः ।
व्यापारेण धृतात्मानं निबद्धं समबुध्यत ॥ ५.९९.३ ॥
અહીં પાણીને આહાર બનાવતો અસુર અગ્નિ સતત પ્રજ્વલે છે; પોતાના કાર્યથી પોતાને ધારણ કરીને બંધાયેલો જણાય છે.
5.99.4
अत्रामृतं सुरैः पीत्वा निहितं निहतारिभिः ।
अतः सोमस्य हानिश्च वृद्धिश्चैव प्रदृश्यते ॥ ५.९९.४ ॥
અહીં દેવોએ અમૃત પીને, શત્રુસંહારકોએ મૂક્યું છે; તેથી સોમની હાનિ અને વૃદ્ધિ બંને દેખાય છે.
5.99.5
अत्रादित्यो हयशिराः काले पर्वणि पर्वणि ।
उत्तिष्ठति सुवर्णाख्यो वाग्भिरापूरयञ्जगत् ॥ ५.९९.५ ॥
અહીં ઘોડાના મસ્તકવાળો આદિત્ય યોગ્ય કાળે, દરેક પર્વે, સુવર્ણ નામે ઉદય પામે છે; પોતાની વાણીઓથી જગત ભરી દે છે.
5.99.6
यस्मादलं समस्तास्ताः पतन्ति जलमूर्तयः ।
तस्मात्पातालमित्येव ख्यायते पुरमुत्तमम् ॥ ५.९९.६ ॥
કારણ કે જળરૂપ આ બધી ધારાઓ અહીં સંપૂર્ણ રીતે પડે છે, તેથી આ ઉત્તમ નગરને પાતાળ જ કહેવાય છે.
5.99.7
ऐरावणोऽस्मात्सलिलं गृहीत्वा जगतो हितः ।
मेघेष्वामुञ्चते शीतं यन्महेन्द्रः प्रवर्षति ॥ ५.९९.७ ॥
ઐરાવણ અહીંથી પાણી લઈને, જગતનો હિતકારી થઈને, મેઘોમાં શીતળ જળ છોડે છે; તેને મહેન્દ્ર વરસાવે છે.
5.99.8
ऐरावतो नागराजो वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।
प्रसूताः सुप्रतीकस्य वंशे वारणसत्तमाः ॥ ५.९९.८ ॥
ઐરાવત, નાગરાજ, વામન, કુમુદ અને અંજન — સુપ્રતીકના વંશમાં જન્મેલા શ્રેષ્ઠ હાથીઓ.
5.99.9
अत्र नानाविधाकारास्तिमयो नैकरूपिणः ।
अप्सु सोमप्रभां पीत्वा वसन्ति जलचारिणः ॥ ५.९९.९ ॥
અહીં વિવિધ આકારોના, અનેક રૂપવાળા તિમિ મત્સ્યો જળમાં સોમની પ્રભા પીને રહે છે.
5.99.10
अत्र सूर्यांशुभिर्भिन्नाः पातालतलमाश्रिताः ।
मृता हि दिवसे सूत पुनर्जीवन्ति वै निशि ॥ ५.९९.१० ॥
અહીં સૂર્યનાં કિરણોથી વીંધાયેલા, પાતાળતળનો આશ્રય લેનારા, હે સૂત, દિવસે મૃત્યુ પામે છે અને રાત્રે ફરી જીવે છે.
5.99.11
उदयन्नित्यशश्चात्र चन्द्रमा रश्मिबाहुभिः ।
अमृतं स्पृश्य संस्पर्शात्संजीवयतिदेहिनः ॥ ५.९९.११ ॥
અહીં ચંદ્ર ઉદય પામતાં, પોતાના કિરણરૂપી બાહુઓથી અમૃતનો સ્પર્શ કરીને, તે સ્પર્શથી દેહધારીઓને ફરી જીવિત કરે છે.
5.99.12
अत्र तेऽधर्मनिरता बद्धाः कालेन पीडिताः ।
दैतेया निवसन्ति स्म वासवेन हृतश्रियः ॥ ५.९९.१२ ॥
અહીં અધર્મમાં લીન એ દૈત્યો બંધાયેલા, કાળથી પીડિત, વાસવ દ્વારા શ્રી હરાયેલા થઈને રહેતા હતા.
5.99.13
अत्र भूतपतिर्नाम सर्वभूतमहेश्वरः ।
भूतये सर्वभूतानामचरत्तप उत्तमम् ॥ ५.९९.१३ ॥
અહીં ભૂતપતિ નામના સર્વભૂત મહેશ્વરે સર્વ પ્રાણીઓના કલ્યાણ માટે ઉત્તમ તપ કર્યું.
5.99.14
अत्र गोव्रतिनो विप्राः स्वाध्यायाम्नायकर्शिताः ।
त्यक्तप्राणा जितस्वर्गा निवसन्ति महर्षयः ॥ ५.९९.१४ ॥
અહીં ગોવ્રતી બ્રાહ્મણો, સ્વાધ્યાય અને વેદપાઠથી કૃશ થઈને, પ્રાણ ત્યજીને, સ્વર્ગ જીતીને મહર્ષિઓ તરીકે વસે છે.
5.99.15
यत्रतत्रशयो नित्यं येनकेनचिदाशितः ।
येनकेनचिदाच्छन्नः स गोव्रत इहोच्यते ॥ ५.९९.१५ ॥
જે હંમેશાં જ્યાં મળે ત્યાં સૂએ છે, જે મળે તે ખાય છે, જે મળે તેનાથી ઢંકાય છે, તે જ અહીં ગોવ્રતી કહેવાય છે.
5.99.16
पश्य यद्यत्र ते कश्चिद्रोचते गुणतो वरः ।
वरयिष्यामि तं गत्वा यत्नमास्थाय मातले ॥ ५.९९.१६ ॥
જુઓ, અહીં ગુણથી જો કોઈ વર તમને ગમે, હે માતલિ, તો હું પ્રયત્ન કરીને જઈને તેને વરીશ.
5.99.17
अण्डमेतञ्जले न्यस्तं दीप्यमानमिव श्रिया ।
आप्रजानां निसर्गाद्वै नोद्भिद्यति न सर्पति ॥ ५.९९.१७ ॥
આ ઈંડું પાણીમાં મૂકેલું છે, જાણે પોતાની શોભાથી ચમકતું હોય. સૃષ્ટિ સુધી સ્વભાવથી તે ન ફૂટે છે, ન ખસે છે.
5.99.18
नास्य जातिं निसर्गं वा कथ्यमानं श्रृणोमि वै ।
पितरं मातरं चापि नास्य जानाति कश्चन ॥ ५.९९.१८ ॥
તેની જાતિ કે ઉત્પત્તિ વિશે કહેવાતું હું સાંભળતો નથી. તેના પિતા કે માતાને પણ કોઈ જાણતું નથી.
5.99.19
अतः किल महानग्निरन्तकाले समुत्थितः ।
धक्ष्यते मातले सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ५.९९.१९ ॥
તેથી અંતકાળે એક મહાન અગ્નિ ઊઠશે; હે માતલિ, તે ચરાચર સહિત સમગ્ર ત્રૈલોક્યને બાળી નાખશે.
5.99.20
मातलिस्त्वब्रवीच्छ्रुत्वा नारदस्याथ भाषितम् ।
न मेऽत्र रोचते कश्चिदन्यतो व्रज माचिरम् ॥ ५.९९.२० ॥
નારદનાં વચનો સાંભળીને માતલિએ કહ્યું: અહીં મને કંઈ ગમતું નથી; બીજે ક્યાંક ચાલ, વિલંબ ન કર.