महाभारत · अध्याय 5.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.99.1
एतत्तु नागलोकस्य नाभिस्थाने स्थितं पुरम् ।
पातालमिति विख्यातं दैत्यदानवसेवितम् ॥ ५.९९.१ ॥
हे नागलोकाच्या नाभिस्थानी वसलेले नगर आहे; पाताल नावाने प्रसिद्ध, दैत्य व दानवांनी सेवलेले.
5.99.2
इदमद्भिः समं प्राप्ता ये केचिद्भुवि जङ्गमाः ।
प्रविशन्तो महानादं नदन्ति भयपीडिताः ॥ ५.९९.२ ॥
पृथ्वीवरील काही चालणारे जीव पाण्याबरोबर येथे पोहोचतात; भयाने पीडित होऊन आत शिरताना मोठ्या आवाजात ओरडतात.
5.99.3
अत्रासुरोऽग्निः सततं दीप्यते वारिभोजनः ।
व्यापारेण धृतात्मानं निबद्धं समबुध्यत ॥ ५.९९.३ ॥
येथे पाणी खाणारा असुर अग्नी सतत प्रज्वलित असतो; आपल्या व्यापाराने स्वतःला धारण करून बद्ध असल्याचे दिसतो.
5.99.4
अत्रामृतं सुरैः पीत्वा निहितं निहतारिभिः ।
अतः सोमस्य हानिश्च वृद्धिश्चैव प्रदृश्यते ॥ ५.९९.४ ॥
येथे देवांनी अमृत प्राशन करून, शत्रुसंहारकांनी ठेवले आहे; म्हणून सोमाची हानी आणि वाढ दोन्ही दिसतात.
5.99.5
अत्रादित्यो हयशिराः काले पर्वणि पर्वणि ।
उत्तिष्ठति सुवर्णाख्यो वाग्भिरापूरयञ्जगत् ॥ ५.९९.५ ॥
येथे हयशिर आदित्य योग्य काळी, प्रत्येक पर्वावर, सुवर्ण नावाने उदयाला येतो; आपल्या वाणीने जग भरून टाकतो.
5.99.6
यस्मादलं समस्तास्ताः पतन्ति जलमूर्तयः ।
तस्मात्पातालमित्येव ख्यायते पुरमुत्तमम् ॥ ५.९९.६ ॥
कारण ही सर्व जलरूपे येथे पूर्णपणे पडतात, म्हणून या उत्तम नगराला पाताल असेच म्हणतात.
5.99.7
ऐरावणोऽस्मात्सलिलं गृहीत्वा जगतो हितः ।
मेघेष्वामुञ्चते शीतं यन्महेन्द्रः प्रवर्षति ॥ ५.९९.७ ॥
ऐरावण येथून पाणी घेऊन, जगाचा हितकर्ता होऊन, मेघांमध्ये थंड पाणी सोडतो; ते महेंद्र वर्षवतो.
5.99.8
ऐरावतो नागराजो वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।
प्रसूताः सुप्रतीकस्य वंशे वारणसत्तमाः ॥ ५.९९.८ ॥
ऐरावत, नागराज, वामन, कुमुद व अंजन — सुप्रतीकाच्या वंशात जन्मलेले श्रेष्ठ हत्ती.
5.99.9
अत्र नानाविधाकारास्तिमयो नैकरूपिणः ।
अप्सु सोमप्रभां पीत्वा वसन्ति जलचारिणः ॥ ५.९९.९ ॥
येथे नाना प्रकारचे आकार असलेले, अनेक रूपी तिमी मासे पाण्यात सोमाची प्रभा पिऊन राहतात.
5.99.10
अत्र सूर्यांशुभिर्भिन्नाः पातालतलमाश्रिताः ।
मृता हि दिवसे सूत पुनर्जीवन्ति वै निशि ॥ ५.९९.१० ॥
येथे सूर्याच्या किरणांनी घायाळ होऊन पाताळतलाचा आश्रय घेणारे, हे सूता, दिवसा मरतात आणि रात्री पुन्हा जिवंत होतात.
5.99.11
उदयन्नित्यशश्चात्र चन्द्रमा रश्मिबाहुभिः ।
अमृतं स्पृश्य संस्पर्शात्संजीवयतिदेहिनः ॥ ५.९९.११ ॥
येथे चंद्र उदय पावत, आपल्या किरणरूपी बाहूंनी अमृताला स्पर्श करून, त्या स्पर्शाने देहधारींना पुन्हा जिवंत करतो.
5.99.12
अत्र तेऽधर्मनिरता बद्धाः कालेन पीडिताः ।
दैतेया निवसन्ति स्म वासवेन हृतश्रियः ॥ ५.९९.१२ ॥
येथे अधर्मात रत असलेले ते दैत्य बद्ध, कालाने पीडित, वासवाने श्री हरण केलेले होऊन राहत होते.
5.99.13
अत्र भूतपतिर्नाम सर्वभूतमहेश्वरः ।
भूतये सर्वभूतानामचरत्तप उत्तमम् ॥ ५.९९.१३ ॥
येथे भूतपती नावाच्या सर्वभूतमहेश्वराने सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी उत्तम तप केले.
5.99.14
अत्र गोव्रतिनो विप्राः स्वाध्यायाम्नायकर्शिताः ।
त्यक्तप्राणा जितस्वर्गा निवसन्ति महर्षयः ॥ ५.९९.१४ ॥
येथे गोव्रती ब्राह्मण, स्वाध्याय व वेदपठणाने कृश होऊन, प्राणत्याग करून, स्वर्ग जिंकून महर्षी म्हणून राहतात.
5.99.15
यत्रतत्रशयो नित्यं येनकेनचिदाशितः ।
येनकेनचिदाच्छन्नः स गोव्रत इहोच्यते ॥ ५.९९.१५ ॥
जो नेहमी जिथे मिळेल तिथे झोपतो, जे मिळेल ते खातो, जे मिळेल त्याने झाकलेला असतो, त्यालाच येथे गोव्रती म्हणतात.
5.99.16
पश्य यद्यत्र ते कश्चिद्रोचते गुणतो वरः ।
वरयिष्यामि तं गत्वा यत्नमास्थाय मातले ॥ ५.९९.१६ ॥
पाहा, येथे गुणांमुळे जो वर तुला आवडेल, हे मातले, त्याला मी प्रयत्नपूर्वक जाऊन वरीन.
5.99.17
अण्डमेतञ्जले न्यस्तं दीप्यमानमिव श्रिया ।
आप्रजानां निसर्गाद्वै नोद्भिद्यति न सर्पति ॥ ५.९९.१७ ॥
हे अंडे पाण्यात ठेवलेले आहे, जणू आपल्या तेजाने चमकत आहे. प्रजांच्या उत्पत्तीपर्यंत स्वभावतः ते फुटत नाही आणि हालतही नाही.
5.99.18
नास्य जातिं निसर्गं वा कथ्यमानं श्रृणोमि वै ।
पितरं मातरं चापि नास्य जानाति कश्चन ॥ ५.९९.१८ ॥
याची जात किंवा उत्पत्ती सांगितली जात आहे असे मी ऐकलेले नाही. याचे वडील किंवा आई कोणीही जाणत नाही.
5.99.19
अतः किल महानग्निरन्तकाले समुत्थितः ।
धक्ष्यते मातले सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ५.९९.१९ ॥
म्हणून अंतकाळी एक महान अग्नी उठेल; हे मातलि, तो चराचरासह सर्व त्रैलोक्य जाळून टाकील.
5.99.20
मातलिस्त्वब्रवीच्छ्रुत्वा नारदस्याथ भाषितम् ।
न मेऽत्र रोचते कश्चिदन्यतो व्रज माचिरम् ॥ ५.९९.२० ॥
नारदांचे बोलणे ऐकून मातलि म्हणाला: येथे मला काहीच आवडत नाही; दुसरीकडे चल, विलंब करू नकोस.