મહાભારત · અધ્યાય 6.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.102.1
कथं द्रोणो महेष्वासः पाण्डवश्च धनञ्जयः ।
समीयतू रणे यत्तौ तावुभौ पुरुषर्षभौ ॥ ६.१०२.१ ॥
મહાન ધનુર્ધર દ્રોણ અને પાંડુપુત્ર ધનંજય યુદ્ધમાં કેવી રીતે સામસામે આવ્યા? એ બંને પુરુષશ્રેષ્ઠ ઉત્સુક થઈને તૈયાર હતા.
6.102.2
प्रियो हि पाण्डवो नित्यं भारद्वाजस्य धीमतः ।
आचार्यश्च रणे नित्यं प्रियः पार्थस्य सञ्जय ॥ ६.१०२.२ ॥
હે સંજય, પાંડુપુત્ર હંમેશાં બુદ્ધિમાન ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ને પ્રિય છે; આચાર્ય દ્રોણ પણ યુદ્ધમાં હંમેશાં પાર્થને પ્રિય છે.
6.102.3
तावुभौ रथिनो सङ्ख्ये हृष्टौ सिंहाविवोत्कटौ ।
कथं समीयतुर्यत्तौ भारद्वाजधनञ्जयौ ॥ ६.१०२.३ ॥
યુદ્ધમાં હર્ષિત, ઉગ્ર સિંહો સમાન એ બે રથી ભારદ્વાજ (દ્રોણ) અને ધનંજય ઉત્સુક થઈને કેવી રીતે સામસામે આવ્યા?
6.102.4
न द्रोणः समरे पार्थं जानीते प्रियमात्मनः ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य पार्थो वा गुरुमाहवे ॥ ६.१०२.४ ॥
યુદ્ધમાં દ્રોણ પાર્થને પોતાનો પ્રિય ગણતા નથી, અને પાર્થ પણ યુદ્ધમાં ગુરુને ગણતો નથી; બંને ક્ષત્રધર્મને આગળ રાખે છે.
6.102.5
न क्षत्रिया रणे राजन्वर्जयन्ति परस्परम् ।
निर्मर्यादं हि युध्यन्ते पितृभिर्भ्रातृभिः सह ॥ ६.१०२.५ ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયો એકબીજાને છોડતા નથી; મર્યાદા છોડીને લડે છે, પિતૃઓ અને ભાઈઓ સાથે પણ.
6.102.6
रणे भारत पार्थेन द्रोणो विद्धस्त्रिभिः शरैः ।
नाचिन्तयच्च तान्बाणान्पार्थचापच्युतान्युधि ॥ ६.१०२.६ ॥
હે ભારત, યુદ્ધમાં પાર્થ દ્વારા ત્રણ બાણોથી વિંધાયેલા દ્રોણે પાર્થના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલાં એ બાણોની પરવા કરી નહીં.
6.102.7
शरवृष्ट्या पुनः पार्थश्छादयामास तं रणे ।
स प्रजज्वाल रोषेण गहनेऽग्निरिवोर्जितः ॥ ६.१०२.७ ॥
યુદ્ધમાં પાર્થે ફરી બાણોની વર્ષાથી તેને ઢાંકી દીધો; તે ક્રોધથી ગાઢ વનમાં પ્રચંડ અગ્નિની જેમ ભડકી ઊઠ્યો.
6.102.8
ततोऽर्जुनं रणे द्रोणः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
छादयामास राजेन्द्र नचिरादेव भारत ॥ ६.१०२.८ ॥
પછી યુદ્ધમાં દ્રોણે સીધી ગાંઠોવાળા બાણોથી અર્જુનને ઢાંકી દીધો; હે રાજેન્દ્ર, હે ભારત, તરત જ.
6.102.9
ततो दुर्योधनो राजा सुशर्माणमचोदयत् ।
द्रोणस्य समरे राजन्पार्ष्णिग्रहणकारणात् ॥ ६.१०२.९ ॥
પછી રાજા દુર્યોધને સુશર્માને પ્રેર્યો; હે રાજન, યુદ્ધમાં દ્રોણના રથનો પાછળનો ભાગ પકડવાને કારણે.
6.102.10
त्रिगर्तराडपि क्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम् ।
छादयामास समरे पार्थं बाणैरयोमुखैः ॥ ६.१०२.१० ॥
ત્રિગર્તોના રાજાએ પણ ક્રોધે ભરાઈને ધનુષ્ય પૂરેપૂરું ખેંચીને, યુદ્ધમાં લોખંડી અણીવાળા બાણોથી પાર્થને ઢાંકી દીધો.
6.102.11
ताभ्यां मुक्ताः शरा राजन्नन्तरिक्षे विरेजिरे ।
हंसा इव महाराज शरत्काले नभस्तले ॥ ६.१०२.११ ॥
તેઓ બંનેએ છોડેલાં બાણ, હે રાજન, આકાશમાં શરદ ઋતુમાં આકાશતળ પર હંસોની જેમ શોભ્યાં, હે મહારાજ.
6.102.12
ते शराः प्राप्य कौन्तेयं समन्ताद्विविशुः प्रभो ।
फलभारनतं यद्वत्स्वादुवृक्षं विहंगमाः ॥ ६.१०२.१२ ॥
તે બાણ કૌંતેયને પહોંચીને ચારે બાજુથી પ્રવેશ્યાં, હે પ્રભો; ફળના ભારથી નમેલા મીઠા ફળના વૃક્ષમાં પક્ષીઓ ઘૂસે તેમ.
6.102.13
अर्जुनस्तु रणे नादं विनद्य रथिनां वरः ।
त्रिगर्तराजं समरे सपुत्रं विव्यधे शरैः ॥ ६.१०२.१३ ॥
રણમાં સિંહનાદ કરીને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને યુદ્ધમાં પુત્ર સહિત ત્રિગર્તરાજને બાણોથી વીંધી નાખ્યો.
6.102.14
ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये ।
पार्थमेवाभ्यवर्तन्त मरणे कृतनिश्चयाः ।
मुमुचुः शरवृष्टिं च पाण्डवस्य रथं प्रति ॥ ६.१०२.१४ ॥
પાર્થ વડે માર્યા જતા તેઓ, યુગક્ષયના કાળની જેમ, મૃત્યુનો નિશ્ચય કરીને પાર્થ તરફ જ આગળ વધ્યા અને પાંડવના રથ તરફ બાણોની વૃષ્ટિ કરી.
6.102.15
शरवृष्टिं ततस्तां तु शरवर्षैः समन्ततः ।
प्रतिजग्राह राजेन्द्र तोयवृष्टिमिवाचलः ॥ ६.१०२.१५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ત્યારે તે બાણવર્ષાને તેણે ચારે તરફથી બાણવર્ષાથી જ ઝીલી લીધી, જેમ પર્વત વરસાદની ધારા ઝીલે છે.
6.102.16
तत्राद्भुतमपश्याम बीभत्सोर्हस्तलाघवम् ।
विमुक्तां बहुभिर्योधैः शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम् ॥ ६.१०२.१६ ॥
ત્યાં અમે બીભત્સુ (અર્જુન)ની હાથની ચપળતાનું અદભુત દૃશ્ય જોયું; ઘણા યોદ્ધાઓએ છોડેલી દુર્નિવાર શસ્ત્રવૃષ્ટિને તેણે રોકી.
6.102.17
यदेको वारयामास मारुतोऽभ्रगणानिव ।
कर्मणा तेन पार्थस्य तुतुषुर्देवदानवाः ॥ ६.१०२.१७ ॥
એકલો પવન જેમ વાદળોના સમૂહને રોકે, તેમ તેણે એકલાએ કરેલા તે કર્મથી, પાર્થના તે કર્મથી દેવો અને દાનવો પ્રસન્ન થયા.
6.102.18
अथ क्रुद्धो रणे पार्थस्त्रिगर्तान्प्रति भारत ।
मुमोचास्त्रं महाराज वायव्यं पृतनामुखे ॥ ६.१०२.१८ ॥
ત્યારે, હે ભારત, ક્રોધે ભરાયેલા પાર્થે રણમાં ત્રિગર્તો તરફ, હે મહારાજ, સેનાના અગ્રભાગે વાયવ્યાસ્ત્ર છોડ્યું.
6.102.19
प्रादुरासीत्ततो वायुः क्षोभयाणो नभस्तलम् ।
पातयन्वै तरुगणान्विनिघ्नंश्चैव सैनिकान् ॥ ६.१०२.१९ ॥
ત્યારે આકાશને હલાવતો પવન પ્રગટ્યો; તેણે વૃક્ષોના સમૂહો પાડ્યા અને સૈનિકોને પણ હણ્યા.
6.102.20
ततो द्रोणोऽभिवीक्ष्यैव वायव्यास्त्रं सुदारुणम् ।
शैलमन्यन्महाराज घोरमस्त्रं मुमोच ह ॥ ६.१०२.२० ॥
ત્યારે દ્રોણે તે અતિ ભયાનક વાયવ્યાસ્ત્રને જોઈને, હે મહારાજ, બીજું ભયંકર શૈલાસ્ત્ર છોડ્યું.
6.102.21
द्रोणेन युधि निर्मुक्ते तस्मिन्नस्त्रे नराधिप ।
प्रशशाम ततो वयुः प्रसन्नाश्च दिशो दश ॥ ६.१०२.२१ ॥
હે નરાધિપ, યુદ્ધમાં દ્રોણે તે અસ્ત્ર છોડતાં પવન શાંત થયો અને દસે દિશાઓ પ્રસન્ન થઈ.
6.102.22
ततः पाण्डुसुतो वीरस्त्रिगर्तस्य रथव्रजान् ।
निरुत्साहान्रणे चक्रे विमुखान्विपराक्रमान् ॥ ६.१०२.२२ ॥
ત્યારે પાંડુપુત્ર વીરે યુદ્ધમાં ત્રિગર્તોના રથસમૂહોને ઉત્સાહહીન, વિમુખ અને પરાક્રમહીન કર્યા.
6.102.23
ततो दुर्योधनश्चैव कृपश्च रथिनां वरः ।
अश्वत्थामा तथा शल्यः काम्भोजश्च सुदक्षिणः ॥ ६.१०२.२३ ॥
ત્યારે દુર્યોધન, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ કૃપ, અશ્વત્થામા, શલ્ય અને કામ્બોજ સુદક્ષિણ આગળ આવ્યા.
6.102.24
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ बाह्लिकः सह बाह्लिकैः ।
महता रथवंशेन पार्थस्यावारयन्दिशः ॥ ६.१०२.२४ ॥
વિંદ અને અનુવિંદ, આવંત્યો, અને બાહ્લિક પોતાના બાહ્લિકો સાથે, મોટા રથસમૂહ વડે પાર્થની દિશાઓને રોકવા લાગ્યા.
6.102.25
तथैव भगदत्तश्च श्रतायुश्च महाबलः ।
गजानीकेन भीमस्य ताववारयतां दिशः ॥ ६.१०२.२५ ॥
એ જ રીતે ભગદત્ત અને મહાબળવાન શ્રુતાયુએ ગજસેનાથી ભીમની દિશાઓ રોકી.
6.102.26
भूरिश्रवाः शलश्चैव सौबलश्च विशांपते ।
शरौघैर्विमलैस्तीक्ष्णैर्माद्रीपुत्राववारयन् ॥ ६.१०२.२६ ॥
હે રાજન્, ભૂરિશ્રવા, શલ્ય અને સુબલપુત્રે નિર્મળ અને તીક્ષ્ણ બાણોની ધારાથી માદ્રીના બે પુત્રોને રોક્યા.
6.102.27
भीष्मस्तु संहतः सङ्ख्ये धार्तराष्ट्रैः ससैनिकैः ।
युधिष्ठिरं समासाद्य सर्वतः पर्यवारयत् ॥ ६.१०२.२७ ॥
પરંતુ ભીષ્મ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અને તેમના સૈનિકો સાથે સુસંગઠિત થઈ, યુદ્ધમાં યુધિષ્ઠિર પાસે પહોંચી ચારે બાજુથી તેમને ઘેરી લીધા.
6.102.28
आपतन्तं गजानीकं दृष्ट्वा पार्थो वृकोदरः ।
लोलिहन्सृक्किणी वीरो मृगराडिव कानने ॥ ६.१०२.२८ ॥
આક્રમણ કરતી ગજસેનાને જોઈને પૃથાપુત્ર વૃકોદર વીર, વનમાં સિંહની જેમ પોતાના હોઠના ખૂણા ચાટવા લાગ્યો.
6.102.29
भीमस्तु रथिनां श्रेष्ठो गदां गृह्य महाहवे ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं तव सैन्यान्यभीषयत् ॥ ६.१०२.२९ ॥
પરંતુ રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમે મહાયુદ્ધમાં ગદા ઉપાડી, રથમાંથી ઝડપથી કૂદીને તમારી સેનાઓને ડરાવી.
6.102.30
तमुद्वीक्ष्य गदाहस्तं ततस्ते गजसादिनः ।
परिवव्रू रणे यत्ता भीमसेनं समन्ततः ॥ ६.१०२.३० ॥
ગદા હાથમાં લીધેલા તેને જોઈને એ ગજસવારો યુદ્ધમાં સાવધ થઈ ભીમસેનને ચારે બાજુથી ઘેરી વળ્યા.
6.102.31
गजमध्यमनुप्राप्तः पाण्डवः स व्यराजत ।
मेघजालस्य महतो यथा मध्यगतो रविः ॥ ६.१०२.३१ ॥
હાથીઓની મધ્યમાં પહોંચેલો તે પાંડવ, વિશાળ મેઘસમૂહની વચ્ચે રહેલા સૂર્યની જેમ શોભ્યો.
6.102.32
व्यधमत्स गजानीकं गदया पाण्डवर्षभः ।
महाभ्रजालमतुलं मातरिश्वेव सन्ततम् ॥ ६.१०२.३२ ॥
પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ તેણે ગદાથી હાથીઓના સૈન્યને વિખેરી નાખ્યું, જેમ પવન સતત અતુલ્ય મોટા મેઘસમૂહને વિખેરે છે.
6.102.33
ते वध्यमाना बलिना भीमसेनेन दन्तिनः ।
आर्तनादं रणे चक्रुर्गर्जन्तो जलदा इव ॥ ६.१०२.३३ ॥
બળવાન ભીમસેન દ્વારા મરાતા તે હાથીઓએ ગર્જતા મેઘોની જેમ રણમાં આર્તનાદ કર્યો.
6.102.34
बहुधा दारितश्चैव विषाणैस्तत्र दन्तिभिः ।
फुल्लाशोकनिभः पार्थः शुशुभे रणमूर्धनि ॥ ६.१०२.३४ ॥
ત્યાં હાથીઓના દાંતોથી અનેક રીતે ઘવાયેલો છતાં પૃથાપુત્ર રણમોખરે ખીલેલા અશોક વૃક્ષ જેવો શોભ્યો.
6.102.35
सादिनां शस्त्रवृष्टिं च व्यधमद्गदया ततः ।
वायुवेगसमायुक्तो व्यचरत्पाण्डवो युधि ॥ ६.१०२.३५ ॥
પછી તેણે સવારોની શસ્ત્રવર્ષાને પણ ગદાથી વિખેરી નાખી; વાયુવેગથી યુક્ત તે પાંડવ યુદ્ધમાં વિચરવા લાગ્યો.
6.102.36
विषाणोल्लिखितैर्गात्रौर्विषाणाभिहतो भृशम् ।
विषाणे दन्तिनं गृह्य निर्विषाणमथाकरोत् ॥ ६.१०२.३६ ॥
હાથીઓના દાંતોથી શરીર ઘસાયેલું અને દાંતના પ્રહારોથી અત્યંત ઘવાયેલો હોવા છતાં તેણે એક હાથીનો દાંત પકડીને તેને દાંતવિહીન કરી નાખ્યો.
6.102.37
विषाणेन च तेनैव कुम्भोऽभ्याहत्य दन्तिनम् ।
पातयामास समरे दण्डहस्त इवान्तकः ॥ ६.१०२.३७ ॥
કુંભે એ જ દાંતથી હાથી પર પ્રહાર કરી યુદ્ધમાં તેને પાડી નાખ્યો; હાથમાં દંડ લઈને ઊભેલા અંતક જેવો તે લાગ્યો.
6.102.38
शोणिताक्तां गदां बिभ्रन्मेदोभञ्जाकृतच्छविः ।
कृताभ्यङ्गः शोणितेन रुद्रवत्प्रत्यदृश्यत ॥ ६.१०२.३८ ॥
લોહીથી ભીંજાયેલી ગદા ધારણ કરીને, મેદ કચડાયેલા હોય તેવી શરીરકાંતિ સાથે, લોહીથી લેપાયેલો તે રુદ્ર જેવો દેખાયો.
6.102.39
एवं के वध्यमानाश्च हतशेषा महागजाः ।
प्राद्रवन्त दिशो राजन्विमृद्गन्तः स्वकं बलम् ॥ ६.१०२.३९ ॥
આ રીતે મરાતા રહેલા બચેલા કેટલાક મહાગજો, હે રાજન, પોતાની જ સેનાને કચડતા દિશાઓમાં ભાગ્યા.
6.102.40
द्रवद्भिस्तैर्महानागैः समन्ताद्भरतर्षभ ।
दुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्भुखम् ॥ ६.१०२.४० ॥
દોડતા તે મહાગજોને કારણે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ચારેય બાજુથી દુર્યોધનની આખી સેના ફરી પીઠ ફેરવીને ભાગી.