มหาภารตะ · อัธยายะ 6.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.102.1
कथं द्रोणो महेष्वासः पाण्डवश्च धनञ्जयः ।
समीयतू रणे यत्तौ तावुभौ पुरुषर्षभौ ॥ ६.१०२.१ ॥
ทำไมท่านโทรณะผู้ยิ่งใหญ่ในการยิงธนูและปาณฑพธนัญชัย ทั้งสองผู้เป็นดั่งวัวผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ซึ่งต่างกระหายจะต่อสู้ จึงได้มาประจันหน้ากันในสนามรบ
6.102.2
प्रियो हि पाण्डवो नित्यं भारद्वाजस्य धीमतः ।
आचार्यश्च रणे नित्यं प्रियः पार्थस्य सञ्जय ॥ ६.१०२.२ ॥
สัญชัย ปาณฑพเป็นที่รักของภารทวาชะ (โทรณะ) ผู้มีปัญญาอยู่เสมอ และอาจารย์โทรณะก็เป็นที่รักของปารถะในสนามรบอยู่เสมอเช่นกัน
6.102.3
तावुभौ रथिनो सङ्ख्ये हृष्टौ सिंहाविवोत्कटौ ।
कथं समीयतुर्यत्तौ भारद्वाजधनञ्जयौ ॥ ६.१०२.३ ॥
ทั้งสองรถีผู้กล้าหาญในการรบ ปีติยินดีดั่งสิงห์ดุร้าย คือภารทวาชะ (โทรณะ) และธนัญชัย ต่างกระหายจะต่อสู้ จึงได้มาประจันหน้ากันอย่างไร
6.102.4
न द्रोणः समरे पार्थं जानीते प्रियमात्मनः ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य पार्थो वा गुरुमाहवे ॥ ६.१०२.४ ॥
ในสนามรบ โทรณะมิได้ถือว่าปารถะเป็นที่รักของตน และปารถะก็มิได้ถือว่าอาจารย์ของตนเป็นที่รัก ทั้งสองต่างยึดหน้าที่ของกษัตริย์นักรบเป็นสิ่งสำคัญยิ่ง
6.102.5
न क्षत्रिया रणे राजन्वर्जयन्ति परस्परम् ।
निर्मर्यादं हि युध्यन्ते पितृभिर्भ्रातृभिः सह ॥ ६.१०२.५ ॥
ข้าแต่พระราชา ในสนามรบ กษัตริย์นักรบย่อมไม่ไว้หน้ากัน พวกเขาต่อสู้โดยไม่มีขอบเขต แม้กระทั่งกับบิดาและพี่น้องของตน
6.102.6
रणे भारत पार्थेन द्रोणो विद्धस्त्रिभिः शरैः ।
नाचिन्तयच्च तान्बाणान्पार्थचापच्युतान्युधि ॥ ६.१०२.६ ॥
ข้าแต่ภารตะ ในสนามรบ โทรณะถูกปารถะยิงด้วยลูกศรสามดอก แต่ท่านมิได้ใส่ใจต่อลูกศรเหล่านั้น ซึ่งถูกยิงออกจากคันธนูของปารถะ
6.102.7
शरवृष्ट्या पुनः पार्थश्छादयामास तं रणे ।
स प्रजज्वाल रोषेण गहनेऽग्निरिवोर्जितः ॥ ६.१०२.७ ॥
ในสนามรบ ปารถะได้ปกคลุมท่านด้วยฝนลูกศรอีกครั้ง ท่านก็ลุกโพลงด้วยความโกรธ ดั่งไฟอันรุนแรงในป่ารกทึบ
6.102.8
ततोऽर्जुनं रणे द्रोणः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
छादयामास राजेन्द्र नचिरादेव भारत ॥ ६.१०२.८ ॥
จากนั้น ข้าแต่จอมกษัตริย์ ข้าแต่ภารตะ โทรณะได้ปกคลุมอรชุนในสนามรบด้วยลูกศรที่มีข้อปล้องตรง ในไม่ช้านัก
6.102.9
ततो दुर्योधनो राजा सुशर्माणमचोदयत् ।
द्रोणस्य समरे राजन्पार्ष्णिग्रहणकारणात् ॥ ६.१०२.९ ॥
จากนั้น พระเจ้าทุรโยธน์ได้ยุยงสุศรรมัน ข้าแต่พระราชา เพราะการที่ฝ่ายโทรณะถูกคว้ารถจากด้านหลังในสนามรบ
6.102.10
त्रिगर्तराडपि क्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम् ।
छादयामास समरे पार्थं बाणैरयोमुखैः ॥ ६.१०२.१० ॥
กษัตริย์แห่งตริคารตะก็โกรธจัด ดึงคันธนูตึงสุดแรง แล้วปกคลุมปารถะในสนามรบด้วยลูกศรปลายเหล็ก
6.102.11
ताभ्यां मुक्ताः शरा राजन्नन्तरिक्षे विरेजिरे ।
हंसा इव महाराज शरत्काले नभस्तले ॥ ६.१०२.११ ॥
ลูกศรที่ถูกยิงจากทั้งสอง ข้าแต่พระราชา ส่องประกายอยู่บนท้องฟ้า ดั่งหงส์บนผืนฟ้าในฤดูสารท ข้าแต่มหาราชา
6.102.12
ते शराः प्राप्य कौन्तेयं समन्ताद्विविशुः प्रभो ।
फलभारनतं यद्वत्स्वादुवृक्षं विहंगमाः ॥ ६.१०२.१२ ॥
ลูกศรเหล่านั้นพุ่งไปถึงบุตรแห่งกุนตี ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่ แทงทะลุไปทั่วทุกด้าน ดั่งนกที่โฉบลงสู่ต้นไม้ผลหวาน กิ่งโค้งลงด้วยน้ำหนักของผล
6.102.13
अर्जुनस्तु रणे नादं विनद्य रथिनां वरः ।
त्रिगर्तराजं समरे सपुत्रं विव्यधे शरैः ॥ ६.१०२.१३ ॥
ส่วนอรชุน ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่รถีนั้น คำรามลั่นในสนามรบ แล้วยิงลูกศรแทงพระราชาแห่งตริคารตะพร้อมกับพระโอรส
6.102.14
ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये ।
पार्थमेवाभ्यवर्तन्त मरणे कृतनिश्चयाः ।
मुमुचुः शरवृष्टिं च पाण्डवस्य रथं प्रति ॥ ६.१०२.१४ ॥
ทั้งสองถูกปารถะโจมตี ดั่งกาลเวลาในคราวสิ้นยุค จึงตัดสินใจยอมตาย แล้วรุกเข้าหาปารถะโดยตรง ระดมฝนลูกศรไปยังรถของปาณฑพ
6.102.15
शरवृष्टिं ततस्तां तु शरवर्षैः समन्ततः ।
प्रतिजग्राह राजेन्द्र तोयवृष्टिमिवाचलः ॥ ६.१०२.१५ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ท่านรับฝนลูกศรนั้นจากทุกทิศด้วยฝนลูกศรของตน ดั่งภูเขารับห่าฝนที่ตกลงมา
6.102.16
तत्राद्भुतमपश्याम बीभत्सोर्हस्तलाघवम् ।
विमुक्तां बहुभिर्योधैः शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम् ॥ ६.१०२.१६ ॥
ที่นั่นเราได้เห็นความคล่องแคล่วอันน่าอัศจรรย์ของมือบีภัตสุ ขณะท่านสกัดห่าอาวุธอันยากจะต้านทาน ที่ถูกยิงออกมาจากนักรบจำนวนมาก
6.102.17
यदेको वारयामास मारुतोऽभ्रगणानिव ।
कर्मणा तेन पार्थस्य तुतुषुर्देवदानवाः ॥ ६.१०२.१७ ॥
ดั่งลมเพียงสายเดียวที่ต้านกลุ่มเมฆ ด้วยการกระทำนั้นเพียงอย่างเดียวของปารถะ เทวดาและอสูรต่างก็พอพระทัย
6.102.18
अथ क्रुद्धो रणे पार्थस्त्रिगर्तान्प्रति भारत ।
मुमोचास्त्रं महाराज वायव्यं पृतनामुखे ॥ ६.१०२.१८ ॥
จากนั้น ข้าแต่ภารตะ ปารถะผู้โกรธในสนามรบ ได้ยิงอาวุธวายวยะไปยังพวกตริคารตะที่หน้ากองทัพ ข้าแต่มหาราชา
6.102.19
प्रादुरासीत्ततो वायुः क्षोभयाणो नभस्तलम् ।
पातयन्वै तरुगणान्विनिघ्नंश्चैव सैनिकान् ॥ ६.१०२.१९ ॥
ลมก็บังเกิดขึ้น สั่นสะเทือนท้องฟ้า ล้มต้นไม้นานาชนิด และสังหารทหารเช่นกัน
6.102.20
ततो द्रोणोऽभिवीक्ष्यैव वायव्यास्त्रं सुदारुणम् ।
शैलमन्यन्महाराज घोरमस्त्रं मुमोच ह ॥ ६.१०२.२० ॥
จากนั้น โทรณะเห็นอาวุธวายวยะอันน่ากลัวยิ่งนั้น จึงปล่อยอาวุธอีกชนิดหนึ่งที่น่าสะพรึงกลัว คืออาวุธภูเขา ข้าแต่มหาราชา
6.102.21
द्रोणेन युधि निर्मुक्ते तस्मिन्नस्त्रे नराधिप ।
प्रशशाम ततो वयुः प्रसन्नाश्च दिशो दश ॥ ६.१०२.२१ ॥
เมื่อท่านโทรณะปล่อยอาวุธนั้นในการรบ ข้าแต่จอมนรา ลมก็สงบลง และทิศทั้งสิบก็กลับมาสงบเย็น
6.102.22
ततः पाण्डुसुतो वीरस्त्रिगर्तस्य रथव्रजान् ।
निरुत्साहान्रणे चक्रे विमुखान्विपराक्रमान् ॥ ६.१०२.२२ ॥
ลำดับนั้น วีรบุรุษผู้เป็นบุตรของปาณฑุ ทำให้กองรถศึกของตรีครรตะหมดกำลังใจในการรบ หันหลังให้ และสูญเสียความกล้าหาญ
6.102.23
ततो दुर्योधनश्चैव कृपश्च रथिनां वरः ।
अश्वत्थामा तथा शल्यः काम्भोजश्च सुदक्षिणः ॥ ६.१०२.२३ ॥
ลำดับนั้น ทุรโยธน์ กฤปะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึก อัศวัตถามา ศัลยะ และสุทักษิณะแห่งกัมโพชะ ก็เข้ามาข้างหน้า
6.102.24
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ बाह्लिकः सह बाह्लिकैः ।
महता रथवंशेन पार्थस्यावारयन्दिशः ॥ ६.१०२.२४ ॥
วินทะและอนุวินทะแห่งอวันตี และพาหลิกะพร้อมด้วยพวกพาหลิกะ ด้วยกองรถศึกจำนวนมาก ได้กั้นทิศทั้งหลายของปารถะไว้
6.102.25
तथैव भगदत्तश्च श्रतायुश्च महाबलः ।
गजानीकेन भीमस्य ताववारयतां दिशः ॥ ६.१०२.२५ ॥
ในทำนองเดียวกัน ภคทัตตะและศรุตายุผู้มีกำลังมหาศาล ได้กั้นทิศทั้งปวงของภีมะไว้ด้วยกองช้างศึกของตน
6.102.26
भूरिश्रवाः शलश्चैव सौबलश्च विशांपते ।
शरौघैर्विमलैस्तीक्ष्णैर्माद्रीपुत्राववारयन् ॥ ६.१०२.२६ ॥
ข้าแต่จอมนรา ภูริศรวัส ศัลยะ และบุตรแห่งสุพละ ได้กั้นบุตรทั้งสองของมาทรีไว้ด้วยห่าฝนของลูกศรอันแหลมคมและสุกใส
6.102.27
भीष्मस्तु संहतः सङ्ख्ये धार्तराष्ट्रैः ससैनिकैः ।
युधिष्ठिरं समासाद्य सर्वतः पर्यवारयत् ॥ ६.१०२.२७ ॥
ส่วนภีษมะ ซึ่งรวมกำลังแน่นหนาอยู่ในการรบกับบุตรของธฤตราษฎร์และทหารของพวกเขา เข้าใกล้ยุธิษฐิระ แล้วล้อมไว้โดยรอบทุกด้าน
6.102.28
आपतन्तं गजानीकं दृष्ट्वा पार्थो वृकोदरः ।
लोलिहन्सृक्किणी वीरो मृगराडिव कानने ॥ ६.१०२.२८ ॥
เมื่อเห็นกองช้างกำลังพุ่งเข้ามา ภีมะ บุตรของปฤถา วีรบุรุษผู้มีท้องดุจหมาป่า เลียมุมปากของตน เหมือนราชสีห์ในป่า
6.102.29
भीमस्तु रथिनां श्रेष्ठो गदां गृह्य महाहवे ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं तव सैन्यान्यभीषयत् ॥ ६.१०२.२९ ॥
ส่วนภีมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึก ถือกระบองขึ้นในการรบใหญ่ กระโดดลงจากรถอย่างรวดเร็ว และทำให้กองทัพของท่านหวาดหวั่น
6.102.30
तमुद्वीक्ष्य गदाहस्तं ततस्ते गजसादिनः ।
परिवव्रू रणे यत्ता भीमसेनं समन्ततः ॥ ६.१०२.३० ॥
เมื่อเห็นเขาถือกระบองอยู่ในมือ นักขี่ช้างเหล่านั้นผู้พร้อมรบ จึงล้อมภีมเสนไว้โดยรอบทุกด้าน
6.102.31
गजमध्यमनुप्राप्तः पाण्डवः स व्यराजत ।
मेघजालस्य महतो यथा मध्यगतो रविः ॥ ६.१०२.३१ ॥
เมื่อเข้าไปอยู่กลางกองช้าง ปาณฑพผู้นั้นก็รุ่งโรจน์ ดุจดวงอาทิตย์ที่อยู่กลางกลุ่มเมฆใหญ่
6.102.32
व्यधमत्स गजानीकं गदया पाण्डवर्षभः ।
महाभ्रजालमतुलं मातरिश्वेव सन्ततम् ॥ ६.१०२.३२ ॥
ปาณฑพผู้เป็นวีรบุรุษสูงสุดของปาณฑพ ได้ทำลายกองช้างด้วยกระบองของตน ดุจลมที่พัดกระจายกลุ่มเมฆใหญ่อันหาที่เปรียบมิได้อย่างไม่ขาดสาย
6.102.33
ते वध्यमाना बलिना भीमसेनेन दन्तिनः ।
आर्तनादं रणे चक्रुर्गर्जन्तो जलदा इव ॥ ६.१०२.३३ ॥
ช้างเหล่านั้นถูกฆ่าโดยภีมเสนผู้ทรงพลัง จึงร้องคำรามด้วยความทุกข์ทรมานในการรบ เหมือนเมฆที่คำรามกึกก้อง
6.102.34
बहुधा दारितश्चैव विषाणैस्तत्र दन्तिभिः ।
फुल्लाशोकनिभः पार्थः शुशुभे रणमूर्धनि ॥ ६.१०२.३४ ॥
แม้ถูกงาของช้างทั้งหลายแทงเป็นหลายแผลที่นั่น บุตรของปฤถาก็รุ่งโรจน์ดุจต้นอโศกที่ออกดอกบานอยู่ ณ แนวหน้าของสนามรบ
6.102.35
सादिनां शस्त्रवृष्टिं च व्यधमद्गदया ततः ।
वायुवेगसमायुक्तो व्यचरत्पाण्डवो युधि ॥ ६.१०२.३५ ॥
แล้วท่านก็ใช้กระบองกระจายห่าฝนของอาวุธจากนักขี่ทั้งหลาย ปาณฑพผู้มีความเร็วดุจลม เคลื่อนไหวไปมาในการรบ
6.102.36
विषाणोल्लिखितैर्गात्रौर्विषाणाभिहतो भृशम् ।
विषाणे दन्तिनं गृह्य निर्विषाणमथाकरोत् ॥ ६.१०२.३६ ॥
แม้ร่างกายถูกงาช้างขูดขีดและถูกงาช้างกระแทกอย่างหนัก ท่านก็จับช้างตัวหนึ่งที่งาแล้วทำให้มันไม่มีงาเสียเลย
6.102.37
विषाणेन च तेनैव कुम्भोऽभ्याहत्य दन्तिनम् ।
पातयामास समरे दण्डहस्त इवान्तकः ॥ ६.१०२.३७ ॥
ด้วยงาอันเดียวกันนั้นเอง กุมภะฟาดช้างลงในการรบ และทำให้มันล้มลง เหมือนพระยมยืนถือไม้เท้าอยู่ในมือ
6.102.38
शोणिताक्तां गदां बिभ्रन्मेदोभञ्जाकृतच्छविः ।
कृताभ्यङ्गः शोणितेन रुद्रवत्प्रत्यदृश्यत ॥ ६.१०२.३८ ॥
ถือกระบองเปื้อนเลือด ร่างกายเหมือนถูกบดด้วยไขมัน ท่านจึงปรากฏดุจพระรุทระ ร่างกายชโลมด้วยเลือด
6.102.39
एवं के वध्यमानाश्च हतशेषा महागजाः ।
प्राद्रवन्त दिशो राजन्विमृद्गन्तः स्वकं बलम् ॥ ६.१०२.३९ ॥
เช่นนี้ ช้างใหญ่ที่ถูกฆ่า และที่เหลือรอดอยู่ ได้วิ่งหนีไปทุกทิศ ข้าแต่พระราชา ย่ำยีกองทัพของตนเอง
6.102.40
द्रवद्भिस्तैर्महानागैः समन्ताद्भरतर्षभ ।
दुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्भुखम् ॥ ६.१०२.४० ॥
เพราะช้างใหญ่เหล่านั้นวิ่งหนีไปทุกด้าน ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ กองทัพทั้งหมดของทุรโยธน์จึงหันหลังกลับไปอีกครั้ง