మహాభారతం · అధ్యాయం 6.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.102.1
कथं द्रोणो महेष्वासः पाण्डवश्च धनञ्जयः ।
समीयतू रणे यत्तौ तावुभौ पुरुषर्षभौ ॥ ६.१०२.१ ॥
మహా ధనుర్ధరుడైన ద్రోణుడు, పాండవుడు ధనంజయుడు యుద్ధంలో ఎలా ఎదురుపడ్డారు? పురుషోత్తములైన ఆ ఇద్దరూ ఉత్సాహంతో సిద్ధంగా ఉన్నారు.
6.102.2
प्रियो हि पाण्डवो नित्यं भारद्वाजस्य धीमतः ।
आचार्यश्च रणे नित्यं प्रियः पार्थस्य सञ्जय ॥ ६.१०२.२ ॥
సంజయా, పాండవుడు ఎప్పుడూ బుద్ధిమంతుడైన భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు)కు ప్రియుడు; ఆచార్యుడైన ద్రోణుడు కూడా యుద్ధంలో ఎప్పుడూ పార్థునికి ప్రియుడే.
6.102.3
तावुभौ रथिनो सङ्ख्ये हृष्टौ सिंहाविवोत्कटौ ।
कथं समीयतुर्यत्तौ भारद्वाजधनञ्जयौ ॥ ६.१०२.३ ॥
యుద్ధంలో ఉత్సాహంగా, భయంకర సింహాల వలె ఉన్న ఆ ఇద్దరు రథికులు, భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) మరియు ధనంజయుడు, ఉత్సాహంతో ఎలా ఎదురుపడ్డారు?
6.102.4
न द्रोणः समरे पार्थं जानीते प्रियमात्मनः ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य पार्थो वा गुरुमाहवे ॥ ६.१०२.४ ॥
యుద్ధంలో ద్రోణుడు పార్థుని తనకు ప్రియుడిగా భావించడు; పార్థుడూ యుద్ధంలో గురువును పరిగణించడు; ఇద్దరూ క్షత్రధర్మాన్ని ముందుంచుతారు.
6.102.5
न क्षत्रिया रणे राजन्वर्जयन्ति परस्परम् ।
निर्मर्यादं हि युध्यन्ते पितृभिर्भ्रातृभिः सह ॥ ६.१०२.५ ॥
రాజా, యుద్ధంలో క్షత్రియులు ఒకరినొకరు విడిచిపెట్టరు; మర్యాద లేకుండా పోరాడుతారు, తండ్రులతో మరియు సోదరులతో కూడా.
6.102.6
रणे भारत पार्थेन द्रोणो विद्धस्त्रिभिः शरैः ।
नाचिन्तयच्च तान्बाणान्पार्थचापच्युतान्युधि ॥ ६.१०२.६ ॥
భారతా, యుద్ధంలో పార్థునిచే మూడు బాణాలతో గాయపడిన ద్రోణుడు, పార్థుని ధనుస్సు నుండి వెలువడిన ఆ బాణాలను లెక్కచేయలేదు.
6.102.7
शरवृष्ट्या पुनः पार्थश्छादयामास तं रणे ।
स प्रजज्वाल रोषेण गहनेऽग्निरिवोर्जितः ॥ ६.१०२.७ ॥
యుద్ధంలో పార్థుడు మళ్లీ బాణవర్షంతో అతనిని కప్పాడు; అతడు కోపంతో దట్టమైన అడవిలో చెలరేగిన అగ్నిలా మండిపోయాడు.
6.102.8
ततोऽर्जुनं रणे द्रोणः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
छादयामास राजेन्द्र नचिरादेव भारत ॥ ६.१०२.८ ॥
తరువాత యుద్ధంలో ద్రోణుడు అర్జునుని సరళ గ్రంథులున్న బాణాలతో కప్పాడు; రాజేంద్రా, భారతా, త్వరలోనే.
6.102.9
ततो दुर्योधनो राजा सुशर्माणमचोदयत् ।
द्रोणस्य समरे राजन्पार्ष्णिग्रहणकारणात् ॥ ६.१०२.९ ॥
తరువాత రాజు దుర్యోధనుడు సుశర్మను ప్రేరేపించాడు; రాజా, యుద్ధంలో ద్రోణుని రథం వెనుక భాగాన్ని పట్టుకోవడం కారణంగా.
6.102.10
त्रिगर्तराडपि क्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम् ।
छादयामास समरे पार्थं बाणैरयोमुखैः ॥ ६.१०२.१० ॥
త్రిగర్తుల రాజు కూడా కోపంతో తన విల్లును పూర్తిగా లాగి, యుద్ధంలో ఇనుప మొనల బాణాలతో పార్థుని కప్పాడు.
6.102.11
ताभ्यां मुक्ताः शरा राजन्नन्तरिक्षे विरेजिरे ।
हंसा इव महाराज शरत्काले नभस्तले ॥ ६.१०२.११ ॥
వారిద్దరూ వదిలిన బాణాలు, రాజా, ఆకాశంలో మెరిశాయి; మహారాజా, శరత్కాలంలో ఆకాశతలంపై హంసల్లా.
6.102.12
ते शराः प्राप्य कौन्तेयं समन्ताद्विविशुः प्रभो ।
फलभारनतं यद्वत्स्वादुवृक्षं विहंगमाः ॥ ६.१०२.१२ ॥
ఆ బాణాలు కౌంతేయుని చేరి అన్ని వైపులా ప్రవేశించాయి, ప్రభూ; ఫలభారంతో వంగిన తియ్యని పండ్ల చెట్టులో పక్షులు దూరినట్లు.
6.102.13
अर्जुनस्तु रणे नादं विनद्य रथिनां वरः ।
त्रिगर्तराजं समरे सपुत्रं विव्यधे शरैः ॥ ६.१०२.१३ ॥
రణంలో సింహనాదం చేసి, రథికులలో श्रेष्ठుడైన అర్జునుడు యుద్ధంలో కుమారునితో కూడిన త్రిగర్త రాజును బాణాలతో గుచ్చాడు.
6.102.14
ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये ।
पार्थमेवाभ्यवर्तन्त मरणे कृतनिश्चयाः ।
मुमुचुः शरवृष्टिं च पाण्डवस्य रथं प्रति ॥ ६.१०२.१४ ॥
పార్థునిచే హతమవుతున్న వారు, యుగాంతకాలంలా, మరణానికి నిశ్చయించుకొని పార్థుని వైపే దూసుకువచ్చి పాండవుని రథంవైపు బాణవర్షం కురిపించారు.
6.102.15
शरवृष्टिं ततस्तां तु शरवर्षैः समन्ततः ।
प्रतिजग्राह राजेन्द्र तोयवृष्टिमिवाचलः ॥ ६.१०२.१५ ॥
రాజేంద్రా, అప్పుడు ఆ బాణవర్షాన్ని అతడు నలుదిక్కులా బాణవర్షంతోనే ఎదుర్కొన్నాడు, పర్వతం వర్షధారను స్వీకరించినట్లు.
6.102.16
तत्राद्भुतमपश्याम बीभत्सोर्हस्तलाघवम् ।
विमुक्तां बहुभिर्योधैः शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम् ॥ ६.१०२.१६ ॥
అక్కడ బీభత్సుని (అర్జునుని) చేతి చురుకుదనం అద్భుతంగా చూశాము; అనేక యోధులు ప్రయోగించిన ఎదురులేని ఆయుధవర్షాన్ని అతడు ఆపాడు.
6.102.17
यदेको वारयामास मारुतोऽभ्रगणानिव ।
कर्मणा तेन पार्थस्य तुतुषुर्देवदानवाः ॥ ६.१०२.१७ ॥
ఒకే గాలి మేఘసమూహాలను అడ్డగించినట్లు, అతడు ఒంటరిగా చేసిన ఆ కర్మవల్ల, పార్థుని ఆ కర్మచేత దేవదానవులు సంతోషించారు.
6.102.18
अथ क्रुद्धो रणे पार्थस्त्रिगर्तान्प्रति भारत ।
मुमोचास्त्रं महाराज वायव्यं पृतनामुखे ॥ ६.१०२.१८ ॥
అప్పుడు, భారతా, కోపించిన పార్థుడు రణంలో త్రిగర్తుల వైపు, మహారాజా, సేన ముందుభాగంలో వాయవ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
6.102.19
प्रादुरासीत्ततो वायुः क्षोभयाणो नभस्तलम् ।
पातयन्वै तरुगणान्विनिघ्नंश्चैव सैनिकान् ॥ ६.१०२.१९ ॥
అప్పుడు ఆకాశాన్ని కంపింపజేస్తూ గాలి ప్రభవించింది; అది చెట్ల సమూహాలను కూల్చి, సైనికులను కూడా హతమార్చింది.
6.102.20
ततो द्रोणोऽभिवीक्ष्यैव वायव्यास्त्रं सुदारुणम् ।
शैलमन्यन्महाराज घोरमस्त्रं मुमोच ह ॥ ६.१०२.२० ॥
అప్పుడు ద్రోణుడు ఆ అత్యంత భయంకరమైన వాయవ్యాస్త్రాన్ని చూసి, ఓ మహారాజా, మరొక భయంకరమైన పర్వతాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
6.102.21
द्रोणेन युधि निर्मुक्ते तस्मिन्नस्त्रे नराधिप ।
प्रशशाम ततो वयुः प्रसन्नाश्च दिशो दश ॥ ६.१०२.२१ ॥
ఓ నరాధిపా, యుద్ధంలో ద్రోణుడు ఆ అస్త్రాన్ని ప్రయోగించగానే గాలి శాంతించింది; పదిదిశలూ ప్రసన్నమయ్యాయి.
6.102.22
ततः पाण्डुसुतो वीरस्त्रिगर्तस्य रथव्रजान् ।
निरुत्साहान्रणे चक्रे विमुखान्विपराक्रमान् ॥ ६.१०२.२२ ॥
అప్పుడు పాండు వీరపుత్రుడు త్రిగర్తుల రథసమూహాలను యుద్ధంలో ఉత్సాహహీనులుగా, విముఖులుగా, పరాక్రమహీనులుగా చేశాడు.
6.102.23
ततो दुर्योधनश्चैव कृपश्च रथिनां वरः ।
अश्वत्थामा तथा शल्यः काम्भोजश्च सुदक्षिणः ॥ ६.१०२.२३ ॥
అప్పుడు దుర్యోధనుడు, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన కృపుడు, అశ్వత్థామ, శల్యుడు, కాంబోజుడు సుదక్షిణుడు కూడా ముందుకు వచ్చారు.
6.102.24
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ बाह्लिकः सह बाह्लिकैः ।
महता रथवंशेन पार्थस्यावारयन्दिशः ॥ ६.१०२.२४ ॥
విందుడు, అనువిందుడు, అవంత్యులు, బాహ్లికుడు తన బాహ్లికులతో కలిసి, గొప్ప రథసమూహంతో పార్థుని దిక్కులను అడ్డుకున్నారు.
6.102.25
तथैव भगदत्तश्च श्रतायुश्च महाबलः ।
गजानीकेन भीमस्य ताववारयतां दिशः ॥ ६.१०२.२५ ॥
అలాగే భగదత్తుడు, మహాబలుడైన శ్రుతాయుడు భీముడి దిక్కులను గజసేనతో అడ్డుకున్నారు.
6.102.26
भूरिश्रवाः शलश्चैव सौबलश्च विशांपते ।
शरौघैर्विमलैस्तीक्ष्णैर्माद्रीपुत्राववारयन् ॥ ६.१०२.२६ ॥
ఓ రాజా, భూరిశ్రవుడు, శల్యుడు, సుబలుని కుమారుడు నిర్మలమైన తీక్ష్ణ బాణాల వర్షంతో మాద్రి కుమారులిద్దరినీ అడ్డుకున్నారు.
6.102.27
भीष्मस्तु संहतः सङ्ख्ये धार्तराष्ट्रैः ससैनिकैः ।
युधिष्ठिरं समासाद्य सर्वतः पर्यवारयत् ॥ ६.१०२.२७ ॥
కానీ భీష్ముడు ధార్తరాష్ట్రులు, వారి సైనికులతో దృఢంగా నిలిచి, యుద్ధంలో యుధిష్ఠిరుని సమీపించి అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టాడు.
6.102.28
आपतन्तं गजानीकं दृष्ट्वा पार्थो वृकोदरः ।
लोलिहन्सृक्किणी वीरो मृगराडिव कानने ॥ ६.१०२.२८ ॥
దాడి చేస్తూ వస్తున్న గజసేనను చూసి పృథ కుమారుడైన వృకోదరుడు, అడవిలో సింహంలా తన పెదవుల ఓరలు నాకాడు.
6.102.29
भीमस्तु रथिनां श्रेष्ठो गदां गृह्य महाहवे ।
अवप्लुत्य रथात्तूर्णं तव सैन्यान्यभीषयत् ॥ ६.१०२.२९ ॥
కానీ రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన భీముడు మహాయుద్ధంలో గదను చేపట్టి, వేగంగా రథం నుండి దూకి నీ సేనలను భయపెట్టాడు.
6.102.30
तमुद्वीक्ष्य गदाहस्तं ततस्ते गजसादिनः ।
परिवव्रू रणे यत्ता भीमसेनं समन्ततः ॥ ६.१०२.३० ॥
గదను చేతబట్టిన అతన్ని చూసి ఆ గజారోహకులు యుద్ధంలో సిద్ధంగా ఉండి భీమసేనుని అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టారు.
6.102.31
गजमध्यमनुप्राप्तः पाण्डवः स व्यराजत ।
मेघजालस्य महतो यथा मध्यगतो रविः ॥ ६.१०२.३१ ॥
ఏనుగుల మధ్యకు చేరిన ఆ పాండవుడు, గొప్ప మేఘసమూహం మధ్యలో ఉన్న సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.
6.102.32
व्यधमत्स गजानीकं गदया पाण्डवर्षभः ।
महाभ्रजालमतुलं मातरिश्वेव सन्ततम् ॥ ६.१०२.३२ ॥
పాండవులలో శ్రేష్ఠుడు తన గదతో ఏనుగుల సైన్యాన్ని చిందరవందర చేశాడు; వాయువు నిరంతరం అతులిత మహా మేఘజాలాన్ని చెదరగొట్టినట్లు.
6.102.33
ते वध्यमाना बलिना भीमसेनेन दन्तिनः ।
आर्तनादं रणे चक्रुर्गर्जन्तो जलदा इव ॥ ६.१०२.३३ ॥
బలవంతుడైన భీమసేనునిచే చంపబడుతున్న ఆ ఏనుగులు యుద్ధంలో గర్జించే మేఘాల వలె ఆర్తనాదం చేశాయి.
6.102.34
बहुधा दारितश्चैव विषाणैस्तत्र दन्तिभिः ।
फुल्लाशोकनिभः पार्थः शुशुभे रणमूर्धनि ॥ ६.१०२.३४ ॥
అక్కడ ఏనుగుల దంతాలతో అనేక విధాలుగా గాయపడినా, యుద్ధాగ్రంలో వికసించిన అశోక వృక్షంలా పృథాపుత్రుడు శోభించాడు.
6.102.35
सादिनां शस्त्रवृष्टिं च व्यधमद्गदया ततः ।
वायुवेगसमायुक्तो व्यचरत्पाण्डवो युधि ॥ ६.१०२.३५ ॥
తరువాత అతడు సవారుల శస్త్రవర్షాన్ని కూడా గదతో చెదరగొట్టాడు; వాయువేగంతో కూడిన ఆ పాండవుడు యుద్ధంలో సంచరించాడు.
6.102.36
विषाणोल्लिखितैर्गात्रौर्विषाणाभिहतो भृशम् ।
विषाणे दन्तिनं गृह्य निर्विषाणमथाकरोत् ॥ ६.१०२.३६ ॥
ఏనుగుల దంతాలతో తన అవయవాలు గీరబడి, దంతాల దెబ్బలతో తీవ్రంగా గాయపడినా, అతడు ఒక ఏనుగు దంతాన్ని పట్టుకుని దానిని దంతరహితం చేశాడు.
6.102.37
विषाणेन च तेनैव कुम्भोऽभ्याहत्य दन्तिनम् ।
पातयामास समरे दण्डहस्त इवान्तकः ॥ ६.१०२.३७ ॥
కుంభుడు అదే దంతంతో ఏనుగును కొట్టి యుద్ధంలో దానిని కూల్చాడు; చేతిలో దండం పట్టిన అంతకుడిలా అతడు నిలిచాడు.
6.102.38
शोणिताक्तां गदां बिभ्रन्मेदोभञ्जाकृतच्छविः ।
कृताभ्यङ्गः शोणितेन रुद्रवत्प्रत्यदृश्यत ॥ ६.१०२.३८ ॥
రక్తంతో తడిసిన గదను ధరించి, మేదస్సు నలిపినట్లు కనిపించే శరీరకాంతితో, రక్తంతో పూయబడినవాడై రుద్రుడిలా అతడు కనిపించాడు.
6.102.39
एवं के वध्यमानाश्च हतशेषा महागजाः ।
प्राद्रवन्त दिशो राजन्विमृद्गन्तः स्वकं बलम् ॥ ६.१०२.३९ ॥
ఈ విధంగా చంపబడుతున్న, మిగిలిన కొన్ని మహా గజములు, ఓ రాజా, తమ సొంత సైన్యాన్ని తొక్కుతూ దిక్కులకు పారిపోయాయి.
6.102.40
द्रवद्भिस्तैर्महानागैः समन्ताद्भरतर्षभ ।
दुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्भुखम् ॥ ६.१०२.४० ॥
పరుగెత్తిన ఆ మహా గజాల కారణంగా, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, నలువైపుల నుంచి దుర్యోధనుని మొత్తం సైన్యం మళ్ళీ వెన్నుచూపి పారిపోయింది.