महाभारत · अध्याय 6.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.104.1
अर्जुनस्तान्नरव्याघ्रः सुशर्मानुचरान्नृपान् ।
अनयत्प्रेतराजस्य सदनं सायकैः शितैः ॥ ६.१०४.१ ॥
नरव्याघ्र अर्जुनाने सुशर्म्याच्या त्या अनुचर राजांना तीक्ष्ण बाणांनी यमराजाच्या सदनात पाठवले.
6.104.2
सुशर्मापि ततो बाणैः पार्थं विव्याध संयुगे ।
वासुदेवं च सप्तत्या पार्थं च नवभिः पुनः ॥ ६.१०४.२ ॥
नंतर सुशर्म्यानेही युद्धात बाणांनी पार्थाला विद्ध केले; वासुदेवाला सत्तर बाणांनी आणि पार्थाला पुन्हा नऊ बाणांनी.
6.104.3
तं निवार्य शरौघेण सक्रुसूनुर्महारथः ।
सुशर्मणो रणे योधान्प्राहिणोद्यमसादनम् ॥ ६.१०४.३ ॥
त्याला बाणांच्या वर्षावाने अडवून कुंतीपुत्र त्या महारथाने युद्धात सुशर्म्याच्या योद्ध्यांना यमसदनात पाठवले.
6.104.4
ते वध्यमानाः पार्थेन कालेनेव युगक्षये ।
व्यद्रवन्त रणे राजन्भये जाते महारथाः ॥ ६.१०४.४ ॥
हे राजा, युगान्ताच्या काळासारखे पार्थाकडून वधले जात असताना ते महारथी भय उत्पन्न होताच युद्धातून पळून गेले.
6.104.5
उत्सृज्य तुरगान्केचिद्रथान्केचिच्च मारिष ।
गजानन्ये समुत्सृज्य प्राद्रवन्त दिशो दश ॥ ६.१०४.५ ॥
हे मारिष, कोणी घोडे, कोणी रथ, तर इतरांनी हत्ती सोडून दाही दिशांना पळ काढला.
6.104.6
अपरे तु तदादाय वाजिनागरथान्रणे ।
त्वरया परया युक्ताः प्राद्रवन्त विशांपते ॥ ६.१०४.६ ॥
पण इतर कोणी घोडे, हत्ती व रथ घेऊन युद्धातून अत्यंत वेगाने पळाले, हे विशांपते.
6.104.7
पादाताश्चापि शस्त्राणि समुत्सृज्य महारणे ।
निरपेक्षा व्यधावन्त तेनतेन स्म भारत ॥ ६.१०४.७ ॥
पायदळ सैनिकांनीही महायुद्धात शस्त्रे टाकून बेफिकीरपणे इकडे-तिकडे पळ काढला, हे भरतवंशजा.
6.104.8
वार्यमाणाः सुबहुशस्त्रैगर्तेन सुशर्मणा ।
तथान्यैः पार्थिवश्रेष्ठैर्न व्यतिष्ठन्त संयुगे ॥ ६.१०४.८ ॥
गर्त सुशर्म्याने आणि इतर श्रेष्ठ राजांनी अनेक शस्त्रांनी अडवूनही ते युद्धात टिकले नाहीत.
6.104.9
तद्बलं प्रद्रुतं दृष्ट्वा पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
पुरस्कृत्य रणे भीष्मं सर्वसैन्यपुरस्कृतः ॥ ६.१०४.९ ॥
ते सैन्य पळताना पाहून तुमचा पुत्र दुर्योधनाने युद्धात भीष्माला पुढे करून सर्व सैन्याला पुढे नेले.
6.104.10
सर्वोद्योगेन महता धनञ्जयमुपाद्रवत् ।
त्रिगर्ताधिपतेरर्थे जीवितस्य विशांपते ॥ ६.१०४.१० ॥
हे प्रजापालका, त्रिगर्ताधिपतीच्या जीवितरक्षणासाठी सर्व प्रयत्नांनी त्यांनी धनंजयावर महा आक्रमण केले.
6.104.11
स एकः समरे तस्थौ किरन्बहुविधाञ्शरान् ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वैः शेषा हि प्रद्रुता नराः ॥ ६.१०४.११ ॥
तो एकटाच युद्धात उभा राहिला, नाना प्रकारचे बाण सोडत, सर्व भावांसह; उरलेले लोक पळून गेले.
6.104.12
तथैव पाण्डवा राजन्सर्वोद्योगेन दंशिताः ।
प्रययुः फल्गुनार्थाय यत्र भीष्मो व्यतिष्ठत ॥ ६.१०४.१२ ॥
तसेच राजा, पांडवही सर्व प्रयत्नांनी कवच धारण करून फाल्गुनासाठी, जिथे भीष्म उभे होते तिथे पुढे गेले.
6.104.13
ज्ञायमाना रणे वीर्यं घोरं गाण्डीवधन्वनः ।
हाहाकारकृतोत्साहा भीष्मं जग्मुः समन्ततः ॥ ६.१०४.१३ ॥
रणांगणावर गाण्डीवधारी (अर्जुना) याचे भयंकर पराक्रम ओळखून, हाहाकार करत उत्साहाने ते सर्व बाजूंनी भीष्माकडे धावले.
6.104.14
ततस्तालध्वजः शूरः पाण्डवानां वरूथिनीम् ।
छादयामास समरे शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.१०४.१४ ॥
तेव्हा तालध्वज शूर वीराने (भीष्माने) रणांगणात वाकलेल्या पर्वांच्या बाणांनी पाण्डवांच्या सेनेला झाकून टाकले.
6.104.15
एकीभूतास्ततः सर्वे कुरवः सह पाण्डवैः ।
अयुध्यन्त महाराज मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ॥ ६.१०४.१५ ॥
तेव्हा सर्व कौरव पाण्डवांसह एकत्र होऊन लढले, हे महाराजा, सूर्य मध्यान्हाला आल्यावर.
6.104.16
सात्यकिः कृतवर्माणं विद्ध्वा पञ्चभिराशुगैः ।
अतिष्ठदाहवे शूरः किरन्बाणान्सहस्रशः ॥ ६.१०४.१६ ॥
सात्यकीने कृतवर्म्याला पाच वेगवान बाणांनी विद्ध करून, रणांगणात उभे राहून हजारो बाण सोडले.
6.104.17
तथैव द्रुपदो राजा द्रोणं विद्ध्वा शितैः शरैः ।
पुनर्विव्याध सप्तत्या सारथिं चास्य पञ्चभिः ॥ ६.१०४.१७ ॥
त्याचप्रमाणे राजा द्रुपदाने द्रोणाला तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध करून, पुन्हा सत्तर बाणांनी त्यांना आणि पाच बाणांनी त्यांच्या सारथ्याला घायाळ केले.
6.104.18
भीमसेनस्तु राजानं बाह्लीकं प्रपितामहम् ।
विद्ध्वा नदन्महानादं शार्दूल इव कानने ॥ ६.१०४.१८ ॥
परंतु भीमसेनाने राजा बाह्लीकाला — प्रपितामहासारख्या त्यांना — बाणांनी विद्ध करून, अरण्यात वाघ गर्जतो तसा महानादाने गर्जना केली.
6.104.19
आर्जुनिश्चित्रसेनेन विद्धो बहुभिरशुगैः ।
अतिष्ठदाहवे शूरः किरन्बाणान्सहस्रशः।
चित्रसेनं त्रिभिर्बाणैर्विव्याध समरे भृशम् ॥ ६.१०४.१९ ॥
अर्जुनाचा पुत्र चित्रसेनाच्या अनेक वेगवान बाणांनी घायाळ झाला तरी तो शूर वीर रणांगणात स्थिर उभा राहिला आणि हजारो बाण सोडत राहिला. युद्धात त्याने चित्रसेनाला तीन बाणांनी जोरदारपणे भेदले.
6.104.20
समागतौ तौ तु रणे महामात्रौ व्यरोचताम् ।
यथा दिवि महाघोरौ राजन्बुधशनैश्चरौ ॥ ६.१०४.२० ॥
युद्धात समोरासमोर आलेले ते दोन महारथी आकाशातील बुध आणि शनी या अत्यंत भयंकर ग्रहांप्रमाणे चमकले, हे राजन्.
6.104.21
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सूतं च नवभिः शरैः ।
ननाद बलवान्नादं सौभद्रः परवीरहा ॥ ६.१०४.२१ ॥
त्याचे चार घोडे मारून आणि सारथ्याला नऊ बाणांनी घायाळ करून, शत्रुवीरांचा संहार करणारा बलवान सौभद्र गर्जला.
6.104.22
हताश्वात्तु रथात्तूर्णं सोऽवप्लुत्य महारथः ।
आरुरोह रथं तूर्णं दुर्मुखस्य विशांपते ॥ ६.१०४.२२ ॥
घोडे मारले गेलेल्या रथातून तो महारथी वेगाने खाली उडी मारून, हे प्रजाधिपते, दुर्मुखाच्या रथावर लगेच चढला.
6.104.23
द्रोणश्च द्रुपदं भित्त्वा शरैः सन्नतपर्वभिः ।
सारथिं चास्य विव्याध त्वरमाणः पराक्रमी ॥ ६.१०४.२३ ॥
द्रोणाने द्रुपदाला वाकलेल्या गाठींच्या बाणांनी भेदून, त्याच्या सारथ्यालाही त्वरेने पराक्रमाने घायाळ केले.
6.104.24
पीड्यमानस्ततो राजा द्रुपदो वाहिनीमुखे ।
अपायाज्जवनैरश्वैः पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥ ६.१०४.२४ ॥
तेव्हा पीडित झालेला राजा द्रुपद सैन्याच्या अग्रभागातून वेगवान घोड्यांवर बसून, जुने वैर आठवत मागे फिरला.
6.104.25
भीमसेनस्तु राजानं मुहूर्तादिव बाह्लिकम् ।
व्यश्वसूतरथं चक्रे सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.१०४.२५ ॥
भीमसेनाने तर एका क्षणातच राजा बाह्लीकाच्या रथाला घोडे आणि सारथ्यावाचून केले; सर्व सैन्य पाहत राहिले.
6.104.26
ससंभ्रमो महाराज संशयं परमं गतः ॥ ६.१०४.२६ ॥
हे महाराज, तो अत्यंत गोंधळून परम संकटात सापडला.
6.104.27
अवप्लुत्य ततो वाहाद्बाह्लीकः पुरुषोत्तमः ।
आरुरह रथं तूर्णं लक्ष्मणस्य महारणे ॥ ६.१०४.२७ ॥
मग पुरुषोत्तम बाह्लीक आपल्या वाहनातून उडी मारून महायुद्धात लक्ष्मणाच्या रथावर त्वरेने चढला.
6.104.28
सात्यकिः कृतवर्माणं वारयित्वा महारणे ।
शरैर्बहुविधै राजन्नाससाद पितामहम् ॥ ६.१०४.२८ ॥
सात्यकीने महायुद्धात कृतवर्म्याला रोखून, हे राजन, विविध बाणांनी पितामहांजवळ पोहोचला.
6.104.29
स विद्ध्वा भारतं षष्ट्या निशितै रोमवाहिभिः ।
नृत्यन्निव रथोपस्थे विधुन्वानो महद्धनुः ॥ ६.१०४.२९ ॥
त्याने साठ तीक्ष्ण, पिसांच्या बाणांनी भारताला (भीष्माला) विद्ध केले; आणि रथाच्या फळीवर नाचत असल्यासारखा आपले महान धनुष्य हलवत राहिला.
6.104.30
तस्यायसीं महाशक्तिं चिक्षेपाथ पितामहः ।
हेमचित्रां महावेगां नागकन्योपमां शुभाम् ॥ ६.१०४.३० ॥
मग पितामहांनी त्याच्यावर लोखंडी महाशक्ती फेकली; ती सोन्याने चित्रित, महावेगवान आणि नागकन्येसारखी सुंदर होती.
6.104.31
तामापतन्तीं सहसा मृत्युकल्पां सुदुर्जयाम् ।
व्यंसयामास वार्ष्णेयो लाघवेन महायशाः ॥ ६.१०४.३१ ॥
अचानक धावून येणारी, मृत्यूसारखी आणि दुर्जय अशी ती शक्ती महायशस्वी वार्ष्णेयाने चपळाईने दूर वळवली.
6.104.32
अनासाद्य तु वार्ष्णेयं शक्तिः परमदारुणा ।
न्यपतद्धरणीपृष्ठे महोल्केव महाप्रभा ॥ ६.१०४.३२ ॥
वार्ष्णेयापर्यंत न पोहोचता ती अत्यंत भयानक शक्ती मोठ्या तेजस्वी उल्केसारखी भूमीवर कोसळली.
6.104.33
वार्ष्णेयस्तु ततो राजन्स्वां शक्तिं कनकप्रभाम् ।
वेगवद्गृह्य चिक्षेप पितामहरथं प्रति ॥ ६.१०४.३३ ॥
हे राजा, मग वार्ष्णेयाने आपली सुवर्णासारखी तेजस्वी शक्ती वेगाने उचलून पितामहांच्या रथाकडे फेकली.
6.104.34
वार्ष्णेयभुजवेगेन प्रणुन्ना सा महाहवे ।
अभिदुद्राव वेगेन कालरात्रिर्यथा नरम् ॥ ६.१०४.३४ ॥
महायुद्धात वार्ष्णेयाच्या बाहूच्या वेगाने प्रेरित झालेली ती शक्ती, कालरात्री माणसावर झेपावते तशी वेगाने धावली.
6.104.35
तामापतन्तीं सहसा द्विधा चिच्छेद भारतः ।
क्षुरप्राभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यांसा व्यशीर्यत मेदिनीम् ॥ ६.१०४.३५ ॥
अचानक झेपावणारी ती शक्ती भारताने (भीष्माने) दोन अत्यंत तीक्ष्ण क्षुरप्र बाणांनी दोन तुकडे करून तोडली; ती भूमीवर विखुरली.
6.104.36
छित्त्वा शक्तिं तु गाङ्गयः सात्यकिं नवभिः शरैः ।
आजघानोरसि क्रुद्धः प्रहसञ्छत्रुकर्शनः ॥ ६.१०४.३६ ॥
ती शक्ती तोडून गांगेयाने (भीष्माने) क्रोधाने हसत नऊ बाणांनी सात्यकीच्या छातीवर प्रहार केला; तो शत्रूंचा दमन करणारा होता.
6.104.37
ततः सरथनागाश्वाः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज ।
परिवब्रू रणे भीष्मं माधवत्राणकारणात् ॥ ६.१०४.३७ ॥
तेव्हा, हे पाण्डुवंशजा, रथ, हत्ती व घोडे यांसह पाण्डवांनी माधवाचे (सात्यकीचे) रक्षण करण्यासाठी युद्धात भीष्मांना वेढा घातला.
6.104.38
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
पाण्डवानां कुरूणां च समरे विजयैषिणाम् ॥ ६.१०४.३८ ॥
तेव्हा विजयाची इच्छा करणाऱ्या पाण्डव आणि कौरव यांच्यात भयंकर, रोमांचकारी युद्ध सुरू झाले.