મહાભારત · અધ્યાય 6.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.106.1
ततः पिता तव क्रुद्धो निशितैः सायकोत्तमैः ।
आजघान रणे पार्थान्सहसेनान्समन्ततः ॥ ६.१०६.१ ॥
ત્યારે ક્રોધિત થયેલા તમારા પિતાએ યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ શ્રેષ્ઠ બાણોથી પૃથાના પુત્રોને તેમની સેના સહિત ચારે બાજુથી પ્રહાર કર્યો.
6.106.2
भीमं द्वादशभिर्विद्ध्वा सात्यकिं नवभिः शरैः ।
नकुलं च त्रिभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः ॥ ६.१०६.२ ॥
ભીમને બાર, સાત્યકિને નવ, નકુલને ત્રણ અને સહદેવને સાત બાણોથી વીંધીને.
6.106.3
युधिष्ठिरं द्वादशभिर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ।
धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा ननाद सुमहाबलः ॥ ६.१०६.३ ॥
યુધિષ્ઠિરને બાર બાણોથી બાહુઓ અને છાતીમાં વીંધીને, પછી ધૃષ્ટદ્યુમ્નને વીંધીને મહાબળવાન ગર્જ્યો.
6.106.4
तं द्वादशाख्यैर्नकुलो माधवश्च त्रिभिः शरैः ।
धृष्टद्युम्नश्च सप्तत्या भीमसेनश्च सप्तभिः ।
युधिष्ठिरो द्वादशभिः प्रत्यविध्यत्पितामहम् ॥ ६.१०६.४ ॥
નકુલે બાર, માધવ (સાત્યકિ) એ ત્રણ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ને સિત્તેર, ભીમસેને સાત અને યુધિષ્ઠિરે બાર બાણોથી પિતામહ (ભીષ્મ)ને પ્રતિપ્રહાર કર્યો.
6.106.5
द्रोणस्तु सात्यकिं विद्ध्वा भीमसेनमविध्यत ।
एकैकं पञ्चभिर्बाणैर्यमदण्डोपमैः शितैः ॥ ६.१०६.५ ॥
પરંતુ દ્રોણે સાત્યકિને વીંધીને ભીમસેનને પણ યમદંડ સમાન પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી એકેક વીંધ્યો.
6.106.6
तौ च तं प्रत्यविध्येतां त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
तोत्रैरिव महानागं द्रोणं ब्राह्मणपुङ्गवम् ॥ ६.१०६.६ ॥
તે બંનેએ પણ તેને સીધા ઊડતા બાણોથી ત્રણ-ત્રણ વડે પ્રતિપ્રહાર કર્યો, અંકુશોથી મહાગજને વીંધે તેમ, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ દ્રોણને.
6.106.7
सौवीरा कितवाः प्राच्याः प्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः।
संग्रमे नाजहुर्भीष्मं वध्यमानाः शितैः शरैः ॥ ६.१०६.७ ॥
સૌવીર, કિતવ, પૂર્વના, પશ્ચિમ, ઉત્તર અને માલવ લોકો, અભીષાહ, શૂરસેન, શિબિ તથા વસાતિઓ યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધાતા હોવા છતાં ભીષ્મને છોડ્યા નહિ.
6.106.8
तथैवान्ये महीपाला नानादेशसमागताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त विविधायुधपाणयः ।
तथैव पाण्डवा राजन्परिवव्रुः पितामहम् ॥ ६.१०६.८ ॥
એ જ રીતે વિવિધ દેશોમાંથી આવેલા અન્ય રાજાઓ હાથમાં વિવિધ શસ્ત્રો લઈ પાંડવો પર ધસી ગયા. હે રાજન્, એ જ રીતે પાંડવોએ પિતામહને ઘેરી લીધા.
6.106.9
स समन्तात्परिवृतो रथौघैरपराजितः ।
गहनेऽग्निरिवोत्सृष्टः प्रजज्वाल दहन्परान् ॥ ६.१०६.९ ॥
તેઓ ચારે બાજુથી રથસમૂહોથી ઘેરાયેલા હોવા છતાં અપરાજિત રહ્યા; વનમાં મૂકેલા અગ્નિની જેમ શત્રુઓને બાળતા તેઓ પ્રજ્વલિત થયા.
6.106.10
रथाग्न्यगारश्चापार्चिरसिशक्तिगजेन्धनः ।
शरस्फुलिङ्गो भीष्माग्निर्ददाह क्षत्रियर्षभान् ॥ ६.१०६.१० ॥
રથ જેનું અગ્નિગૃહ, ધનુષ્ય જેની જ્વાળા, તલવાર, શક્તિ અને હાથી જેનું ઇંધન, બાણ જેના તણખા — એવા ભીષ્માગ્નિએ ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠોને બાળી નાખ્યા.
6.106.11
यथा हि सुमहानग्निः कक्षे चरसि सानिलः ।
तथा भीष्मो महाराज दिव्यमस्त्रमुदीरयन् ॥ ६.१०६.११ ॥
જેમ વનમાં પવન સાથે મોટી આગ ફેલાય છે, તેમ હે મહારાજ, ભીષ્મ દિવ્ય અસ્ત્રો છોડતા આગળ વધ્યા.
6.106.12
सुवर्णपुङ्खैरिषुभिर्गार्ध्रपक्षैः सुतेजनैः ।
कर्णिनालीकनाराचैश्छादयामास तद्बलम् ॥ ६.१०६.१२ ॥
સોનેરી પીંછાં અને ગીધનાં પીંછાંવાળાં તીક્ષ્ણ બાણો વડે — કર્ણી, નાલ, ઈક અને નારાચ બાણો વડે — તેમણે તે સેનાને ઢાંકી દીધી.
6.106.13
अपातयद्ध्वजांश्चैव रथिनश्च शितैः शरैः ।
मुण्डतालवनानीव चकार स रथव्रजान् ॥ ६.१०६.१३ ॥
તેણે તીક્ષ્ણ બાણોથી ધ્વજો અને રથીઓને પણ પાડી નાખ્યા. માથાં કાપેલાં તાડવનો જેવા રથસમૂહ તેણે કરી દીધા.
6.106.14
निर्मनुष्यान्रथान्राजन्गजानश्वांश्च संयुगे ।
अकरोत्स महाबाहुः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ६.१०६.१४ ॥
હે રાજન્, તે મહાબાહુએ યુદ્ધમાં રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓને માણસો વિનાના કરી દીધા. તે સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતો.
6.106.15
तस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
निशम्य सर्वभूतानि समकम्पन्त भारत ॥ ६.१०६.१५ ॥
હે ભારત, તેના ધનુષ્યની પણછનો અવાજ વીજળીના ગડગડાટ જેવો સાંભળીને સર્વ પ્રાણીઓ એકસાથે કંપી ઊઠ્યાં.
6.106.16
अमोघा ह्यपत्नबाणाः पितुस्ते भरतर्षभ ।
नासज्जन्त तनुत्रेषु भीष्मचापच्युताः शराः ॥ ६.१०६.१६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તમારા પિતાના (પક્ષના) તે અમોઘ બાણો બખ્તરમાં અટક્યાં નહીં.
6.106.17
हतवीरान्रथान्राजन्संयुक्ताञ्जवनैर्हयैः ।
अपश्याम महाराज ह्रियमाणान्रणाजिरे ॥ ६.१०६.१७ ॥
હે રાજન્, હે મહારાજ, રણભૂમિમાં વીરો હણાઈ જઈને, વેગવાન ઘોડાઓ જોડેલા રથો ખેંચાઈ જતા અમે જોયા.
6.106.18
चेदिकाशिकरूषाणां सहस्राणि चतुर्दश ।
महारथाः समाख्याताः कलपुत्रास्तनुत्यजः ।
अपरावर्तिनः सर्वे सुवर्णविकृतध्वजाः ॥ ६.१०६.१८ ॥
ચેદિ, કાશી અને રૂષોના ચૌદ હજાર મહારથીઓ. કાલપુત્ર તરીકે પ્રખ્યાત, દેહત્યાગ માટે તૈયાર. સૌ પાછા ન ફરનારા, સુવર્ણના ધ્વજવાળા.
6.106.19
संग्रामे भीष्ममासाद्य व्यादितास्यमिवान्तकम् ।
निमग्नाः परलोकाय सवाजिरथकुञ्जराः ॥ ६.१०६.१९ ॥
યુદ્ધમાં ભીષ્મ સુધી પહોંચીને, ખુલ્લા મુખવાળા અંતક સમાન, ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સહિત તેઓ પરલોકમાં ડૂબી ગયા.
6.106.20
भग्नाक्षोपस्करान्कांश्चिद्भग्नचक्रांश्च भारत ।
अपश्याम महाराज शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०६.२० ॥
હે ભરત! ધરી અને સાધનો તૂટેલા કેટલાક રથો, ચક્રો તૂટેલા, હે મહારાજ, સેંકડો અને હજારો અમે જોયા.
6.106.21
सवरूथै रथैर्भग्नै रथिभिश्च निपातितैः ।
शरैः सुकवचैश्छिन्नैः पट्टसैश्च विशांपते ॥ ६.१०६.२१ ॥
છત્રો સહિત તૂટેલા રથો, પડેલા રથીઓ, સારા કવચ સાથે કપાયેલા બાણો અને તલવારો, હે રાજન!
6.106.22
गदाभिर्भिण्डिपालैश्च निशितैश्च शिलीमुखैः ।
अनुकर्षैरुपासङ्गैश्चक्रैर्भग्नैश्च मारिष ॥ ६.१०६.२२ ॥
ગદાઓ, ભિંડિપાલો, તીક્ષ્ણ શિલીમુખ બાણો, અનુકર્ષો, ઉપાસંગો, તૂટેલાં ચક્રો, હે મારિષ!
6.106.23
बाहुभिः कार्मुकैः खङ्गैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
तलत्रैरङ्गुलित्रैश्च ध्वजैश्च विनिपातितैः।
चापैश्च बहुधा च्छिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.१०६.२३ ॥
બાહુઓ, ધનુષ્યો, ખડગો, કુંડળ સહિત મસ્તકો, તલત્રો, અંગુલિત્રો, ધ્વજો પાડેલા; અનેક રીતે કપાયેલાં ધનુષ્યોથી પૃથ્વી ઢંકાઈ ગઈ.
6.106.24
गजारोहा गजान्राजन्हयांश्च हयसादिनः ।
अभिपेतुर्द्रुतं तत्र शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०६.२४ ॥
હે રાજન્! હાથીના સવારો હાથીઓ પર અને ઘોડેસવારો ઘોડા પર ત્યાં ઝડપથી સેંકડો અને હજારો ધસી પડ્યા.
6.106.25
यतमानाश्च ते वीरा द्रवमाणान्महारथान् ।
नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ॥ ६.१०६.२५ ॥
લડવાનો પ્રયત્ન કરવા છતાં તે વીરો ભીષ્મના બાણોથી પીડિત થઈને ભાગતા મહારથીઓને રોકી શક્યા નહીં.
6.106.26
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ।
अभज्यत महाराज न च द्वौ समधावताम् ॥ ६.१०६.२६ ॥
મહારાજ, ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી (ભીષ્મ) દ્વારા હણાતી તે મહાસેના તૂટી પડી; બે યોદ્ધા પણ સાથે ભાગ્યા નહીં.
6.106.27
आविद्धरथनागाश्वं पतितध्वजसंकुलम् ।
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम् ॥ ६.१०६.२७ ॥
પાંડુપુત્રોની તે સેના, રથ, હાથી અને ઘોડા વિખરાયેલા, પડેલી ધ્વજાઓથી ભરેલી, હાહાકારમાં ડૂબેલી અને બેભાન જેવી થઈ ગઈ.
6.106.28
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथ ।
प्रियं सखाय चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ॥ ६.१०६.२८ ॥
અહીં પિતાએ પુત્રને અને પુત્રે પિતાને માર્યા; પ્રિય મિત્રે મિત્રને બૂમ પાડી, અને મિત્ર દૈવબળથી પ્રેરિત થયો.
6.106.29
विमुच्य कवचानन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ।
प्रकीर्य केशान्धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त सर्वशः ॥ ६.१०६.२९ ॥
પાંડુપુત્રના બીજા સૈનિકો બખ્તર ઉતારીને, વાળ વિખેરીને દોડતા સર્વત્ર દેખાયા.
6.106.30
तद्गोकुलमिवोद्भ्रान्तमुद्भान्तरथकूबरम् ।
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा ॥ ६.१०६.३० ॥
ત્યારે પાંડુપુત્રની તે સેના, ગોવાળના ટોળાની જેમ ગભરાયેલી અને વિખરાયેલી, રથના કૂબરો હચમચતા, આર્ત સ્વરે રડતી દેખાઈ.
6.106.31
प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः ।
उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम् ॥ ६.१०६.३१ ॥
સૈન્ય ભાંગતું જોઈ યાદવનંદન કૃષ્ણે ઉત્તમ રથ રોકીને બીભત્સુ પાર્થને કહ્યું.
6.106.32
अयं स कालः संप्राप्तः पार्थ यः काङ्क्षितस्तव ।
प्रहरास्मै नरव्याघ्र भीष्मायाहवशोभिने ॥ ६.१०६.३२ ॥
હે પાર્થ, તું જેની ઇચ્છા રાખતો હતો તે સમય આવી ગયો છે. હે નરવ્યાઘ્ર, યુદ્ધમાં શોભતા આ ભીષ્મ પર પ્રહાર કર.
6.106.33
यत्पुरा कथितं वीर त्वया राज्ञां समागमे ।
विराटनगरे तात सञ्जयस्य समीपतः ॥ ६.१०६.३३ ॥
હે વીર, પહેલાં વિરાટનગરમાં રાજાઓની સભામાં, હે તાત, સંજયની પાસે તેં જે કહ્યું હતું.
6.106.34
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् ।
सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति सङ्गरे ॥ ६.१०६.३४ ॥
ભીષ્મ અને દ્રોણ જેમના આગળ છે તેવા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના બધા સૈનિકોને, તેમના અનુચરો સહિત, જે યુદ્ધમાં મારી સામે લડશે તેમને હું મારીશ.
6.106.35
इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम ।
क्षत्रधर्ममनुस्मृत्य युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ६.१०६.३५ ॥
હે કૌન્તેય, તે જ કર. હે અરિંદમ, આ સત્ય વચન છે. ક્ષત્રિયધર્મનું સ્મરણ કરીને, શોકરહિત થઈને યુદ્ધ કર.
6.106.36
इत्युक्तो वासुदेवेन तिर्यग्दृष्टिरधोमुखः ।
अकाम इव बीभत्सुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१०६.३६ ॥
વાસુદેવે આમ કહેતાં, વાંકી નજર અને નીચું મુખ રાખીને, અનિચ્છુકની જેમ બીભત્સુ આ વચન બોલ્યો.
6.106.37
अवध्यानां वधं कृत्वा राज्यं वा नरकोत्तरम् ।
दुःखानि वनवासे वा किं नु मे सुकृतं भवेत् ॥ ६.१०६.३७ ॥
અવધ્યોનો વધ કરીને રાજ્ય મેળવવું, કે નરકથી પણ ચઢિયાતું દુઃખ, કે વનવાસના કષ્ટો — આમાં મારું કયું પુણ્ય થશે?
6.106.38
चोदयाश्वान्यतो भीष्मः करिष्ये वचनं तव ।
पातयिष्यामि दुर्धर्षं भीष्मं कुरुपितामहम् ॥ ६.१०६.३८ ॥
"ઘોડાઓને બીજી તરફ હાંકો; તમારી વાત પ્રમાણે કરીશ. દુર્ધર્ષ ભીષ્મને, કુરુઓના પિતામહને, હું પાડી દઈશ."
6.106.39
स चाश्वान्रजतप्रख्यांश्चोदयामास माधवः ।
यतो भीष्मस्ततो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिवानिव । ॥ ६.१०६.३९ ॥
માધવે ચાંદી જેવા ચમકતા એ ઘોડાઓને હાંક્યા; ભીષ્મ જ્યાં હતા ત્યાં તરફ, હે રાજન — કિરણોવાળા સૂર્યની જેમ, જેની સામે જોવું કઠિન એવી તેજસ્વિતાથી તેઓ દોડ્યા.
6.106.40
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत् ।
दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे ॥ ६.१०६.४० ॥
ત્યારે યુધિષ્ઠિરની એ વિશાળ સેના ફરીથી પાછી ફરી; યુદ્ધમાં ભીષ્મ તરફ આગળ વધતા મહાબાહુ પાર્થ (અર્જુન)ને જોઈને.
6.106.41
ततो भीष्मः कुरुश्रेष्ठः सिंहवद्विनदन्मुहुः ।
धनंजयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.१०६.४१ ॥
ત્યારે કુરુશ્રેષ્ઠ ભીષ્મે સિંહની જેમ વારંવાર ગર્જના કરીને ધનંજય (અર્જુન)ના રથને બાણોની વર્ષાથી ઝડપથી ઢાંકી દીધો.
6.106.42
क्षणेन स रथस्तस्य सहयः सहसारथिः ।
शरवर्षेण महता न प्राज्ञायत भारत ॥ ६.१०६.४२ ॥
ક્ષણમાં જ તેમનો એ રથ, ઘોડા અને સારથિ સહિત, એ ભારે બાણવર્ષાથી ઢંકાઈ ગયો; હે ભારત, તે દેખાતો બંધ થઈ ગયો.
6.106.43
वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्वरः ।
चोदयामास तानश्वान्विनुन्नान्भीष्मसायकैः ॥ ६.१०६.४३ ॥
પણ વાસુદેવ અવિચલિત રહીને ધીરજ ધારણ કરીને ઝડપથી, ભીષ્મના બાણોથી ઘાયલ થયેલા તે ઘોડાઓને હાંકવા લાગ્યા.
6.106.44
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् ।
पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्त्वा शितैः शरैः ॥ ६.१०६.४४ ॥
ત્યારે પાર્થે મેઘગર્જના જેવો દિવ્ય ધનુષ્ય ઉપાડીને, તીક્ષ્ણ બાણોથી ભીષ્મનું ધનુષ્ય કાપીને પાડી દીધું.
6.106.45
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः ।
निमेषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव ॥ ६.१०६.४५ ॥
ધનુષ્ય તૂટી જતાં તે કૌરવે બીજું મોટું ધનુષ્ય ફરી લીધું, અને ક્ષણવારમાં તેની પણછ ચડાવી — તમારા પિતાએ.
6.106.46
चकर्ष च ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् ।
अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः ।
तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः ॥ ६.१०६.४६ ॥
પછી તેણે બંને ભુજાઓથી મેઘગર્જના જેવું ધનુષ્ય ખેંચ્યું; ક્રોધિત અર્જુને તે પણ કાપી નાખ્યું. શંતનુના પુત્રે તેની ચપળતાની પ્રશંસા કરી.
6.106.47
गाङ्गेयस्त्वब्रवीत्पार्थं धन्विश्रेष्ठमरिंदम ।
साधुसाधु महाबाहो साधु कुन्तीसुतेति च ॥ ६.१०६.४७ ॥
પણ ગાંગેયે ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ, શત્રુદમન પાર્થને કહ્યું — "સાધુ, સાધુ! હે મહાબાહુ, કુંતીપુત્ર, સાધુ!"
6.106.48
समाभाष्यैवमपरं प्रगृह्य रुचिरं धनुः ।
मुमोच समरे भीष्मः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.१०६.४८ ॥
એમ કહીને ભીષ્મે બીજું સુંદર ધનુષ્ય ઉપાડ્યું અને યુદ્ધમાં પાર્થના રથ તરફ બાણો છોડ્યાં.
6.106.49
अदर्शयद्वसुदेवो हययाने परं बलम् ।
मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलानि निदर्शयन् ॥ ६.१०६.४९ ॥
વસુદેવે ઘોડાથી જોડેલા રથમાં પોતાનું પરમ બળ બતાવ્યું; તેનાં બાણોને નિષ્ફળ કરીને વર્તુળાકાર ગતિઓ દર્શાવી.
6.106.50
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ ।
गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लिखिताङ्कितौ ॥ ६.१०६.५० ॥
ભીષ્મનાં બાણોથી ઘાયલ થયેલા તે બે નરવ્યાઘ્રો, શિંગડાંના ઉઝરડાથી ચિહ્નિત ક્રોધિત બળદોની જેમ શોભતા હતા.
6.106.51
वासुदेवस्तु संप्रेक्ष्य पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ।
भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि ॥ ६.१०६.५१ ॥
પરંતુ વાસુદેવે પાર્થની મૃદુ યુદ્ધરીતિ અને યુદ્ધમાં સતત બાણવર્ષા કરતા ભીષ્મને બરાબર જોયા.
6.106.52
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः ।
वरान्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ॥ ६.१०६.५२ ॥
બંને સેનાઓની મધ્યમાં પહોંચીને સૂર્યની જેમ તપતા, પાંડુપુત્રના શ્રેષ્ઠ સૈનિકોને એક પછી એક સંહારતા હતા.
6.106.53
युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ।
नामृष्यत महाबाहुर्माधवः परवीरहा ॥ ६.१०६.५३ ॥
યુધિષ્ઠિરની સેનામાં યુગાંત સમાન વિનાશ કરતા ભીષ્મને જોઈને મહાબાહુ માધવ સહન ન કરી શક્યા; તે શત્રુવીરોના સંહારક હતા.
6.106.54
उत्सृज्य रजतप्रख्यान्हयान्पार्थस्य मारिष ।
वासुदेवस्ततो योगी प्रचस्कन्द महारथात् ॥ ६.१०६.५४ ॥
હે મારિષ, ત્યારે યોગી વાસુદેવે પાર્થના રૂપેરી ઘોડાઓને છોડીને મહારથ પરથી કૂદકો માર્યો.
6.106.55
अभिदुद्राव भीष्मं स भुजप्रहरणो बली ।
प्रतोदपाणिस्तेजस्वी सिंहवद्विनदन्मुहुः ॥ ६.१०६.५५ ॥
ભુજાઓને જ શસ્ત્ર બનાવનાર તે બળવાન અને તેજસ્વી વીર, હાથમાં અંકુશ લઈ, સિંહની જેમ વારંવાર ગર્જતા ભીષ્મ તરફ દોડ્યા.
6.106.56
दारयन्निव पद्भ्यां स जगतीं जगदीश्वरः ।
क्रोधताम्रेक्षणः कृष्णो जिघांसुरमितद्युतिः ॥ ६.१०६.५६ ॥
પગ વડે જાણે પૃથ્વીને ચીરતા, જગદીશ્વર, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા, અમિત તેજસ્વી કૃષ્ણ હણવાની ઇચ્છાથી આગળ વધ્યા.
6.106.57
ग्रसन्निव च तेजांसि तावकानां महाहवे ।
दृष्ट्वा माधवमाक्रन्दे भीष्मायोद्यतमन्तिके ॥ ६.१०६.५७ ॥
મહાયુદ્ધમાં તમારા સૈનિકોનું તેજ જાણે ગળી જતા, ભીષ્મની નજીક ઉઠાવેલા માધવને જોઈને,
6.106.58
हतो भीष्मो हतो भीष्म इति तत्रस्म सैनिकाः ।
क्रोशन्तः प्राद्रवन्सर्वे वासुदेवभयातुराः ॥ ६.१०६.५८ ॥
"ભીષ્મ હણાયા! ભીષ્મ હણાયા!" એમ બૂમો પાડતા, વાસુદેવના ભયથી આકુળ સર્વ સૈનિકો ભાગ્યા.
6.106.59
पीतकौशेयसंवीतो मणिश्यामो जनार्दनः ।
शुशुभे विद्रवन्भीष्मं विद्युन्माली यथाम्बुदः ॥ ६.१०६.५९ ॥
પીળું રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા, મણિ જેવા શ્યામ જનાર્દન ભીષ્મ તરફ દોડતા, વીજળીની માળા ધારણ કરેલા મેઘ જેવા શોભ્યા.
6.106.60
स सिंह इव मातङ्गं यथर्षभ इवर्षभम् ।
अभिदुद्राव वेगेन विनदन्यादवर्षभः ॥ ६.१०६.६० ॥
સિંહ હાથી પર, બળદ બળદ પર ઝપટ મારે તેમ, યાદવોમાં શ્રેષ્ઠ ગર્જના કરતા વેગથી ભીષ્મ પર તૂટી પડ્યા.
6.106.61
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पुण्डरीकाक्षमाहवे ।
असंभ्रमं रणे भीष्मो विचकर्ष महद्धनुः ।
उवाच चैव गोविन्दमसंभ्रान्तेन चेतसा ॥ ६.१०६.६१ ॥
યુદ્ધમાં પોતાની તરફ ધસી આવતા પુંડરીકાક્ષને જોઈને ભીષ્મે રણમાં અચકાયા વિના પોતાનું મહાન ધનુષ્ય ખેંચ્યું અને અવિચલ ચિત્તે ગોવિંદને કહ્યું.
6.106.62
एह्येहि पुण्डरीकाक्ष देवदेव नमोस्तु ते ।
मामद्य सात्वतश्रेष्ठ तापयस्त महाहवे ॥ ६.१०६.६२ ॥
આવ, આવ, હે પુંડરીકાક્ષ, દેવદેવ, તને નમસ્કાર. હે સાત્વતશ્રેષ્ઠ, આજે આ મહાયુદ્ધમાં મને પીડિત કર.
6.106.63
त्वया हि देव संग्रामे हतस्यापि ममानघ ।
श्रेय एव परं कृष्ण लोके भवति सर्वतः ॥ ६.१०६.६३ ॥
હે દેવ, હે નિષ્પાપ કૃષ્ણ, યુદ્ધમાં તારા દ્વારા માર્યો જાઉં તોપણ મારા માટે લોકમાં સર્વત્ર પરમ કલ્યાણ જ થાય છે.
6.106.64
संभावितोऽस्मि गोविन्द त्रैलोक्येनाद्य संयुगे ।
प्रहरस्व यथेष्टं वै दासोऽस्मि तव चानघ ॥ ६.१०६.६४ ॥
હે ગોવિંદ, આજે આ યુદ્ધમાં હું ત્રણેય લોક દ્વારા સન્માનિત છું. તને ગમે તેમ પ્રહાર કર, હે નિષ્પાપ; હું તારો દાસ છું.
6.106.65
अन्वगेव ततः पार्थः समभिद्रुत्य केशवम् ।
निजग्राह महाबाहुर्बाहुभ्यां परिगृह्य वै ॥ ६.१०६.६५ ॥
પછી પાર્થ પાછળ દોડીને કેશવ પાસે પહોંચ્યો અને તે મહાબાહુએ બંને હાથે તેમને મજબૂત પકડી લીધા.
6.106.66
निगृह्यमाणः पार्थेन कृष्णो राजीवलोचनः ।
जगामैवैनमादाय वेगेन पुरुषोत्तमः ॥ ६.१०६.६६ ॥
પાર્થ દ્વારા પકડાયેલા હોવા છતાં કમળનયન કૃષ્ણ, પુરુષોત્તમ, તેમને લઈને વેગથી આગળ વધ્યા.
6.106.67
पार्थस्तु विष्टभ्य बलाच्चरणौ परवीरहा ।
निजग्राह हृषीकेशं कथंचिद्दशमे पदे ॥ ६.१०६.६७ ॥
પાર્થે બળપૂર્વક ચરણો પકડીને, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનારે હૃષીકેશને દસમા પગલે કોઈક રીતે પકડી લીધો.
6.106.68
तत एवमुवाचार्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागमर्जुनः प्रणयात्सखा ॥ ६.१०६.६८ ॥
ત્યારે દુઃખી અર્જુને, ક્રોધથી વ્યાકુળ નેત્રોવાળા, હાથીની જેમ નિસાસા નાખતા પોતાના મિત્રને પ્રેમથી આ પ્રમાણે કહ્યું.
6.106.69
निवर्तस्व महाबाहो नानृतं कर्तुमर्हसि ।
यत्त्वया कथितं पूर्वं न योत्स्यामीति केशव ॥ ६.१०६.६९ ॥
હે મહાબાહુ, પાછો ફર; અસત્ય કરવું તને ઘટતું નથી. હે કેશવ, મારે યુદ્ધ નહીં કરવું એવું તેં પહેલાં કહ્યું હતું.
6.106.70
मिथ्यावादीति लोकास्त्वां कथयिष्यन्ति माधव ।
ममैष भारः सर्वो हि हनिष्यामि पितामहम् ॥ ६.१०६.७० ॥
હે માધવ, લોકો તને જૂઠો કહેશે. આ બધો ભાર મારો છે; હું પિતામહને જરૂર મારીશ.
6.106.71
शपे केशव शस्त्रेण सत्येन सुकृतेन च ।
अन्तं यथा गमिष्यामि शत्रूणां शत्रुसूदन ॥ ६.१०६.७१ ॥
હે કેશવ, શસ્ત્ર, સત્ય અને સુકૃતના સોગંદ લઉં છું; હે શત્રુસૂદન, હું શત્રુઓના અંત સુધી જરૂર પહોંચીશ.
6.106.72
अद्यैव पश्य दुर्धर्षं पात्यमानं महारथम् ।
तारापतिमिवापूर्णमन्तकाले यदृच्छया ॥ ६.१०६.७२ ॥
આજે જ જો, તે દુર્ધર્ષ મહારથી પાડવામાં આવી રહ્યો છે; અંતકાળે યદૃચ્છાએ ક્ષીણ થયેલા તારાપતિ ચંદ્રની જેમ.
6.106.73
माधवस्तु वचः श्रुत्वा फल्गुनस्य महात्मनः ।
अभवत्परमप्रीतो दृष्ट्वा पार्थस्य विक्रमम्।
न किंचिदुक्त्वा सक्रोध आरुरोह रथं पुनः ॥ ६.१०६.७३ ॥
મહાત્મા ફલ્ગુનના વચન સાંભળીને અને પાર્થનો પરાક્રમ જોઈને માધવ અત્યંત પ્રસન્ન થયા. કંઈ પણ કહ્યા વિના, ક્રોધ સાથે તેઓ ફરી રથ પર ચડ્યા.
6.106.74
तौ रथस्थौ नरव्याघ्रौ भीष्मः शान्तनवः पुनः ।
ववर्ष शरवर्षेण मेघो वृष्ट्या यथाऽचलौ ॥ ६.१०६.७४ ॥
રથ પર ઊભેલા એ બે નરવ્યાઘ્રો પર શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે ફરી બાણોની વર્ષા કરી, જેમ મેઘ વૃષ્ટિથી બે પર્વતો પર વરસે છે.
6.106.75
प्राणानादत्त योधानां पिता देवव्रतस्तव ।
गभस्तिभिरिवादित्यस्तेजांसि शिशिरात्यये ॥ ६.१०६.७५ ॥
તમારા પિતા દેવવ્રતે યોદ્ધાઓના પ્રાણ લઈ લીધા, જેમ શિશિરના અંતે સૂર્ય પોતાનાં કિરણોથી તેજ લઈ લે છે.
6.106.76
यथा कुरूणां सैन्यानि बभञ्जुर्युधि पाण्डवाः ।
तथा पाण्डवसैन्यानि बभञ्ज युधि ते पिता ॥ ६.१०६.७६ ॥
જેમ પાંડવોએ યુદ્ધમાં કૌરવોની સેનાઓ તોડી હતી, તેમ તમારા પિતાએ યુદ્ધમાં પાંડવોની સેનાઓ તોડી નાખી.
6.106.77
हतविद्रुतसैन्यास्तु निरुत्साहा विचेतसः ।
निरीक्षितुं न शेकुस्ते भीष्ममप्रतिमं रणे ॥ ६.१०६.७७ ॥
માર્યા ગયેલા અને ભાગી ગયેલા સૈનિકો, ઉત્સાહહીન અને વિચલિત થઈને, યુદ્ધમાં અપ્રતિમ ભીષ્મ તરફ જોઈ પણ ન શક્યા.
6.106.78
मध्यं गतमिवादित्यं प्रतपन्तं स्वतेजसा ।
ते वध्यमाना भीष्मेण शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०६.७८ ॥
મધ્યાહ્ને પહોંચેલા સૂર્યની જેમ પોતાના તેજથી તપતા ભીષ્મ દ્વારા તેઓ સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં મરાઈ રહ્યા હતા.
6.106.79
कुर्वाणं समरे कर्माण्यतिमानुषविक्रमम् ।
वीक्षांचक्रुर्महाराज पाण्डवा भयपीडिताः ॥ ६.१०६.७९ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં અતિમાનુષ પરાક્રમથી કર્મો કરતા તેને ભયપીડિત પાંડવોએ જોયા.
6.106.80
तथा पाण्डवसैन्यानि द्राव्यमाणानि भारत ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त गावः पङ्कगता इव।
पिपीलिका इव क्षुण्णा दुर्बला बलिना रणे ॥ ६.१०६.८० ॥
હે ભારત, એ રીતે પાંડવ સેનાઓ ભગાડાતાં, કીચડમાં ફસાયેલી ગાયોની જેમ રક્ષક ન પામી; બળવાને યુદ્ધમાં દુર્બળ કીડીઓની જેમ કચડી નાખી.
6.106.81
तथैव योधा राजेन्द्र भीष्मेणामित्रघातिना ।
समरे मृदिताः सर्वे पाण्डवाः सह सृञ्जयैः ॥ ६.१०६.८१ ॥
હે રાજેન્દ્ર, એવી જ રીતે શત્રુઘાતી ભીષ્મ દ્વારા યુદ્ધમાં પાંડવ યોદ્ધાઓ અને સૃંજયો સૌ કચડાઈ ગયા.
6.106.82
महारथं भारत दुष्प्रकम्पं ।
शरौघिणं प्रतपन्तं नरेन्द्रान्।
भीष्मं न शेकुः प्रतिवीक्षितुं ते ।
शरार्चिषं सूर्यमिवातपन्तम् ॥ ६.१०६.८२ ॥
હે ભારત, એ મહારથી, અચલ, બાણોની વર્ષા કરનાર, રાજાઓને તપાવનાર ભીષ્મને, બાણની જ્વાળાવાળા સૂર્યની જેમ તપતા તેને તેઓ જોઈ પણ ન શક્યા.
6.106.83
विमृद्गतस्तस्य तु पाण्डुसेना-
मस्तं जगामाथ सहस्ररश्मिः।
ततो हि भीष्मः सबलान्ससैन्या-
न्न्यवारयत्पाण्डुसुताञ्शरौघैः ॥ ६.१०६.८३ ॥
તેના દ્વારા પાંડવ સેના કચડાતી હતી ત્યારે સહસ્રરશ્મિ સૂર્ય અસ્ત પામ્યો; ત્યારે ભીષ્મે સેના અને બળ સહિત પાંડુપુત્રોને બાણોની ધારાથી રોકી દીધા.
6.106.84
मनोऽवहारं प्रति संबभूव ॥ ६.१०६.८४ ॥
મન પાછું વળવાની સ્થિતિ થઈ.