มหาภารตะ · อัธยายะ 6.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.106.1
ततः पिता तव क्रुद्धो निशितैः सायकोत्तमैः ।
आजघान रणे पार्थान्सहसेनान्समन्ततः ॥ ६.१०६.१ ॥
ครั้งนั้น บิดาของท่าน ด้วยความกริ้ว ได้ยิงพวกบุตรของปฤถา พร้อมทั้งกองทัพของพวกเขาจากทุกทิศในการรบ ด้วยลูกศรคมที่ดีเยี่ยม
6.106.2
भीमं द्वादशभिर्विद्ध्वा सात्यकिं नवभिः शरैः ।
नकुलं च त्रिभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः ॥ ६.१०६.२ ॥
ยิงภีมะด้วยลูกศรสิบสองดอก ยิงสาตยกีด้วยเก้าดอก ยิงนกุลด้วยสามดอก และยิงสหเทพด้วยเจ็ดดอก
6.106.3
युधिष्ठिरं द्वादशभिर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ।
धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा ननाद सुमहाबलः ॥ ६.१०६.३ ॥
ยิงยุธิษฐิระด้วยลูกศรสิบสองดอกที่แขนและอก จากนั้นยิงธฤษฏทยุมน์ ผู้มีกำลังมหาศาล แล้วคำรามลั่น
6.106.4
तं द्वादशाख्यैर्नकुलो माधवश्च त्रिभिः शरैः ।
धृष्टद्युम्नश्च सप्तत्या भीमसेनश्च सप्तभिः ।
युधिष्ठिरो द्वादशभिः प्रत्यविध्यत्पितामहम् ॥ ६.१०६.४ ॥
นกุลยิงตอบปู่ผู้เป็นปิตามหะ (ภีษมะ) ด้วยลูกศรสิบสองดอก มาธวะด้วยสามดอก ธฤษฏทยุมน์ด้วยเจ็ดสิบดอก ภีมเสนด้วยเจ็ดดอก และยุธิษฐิระด้วยสิบสองดอก
6.106.5
द्रोणस्तु सात्यकिं विद्ध्वा भीमसेनमविध्यत ।
एकैकं पञ्चभिर्बाणैर्यमदण्डोपमैः शितैः ॥ ६.१०६.५ ॥
ส่วนโทรณะ เมื่อยิงสาตยกีแล้ว ก็ยิงภีมเสนด้วย ยิงทีละคนด้วยลูกศรคมห้าดอกต่อคน ซึ่งเหมือนคทาของพระยม
6.106.6
तौ च तं प्रत्यविध्येतां त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
तोत्रैरिव महानागं द्रोणं ब्राह्मणपुङ्गवम् ॥ ६.१०६.६ ॥
ทั้งสองคนก็ยิงตอบเขา คนละสามดอก ลูกศรบินตรงไป เหมือนขอช้างที่แทงช้างใหญ่ ยิงไปยังโทรณะ ผู้เป็นยอดพราหมณ์
6.106.7
सौवीरा कितवाः प्राच्याः प्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः।
संग्रमे नाजहुर्भीष्मं वध्यमानाः शितैः शरैः ॥ ६.१०६.७ ॥
ชาวเสารีระ กิตวะ ชาวทิศตะวันออก ตะวันตก และเหนือ มาลวะ อภีษาหะ ศูรเสนะ ศิพิ และวสาตี ไม่ทอดทิ้งภีษมะในการรบ แม้จะถูกลูกศรคมยิงอยู่
6.106.8
तथैवान्ये महीपाला नानादेशसमागताः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त विविधायुधपाणयः ।
तथैव पाण्डवा राजन्परिवव्रुः पितामहम् ॥ ६.१०६.८ ॥
ฝ่ายกษัตริย์องค์อื่นๆ ที่มาจากหลายแคว้น ถือศัสตราวุธต่างๆ ในมือ ก็เข้าโจมตีพวกปาณฑพเช่นกัน ข้าแต่พระราชา ฝ่ายปาณฑพก็ล้อมปู่ไว้เช่นกัน
6.106.9
स समन्तात्परिवृतो रथौघैरपराजितः ।
गहनेऽग्निरिवोत्सृष्टः प्रजज्वाल दहन्परान् ॥ ६.१०६.९ ॥
แม้จะถูกรถศึกนับหมื่นล้อมไว้ทุกด้าน ท่านก็ไม่พ่ายแพ้ ลุกโชนเหมือนไฟที่ปล่อยเข้าไปในป่าทึบ เผาผลาญข้าศึก
6.106.10
रथाग्न्यगारश्चापार्चिरसिशक्तिगजेन्धनः ।
शरस्फुलिङ्गो भीष्माग्निर्ददाह क्षत्रियर्षभान् ॥ ६.१०६.१० ॥
มีรถศึกเป็นโรงไฟ มีธนูเป็นเปลวไฟ มีดาบ หอก และช้างเป็นเชื้อเพลิง มีลูกศรเป็นประกายไฟ ไฟคือภีษมะนั้นได้เผาผลาญวีรกษัตริย์ทั้งหลาย
6.106.11
यथा हि सुमहानग्निः कक्षे चरसि सानिलः ।
तथा भीष्मो महाराज दिव्यमस्त्रमुदीरयन् ॥ ६.१०६.११ ॥
เหมือนไฟใหญ่ที่พัดไปในป่าพร้อมลม ข้าแต่มหาราช ภีษมะก็เช่นกัน ได้เคลื่อนไปพร้อมระดมศัสตราทิพย์
6.106.12
सुवर्णपुङ्खैरिषुभिर्गार्ध्रपक्षैः सुतेजनैः ।
कर्णिनालीकनाराचैश्छादयामास तद्बलम् ॥ ६.१०६.१२ ॥
ด้วยลูกศรปลายทองและขนปีกแร้ง ลับคมดีแล้ว ด้วยลูกศรกรรณิน นาลิก อีกะ และนาราจะ ท่านได้ปกคลุมกองทัพนั้น
6.106.13
अपातयद्ध्वजांश्चैव रथिनश्च शितैः शरैः ।
मुण्डतालवनानीव चकार स रथव्रजान् ॥ ६.१०६.१३ ॥
ท่านยิงธงและนักรบบนรถให้ตกลงด้วยลูกศรคม ทำให้ฝูงรถศึกเหมือนป่าตาลที่ถูกตัดยอด
6.106.14
निर्मनुष्यान्रथान्राजन्गजानश्वांश्च संयुगे ।
अकरोत्स महाबाहुः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ६.१०६.१४ ॥
ข้าแต่พระราชา ท่านผู้มีแขนใหญ่ผู้นั้นได้ทำให้รถ ช้าง และม้าในสนามรบไร้คนขับ ท่านเป็นผู้เลิศกว่าบรรดาผู้ถือศัสตรา
6.106.15
तस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
निशम्य सर्वभूतानि समकम्पन्त भारत ॥ ६.१०६.१५ ॥
ข้าแต่ภารตะ เมื่อทุกสรรพสัตว์ได้ยินเสียงสายธนูของท่านดังเหมือนเสียงสายฟ้าฟาดลั่น ทุกสิ่งก็สั่นสะเทือนพร้อมกัน
6.106.16
अमोघा ह्यपत्नबाणाः पितुस्ते भरतर्षभ ।
नासज्जन्त तनुत्रेषु भीष्मचापच्युताः शराः ॥ ६.१०६.१६ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นยอดของภรตวงศ์ ลูกศรมีขนของบิดาท่านฝ่ายนั้นไม่พลาดเป้า แต่ลูกศรที่พุ่งจากธนูของภีษมะกลับไม่ติดอยู่ในเกราะเลย
6.106.17
हतवीरान्रथान्राजन्संयुक्ताञ्जवनैर्हयैः ।
अपश्याम महाराज ह्रियमाणान्रणाजिरे ॥ ६.१०६.१७ ॥
ข้าแต่มหาราช พวกเราได้เห็นรถที่ลากด้วยม้าเร็ว มีวีรบุรุษสิ้นชีพ ถูกลากไปในสนามรบ
6.106.18
चेदिकाशिकरूषाणां सहस्राणि चतुर्दश ।
महारथाः समाख्याताः कलपुत्रास्तनुत्यजः ।
अपरावर्तिनः सर्वे सुवर्णविकृतध्वजाः ॥ ६.१०६.१८ ॥
กองรถศึกผู้ยิ่งใหญ่สิบสี่พันคนของเจทิ กาศิ และรูษะ ซึ่งเป็นที่รู้จักว่าเป็นบุตรของกาละ พร้อมจะสละชีวิต ไม่มีใครหันหลังกลับ มีธงทำด้วยทองคำประดับ
6.106.19
संग्रामे भीष्ममासाद्य व्यादितास्यमिवान्तकम् ।
निमग्नाः परलोकाय सवाजिरथकुञ्जराः ॥ ६.१०६.१९ ॥
เมื่อเข้าถึงภีษมะในการรบ ดุจพระยมที่อ้าปาก พวกเขาทั้งหมดพร้อมม้า รถ และช้าง ก็จมลงสู่โลกอื่น
6.106.20
भग्नाक्षोपस्करान्कांश्चिद्भग्नचक्रांश्च भारत ।
अपश्याम महाराज शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०६.२० ॥
ข้าแต่ภารตะ ข้าแต่มหาราช พวกเราได้เห็นรถบางคันที่เพลาและอุปกรณ์หัก บางคันล้อหัก นับเป็นร้อยและเป็นพัน
6.106.21
सवरूथै रथैर्भग्नै रथिभिश्च निपातितैः ।
शरैः सुकवचैश्छिन्नैः पट्टसैश्च विशांपते ॥ ६.१०६.२१ ॥
รถทั้งหลายที่มีฉัตรหักพัง พลรถถูกสังหาร ลูกศรและดาบฟันทะลุนักรบที่สวมเกราะดี ข้าแต่จอมนรชน
6.106.22
गदाभिर्भिण्डिपालैश्च निशितैश्च शिलीमुखैः ।
अनुकर्षैरुपासङ्गैश्चक्रैर्भग्नैश्च मारिष ॥ ६.१०६.२२ ॥
ด้วยกระบองและหอกภินทิปาละ ลูกศรศิลีมุขที่คมกล้า เชือกดึงธนู ปลอกลูกศร และล้อรถที่หักแล้ว ข้าแต่ท่านผู้สูงศักดิ์
6.106.23
बाहुभिः कार्मुकैः खङ्गैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
तलत्रैरङ्गुलित्रैश्च ध्वजैश्च विनिपातितैः।
चापैश्च बहुधा च्छिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.१०६.२३ ॥
ด้วยแขน ธนู ดาบ และศีรษะพร้อมตุ้มหูที่ถูกฟันลงมา ด้วยเครื่องป้องกันมือและนิ้วที่หลุดกระเด็น และธงที่ถูกโค่นล้ม กับทั้งคันธนูที่ถูกหักเป็นหลายท่อน แผ่นดินจึงปกคลุมไปด้วยสิ่งเหล่านั้น
6.106.24
गजारोहा गजान्राजन्हयांश्च हयसादिनः ।
अभिपेतुर्द्रुतं तत्र शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०६.२४ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ขี่ช้างทั้งหลายบนหลังช้าง และทหารม้าบนหลังม้า พากันรุดเข้ามาอย่างรวดเร็ว นับเป็นร้อยและเป็นพัน
6.106.25
यतमानाश्च ते वीरा द्रवमाणान्महारथान् ।
नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ॥ ६.१०६.२५ ॥
แม้วีรบุรุษเหล่านั้นจะพยายามอย่างเต็มกำลัง ก็ไม่อาจยับยั้งมหารถที่กำลังหนีไป ซึ่งถูกลูกศรของภีษมะทำให้เจ็บปวดได้
6.106.26
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ।
अभज्यत महाराज न च द्वौ समधावताम् ॥ ६.१०६.२६ ॥
ข้าแต่มหาราช กองทัพอันยิ่งใหญ่ถูกฆ่าฟันโดยผู้มีกำลังเทียบเท่าพระอินทร์ จึงแตกกระจัดกระจาย จนแม้แต่สองคนก็ไม่วิ่งไปด้วยกัน
6.106.27
आविद्धरथनागाश्वं पतितध्वजसंकुलम् ।
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम् ॥ ६.१०६.२७ ॥
กองทัพของบุตรแห่งปาณฑุ มีรถ ช้าง และม้าถูกทำให้สับสนวุ่นวาย เต็มไปด้วยธงที่ล้มลง เปลี่ยนเป็นเสียงร่ำร้องด้วยความตกใจ และหมดสติไปด้วยความงุนงง
6.106.28
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथ ।
प्रियं सखाय चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ॥ ६.१०६.२८ ॥
ที่นี่ บิดาสังหารบุตร และบุตรสังหารบิดา มิตรสนิทร้องเรียกมิตรสนิท และมิตรนั้นถูกกระทำเช่นนั้นด้วยอำนาจของโชคชะตา
6.106.29
विमुच्य कवचानन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ।
प्रकीर्य केशान्धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त सर्वशः ॥ ६.१०६.२९ ॥
ทหารอื่นๆ ของบุตรแห่งปาณฑุ ปลดเกราะออกแล้ว ปล่อยผมให้กระจาย วิ่งหนีไปทุกทิศทาง ผู้คนเห็นพวกเขาวิ่งกันไปทั่ว
6.106.30
तद्गोकुलमिवोद्भ्रान्तमुद्भान्तरथकूबरम् ।
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा ॥ ६.१०६.३० ॥
ตอนนั้น กองทัพของบุตรแห่งปาณฑุถูกเห็นว่าสับสนกระจัดกระจายดุจฝูงโคที่แตกตื่น แอกรถแกว่งไปมาอย่างบ้าคลั่ง และร้องครวญด้วยเสียงแห่งความทุกข์ทรมาน
6.106.31
प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः ।
उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम् ॥ ६.१०६.३१ ॥
เมื่อเห็นกองทัพกำลังแตกพ่าย ผู้เป็นที่รักของวงศ์ยาทพ จึงหยุดรถคันเลิศไว้ แล้วตรัสกับปารถ ผู้น่าสะพรึงกลัวนั้นว่า
6.106.32
अयं स कालः संप्राप्तः पार्थ यः काङ्क्षितस्तव ।
प्रहरास्मै नरव्याघ्र भीष्मायाहवशोभिने ॥ ६.१०६.३२ ॥
ปารถ เวลานั้นมาถึงแล้ว คือเวลาที่ท่านปรารถนา จงโจมตีภีษมะผู้รุ่งโรจน์ในการรบนี้เถิด ข้าแต่บุรุษเสือ
6.106.33
यत्पुरा कथितं वीर त्वया राज्ञां समागमे ।
विराटनगरे तात सञ्जयस्य समीपतः ॥ ६.१०६.३३ ॥
วีรบุรุษผู้รัก สิ่งที่ท่านเคยประกาศไว้ก่อนหน้านี้ ในที่ประชุมของเหล่ากษัตริย์ ณ นครวิราฏ ใกล้สัญชัย
6.106.34
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् ।
सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति सङ्गरे ॥ ६.१०६.३४ ॥
เหล่าทหารทั้งหมดของทุรโยธน์ มีภีษมะและโทรณะเป็นผู้นำ พร้อมด้วยบริวารของพวกเขา ผู้ที่จะต่อสู้กับข้าในการรบ ข้าจะสังหารทั้งหมด
6.106.35
इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम ।
क्षत्रधर्ममनुस्मृत्य युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ६.१०६.३५ ॥
เพราะฉะนั้น บุตรแห่งกุนตี จงทำตามนั้นเถิด นี่คือถ้อยคำอันแท้จริง ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู จงระลึกถึงหน้าที่ของนักรบ แล้วสู้รบโดยปราศจากความกระวนกระวายใจ
6.106.36
इत्युक्तो वासुदेवेन तिर्यग्दृष्टिरधोमुखः ।
अकाम इव बीभत्सुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१०६.३६ ॥
เมื่อวาสุเทพตรัสดังนั้น บีภัตสุ มองไปด้านข้างและก้มหน้าลง ประหนึ่งไม่เต็มใจ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
6.106.37
अवध्यानां वधं कृत्वा राज्यं वा नरकोत्तरम् ।
दुःखानि वनवासे वा किं नु मे सुकृतं भवेत् ॥ ६.१०६.३७ ॥
การฆ่าผู้ที่ไม่ควรถูกฆ่า ไม่ว่าจะได้อาณาจักรมาด้วยราคาที่เลวร้ายกว่านรก หรือความทุกข์ในการเนรเทศอยู่ในป่า ข้าจะได้บุญอะไรจากสิ่งนี้เล่า
6.106.38
चोदयाश्वान्यतो भीष्मः करिष्ये वचनं तव ।
पातयिष्यामि दुर्धर्षं भीष्मं कुरुपितामहम् ॥ ६.१०६.३८ ॥
"จงขับม้าไปทางอื่นเถิด ข้าจะทำตามที่ท่านสั่ง ข้าจะโค่นภีษมะที่ไม่อาจต้านทานได้ ปู่ใหญ่แห่งกุรุวงศ์"
6.106.39
स चाश्वान्रजतप्रख्यांश्चोदयामास माधवः ।
यतो भीष्मस्ततो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिवानिव । ॥ ६.१०६.३९ ॥
มาธวะจึงขับม้าสีเงินยวงเหล่านั้นไปยังที่ที่ภีษมะอยู่ ข้าแต่พระราชา ม้าเหล่านั้นแล่นไปดุจดวงอาทิตย์อันรุ่งโรจน์ ยากที่จะมองสบ
6.106.40
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत् ।
दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे ॥ ६.१०६.४० ॥
จากนั้น กองทัพอันยิ่งใหญ่ของยุธิษฐิระ เมื่อเห็นปารถผู้มีแขนทรงพลังกำลังรุดเข้าหาภีษมะในการรบ ก็หันกลับมาอีกครั้ง
6.106.41
ततो भीष्मः कुरुश्रेष्ठः सिंहवद्विनदन्मुहुः ।
धनंजयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ६.१०६.४१ ॥
ครั้นนั้น ภีษมะผู้ประเสริฐสุดในกุรุ คำรามซ้ำแล้วซ้ำเล่าดุจราชสีห์ รีบปกคลุมรถของธนัญชัยด้วยห่าธนู
6.106.42
क्षणेन स रथस्तस्य सहयः सहसारथिः ।
शरवर्षेण महता न प्राज्ञायत भारत ॥ ६.१०६.४२ ॥
ชั่วพริบตาเดียว รถคันนั้นพร้อมม้าและสารถีก็ถูกห่าธนูอันมหึมาปกคลุม จนมองไม่เห็นอีกต่อไป ดูก่อนภารตะ
6.106.43
वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्वरः ।
चोदयामास तानश्वान्विनुन्नान्भीष्मसायकैः ॥ ६.१०६.४३ ॥
ส่วนวาสุเทพ ไม่หวั่นไหวและตั้งมั่นในความอดทน รีบบังคับม้าเหล่านั้น ที่ถูกลูกศรของภีษมะทำให้เตลิดไป
6.106.44
ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् ।
पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्त्वा शितैः शरैः ॥ ६.१०६.४४ ॥
ครั้นนั้น ปารถะจับธนูทิพย์ที่มีเสียงดุจเมฆฝนคำราม แล้วใช้ลูกศรคมตัดธนูของภีษมะให้หักลง
6.106.45
स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः ।
निमेषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव ॥ ६.१०६.४५ ॥
ฝ่ายกษัตริย์แห่งเผ่ากุรุผู้นั้น เมื่อธนูถูกตัด ก็หยิบธนูใหญ่อีกคันหนึ่ง และในชั่วขณะเดียว บิดาของท่านก็ขึงสายธนูนั้นได้
6.106.46
चकर्ष च ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् ।
अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः ।
तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः ॥ ६.१०६.४६ ॥
ครั้นนั้น เขาดึงธนูอีกคันด้วยสองแขน ซึ่งมีเสียงดุจเมฆฝนคำราม แต่อรชุนผู้โกรธจัดก็ตัดธนูคันนั้นเช่นกัน บุตรแห่งศันตนุจึงชมเชยความว่องไวแคล่วคล่องของเขา
6.106.47
गाङ्गेयस्त्वब्रवीत्पार्थं धन्विश्रेष्ठमरिंदम ।
साधुसाधु महाबाहो साधु कुन्तीसुतेति च ॥ ६.१०६.४७ ॥
ฝ่ายคังเคยะกล่าวกับปารถะ ผู้เป็นเลิศในหมู่นักธนู ผู้ปราบศัตรูว่า "ดีแล้ว ดีแล้ว ดูก่อนผู้มีแขนทรงพลัง บุตรของกุนตี ดีแล้ว"
6.106.48
समाभाष्यैवमपरं प्रगृह्य रुचिरं धनुः ।
मुमोच समरे भीष्मः शरान्पार्थरथं प्रति ॥ ६.१०६.४८ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ภีษมะจับธนูอันงดงามอีกคันหนึ่ง และในการรบ ก็ยิงลูกศรไปยังรถของปารถะ
6.106.49
अदर्शयद्वसुदेवो हययाने परं बलम् ।
मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलानि निदर्शयन् ॥ ६.१०६.४९ ॥
วาสุเทพแสดงพลังอันยอดเยี่ยมของตนบนรถที่เทียมด้วยม้า ทำให้ลูกศรของภีษมะไร้ผล และสาธิตการเคลื่อนรถเป็นวงกลม
6.106.50
शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ ।
गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लिखिताङ्कितौ ॥ ६.१०६.५० ॥
วีรบุรุษทั้งสองผู้เปรียบดังเสือในหมู่มนุษย์นั้น ถูกลูกศรของภีษมะทำให้บาดเจ็บ ต่างส่องแสงดุจวัวตัวผู้สองตัวที่โกรธจัด มีรอยขูดจากการขวิดของกันและกัน
6.106.51
वासुदेवस्तु संप्रेक्ष्य पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ।
भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि ॥ ६.१०६.५१ ॥
ส่วนวาสุเทพพิจารณาอย่างใกล้ชิดถึงวิธีการต่อสู้อย่างนุ่มนวลของอรชุน และภีษมะผู้ปล่อยห่าลูกศรไม่หยุดหย่อนในการรบ
6.106.52
प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः ।
वरान्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ॥ ६.१०६.५२ ॥
ภีษมะเข้าสู่กลางระหว่างสองกองทัพ ส่องแสงร้อนแรงดุจดวงอาทิตย์ ฟาดฟันทหารที่ดีที่สุดของบุตรแห่งปาณฑุทีละคนๆ
6.106.53
युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ।
नामृष्यत महाबाहुर्माधवः परवीरहा ॥ ६.१०६.५३ ॥
เมื่อเห็นภีษมะทำให้กองทัพของยุธิษฐิระเหมือนวันสิ้นโลก มาธวะผู้มีแขนทรงพลัง ผู้สังหารวีรบุรุษของศัตรู ไม่อาจทนดูได้
6.106.54
उत्सृज्य रजतप्रख्यान्हयान्पार्थस्य मारिष ।
वासुदेवस्ततो योगी प्रचस्कन्द महारथात् ॥ ६.१०६.५४ ॥
ดูก่อนท่านผู้เคารพ ครั้นนั้น วาสุเทพผู้เป็นโยคี ปล่อยม้าสีเงินยวงของอรชุนไป แล้วกระโดดลงจากรถศึกอันยิ่งใหญ่
6.106.55
अभिदुद्राव भीष्मं स भुजप्रहरणो बली ।
प्रतोदपाणिस्तेजस्वी सिंहवद्विनदन्मुहुः ॥ ६.१०६.५५ ॥
ผู้มีพลังและรัศมีรุ่งโรจน์ ใช้แขนเป็นอาวุธ ถือแส้ไว้ในมือ คำรามซ้ำแล้วซ้ำเล่าดุจราชสีห์ พุ่งเข้าหาภีษมะ
6.106.56
दारयन्निव पद्भ्यां स जगतीं जगदीश्वरः ।
क्रोधताम्रेक्षणः कृष्णो जिघांसुरमितद्युतिः ॥ ६.१०६.५६ ॥
เสมือนจะฉีกแผ่นดินด้วยเท้า กฤษณะผู้เป็นเจ้าแห่งโลก ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ ปรารถนาจะสังหาร มีความรุ่งโรจน์ไร้ขอบเขต ได้รุกไปข้างหน้า
6.106.57
ग्रसन्निव च तेजांसि तावकानां महाहवे ।
दृष्ट्वा माधवमाक्रन्दे भीष्मायोद्यतमन्तिके ॥ ६.१०६.५७ ॥
ดุจจะกลืนกินรัศมีของทหารของท่านในมหาสงครามนั้น เมื่อเห็นมาธวะถูกยกขึ้นอยู่ใกล้ภีษมะท่ามกลางเสียงคำราม
6.106.58
हतो भीष्मो हतो भीष्म इति तत्रस्म सैनिकाः ।
क्रोशन्तः प्राद्रवन्सर्वे वासुदेवभयातुराः ॥ ६.१०६.५८ ॥
"ภีษมะถูกสังหารแล้ว ภีษมะถูกสังหารแล้ว" ทหารทั้งปวงที่นั่นร้องตะโกนเช่นนี้ และหวาดกลัววาสุเทพ ต่างวิ่งหนีไปหมด
6.106.59
पीतकौशेयसंवीतो मणिश्यामो जनार्दनः ।
शुशुभे विद्रवन्भीष्मं विद्युन्माली यथाम्बुदः ॥ ६.१०६.५९ ॥
สวมผ้าไหมสีเหลือง มีผิวดำดุจอัญมณี ชนารทนะส่องแสงขณะพุ่งเข้าหาภีษมะ ดุจเมฆที่มีสายฟ้าประดับ
6.106.60
स सिंह इव मातङ्गं यथर्षभ इवर्षभम् ।
अभिदुद्राव वेगेन विनदन्यादवर्षभः ॥ ६.१०६.६० ॥
ดุจราชสีห์โจนใส่ช้าง ดุจวัวตัวผู้โจนใส่วัวตัวผู้ ผู้ประเสริฐสุดในยาทพ คำรามพุ่งเข้าหาภีษมะด้วยความเร็ว
6.106.61
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पुण्डरीकाक्षमाहवे ।
असंभ्रमं रणे भीष्मो विचकर्ष महद्धनुः ।
उवाच चैव गोविन्दमसंभ्रान्तेन चेतसा ॥ ६.१०६.६१ ॥
เมื่อภีษมะเห็นพระองค์ตาดุจดอกบัวพุ่งเข้ามาในสนามรบ ท่านก็ดึงธนูใหญ่ของตนโดยไม่หวั่นไหวในการรบ และด้วยใจที่มิได้สับสน ท่านจึงกล่าวกับพระโควินทะ
6.106.62
एह्येहि पुण्डरीकाक्ष देवदेव नमोस्तु ते ।
मामद्य सात्वतश्रेष्ठ तापयस्त महाहवे ॥ ६.१०६.६२ ॥
มาเถิด มาเถิด ผู้มีดวงตาดุจดอกบัว เทวเทพ ขอน้อมถวายแด่พระองค์ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งสาตวตะ วันนี้ในสงครามใหญ่นี้ โปรดทำให้ข้าพเจ้าต้องทุกข์ทรมาน
6.106.63
त्वया हि देव संग्रामे हतस्यापि ममानघ ।
श्रेय एव परं कृष्ण लोके भवति सर्वतः ॥ ६.१०६.६३ ॥
ข้าแต่เทวะ พระกฤษณะผู้ปราศจากมลทิน แม้ข้าพเจ้าจะถูกพระองค์สังหารในการรบ สำหรับข้าพเจ้านั่นคือความเป็นมงคลสูงสุดที่มาถึงจากทุกทิศในโลก
6.106.64
संभावितोऽस्मि गोविन्द त्रैलोक्येनाद्य संयुगे ।
प्रहरस्व यथेष्टं वै दासोऽस्मि तव चानघ ॥ ६.१०६.६४ ॥
ข้าแต่พระโควินทะ วันนี้ในการรบนี้ ข้าพเจ้าได้รับเกียรติจากสามโลก ขอพระองค์โปรดฟาดฟันตามพระประสงค์เถิด ข้าแต่ผู้ปราศจากมลทิน ข้าพเจ้าเป็นบ่าวของพระองค์
6.106.65
अन्वगेव ततः पार्थः समभिद्रुत्य केशवम् ।
निजग्राह महाबाहुर्बाहुभ्यां परिगृह्य वै ॥ ६.१०६.६५ ॥
ครั้นแล้ว ปารถะตามไปทันพระเกศวะทันที ผู้มีแขนทรงพลังจึงคว้าตัวไว้ด้วยสองแขนแน่น
6.106.66
निगृह्यमाणः पार्थेन कृष्णो राजीवलोचनः ।
जगामैवैनमादाय वेगेन पुरुषोत्तमः ॥ ६.१०६.६६ ॥
แม้จะถูกปารถะยึดไว้ พระกฤษณะดวงตาดุจกลีบบัว ผู้เป็นบุรุษสูงสุด ก็ยังอุ้มท่านไปและก้าวไปข้างหน้าอย่างรวดเร็ว
6.106.67
पार्थस्तु विष्टभ्य बलाच्चरणौ परवीरहा ।
निजग्राह हृषीकेशं कथंचिद्दशमे पदे ॥ ६.१०६.६७ ॥
อรชุน โอรสของพระปฤถา ผู้สังหารวีรบุรุษฝ่ายศัตรู ใช้กำลังยึดพระบาทของพระกฤษณะไว้ และได้ยึดพระผู้เป็นใหญ่แห่งอินทรีย์ไว้ได้ในที่สุด ณ ก้าวที่สิบ
6.106.68
तत एवमुवाचार्तः क्रोधपर्याकुलेक्षणम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागमर्जुनः प्रणयात्सखा ॥ ६.१०६.६८ ॥
ครั้นแล้ว อรชุนผู้มีความทุกข์ด้วยความรักใคร่ จึงกล่าวกับสหายของตนเช่นนี้ ผู้มีดวงตาเต็มไปด้วยความโกรธ และกำลังถอนหายใจดุจช้าง
6.106.69
निवर्तस्व महाबाहो नानृतं कर्तुमर्हसि ।
यत्त्वया कथितं पूर्वं न योत्स्यामीति केशव ॥ ६.१०६.६९ ॥
ข้าแต่พระผู้มีแขนทรงพลัง โปรดหันกลับเถิด พระองค์ไม่ควรกระทำการอันไม่จริง ข้าแต่พระเกศวะ พระองค์เคยตรัสไว้ก่อนแล้วว่า 'เราจะไม่รบ'
6.106.70
मिथ्यावादीति लोकास्त्वां कथयिष्यन्ति माधव ।
ममैष भारः सर्वो हि हनिष्यामि पितामहम् ॥ ६.१०६.७० ॥
ข้าแต่พระมาธวะ ผู้คนจะเรียกพระองค์ว่าผู้พูดเท็จ ภาระทั้งหมดนี้เป็นของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะสังหารปู่ผู้เป็นบิดาของบิดาอย่างแน่นอน
6.106.71
शपे केशव शस्त्रेण सत्येन सुकृतेन च ।
अन्तं यथा गमिष्यामि शत्रूणां शत्रुसूदन ॥ ६.१०६.७१ ॥
ข้าพเจ้าขอสาบานด้วยอาวุธของข้าพเจ้า ด้วยความจริง และด้วยกรรมดี ข้าแต่พระเกศวะ ข้าแต่ผู้สังหารศัตรู ข้าพเจ้าจะไปถึงจุดจบของศัตรูอย่างแน่นอน
6.106.72
अद्यैव पश्य दुर्धर्षं पात्यमानं महारथम् ।
तारापतिमिवापूर्णमन्तकाले यदृच्छया ॥ ६.१०६.७२ ॥
วันนี้เองขอพระองค์โปรดดูมหารถที่ไม่อาจต้านทานได้ กำลังถูกทำให้ล้มลง ดุจพระจันทร์ เจ้าแห่งดวงดาว ที่ค่อยๆ เสื่อมลงเมื่อถึงเวลามรณะโดยบังเอิญ
6.106.73
माधवस्तु वचः श्रुत्वा फल्गुनस्य महात्मनः ।
अभवत्परमप्रीतो दृष्ट्वा पार्थस्य विक्रमम्।
न किंचिदुक्त्वा सक्रोध आरुरोह रथं पुनः ॥ ६.१०६.७३ ॥
มาธวะได้ยินคำของผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีจิตวิญญาณประเสริฐ คือผัลคุนะ และเห็นความกล้าหาญของปารถะ ก็มีความยินดียิ่งนัก มิได้กล่าวอะไรเลย ด้วยความโกรธ ท่านจึงขึ้นรถศึกอีกครั้ง
6.106.74
तौ रथस्थौ नरव्याघ्रौ भीष्मः शान्तनवः पुनः ।
ववर्ष शरवर्षेण मेघो वृष्ट्या यथाऽचलौ ॥ ६.१०६.७४ ॥
ภีษมะ บุตรของศานตนุ ยืนอยู่บนรถศึก ได้ระดมลูกธนูลงใส่สองบุรุษผู้เป็นดั่งพยัคฆ์ท่ามกลางมนุษย์อีกครั้ง ดุจเมฆที่โปรยฝนลงบนภูเขาสองลูก
6.106.75
प्राणानादत्त योधानां पिता देवव्रतस्तव ।
गभस्तिभिरिवादित्यस्तेजांसि शिशिरात्यये ॥ ६.१०६.७५ ॥
บิดาของท่านเทวพรตได้ชีวิตของนักรบทั้งหลาย ดุจพระอาทิตย์ที่ในปลายฤดูหนาว ดึงเอาความสว่างไปด้วยรังสีของตน
6.106.76
यथा कुरूणां सैन्यानि बभञ्जुर्युधि पाण्डवाः ।
तथा पाण्डवसैन्यानि बभञ्ज युधि ते पिता ॥ ६.१०६.७६ ॥
ดังที่ปาณฑพได้ทำลายกองทัพของเการพในการรบ บิดาของท่านก็ทำลายกองทัพของปาณฑพในการรบฉันนั้น
6.106.77
हतविद्रुतसैन्यास्तु निरुत्साहा विचेतसः ।
निरीक्षितुं न शेकुस्ते भीष्ममप्रतिमं रणे ॥ ६.१०६.७७ ॥
กองทัพที่ถูกฟาดฟันและแตกกระจัดกระจาย ปราศจากกำลังใจและงุนงง ไม่อาจแม้แต่จะเพ่งมองภีษมะผู้หาใดเปรียบมิได้ในการรบ
6.106.78
मध्यं गतमिवादित्यं प्रतपन्तं स्वतेजसा ।
ते वध्यमाना भीष्मेण शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०६.७८ ॥
ดุจพระอาทิตย์ที่ขึ้นถึงกลางฟ้า แผดแสงด้วยความรุ่งโรจน์ของตนเอง พวกเขากำลังถูกภีษมะสังหารเป็นร้อยเป็นพันคน
6.106.79
कुर्वाणं समरे कर्माण्यतिमानुषविक्रमम् ।
वीक्षांचक्रुर्महाराज पाण्डवा भयपीडिताः ॥ ६.१०६.७९ ॥
ข้าแต่มหาราช ปาณฑพผู้หวาดกลัวจนทุกข์ทรมาน ได้มองดูท่านผู้กระทำการด้วยความกล้าหาญเหนือมนุษย์ในการรบ
6.106.80
तथा पाण्डवसैन्यानि द्राव्यमाणानि भारत ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त गावः पङ्कगता इव।
पिपीलिका इव क्षुण्णा दुर्बला बलिना रणे ॥ ६.१०६.८० ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรตะ กองทัพปาณฑพที่ถูกไล่ให้หนีไปเช่นนั้น ไม่พบผู้คุ้มครองเลย ดุจโคที่ติดอยู่ในโคลน และดุจมดที่ถูกผู้แข็งแรงบดขยี้ในการรบ ผู้อ่อนแอทั้งหลาย
6.106.81
तथैव योधा राजेन्द्र भीष्मेणामित्रघातिना ।
समरे मृदिताः सर्वे पाण्डवाः सह सृञ्जयैः ॥ ६.१०६.८१ ॥
ข้าแต่พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งกษัตริย์ นักรบปาณฑพทั้งปวง พร้อมด้วยสฤญชัย ก็ถูกภีษมะผู้ทำลายข้าศึกย่ำยีในสนามรบเช่นเดียวกัน
6.106.82
महारथं भारत दुष्प्रकम्पं ।
शरौघिणं प्रतपन्तं नरेन्द्रान्।
भीष्मं न शेकुः प्रतिवीक्षितुं ते ।
शरार्चिषं सूर्यमिवातपन्तम् ॥ ६.१०६.८२ ॥
ข้าแต่ลูกหลานแห่งภรต พวกเขาไม่อาจแม้แต่จะมองภีษมะได้ ผู้เป็นมหารถีที่ยากจะสั่นคลอน ผู้โปรยห่าธนูดุจสายฝน ทำให้เหล่าเจ้าชายร้อนรน มีเปลวธนูลุกโชนดังดวงอาทิตย์ที่แผดเผาแผ่นดิน
6.106.83
विमृद्गतस्तस्य तु पाण्डुसेना-
मस्तं जगामाथ सहस्ररश्मिः।
ततो हि भीष्मः सबलान्ससैन्या-
न्न्यवारयत्पाण्डुसुताञ्शरौघैः ॥ ६.१०६.८३ ॥
ขณะที่กองทัพปาณฑุถูกเขาย่ำยี ดวงอาทิตย์พันรัศมีก็ลับขอบฟ้าไป จากนั้นภีษมะจึงสกัดกั้นบรรดาโอรสของปาณฑุพร้อมกองกำลังและเหล่าทหาร ด้วยห่าธนูที่พรั่งพรูดุจสายฝน
6.106.84
मनोऽवहारं प्रति संबभूव ॥ ६.१०६.८४ ॥
จิตใจก็เกิดการหันกลับ