महाभारत · अध्याय 6.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.114.1
अर्जुनस्तु रणे शल्यं यतमानं महारथम् ।
छादयामास समरे शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.११४.१ ॥
संजय म्हणाला: रणात अर्जुनाने लढणाऱ्या महारथी शल्याला समरात वाकलेल्या पर्वांच्या बाणांनी झाकून टाकले.
6.114.2
सुशर्माणं कृपं चव त्रिभीस्त्रिभिरविध्यत ।
प्राग्ज्योतिषं च समरे सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ ६.११४.२ ॥
त्याने सुशर्मा आणि कृप यांना प्रत्येकी तीन बाणांनी भेदले; रणात प्राग्ज्योतिषाचा राजा आणि सिंधुराज जयद्रथ यांनाही तसेच भेदले.
6.114.3
चित्रसेनं विकर्णं च कृतवर्माणमेव च ।
दुर्मर्षणं च राजेन्द्र ह्यावन्त्यौ च महारथौ ॥ ६.११४.३ ॥
चित्रसेन, विकर्ण आणि कृतवर्मा यांना; हे राजेंद्रा, दुर्मर्षण आणि अवंतीचे दोन महारथी यांनाही.
6.114.4
एकैकं त्रिभिरानर्च्छत्कङ्कबर्हिणवाजितैः ।
शरैरतिरथो युद्धे पीडयन्वाहिनीं तव ॥ ६.११४.४ ॥
अतिरथाने युद्धात प्रत्येकाला कंक आणि मोराच्या पिसांनी सजवलेल्या तीन-तीन बाणांनी मारले, तुमच्या सेनेला पीडा देत.
6.114.5
जयद्रथो रणे पार्थं विद्ध्वा भारत सायकैः ।
भीमं विव्याध तरसा चित्रसेनरथे स्थितः ॥ ६.११४.५ ॥
हे भारता, रणात जयद्रथाने पार्थाला बाणांनी विंधून, चित्रसेनाच्या रथात उभा राहून वेगाने भीमालाही विंधले.
6.114.6
शल्यश्च समरे जिष्णुं कृपश्च रथिनां वरः ।
विव्याधाते महाराज बहुधा मर्ममेदिभिः ॥ ६.११४.६ ॥
शल्य आणि रथींमध्ये श्रेष्ठ कृप यांनी रणात जिष्णूला (अर्जुनाला), हे महाराजा, मर्मभेदी बाणांनी अनेक प्रकारे विंधले.
6.114.7
चित्रसेनादयश्चैव पुत्रास्तव विशांपते ।
पञ्चाभिः पञ्चभिस्तूर्णं सुंयुगे निशितैः शरैः ॥ ६.११४.७ ॥
हे प्रजापते, चित्रसेन इत्यादी तुमच्या पुत्रांनीही उत्तम युद्धात तीक्ष्ण बाणांनी त्वरेने प्रत्येकी पाच पाच बाण सोडले.
6.114.8
आजघ्नुरर्जुनं सङ्ख्ये भीमसेनं च मारिष ।
तौ तत्र रथिनां श्रेष्ठौ कौन्तेयौ भरतर्षभौ ॥ ६.११४.८ ॥
हे मारिष, त्यांनी युद्धात अर्जुन आणि भीमसेन यांच्यावर प्रहार केले; तेथे रथींमध्ये श्रेष्ठ, कुंतीचे दोन पुत्र, भरतवंशातील दोन वृषभ ते दोघे (प्रहार सहन करत होते).
6.114.9
अपीडयेतां समरे त्रिगर्तानां महद्बलम् ।
सुशर्माणि रणे पार्थं शरैर्नवभिराशुगैः ॥ ६.११४.९ ॥
त्या दोघांनी युद्धात त्रिगर्तांच्या मोठ्या सैन्याला पीडा दिली; रणात सुशर्म्याला आणि पार्थाला वेगाने जाणाऱ्या नऊ बाणांनी (पीडा दिली).
6.114.10
ननाद बलवन्नादं त्रासयानो महद्बलम् ।
अन्ये च रथिनः शूरा भीमसेनधनञ्जयौ ॥ ६.११४.१० ॥
त्याने (भीमसेनाने) मोठ्या सैन्याला भयभीत करत बलवान गर्जना केली; इतर शूर रथीही, भीमसेन आणि धनंजय (गर्जले).
6.114.11
विव्यधुर्निशितैर्बाणै रुक्मपुङ्खैरजिह्मगैः ।
तेषां च रथिनां मध्ये कौन्तेयौ भरतर्षभौ ॥ ६.११४.११ ॥
(त्यांनी) तीक्ष्ण, सोनेरी पिसांचे, सरळ जाणाऱ्या बाणांनी (विद्ध केले); त्या रथींच्या मध्ये कुंतीचे दोन पुत्र, भरतवंशातील दोन वृषभ (उभे होते).
6.114.12
क्रीडमानौ रथोदारौ चित्ररूपौ व्यदृश्यताम् ।
आमिषेप्सू गवां मध्ये सिंहाविव मदोत्कटौ ॥ ६.११४.१२ ॥
रथांवरील उदार ते दोघे, विचित्र रूपाचे, खेळत असल्यासारखे दिसले; गायींच्या मध्ये मांसाची इच्छा करणाऱ्या, मदाने उन्मत्त झालेल्या दोन सिंहांप्रमाणे (दिसले).
6.114.13
छित्त्वा धनूंषि शूराणां शरांश्च बहुधा रणे ।
पातयामासतुर्वीरौ शिरांसि शतशो नृणाम् ॥ ६.११४.१३ ॥
रणांगणात शूरांची धनुष्ये व बाण अनेक प्रकारे तोडून त्या दोन वीरांनी शेकडो माणसांची मस्तके पाडली.
6.114.14
रथाश्च बहवो भग्ना हयाश्च शतशो हताः ।
गजाश्च सगजारोहाः पेतुरुर्व्यां महाहवे ॥ ६.११४.१४ ॥
पुष्कळ रथ मोडले, शेकडो घोडे मारले गेले, आणि हत्ती महावतांसह त्या महायुद्धात भूमीवर कोसळले.
6.114.15
रथिनः सादिनश्चापि तत्रतत्र निषूदिताः ।
दृश्यन्ते बहवो राजन्वेषमानाः समन्ततः ॥ ६.११४.१५ ॥
हे राजा, रथी आणि घोडेस्वारही इकडेतिकडे मारले गेलेले दिसत आहेत; पुष्कळजण सर्वत्र तडफडताना दिसत आहेत.
6.114.16
हतैर्गजपदात्योघैर्वाजिभिश्च निषूदितैः ।
रथैश्च बहुधा भग्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.११४.१६ ॥
मारलेले हत्ती, पायदळाचे समूह, घोडे आणि अनेक प्रकारे मोडलेले रथ यांनी पृथ्वी पूर्णपणे आच्छादली गेली.
6.114.17
छत्रैश्च बहुधा च्छिन्नैर्ध्वजैश्च विनिपातितैः ।
अङ्कुशैरपविद्धैश्च परिस्तोमैश्च भारत ॥ ६.११४.१७ ॥
हे भारता, अनेक प्रकारे तुटलेल्या छत्र्यां, पाडलेले ध्वज, फेकलेले अंकुश आणि हत्तींच्या सजावटींनीही (भूमी व्यापली होती).
6.114.18
केयूरैरङ्गदैर्हारै राङ्कवैर्मृदितैस्तथा ।
उष्णीषैर्ऋष्टिभिश्चैव चामरव्यजनैरपि ॥ ६.११४.१८ ॥
बाजूबंद, अंगदे, हार, चुरडलेली रांकव वस्त्रे, पगड्या, भाले, चामरे आणि व्यजने यांनीही (भूमी व्यापली होती).
6.114.19
तत्रतत्रापविद्धैश्च बाहुभिश्चन्दनोक्षितैः ।
ऊरुभिश्च नरेन्द्राणां समास्तीर्यत मेदिनी ॥ ६.११४.१९ ॥
इकडे तिकडे फेकलेल्या, चंदनाने लिंपलेल्या बाहूंनी आणि राजांच्या मांड्यांनी पृथ्वी पूर्णपणे आच्छादली गेली.
6.114.20
तत्राद्भुतमपश्याम रणे पार्थस्य विक्रमम् ।
शरैः संवार्य तान्वीरान्यज्जघान महाबलः ॥ ६.११४.२० ॥
तेथे युद्धात पार्थाचा अद्भुत पराक्रम आम्ही पाहिला; त्या महाबलीने बाणांनी त्या वीरांना अडवून ठार मारले.
6.114.21
पुत्रस्तु तव तं दृष्ट्वा भीमार्जुनपराक्रमम् ।
गाङ्गेयस्य रथाभ्याशमुपजग्मे महाबलः ॥ ६.११४.२१ ॥
तुमचा पुत्र भीम आणि अर्जुन यांचा पराक्रम पाहून, त्या महाबलीने गांगेयाच्या (भीष्माच्या) रथाजवळ धाव घेतली.
6.114.22
कृपश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ नाजहुः संयुगं तदा ॥ ६.११४.२२ ॥
कृप, कृतवर्मा, सिंधुराज जयद्रथ आणि अवंतीचे दोन राजपुत्र विंद-अनुविंद यांनी तेव्हा युद्ध सोडले नाही.
6.114.23
ततो भीमो महेष्वासः फल्गुनश्च महारथः ।
कौरवाणां चमूं घोरां भृशं दुद्रुवतू रणे ॥ ६.११४.२३ ॥
तेव्हा महाधनुर्धर भीम आणि महारथी फल्गुन (अर्जुन) यांनी युद्धात कौरवांच्या त्या भयंकर सेनेवर अत्यंत वेगाने हल्ला केला.
6.114.24
ततो बर्हिणवाजानामयुतान्यर्बुदानि च ।
धनञ्जयरथे तूर्णं पातयन्ति स्म भूमिपाः ॥ ६.११४.२४ ॥
तेव्हा भूपालांनी धनंजयाच्या (अर्जुनाच्या) रथावर मोरपिसांचे बाण अयुते आणि अर्बुदे इतक्या वेगाने सोडले.
6.114.25
ततस्तञ्शरजालेन सन्निवार्य महारथान् ।
पार्थः समन्तात्समरे प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ६.११४.२५ ॥
तेव्हा पार्थाने बाणांच्या जाळ्याने त्या महारथींना सर्व बाजूंनी अडवून युद्धात त्यांना मृत्यूकडे पाठवले.
6.114.26
शल्यस्तु समरे जिष्णुं क्रीडन्निव महारथः ।
आजघानोरसि क्रुद्धो भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.११४.२६ ॥
पण युद्धात महारथी शल्य खेळत असल्यासारखा क्रोधाने जिष्णूच्या (अर्जुनाच्या) छातीवर वाकलेल्या पेऱ्यांच्या भल्लांनी प्रहार करता झाला.
6.114.27
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं च पञ्चभिः ।
अथैनं सायकैस्तीक्ष्णैर्भृशं विव्याध मर्मणि ॥ ६.११४.२७ ॥
पार्थाने त्याचे धनुष्य आणि हातातील संरक्षक पाच बाणांनी तोडले, मग तीक्ष्ण बाणांनी त्याला मर्मस्थानी अत्यंत खोल भोसकले.
6.114.28
अथान्यद्धनुरादाय समरे भारसाधनम् ।
मद्रेश्वरो रणे जिष्णुं ताडयामास रोषितः ॥ ६.११४.२८ ॥
मग मद्रेश्वर शल्याने युद्धाचा भार सहन करू शकणारे दुसरे धनुष्य घेऊन क्रोधाने रणात जिष्णूला (अर्जुनाला) प्रहार केला.
6.114.29
त्रिभिः शरैर्महाराज वासुदेवं कच पञ्चभिः ।
भीमसेनं च नवभिर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ६.११४.२९ ॥
हे महाराजा! त्याने तीन बाणांनी वासुदेवाला (कृष्णाला), पाच बाणांनी भीमसेनाला आणि नऊ बाणांनी त्यांच्या बाहूंवर व छातीवर प्रहार केला.
6.114.30
ततो द्रोणो महाराज मागधश्च महारथः ।
दुर्योधनसमादिष्टौ तं देशमुपजग्मतुः ॥ ६.११४.३० ॥
मग हे महाराजा! द्रोण आणि महारथी मागध दुर्योधनाच्या आज्ञेनुसार त्या ठिकाणी पोहोचले.
6.114.31
यत्र पार्थो महाराज भीमसेनश्च पाण्डवः ।
कौरव्यस्य महासेनां जघ्नुतुः सुमहारथौ ॥ ६.११४.३१ ॥
हे महाराज, पार्थ आणि पाण्डुपुत्र भीमसेन या दोन महारथींनी कौरवांच्या महासेनेचा संहार केला.
6.114.32
जयत्सेनस्तु समरे भीमं भीमायुधं युधि ।
विव्याध निशितैर्बाणैरष्टभिर्भरतर्षभ ॥ ६.११४.३२ ॥
पण जयत्सेनाने युद्धात भयंकर आयुध असलेल्या भीमाला आठ तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध केले, हे भरतश्रेष्ठा.
6.114.33
तं भीमो दशभिर्विद्धा पुनर्वीव्याध पञ्चभिः ।
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत् ॥ ६.११४.३३ ॥
भीमाने त्याला दहा बाणांनी विद्ध केले, पुन्हा पाच बाणांनी विद्ध केले; आणि भल्लाने त्याच्या सारथ्याला रथाच्या आसनावरून खाली पाडले.
6.114.34
उद्भ्रांतैस्तुरगैः सोऽथ द्रवमाणैः समन्ततः ।
मागधोऽपसृतो राजा सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ ६.११४.३४ ॥
तेव्हा तो मागधराजा बिथरलेल्या घोड्यांमुळे सर्वत्र धावत असताना, सर्व सैन्य पाहत असताना मागे सरला.
6.114.35
द्रोणश्च विवरं दृष्ट्वा भीमसेनं शिलीमुखैः ।
विव्याध बाणैर्निशितैः पञ्चषष्टिभिरायसैः ॥ ६.११४.३५ ॥
द्रोणाने संधी पाहून भीमसेनाला शिलीमुख, तीक्ष्ण लोखंडी पासष्ट बाणांनी विद्ध केले.
6.114.36
तं भीमः समरश्लाघी गुरुं पितृसमं रणे ।
विव्याध पञ्चभिर्भल्लैस्तथा षष्ट्या च भारत ॥ ६.११४.३६ ॥
युद्धात आपल्या पराक्रमाचा अभिमान बाळगणाऱ्या भीमाने रणात पित्यासमान गुरू द्रोणाला पाच भल्लांनी आणि मग साठ भल्लांनी विद्ध केले, हे भारता.
6.114.37
अर्जुनस्तु सुशर्माणं विद्ध्वा बहुभिरायसैः ।
व्यधमत्तस्य तत्सैन्यं महाभ्राणि यथाऽनिलः ॥ ६.११४.३७ ॥
अर्जुनाने सुशर्म्याला अनेक लोखंडी बाणांनी विंधले आणि वारा जसा मोठ्या ढगांना विखरून टाकतो तसे त्याच्या सैन्याला विखरून टाकले.
6.114.38
ततो भीष्मश्च राज च कौसल्यश्च बृहद्बलः ।
समवर्तन्त संक्रुद्धा भीमसेनधनञ्जयौ ॥ ६.११४.३८ ॥
तेव्हा भीष्म, राजा आणि महाबली कौसल्य क्रोधाने पुढे सरसावले आणि भीमसेन व धनंजय यांच्याशी भिडले.
6.114.39
तथैव पाण्डवाः शूरा धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
अभ्यद्रवन्रणे भीष्मं व्यादितास्यमिवान्तकम् ॥ ६.११४.३९ ॥
तसेच शूर पांडव आणि पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न रणांगणात उघडलेल्या मुखाच्या यमासारखे भीष्मावर तुटून पडले.
6.114.40
शिखण्डी तु समासाद्य भरतानां पितामहम् ।
अभ्यद्रवत संहृष्टो भयं त्यक्त्वा महारथात् ॥ ६.११४.४० ॥
शिखंडी भरतांच्या पितामहांजवळ पोहोचला आणि आनंदाने भय सोडून त्या महारथावर धावून गेला.
6.114.41
युधिष्ठिरमुखाः पार्थाः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
अयोधयन्रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयैः ॥ ६.११४.४१ ॥
युधिष्ठिराच्या नेतृत्वाखाली पृथेचे पुत्र शिखंडीला पुढे करून सर्व सृंजयांसह रणांगणात भीष्माशी लढले.
6.114.42
तथैव तावकाः सर्वे पुरस्कृत्य यतव्रतम् ।
शिखण्डिप्रमुखान्पार्थान्योधयन्ति स्म संयुगे ॥ ६.११४.४२ ॥
तसेच तुमचे सर्व योद्धे व्रतनिष्ठ भीष्माला पुढे करून शिखंडीप्रमुख पृथापुत्रांशी युद्धात लढले.
6.114.43
ततः प्रववृते युद्धं कौरवाणां भयावहम् ।
तत्र पाण्डुसुतैः सार्धं भीष्मस्य विजयं प्रति ॥ ६.११४.४३ ॥
तेव्हा कौरवांचे भयानक युद्ध सुरू झाले. तेथे पांडुपुत्रांसह, भीष्माच्या विजयासाठी.
6.114.44
तावकानां जये भीष्मो ग्लह आसीद्विशांपते ।
तत्र हि द्यूतमासक्तं विजयायेतराय वा ॥ ६.११४.४४ ॥
हे राजा, तुमच्या लोकांच्या विजयात भीष्मच पणाला लावलेले होते. तेथे खरोखर विजयासाठी किंवा इतरांसाठी द्यूत पणाला लावले होते.
6.114.45
धृष्टद्युम्नस्तु राजेन्द्र सर्वसैन्यान्यचोदयत् ।
अभ्यद्रवत गाङ्गेयं मा भैष्ट रथसत्तमाः ॥ ६.११४.४५ ॥
परंतु हे राजेंद्रा, धृष्टद्युम्नाने सर्व सैन्यांना प्रेरित केले: "गंगापुत्रावर हल्ला करा. भिऊ नका, हे श्रेष्ठ रथिनो!"
6.114.46
सेनापतिवचः श्रुत्वा पाण्डवानां वरूथिनी ।
भीष्मं समभ्ययात्तूर्णं प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे ॥ ६.११४.४६ ॥
सेनापतीचे वचन ऐकून, पांडवांची श्रेष्ठ सेना महायुद्धात प्राणांचा त्याग करून त्वरेने भीष्माकडे धावली.
6.114.47
भीष्मोऽपि रथिनां श्रेष्ठः प्रतिजग्राह तां चमूम् ।
आपतन्तीं महाराज वेलामिव महोदधिः ॥ ६.११४.४७ ॥
रथिकांमध्ये श्रेष्ठ भीष्मानेही ती सेना स्वीकारली, जी त्यांच्यावर कोसळत होती, हे महाराजा, जसा महासागर किनाऱ्याला भेटतो.