ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.14.1
कथं कुरूणामृषभो हतो भीष्मः शिखण्डिना ।
कथं रथार्त्स न्यपतित्पिता मे वासवोपमः ॥ ६.१४.१ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਸ਼ਮ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਥ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗੇ?
6.14.2
कथमाचक्ष्व मे योधा हीना भीष्मेण संजय ।
बलिना देवकल्पेन गुर्वर्थे ब्रह्मचारिणा ॥ ६.१४.२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਦੇਵਤਾ ਸਮਾਨ, ਬਲਵਾਨ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਯੋਧੇ ਕਿਵੇਂ ਸਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.14.3
तस्मिन्हते महाप्राज्ञे महेष्वासे महाबले ।
महासत्वे नरव्याघ्रे किमु आसीन्मनस्तव ॥ ६.१४.३ ॥
ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ, ਮਹਾਬਲੀ, ਮਹਾਸੱਤਵ, ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਸੀ?
6.14.4
आर्तिं परामाविशति मनः शंससि मे हतम् ।
कुरूणामृषभं वीरमकम्पं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१४.४ ॥
ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੀੜ ਘਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਬਲਦ, ਅਚੱਲ ਵੀਰ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
6.14.5
के तं यान्तमनुप्राप्ताः के वास्यसन्पुरोगमाः ।
केऽतिष्ठन्के न्यवर्तन्त केऽन्ववर्तन्त सञ्जय ॥ ६.१४.५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਗਏ, ਕੌਣ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਕੌਣ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਕੌਣ ਮੁੜ ਗਏ ਅਤੇ ਕੌਣ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ?
6.14.6
के शूरा रथशार्दूलमद्भुतं क्षत्रियर्षभम् ।
तथाऽनीकं गाहमानं सहसा पृष्ठतोऽन्वयुः ॥ ६.१४.६ ॥
ਰਥਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਅਦਭੁਤ, ਕਸ਼ੱਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਬਲਦ ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿਹੜੇ ਸੂਰਮੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ?
6.14.7
यस्तमोर्क इवापोहन्परसैन्यममित्रहा ।
सहस्ररश्मिप्रतिमः परेषां भयमादधत् ॥ ६.१४.७ ॥
ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਖਦੇੜਨ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
6.14.8
अकरोद्दुष्करं कर्म रणे पाण्डुसुतेषु यः ।
ग्रसमानमनीकानि य एनं पर्यवारयन् ॥ ६.१४.८ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
6.14.9
कृतिनं तं दुराधर्षं सञ्जयास्य त्वमन्तिके ।
कथं शान्तनवं युद्धे पाण्डवाः प्रत्यवारयन् ॥ ६.१४.९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ; ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਅਜੇਤੂ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ?
6.14.10
निकृन्तन्तमनीकानि शरदंष्ट्रं मनस्विनम् ।
चापव्यात्ताननं घोरमसिजिह्वं दुरासदम् ॥ ६.१४.१० ॥
ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢਣ ਵਾਲਾ, ਤੀਰ ਹੀ ਦੰਦ ਜਿਸ ਦੇ ਹਨ ਐਸਾ, ਮਨਸਵੀ, ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਘੋਰ, ਤਲਵਾਰ ਹੀ ਜੀਭ ਜਿਸ ਦੀ ਹੈ ਐਸਾ, ਦੁਰਾਸਦ (ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਔਖਾ)।
6.14.11
अनर्हं पुरुषव्याघ्रं ह्रीमन्तमपराजितम् ।
पातयामास कौन्तेयः कथं तमजितं युधि ॥ ६.१४.११ ॥
ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ, ਲੱਜਾਵਾਨ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਉਸਨੂੰ ਕੌਂਤੇਯ ਨੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡੇਗਿਆ?
6.14.12
उग्रधन्वानमुग्रेषुं वर्तमानं रथोत्तमे ।
परेषामुत्तमाङ्गानि प्रचिन्वन्तमथेषुभिः ॥ ६.१४.१२ ॥
ਉਗ੍ਰ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਉਗ੍ਰ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਉੱਤਮ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ; ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
6.14.13
पाण्डवानां महत्सैन्यं यं दृष्ट्वोद्यतमाहवे ।
कालाग्निमिव दुर्धर्षं समचेष्टत नित्यशः ॥ ६.१४.१३ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਉਹ ਸੈਨਾ ਸਦਾ ਹਰਕਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
6.14.14
परिकृष्य स सेनां तु दशरात्रमनीकहा ।
दगामास्तमिवादित्यः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.१४.१४ ॥
ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਸਤ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਉਹ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।
6.14.15
यः स शक्र इवाक्षय्यं वर्षं शरमयं क्षिपन् ।
जघान युधि योधानामर्बुदं दशभिर्दिनैः ॥ ६.१४.१५ ॥
ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਖੁੱਟ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬੁਦ (ਸੌ ਕਰੋੜ) ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.14.16
स शेते निहतो भूमौ वातभुग्न इव द्रुमः ।
मम दुर्मन्त्रितेनाजौ यथा नार्हति भारतः ॥ ६.१४.१६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਬੁਰੀ ਸਲਾਹ ਕਾਰਨ; ਭਾਰਤ (ਭੀਸ਼ਮ) ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ।
6.14.17
कथं शान्तनवं दृष्ट्वा पाण्डवानामनीकिनी ।
प्रहर्तुमशकत्तत्र भीष्मं भीमपराक्रमम् ॥ ६.१४.१७ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉੱਥੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋਈ?
6.14.18
कथं भीष्मेण संग्रामं प्राकुर्वन्पाण्डुनन्दनाः ।
कथं च नाजयद्भीष्मो द्रोणे जीवति सञ्जय ॥ ६.१४.१८ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਲ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ? ਸੰਜਯ, ਦ੍ਰੋਣ ਜੀਵਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭੀਸ਼ਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੇ?
6.14.19
कृपे सन्निहिते तत्र भरद्वाजात्मजे तथा ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः कथं स निधनं गतः ॥ ६.१४.१९ ॥
ਕ੍ਰਿਪ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਸ਼ਮ ਕਿਵੇਂ ਮਰੇ?
6.14.20
कथं चातिरथस्तेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
भीष्मो विनिहतो युद्धे देवैरपि दुरासदः ॥ ६.१४.२० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਅਤਿਰਥੀ ਭੀਸ਼ਮ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਾਂਚਾਲ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੇ ਗਏ?
6.14.21
यः स्पर्धते रणे नित्यं जामदग्न्यं महाबलम् ।
अजितं जामदग्न्येन शक्रतुल्यपराक्रमम् ॥ ६.१४.२१ ॥
ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜਿੱਤ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ।
6.14.22
तं हतं समरे भीष्मं महारथकुलोदितम् ।
सञ्जयाचक्ष्व मे वीरं येन शर्म न विद्महे ॥ ६.१४.२२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਮਹਾਰਥੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਉਸ ਵੀਰ ਭੀਸ਼ਮ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
6.14.23
मामकाः के महेष्वासा नाजहुः सञ्जयाच्युतम् ।
दुर्योधनसमादिष्टाः के वीराः पर्यवारयन् ॥ ६.१४.२३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਅਚਿਊਤ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਿਆ? ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕਿਹੜੇ ਵੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹੇ?
6.14.24
यच्छिखण्डिमुखाः सर्वे पाण्डवा भीष्ममभ्ययुः ।
कच्चित्ते कुरवः सर्वे नाजहुः सञ्जयाच्युतम् ॥ ६.१४.२४ ॥
ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਜਦੋਂ ਭੀਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਏ, ਤਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਚਿਊਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਿਆ?
6.14.25
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं भीष्मं न दीर्यते ॥ ६.१४.२५ ॥
ਯਕੀਨਨ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੋਹੇ-ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਸਖ਼ਤ ਹੈ; ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ ਭੀਸ਼ਮ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ।
6.14.26
यस्मिन्सत्यं च मेधा च नीतिश्च भरतर्षभे ।
अप्रमेयाणि दुर्धर्षे कथं स निहतो युधि ॥ ६.१४.२६ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਅਪਾਰ ਸਨ, ਉਹ ਭਰਤਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਜੇਯ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
6.14.27
मौर्वीघोषस्तनयुत्नुः पृषत्कपृषतो महान् ।
धनुर्ह्रादमहाशब्दो महामेघ इवोन्नतः ॥ ६.१४.२७ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਂਤ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਗਰਜ ਸੀ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੱਡੀ ਸੀ; ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਨਾਦ ਮਹਾਸ਼ਬਦ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚਾ ਉੱਠਿਆ ਮਹਾਮੇਘ।
6.14.28
योऽभ्यवर्षत कौन्तेयान्सपाञ्चालान्ससृञ्जयान् ।
निघ्नन्परथान्वीरो दानवानिव वज्रभृत् ॥ ६.१४.२८ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਈ, ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ।
6.14.29
इष्वस्त्रसागरं घोरं बाणग्रहं दुरासदम् ।
कार्मुकोर्मिणमक्षय्यमद्वीपं चलमप्लवम् ॥ ६.१४.२९ ॥
ਬਾਣ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਸਾਗਰ, ਬਾਣਾਂ ਰੂਪੀ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਣਪਹੁੰਚਯੋਗ; ਧਨੁਸ਼ ਹੀ ਲਹਿਰਾਂ, ਅਖੁੱਟ, ਟਾਪੂ-ਰਹਿਤ, ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਬੇੜੀ-ਰਹਿਤ।
6.14.30
गदासिमकरावासं हयावर्त्तं गजाकुलम् ।
पदातिमत्स्यकलिलं शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनम् ॥ ६.१४.३० ॥
ਗਦਾ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਘੋੜੇ ਭੌਰ, ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਰਿਆ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ।
6.14.31
हयान्गजपदातींश्च रथांश्च तरसा बहून् ।
निमञ्जयन्तं समरे परवीरापहारिणम् ॥ ६.१४.३१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਡੋਬਦਾ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲਾ [ਭੀਸ਼ਮ]।
6.14.32
विदह्यमानं कोपेन तेजसा च परंतपम् ।
वेलेव मकरावासं के वीराः पर्यवारयन् ॥ ६.१४.३२ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੜਦੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ [ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ], ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕੰਢਾ ਜਿਵੇਂ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਿਹੜੇ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ?
6.14.33
भीष्मो यदकरोत्कर्म समरे सञ्जयारिहा ।
दुर्योधनहितार्थाय के तस्यास्य पुरोऽभवन् ॥ ६.१४.३३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹੜੇ ਵੀਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, [ਦੱਸ]।
6.14.34
के रक्षन्दक्षिणं चक्रं भीष्मस्यामिततेजसः ।
पृष्ठतः के परान्वीरानपासेधन्यतव्रताः ॥ ६.१४.३४ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਸੱਜੇ ਚੱਕਰ (ਵਿਊਹ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਧੰਨਵ੍ਰਤ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਹਟਾਇਆ?
6.14.35
के पुरस्तादवर्तन्त रक्षन्तो भीष्ममन्तिके ।
के रक्षन्नुत्तरं चक्रं वीरा वीरकस्य युध्यतः ॥ ६.१४.३५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵੀਰਕ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਕਿਹੜੇ ਵੀਰ ਉੱਤਰ ਚੱਕਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ?
6.14.36
वामे चक्रे वर्तमानाः केऽघ्नन्सञ्जय सृञ्जयान् ।
अग्नतोऽग्न्यमनीकेषु केऽभ्यरक्षन्दुरासदम् ॥ ६.१४.३६ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਖੱਬੇ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਨਾਂ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੁਰਾਸਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਹਨਾਂ ਕੀਤੀ?
6.14.37
पार्श्वतः केऽभ्यरक्षन्त गच्छन्तो दुर्गमां गतिम् ।
समूहे के परान्वीरान्प्रत्ययुध्यन्त सञ्जय ॥ ६.१४.३७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਿਹੜੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਔਖੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੂ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਕੌਣ ਸਨ?
6.14.38
रक्ष्यमाणः कथं वीरैर्गोप्यमानाश्च तेन ते ।
दुर्जयानामनीकानि नाजयंस्तरसा युधि ॥ ६.१४.३८ ॥
ਵੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਰਜਯ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਾ ਜਿੱਤ ਸਕੇ?
6.14.39
सर्वलोकेश्वरस्येव परमस्य प्रजापतेः ।
कथं प्रहर्तुमपि ते शेकुः सञ्जय पाण्डवाः ॥ ६.१४.३९ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਾਂਗ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਾਂਡਵ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰ ਸਕੇ?
6.14.40
यस्मिन्द्वीपे समाश्वस्य युध्यन्ते कुरवः परैः ।
तं निमग्नं नरव्याघ्रं भीष्मं शंससि सञ्जय ॥ ६.१४.४० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜਿਸ ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਪਾ ਕੇ ਕੌਰਵ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਨਰਵਿਆਘਰ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਤੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
6.14.41
यस्य वीर्यं समाश्रित्य मम पुत्रो बृहद्बलः ।
न पाण्डवानगणयत्कथं स निहतः परैः ॥ ६.१४.४१ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਾਕਰਮ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
6.14.42
यः पुरा विबुधैः सर्वैः सहाये युद्धदुर्मदः ।
काङ्क्षितो दानवान्ध्नद्भिः पिता मम महाव्रतः ॥ ६.१४.४२ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਦਮਸਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਗਈ — ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਹੈ।
6.14.43
यस्मिज्जाते महावीर्ये शान्तनुर्लोकविश्रुतः ।
शोकं दैन्यं च दुःस्वं च प्राजहात्स च तत्क्षणे ॥ ६.१४.४३ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਵੀਰਜ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੇ ਉਸੇ ਪਲ ਸ਼ੋਕ, ਦੀਨਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
6.14.44
प्रोक्तं परायणं प्राज्ञं स्वधर्मनिरतं शुचिम् ।
वेदवेदाङ्गतत्वज्ञं कथं शंससि मे हतम् ॥ ६.१४.४४ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਗਯ, ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵੇਦਾਂਗ ਦਾ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ?
6.14.45
सर्वास्त्रविनयोपेतं शान्तं दान्तं मनस्विनम् ।
हतं शान्तनवं श्रुत्वा मन्ये शेषं हतं बलम् ॥ ६.१४.४५ ॥
ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਨੈ-ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦਾਂਤ, ਮਨਸਵੀ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਮਾਰੀ ਗਈ।
6.14.46
धर्मादधर्मो बलवान्संप्राप्त इति मे मतिः ।
यत्र वृद्धं गुरुं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ६.१४.४६ ॥
ਮੇਰੀ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਤੋਂ ਅਧਰਮ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.14.47
जामदग्न्यः पुरा रामः सर्वास्त्रविदनुत्तमः ।
अम्बार्थमुद्यतः सङ्ख्ये भीष्मेण युधि निर्जितः ॥ ६.१४.४७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਜਾਣਕਾਰ, ਅੰਬਾ ਲਈ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ; ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ।
6.14.48
तमिन्द्रसमकर्माणं ककुदं सर्वधन्विनाम् ।
हतं शंससि मे भीष्मं किं नु दुःखमतः परम् ॥ ६.१४.४८ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਉਸ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਕੀ?
6.14.49
असकृत्क्षत्रियव्राताः सङ्ख्ये येन विनिर्जिताः ।
जामदग्न्येन वीरेण परवीरनिघातिना।
न हतो यो महाबुद्धिः स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ ६.१४.४९ ॥
ਪਰਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਰਾਏ ਗਏ; ਜੋ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ।
6.14.50
तस्मान्नूनं महावीर्याद्भार्गवाद्युद्धदुर्मदात् ।
तेजोवीर्यबलैर्यूयाञ्शिखण्डी द्रुपदात्मजः ॥ ६.१४.५० ॥
ਇਸ ਲਈ, ਮਹਾਵੀਰਜ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਭਾਰਗਵ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ, ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ — ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ (ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ)।
6.14.51
यः शूरं कृतिनं युद्धे सर्वशस्त्रविशारदम् ।
परमास्त्रविदं वीरं जघान भग्तर्षभम् ॥ ६.१४.५१ ॥
ਜਿਸਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੂਰਵੀਰ, ਕੁਸ਼ਲ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਪਰਮ ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਵੀਰ ਭਗਨਰਿਸ਼ਭ (ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ) ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.14.52
के वीरास्तममित्रघ्नमन्वयुः शस्त्रसंसदि ।
शंस मे तद्यथा चासीद्युद्भं भीष्मस्य पाण्डवैः ॥ ६.१४.५२ ॥
ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ (ਯੁੱਧ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੈਰੀ-ਘਾਤਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜੇ ਵੀਰ ਗਏ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।
6.14.53
योषेव हतवीरा मे सेन्म पुत्रस्य सञ्जय ।
अगोपमिव चोद्भ्रान्तं गोकुलं तद्बलं मम ॥ ६.१४.५३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਉਹ ਸੈਨਾ ਗਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
6.14.54
पौरुषं सर्वलोकस्य परं यस्मिन्महाहवे ।
परासक्ते च वस्तस्मिन्कथमासीन्मनस्तदा ॥ ६.१४.५४ ॥
ਜਿਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਸੀ?
6.14.55
जीवितेऽप्यद्य सामर्थ्यं किमिवास्मासु सञ्जय ।
घातयित्वा महावीर्यं पितरं लोकधार्मिकम् ॥ ६.१४.५५ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮਹਾਬਲੀ, ਲੋਕਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਕ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ, ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਚੀ ਹੈ?
6.14.56
अगाधे सलिले मग्नां नावं दृष्ट्वेव पारगाः ।
भीष्मे हते भृशं दुःखान्मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.५६ ॥
ਅਥਾਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ, ਐਸਾ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
6.14.57
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं भीष्मं न दीर्यते ॥ ६.१४.५७ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਫਟਦਾ ਨਹੀਂ।
6.14.58
यस्मिन्नस्त्राणि मेधा च नीतिश्च पुरुषर्षभे ।
अप्रमेयाणि दुर्धर्षे कथं स निहतो युधि ॥ ६.१४.५८ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਤ੍ਰ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਅਪਾਰ ਸਨ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਦੁਰਧਰਸ਼ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
6.14.59
न चास्त्रेण न शौर्येण तपसा मेधया न च ।
न धृत्या न पुनस्त्यागान्मृत्योः कश्चिद्विमुच्यते ॥ ६.१४.५९ ॥
ਨਾ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪ ਨਾਲ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਫਿਰ ਤਿਆਗ ਨਾਲ; ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
6.14.60
कालो नूनं महावीर्यः सर्वलोकदुरत्ययः ।
यत्र शान्तनवं भीष्मं हतं शंससि सञ्जय ॥ ६.१४.६० ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਕਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
6.14.61
पुत्रशोकाभिसंतप्तो महद्दुःखमचिन्तयन् ।
आशंसेऽहं परं त्राणं भीष्माच्छान्तनुनन्दनात् ॥ ६.१४.६१ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਪਰਮ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
6.14.62
यदादित्यमिवापश्यत्पतितं भ्रुवि सञ्जय ।
दुर्योधनः शान्तनवं किं तदा प्रत्यपद्मत ॥ ६.१४.६२ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਤਦ ਕੀ ਕੀਤਾ?
6.14.63
नाहं स्वेषां परेषां वा बुद्ध्या सञ्जय चिन्तयन् ।
शेषं किंचित्प्रपश्यामि प्रत्यनीके महीक्षिताम् ॥ ६.१४.६३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਆਪਣਿਆਂ ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ।
6.14.64
दारुणः क्षत्रधर्मोऽयमृषिभिः संप्रदर्शितः ।
यत्र शान्तनवं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ६.१४.६४ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਧਰਮ ਕਠੋਰ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.14.65
वयं वा राज्यमिच्छामो घातयित्वा महाव्रतम् ।
क्षत्रधर्मे स्थिताः पार्था नापराध्यन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.६५ ॥
ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਕੇ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ।
6.14.66
एतदार्येण कर्तव्यं कृच्छ्रास्वापत्सु सञ्जय ।
पराक्रमः पराशक्तिस्तत्तु तस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥ ६.१४.६६ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਕਠਿਨ ਬਿਪਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਨੂੰ ਇਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰਾਕਰਮ ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
6.14.67
अनीकानि विनिघ्नन्तं ह्रीमन्तमपराजितम् ।
कथं शान्तनवं तातं पाण्डुपुत्रा न्यवारयन् ॥ ६.१४.६७ ॥
ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ, ਲੱਜਾਵਾਨ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ?
6.14.68
यथायुक्तान्यनीकानि कथं युद्धं महात्मभिः ।
कथं वा निहतो भीष्मः पिता सञ्जय मे परैः ॥ ६.१४.६८ ॥
ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਊਹਬੱਧ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਜਾਂ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਭੀਸ਼ਮ ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੇ ਗਏ?
6.14.69
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुःशासनश्च कितवो हते भीष्मे किमब्रुवन् ॥ ६.१४.६९ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕਰਣ, ਸੌਬਲ ਸ਼ਕੁਨੀ ਅਤੇ ਜੁਆਰੀ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ — ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
6.14.70
यच्छरीरैरुपास्तीर्णां नरवारणवाजिनाम् ।
शरशक्तिमहाखङ्गतोमराक्षां महाभयाम्।
प्राविशन्कितवा मन्दाः सभां युद्धदुरासदाम् ॥ ६.१४.७० ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਬਾਣ, ਸ਼ਕਤੀ, ਮਹਾਖੜਗ ਤੇ ਤੋਮਰ ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸਨ, ਮਹਾਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੁਰਗਮ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਜੁਆਰੀ ਵੜੇ।
6.14.71
प्राणद्यूते प्रतिभये केऽदीव्यन्त नरर्षभाः ।
के जीयन्ते जितास्तत्र कृतलक्ष्या निपातिताः ।
अन्ये भीष्माच्चान्तनवात्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.१४.७१ ॥
ਜਾਨ ਦਾਅ ਤੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਖੇਡੇ? ਕੌਣ ਜਿੱਤੇ, ਕੌਣ ਹਾਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਡਿੱਗਾਏ ਗਏ? ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸਨ? ਸੰਜਯ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.14.72
न हि मे शान्तिरस्तीह श्रुत्वा देवव्रतं हतम् ।
पितरं भीमकर्माणं भीष्ममाहवशोभिनम् ॥ ६.१४.७२ ॥
ਦੇਵਵ੍ਰਤ ਭੀਸ਼ਮ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਭੀਸ਼ਮ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ।
6.14.73
आर्तिं मे हृदये रूढां महतीं पुत्रहानिजाम् ।
त्वं हि मे सर्पिषेवाग्निमुद्दीपयसि सञ्जय ॥ ६.१४.७३ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਮਾ ਚੁੱਕੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਤੂੰ ਘਿਓ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਭੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
6.14.74
महान्तं भारमुद्यम्य विश्रुतं सार्वलौकिकम् ।
दृष्ट्वा विनिहतं भीष्मं मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.७४ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਨ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
6.14.75
श्रोष्यामि तानि दुःखानि दुर्योधनकृतान्यहम् ।
तस्मान्मे सर्वमाचक्ष्व यद्वृत्तं तत्र सञ्जय ॥ ६.१४.७५ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸੁਣਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.14.76
यद्वृत्तं तत्र संग्रामे मन्दस्याबुद्धिसंभवम् ।
अपनीतं सुनीतं यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.१४.७६ ॥
ਉਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਦੀ ਅਕਲ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ, ਜੋ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
6.14.77
यत्कृतं तत्र संग्रामे भीष्मेण जयमिच्छता ।
तेजोयुक्तं कृतास्त्रेण शंस तच्चाप्यशेषतः ॥ ६.१४.७७ ॥
ਉਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।
6.14.78
यथा तदभवद्युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
क्रमेण येन यस्मिंश्च काले यच्च यथाऽभवत् ॥ ६.१४.७८ ॥
ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਕਿਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਕਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ।