మహాభారతం · అధ్యాయం 6.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.14.1
कथं कुरूणामृषभो हतो भीष्मः शिखण्डिना ।
कथं रथार्त्स न्यपतित्पिता मे वासवोपमः ॥ ६.१४.१ ॥
కురువీరులలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు శిఖండిచేత ఎలా చంపబడ్డాడు? ఇంద్రునితో సమానమైన నా తండ్రి రథం నుండి ఎలా పడిపోయాడు?
6.14.2
कथमाचक्ष्व मे योधा हीना भीष्मेण संजय ।
बलिना देवकल्पेन गुर्वर्थे ब्रह्मचारिणा ॥ ६.१४.२ ॥
సంజయా, దేవతాసమానుడు, బలవంతుడు, గురువు కొరకు బ్రహ్మచారి అయిన భీష్ముని కోల్పోయిన నా యోధులు ఎలా ఉన్నారో చెప్పు.
6.14.3
तस्मिन्हते महाप्राज्ञे महेष्वासे महाबले ।
महासत्वे नरव्याघ्रे किमु आसीन्मनस्तव ॥ ६.१४.३ ॥
ఆ మహాప్రాజ్ఞుడు, మహా ధనుర్ధరుడు, మహాబలుడు, మహాసత్వుడు, నరవ్యాఘ్రుడు హతమైనప్పుడు నీ మనసు ఎలా ఉంది?
6.14.4
आर्तिं परामाविशति मनः शंससि मे हतम् ।
कुरूणामृषभं वीरमकम्पं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१४.४ ॥
నా మనసులో గొప్ప వేదన ప్రవేశిస్తోంది. కురువీరులలో వృషభుడు, చలించని వీరుడు, పురుషశ్రేష్ఠుడు హతమయ్యాడని నీవు నాకు చెబుతున్నావు.
6.14.5
के तं यान्तमनुप्राप्ताः के वास्यसन्पुरोगमाः ।
केऽतिष्ठन्के न्यवर्तन्त केऽन्ववर्तन्त सञ्जय ॥ ६.१४.५ ॥
సంజయా, అతడు వెళ్తుండగా అతనిని అనుసరించినవారెవరు, ముందు నడిచినవారెవరు, నిలిచినవారెవరు, వెనక్కి తిరిగినవారెవరు, వెంబడించినవారెవరు?
6.14.6
के शूरा रथशार्दूलमद्भुतं क्षत्रियर्षभम् ।
तथाऽनीकं गाहमानं सहसा पृष्ठतोऽन्वयुः ॥ ६.१४.६ ॥
రథశార్దూలుడు, అద్భుతుడు, క్షత్రియ వృషభుడు అయిన అతడు సైన్యంలోకి ప్రవేశిస్తుండగా, ఏ శూరులు అకస్మాత్తుగా అతని వెనుక వెళ్లారు?
6.14.7
यस्तमोर्क इवापोहन्परसैन्यममित्रहा ।
सहस्ररश्मिप्रतिमः परेषां भयमादधत् ॥ ६.१४.७ ॥
సూర్యుడు చీకటిని తొలగించినట్లు శత్రుసైన్యాన్ని తరిమివేసినవాడు, శత్రువులను సంహరించినవాడు, వేయి కిరణాల సూర్యునితో సమానుడు, శత్రువులలో భయం కలిగించినవాడు.
6.14.8
अकरोद्दुष्करं कर्म रणे पाण्डुसुतेषु यः ।
ग्रसमानमनीकानि य एनं पर्यवारयन् ॥ ६.१४.८ ॥
యుద్ధంలో పాండుపుత్రులపై దుష్కరమైన కార్యం చేసినవాడు, సేనలను మింగుతూ; వారు అతడిని చుట్టుముట్టారు.
6.14.9
कृतिनं तं दुराधर्षं सञ्जयास्य त्वमन्तिके ।
कथं शान्तनवं युद्धे पाण्डवाः प्रत्यवारयन् ॥ ६.१४.९ ॥
సంజయా, నీవు అతని సమీపంలో ఉన్నావు; నైపుణ్యం కలిగిన, ఎదుర్కోలేని ఆ శాంతనవుడిని యుద్ధంలో పాండవులు ఎలా అడ్డుకున్నారు?
6.14.10
निकृन्तन्तमनीकानि शरदंष्ट्रं मनस्विनम् ।
चापव्यात्ताननं घोरमसिजिह्वं दुरासदम् ॥ ६.१४.१० ॥
సేనలను నరికేవాడు, బాణాలే పళ్ళుగా కలవాడు, ధీమంతుడు, విల్లుతో విప్పిన నోరు కలవాడు, భయంకరుడు, ఖడ్గమే నాలుకగా కలవాడు, సమీపించరాని వాడు.
6.14.11
अनर्हं पुरुषव्याघ्रं ह्रीमन्तमपराजितम् ।
पातयामास कौन्तेयः कथं तमजितं युधि ॥ ६.१४.११ ॥
అర్హుడు కాని, పురుషవ్యాఘ్రుడు, సిగ్గుగలవాడు, అపరాజితుడైన అతడిని కౌంతేయుడు కూలదోశాడు; యుద్ధంలో జయింపరాని అతడిని ఎలా కూల్చాడు?
6.14.12
उग्रधन्वानमुग्रेषुं वर्तमानं रथोत्तमे ।
परेषामुत्तमाङ्गानि प्रचिन्वन्तमथेषुभिः ॥ ६.१४.१२ ॥
భయంకర ధనుర్ధారి, భయంకర బాణాలు కలవాడు, ఉత్తమమైన రథంపై ఉన్నవాడు; బాణాలతో శత్రువుల తలలను కోసివేసినవాడు.
6.14.13
पाण्डवानां महत्सैन्यं यं दृष्ट्वोद्यतमाहवे ।
कालाग्निमिव दुर्धर्षं समचेष्टत नित्यशः ॥ ६.१४.१३ ॥
యుద్ధంలో లేచి నిలిచిన పాండవుల మహా సైన్యాన్ని చూసి, కాలాగ్నిలా ఎదుర్కోవడానికి కష్టమైన అది నిరంతరం కదులుతూ ఉండింది.
6.14.14
परिकृष्य स सेनां तु दशरात्रमनीकहा ।
दगामास्तमिवादित्यः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.१४.१४ ॥
శత్రుసేనను నాశనం చేసే అతను పది రాత్రులు సైన్యాన్ని నడిపించాడు; అత్యంత కష్టమైన కర్మను చేసి సూర్యుడు అస్తమించినట్లు అతడు అస్తమించాడు.
6.14.15
यः स शक्र इवाक्षय्यं वर्षं शरमयं क्षिपन् ।
जघान युधि योधानामर्बुदं दशभिर्दिनैः ॥ ६.१४.१५ ॥
ఇంద్రునిలా అక్షయమైన బాణవర్షాన్ని ప్రయోగించిన అతడు, పది రోజుల్లో యుద్ధంలో యోధులలో ఒక అర్బుదాన్ని (వంద కోట్లను) చంపాడు.
6.14.16
स शेते निहतो भूमौ वातभुग्न इव द्रुमः ।
मम दुर्मन्त्रितेनाजौ यथा नार्हति भारतः ॥ ६.१४.१६ ॥
యుద్ధంలో చంపబడి, గాలికి విరిగిన చెట్టులా అతడు నేలపై పడి ఉన్నాడు—నా చెడు ఆలోచన వలన; భారతుడు (భీష్ముడు) అందుకు అర్హుడు కాడు.
6.14.17
कथं शान्तनवं दृष्ट्वा पाण्डवानामनीकिनी ।
प्रहर्तुमशकत्तत्र भीष्मं भीमपराक्रमम् ॥ ६.१४.१७ ॥
శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముడిని, భయంకర పరాక్రమశాలిని చూసి, పాండవుల సేన అక్కడ ఎలా దాడి చేయగలిగింది?
6.14.18
कथं भीष्मेण संग्रामं प्राकुर्वन्पाण्डुनन्दनाः ।
कथं च नाजयद्भीष्मो द्रोणे जीवति सञ्जय ॥ ६.१४.१८ ॥
భీష్ముడితో పాండు కుమారులు యుద్ధం ఎలా చేశారు? సంజయా, ద్రోణుడు జీవించి ఉండగా భీష్ముడు ఎలా విజయం సాధించలేదు?
6.14.19
कृपे सन्निहिते तत्र भरद्वाजात्मजे तथा ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः कथं स निधनं गतः ॥ ६.१४.१९ ॥
కృపుడు అక్కడ ఉన్నాడు, భరద్వాజ కుమారుడు (ద్రోణుడు) కూడా ఉన్నాడు; అయినా ప్రహరించువారిలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు ఎలా మరణించాడు?
6.14.20
कथं चातिरथस्तेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
भीष्मो विनिहतो युद्धे देवैरपि दुरासदः ॥ ६.१४.२० ॥
దేవతలకు కూడా ఎదుర్కోవడానికి కష్టమైన అతిరథుడు భీష్ముడు, యుద్ధంలో ఆ పాంచాల శిఖండి చేత ఎలా చంపబడ్డాడు?
6.14.21
यः स्पर्धते रणे नित्यं जामदग्न्यं महाबलम् ।
अजितं जामदग्न्येन शक्रतुल्यपराक्रमम् ॥ ६.१४.२१ ॥
యుద్ధంలో ఎప్పుడూ మహాబలుడైన జమదగ్ని కుమారుడు (పరశురాముడు)తో పోటీపడినవాడు; జమదగ్ని కుమారుడి చేతనూ జయించబడనివాడు; ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమం కలవాడు.
6.14.22
तं हतं समरे भीष्मं महारथकुलोदितम् ।
सञ्जयाचक्ष्व मे वीरं येन शर्म न विद्महे ॥ ६.१४.२२ ॥
సంజయా, యుద్ధంలో హతుడైన, మహారథ వంశంలో జన్మించిన ఆ వీరుడు భీష్ముని గురించి నాకు చెప్పు; ఆయన మరణంతో మాకు శాంతి ఎక్కడో తెలియడం లేదు.
6.14.23
मामकाः के महेष्वासा नाजहुः सञ्जयाच्युतम् ।
दुर्योधनसमादिष्टाः के वीराः पर्यवारयन् ॥ ६.१४.२३ ॥
సంజయా, నా పక్షంలోని ఏ మహాధనుర్ధరులు ఆ అచ్యుతుడిని (భీష్ముని) విడిచిపెట్టలేదు? దుర్యోధనుని ఆదేశంతో ఏ వీరులు ఆయన చుట్టూ ఉన్నారు?
6.14.24
यच्छिखण्डिमुखाः सर्वे पाण्डवा भीष्ममभ्ययुः ।
कच्चित्ते कुरवः सर्वे नाजहुः सञ्जयाच्युतम् ॥ ६.१४.२४ ॥
శిఖండిని ముందుంచుకుని పాండవులంతా భీష్ముని మీదికి వచ్చినప్పుడు, సంజయా, నీ కౌరవులందరూ ఆ అచ్యుతుడిని విడిచిపెట్టలేదా?
6.14.25
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं भीष्मं न दीर्यते ॥ ६.१४.२५ ॥
నిశ్చయంగా నా హృదయం ఇనుము-రాయితో చేయబడింది; పురుషవ్యాఘ్రుడైన భీష్ముడు హతుడయ్యాడని విన్నా అది పగలడం లేదు.
6.14.26
यस्मिन्सत्यं च मेधा च नीतिश्च भरतर्षभे ।
अप्रमेयाणि दुर्धर्षे कथं स निहतो युधि ॥ ६.१४.२६ ॥
ఎవరిలో సత్యం, మేధ, నీతి అపరిమితంగా ఉన్నాయో, ఆ భరతశ్రేష్ఠుడు, అజేయుడు యుద్ధంలో ఎలా హతుడయ్యాడు?
6.14.27
मौर्वीघोषस्तनयुत्नुः पृषत्कपृषतो महान् ।
धनुर्ह्रादमहाशब्दो महामेघ इवोन्नतः ॥ ६.१४.२७ ॥
విల్లు నారి ధ్వని ఉరుములా ఉంది, బాణాల వర్షం గొప్పది; ధనుస్సు గర్జన మహాశబ్దంగా, ఎత్తుగా లేచిన మహామేఘంలా ఉంది.
6.14.28
योऽभ्यवर्षत कौन्तेयान्सपाञ्चालान्ससृञ्जयान् ।
निघ्नन्परथान्वीरो दानवानिव वज्रभृत् ॥ ६.१४.२८ ॥
కుంతీ కుమారులపై, పాంచాలులు, సృంజయులతో కలిసి వర్షించినవాడు, రథాలను కొడుతూ, వజ్రధారి దానవులను కొట్టినట్లు.
6.14.29
इष्वस्त्रसागरं घोरं बाणग्रहं दुरासदम् ।
कार्मुकोर्मिणमक्षय्यमद्वीपं चलमप्लवम् ॥ ६.१४.२९ ॥
బాణాస్త్రాల భయంకర సముద్రం, బాణాలనే మొసళ్ళు కలది, చేరరానిది; విల్లే అలలుగా, అక్షయమైనది, ద్వీపం లేనిది, చలించేది, పడవ లేనిది.
6.14.30
गदासिमकरावासं हयावर्त्तं गजाकुलम् ।
पदातिमत्स्यकलिलं शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनम् ॥ ६.१४.३० ॥
గదలు-కత్తులు మకరాల నివాసం, గుర్రాలు సుడులుగా, ఏనుగులతో నిండినది, కాల్బలమే చేపలుగా కలగలిసినది, శంఖ-దుందుభి ధ్వనులతో.
6.14.31
हयान्गजपदातींश्च रथांश्च तरसा बहून् ।
निमञ्जयन्तं समरे परवीरापहारिणम् ॥ ६.१४.३१ ॥
యుద్ధంలో గుర్రాలను, ఏనుగులను, పదాతులను, అనేక రథాలను వేగంగా ముంచెత్తుతూ, శత్రువీరులను అపహరించేవానిని [భీష్ముని].
6.14.32
विदह्यमानं कोपेन तेजसा च परंतपम् ।
वेलेव मकरावासं के वीराः पर्यवारयन् ॥ ६.१४.३२ ॥
కోపంతోనూ తేజస్సుతోనూ దహించబడుతున్న, శత్రువులను తపింపజేసే [భీష్ముని], మకరాల నివాసమైన సముద్రాన్ని తీరం చుట్టుముట్టినట్లు, ఏ వీరులు చుట్టుముట్టారు?
6.14.33
भीष्मो यदकरोत्कर्म समरे सञ्जयारिहा ।
दुर्योधनहितार्थाय के तस्यास्य पुरोऽभवन् ॥ ६.१४.३३ ॥
సంజయా, యుద్ధంలో భీష్ముడు చేసిన కర్మను, దుర్యోధనుని హితార్థం అతని ముందు నిలిచిన వీరులు ఎవరో [చెప్పు].
6.14.34
के रक्षन्दक्षिणं चक्रं भीष्मस्यामिततेजसः ।
पृष्ठतः के परान्वीरानपासेधन्यतव्रताः ॥ ६.१४.३४ ॥
అమిత తేజస్వి అయిన భీష్ముని కుడి చక్రాన్ని (వ్యూహాన్ని) ఎవరు రక్షించారు, వెనుక నుండి శత్రువీరులను తరిమిన ధన్యవ్రత వీరులు ఎవరు?
6.14.35
के पुरस्तादवर्तन्त रक्षन्तो भीष्ममन्तिके ।
के रक्षन्नुत्तरं चक्रं वीरा वीरकस्य युध्यतः ॥ ६.१४.३५ ॥
భీష్ముని సమీపాన ముందు నిలిచి ఆయనను రక్షించినవారు ఎవరు, వీరకునితో యుద్ధం చేస్తూ ఎడమ చక్రాన్ని రక్షించిన వీరులు ఎవరు?
6.14.36
वामे चक्रे वर्तमानाः केऽघ्नन्सञ्जय सृञ्जयान् ।
अग्नतोऽग्न्यमनीकेषु केऽभ्यरक्षन्दुरासदम् ॥ ६.१४.३६ ॥
సంజయా, ఎడమ చక్రంలో నిలిచి సృంజయులను సంహరించినవారు ఎవరు, అగ్ని-సేనల ముందు నిలిచి దుర్జయుడిని రక్షించినవారు ఎవరు?
6.14.37
पार्श्वतः केऽभ्यरक्षन्त गच्छन्तो दुर्गमां गतिम् ।
समूहे के परान्वीरान्प्रत्ययुध्यन्त सञ्जय ॥ ६.१४.३७ ॥
సంజయా, పార్శ్వాలలో కఠినమైన గతిలో వెళ్తూ వారిని రక్షించినవారు ఎవరు? సమూహంలో శత్రువీరులతో పోరాడినవారు ఎవరు?
6.14.38
रक्ष्यमाणः कथं वीरैर्गोप्यमानाश्च तेन ते ।
दुर्जयानामनीकानि नाजयंस्तरसा युधि ॥ ६.१४.३८ ॥
వీరులచే రక్షించబడి, వారిచే కాపాడబడినప్పటికీ, వారు యుద్ధంలో దుర్జయ సేనలను బలవంతంగా ఎందుకు జయించలేకపోయారు?
6.14.39
सर्वलोकेश्वरस्येव परमस्य प्रजापतेः ।
कथं प्रहर्तुमपि ते शेकुः सञ्जय पाण्डवाः ॥ ६.१४.३९ ॥
సంజయా, సర్వలోకాధిపతి వంటి పరమ ప్రజాపతికి పాండవులు ఎలా దెబ్బ తీయగలిగారు?
6.14.40
यस्मिन्द्वीपे समाश्वस्य युध्यन्ते कुरवः परैः ।
तं निमग्नं नरव्याघ्रं भीष्मं शंससि सञ्जय ॥ ६.१४.४० ॥
సంజయా, ఏ ద్వీపంలో కురువీరులు ధైర్యంతో శత్రువులతో పోరాడుతారో, ఆ మునిగిపోయిన నరవ్యాఘ్రుడు భీష్ముని గురించి నీవు చెబుతున్నావు.
6.14.41
यस्य वीर्यं समाश्रित्य मम पुत्रो बृहद्बलः ।
न पाण्डवानगणयत्कथं स निहतः परैः ॥ ६.१४.४१ ॥
ఎవరి పరాక్రమాన్ని నమ్మి నా కుమారుడు మహాబలుడు పాండవులను లెక్కచేయలేదో, ఆయన శత్రువుల చేత ఎలా హతుడయ్యాడు?
6.14.42
यः पुरा विबुधैः सर्वैः सहाये युद्धदुर्मदः ।
काङ्क्षितो दानवान्ध्नद्भिः पिता मम महाव्रतः ॥ ६.१४.४२ ॥
పూర్వం దేవతలందరికీ సహాయుడై యుద్ధంలో గర్వంగా ఉండి, దానవులను సంహరించేటప్పుడు కోరబడినవాడు — ఆయనే నా తండ్రి మహావ్రతుడు.
6.14.43
यस्मिज्जाते महावीर्ये शान्तनुर्लोकविश्रुतः ।
शोकं दैन्यं च दुःस्वं च प्राजहात्स च तत्क्षणे ॥ ६.१४.४३ ॥
ఎవరు జన్మించినప్పుడు లోకప్రసిద్ధుడైన మహావీర్యుడు శంతనుడు ఆ క్షణమే శోకాన్ని, దైన్యాన్ని, దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టాడో.
6.14.44
प्रोक्तं परायणं प्राज्ञं स्वधर्मनिरतं शुचिम् ।
वेदवेदाङ्गतत्वज्ञं कथं शंससि मे हतम् ॥ ६.१४.४४ ॥
ఆశ్రయమని చెప్పబడినవాడు, ప్రాజ్ఞుడు, స్వధర్మంలో నిలిచినవాడు, శుచి, వేద వేదాంగాల తత్త్వం తెలిసినవాడు — అతడు హతమయ్యాడని నాకు ఎలా చెబుతున్నావు?
6.14.45
सर्वास्त्रविनयोपेतं शान्तं दान्तं मनस्विनम् ।
हतं शान्तनवं श्रुत्वा मन्ये शेषं हतं बलम् ॥ ६.१४.४५ ॥
అన్ని అస్త్రాల విద్యలో వినయం కలిగిన, శాంతుడు, దాంతుడు, మనస్వి అయిన శాంతనవుడు హతుడయ్యాడని విని, మిగిలిన సైన్యమూ హతమైందని నేను భావిస్తున్నాను.
6.14.46
धर्मादधर्मो बलवान्संप्राप्त इति मे मतिः ।
यत्र वृद्धं गुरुं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ६.१४.४६ ॥
ధర్మం నుండి అధర్మం బలవంతమైందని నా అభిప్రాయం; వృద్ధుడును గురువును చంపి పాండవులు రాజ్యాన్ని కోరుతున్నారు.
6.14.47
जामदग्न्यः पुरा रामः सर्वास्त्रविदनुत्तमः ।
अम्बार्थमुद्यतः सङ्ख्ये भीष्मेण युधि निर्जितः ॥ ६.१४.४७ ॥
పూర్వం జమదగ్ని కుమారుడు రాముడు, అన్ని అస్త్రాలు తెలిసిన అసమానుడు, అంబ కోసం యుద్ధానికి సిద్ధమై, యుద్ధంలో భీష్ముని చేత ఓడించబడ్డాడు.
6.14.48
तमिन्द्रसमकर्माणं ककुदं सर्वधन्विनाम् ।
हतं शंससि मे भीष्मं किं नु दुःखमतः परम् ॥ ६.१४.४८ ॥
ఇంద్రునితో సమమైన కర్మలు కలిగిన, సర్వధనుర్ధరులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ భీష్ముడు హతుడయ్యాడని నాకు చెబుతున్నావు; ఇంతకంటే పెద్ద దుఃఖం ఏముంటుంది?
6.14.49
असकृत्क्षत्रियव्राताः सङ्ख्ये येन विनिर्जिताः ।
जामदग्न्येन वीरेण परवीरनिघातिना।
न हतो यो महाबुद्धिः स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ ६.१४.४९ ॥
పరవీరులను సంహరించే వీరుడైన జమదగ్ని కుమారునిచే యుద్ధంలో క్షత్రియ సమూహాలు పలుమార్లు ఓడింపబడ్డాయి; మహాబుద్ధిమంతుడైన అతడు చంపబడలేదు, ఈ రోజు అతడు శిఖండిచే చంపబడ్డాడు.
6.14.50
तस्मान्नूनं महावीर्याद्भार्गवाद्युद्धदुर्मदात् ।
तेजोवीर्यबलैर्यूयाञ्शिखण्डी द्रुपदात्मजः ॥ ६.१४.५० ॥
కాబట్టి, మహావీర్యుడు, యుద్ధమదంతో ఉన్న భార్గవుని కంటే తేజస్సు, వీర్యం, బలంలో మీరు — ద్రుపదుని కుమారుడు శిఖండి నిశ్చయంగా (అతన్ని జయించాడు).
6.14.51
यः शूरं कृतिनं युद्धे सर्वशस्त्रविशारदम् ।
परमास्त्रविदं वीरं जघान भग्तर्षभम् ॥ ६.१४.५१ ॥
యుద్ధంలో శూరుడు, నైపుణ్యం కలవాడు, అన్ని శస్త్రాలలో నిపుణుడు, పరమాస్త్రాలను తెలిసినవాడు, వీరుడు భగ్నఋషభుడు (పురుషశ్రేష్ఠుడు) ను సంహరించాడు.
6.14.52
के वीरास्तममित्रघ्नमन्वयुः शस्त्रसंसदि ।
शंस मे तद्यथा चासीद्युद्भं भीष्मस्य पाण्डवैः ॥ ६.१४.५२ ॥
ఆయుధాల సభలో (యుద్ధంలో) ఆ శత్రుసంహారకుని అనుసరించిన వీరులు ఎవరు? భీష్ముడికి పాండవులతో యుద్ధం ఎలా జరిగిందో నాకు చెప్పు.
6.14.53
योषेव हतवीरा मे सेन्म पुत्रस्य सञ्जय ।
अगोपमिव चोद्भ्रान्तं गोकुलं तद्बलं मम ॥ ६.१४.५३ ॥
సంజయా, నా కుమారుని సేన వీరులు హతమవడంతో స్త్రీలవలె అయింది; నా ఆ బలం కాపరి లేని, చెదిరిన గోసమూహంలా అయింది.
6.14.54
पौरुषं सर्वलोकस्य परं यस्मिन्महाहवे ।
परासक्ते च वस्तस्मिन्कथमासीन्मनस्तदा ॥ ६.१४.५४ ॥
అన్ని లోకాలకూ సంబంధించిన పరమ పౌరుషం ఉన్న ఆ మహాయుద్ధంలో, శత్రువుపై ఆసక్తితో ఉన్న వారి మనస్సు అప్పుడు ఎలా ఉండెను?
6.14.55
जीवितेऽप्यद्य सामर्थ्यं किमिवास्मासु सञ्जय ।
घातयित्वा महावीर्यं पितरं लोकधार्मिकम् ॥ ६.१४.५५ ॥
సంజయా, మహావీర్యుడు, లోకధర్మాన్ని పాటించే మా తండ్రి (భీష్ముడు) వధింపబడిన తర్వాత, మా జీవితంలో ఇప్పుడు ఏ బలం మిగిలి ఉంది?
6.14.56
अगाधे सलिले मग्नां नावं दृष्ट्वेव पारगाः ।
भीष्मे हते भृशं दुःखान्मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.५६ ॥
అగాధమైన నీటిలో మునిగిన పడవను చూసి ఒడ్డుకు చేరినవారు దుఃఖించినట్లు, భీష్ముడు హతుడైన తర్వాత నా కుమారులు అత్యంత దుఃఖంతో శోకిస్తున్నారని నేను భావిస్తున్నాను.
6.14.57
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं भीष्मं न दीर्यते ॥ ६.१४.५७ ॥
సంజయా, నిజంగా నా హృదయం రాతి సారంతో చేయబడింది; పురుషవ్యాఘ్రుడైన భీష్ముడు హతుడయ్యాడని విని కూడా అది పగలడం లేదు.
6.14.58
यस्मिन्नस्त्राणि मेधा च नीतिश्च पुरुषर्षभे ।
अप्रमेयाणि दुर्धर्षे कथं स निहतो युधि ॥ ६.१४.५८ ॥
ఎవరిలో అస్త్రాలు, మేధ, నీతి అపరిమితంగా ఉన్నాయో, ఆ పురుషర్షభుడు, అజేయుడు యుద్ధంలో ఎలా హతుడయ్యాడు?
6.14.59
न चास्त्रेण न शौर्येण तपसा मेधया न च ।
न धृत्या न पुनस्त्यागान्मृत्योः कश्चिद्विमुच्यते ॥ ६.१४.५९ ॥
అస్త్రం వలన కాదు, శౌర్యం వలన కాదు, తపస్సు వలన కాదు, మేధ వలన కాదు, ధైర్యం వలన కాదు, మరల త్యాగం వలన కూడా కాదు; మృత్యువు నుండి ఎవరూ విముక్తి పొందరు.
6.14.60
कालो नूनं महावीर्यः सर्वलोकदुरत्ययः ।
यत्र शान्तनवं भीष्मं हतं शंससि सञ्जय ॥ ६.१४.६० ॥
సంజయా, కాలం నిజంగా మహావీర్యం గలది, సర్వలోకాలకు దాటరానిది; అందుకే శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు హతుడయ్యాడని నీవు చెబుతున్నావు.
6.14.61
पुत्रशोकाभिसंतप्तो महद्दुःखमचिन्तयन् ।
आशंसेऽहं परं त्राणं भीष्माच्छान्तनुनन्दनात् ॥ ६.१४.६१ ॥
పుత్రశోకంతో సంతాపం చెందిన నేను, గొప్ప దుఃఖాన్ని పట్టించుకోక, శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముని నుండి పరమ రక్షణను ఆశిస్తున్నాను.
6.14.62
यदादित्यमिवापश्यत्पतितं भ्रुवि सञ्जय ।
दुर्योधनः शान्तनवं किं तदा प्रत्यपद्मत ॥ ६.१४.६२ ॥
సంజయా, సూర్యునిలా నేలపై పడిన శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముని దుర్యోధనుడు చూచినప్పుడు అతడు ఏమి చేశాడు?
6.14.63
नाहं स्वेषां परेषां वा बुद्ध्या सञ्जय चिन्तयन् ।
शेषं किंचित्प्रपश्यामि प्रत्यनीके महीक्षिताम् ॥ ६.१४.६३ ॥
సంజయా, నా వారినో శత్రువులనో బుద్ధితో ఆలోచిస్తూ, ప్రతిపక్షంలోని రాజుల మధ్య మిగిలినది ఏమీ నేను చూడలేకున్నాను.
6.14.64
दारुणः क्षत्रधर्मोऽयमृषिभिः संप्रदर्शितः ।
यत्र शान्तनवं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ६.१४.६४ ॥
ఋషులు చూపిన క్షత్రధర్మం కఠినమైనది; దానిలో శంతనుని కుమారుడిని చంపి పాండవులు రాజ్యాన్ని కోరుతున్నారు.
6.14.65
वयं वा राज्यमिच्छामो घातयित्वा महाव्रतम् ।
क्षत्रधर्मे स्थिताः पार्था नापराध्यन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.६५ ॥
లేదా మేము మహావ్రతుడిని చంపించి రాజ్యాన్ని కోరుతున్నాము; క్షత్రధర్మంలో నిలిచిన పృథ కుమారులు తప్పు చేయరు, నా కుమారులారా.
6.14.66
एतदार्येण कर्तव्यं कृच्छ्रास्वापत्सु सञ्जय ।
पराक्रमः पराशक्तिस्तत्तु तस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥ ६.१४.६६ ॥
సంజయా, కఠిన ఆపదలలో ఆర్యుడు ఇదే చేయాలి; పరాక్రమం, పరమ శక్తి అతనిలోనే స్థిరమై ఉన్నాయి.
6.14.67
अनीकानि विनिघ्नन्तं ह्रीमन्तमपराजितम् ।
कथं शान्तनवं तातं पाण्डुपुत्रा न्यवारयन् ॥ ६.१४.६७ ॥
సైన్యాలను నాశనం చేసిన, సిగ్గుగల, అజేయుడైన శంతనుని కుమారుడు, నా తండ్రిని పాండుపుత్రులు ఎలా ఆపారు?
6.14.68
यथायुक्तान्यनीकानि कथं युद्धं महात्मभिः ।
कथं वा निहतो भीष्मः पिता सञ्जय मे परैः ॥ ६.१४.६८ ॥
యథోచితంగా వ్యూహాలు పన్నిన సైన్యాలు, మహాత్ముల యుద్ధం ఎలా జరిగింది? లేదా సంజయా, నా తండ్రి భీష్ముడు శత్రువుల చేత ఎలా హతుడయ్యాడు?
6.14.69
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुःशासनश्च कितवो हते भीष्मे किमब्रुवन् ॥ ६.१४.६९ ॥
దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, సౌబలుడైన శకునియు, జూదగాడు దుశ్శాసనుడు — భీష్ముడు హతుడైనప్పుడు ఏమన్నారు?
6.14.70
यच्छरीरैरुपास्तीर्णां नरवारणवाजिनाम् ।
शरशक्तिमहाखङ्गतोमराक्षां महाभयाम्।
प्राविशन्कितवा मन्दाः सभां युद्धदुरासदाम् ॥ ६.१४.७० ॥
మనుషులు, ఏనుగులు, గుర్రాల శవాలతో నిండిన, బాణాలు, శక్తులు, గొప్ప ఖడ్గాలు, తోమరాలను పాచికలుగా కలిగిన, మహాభయంకరమైన, యుద్ధంలో చేరరాని ఆ సభలో మూర్ఖులైన జూదగాళ్ళు ప్రవేశించారు.
6.14.71
प्राणद्यूते प्रतिभये केऽदीव्यन्त नरर्षभाः ।
के जीयन्ते जितास्तत्र कृतलक्ष्या निपातिताः ।
अन्ये भीष्माच्चान्तनवात्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.१४.७१ ॥
ప్రాణాలను పణంగా పెట్టిన ఆ భయంకర జూదంలో ఏ నరశ్రేష్ఠులు ఆడారు? ఎవరు గెలిచారు, ఎవరు ఓడారు, అక్కడ గురిపెట్టబడి పడగొట్టబడ్డారు? శంతనుని కుమారుడైన భీష్ముడు కాకుండా ఇతరులెవరు? సంజయా, అది నాకు చెప్పు.
6.14.72
न हि मे शान्तिरस्तीह श्रुत्वा देवव्रतं हतम् ।
पितरं भीमकर्माणं भीष्ममाहवशोभिनम् ॥ ६.१४.७२ ॥
దేవవ్రతుడు భీష్ముడు హతుడయ్యాడని విని, భయంకర కార్యాలు చేసి యుద్ధంలో శోభించిన నా తండ్రి భీష్ముడు చనిపోయాడని విని, ఇక్కడ నాకు శాంతి లేదు.
6.14.73
आर्तिं मे हृदये रूढां महतीं पुत्रहानिजाम् ।
त्वं हि मे सर्पिषेवाग्निमुद्दीपयसि सञ्जय ॥ ६.१४.७३ ॥
సంజయా, పుత్రుల నాశం వల్ల పుట్టి నా హృదయంలో నాటుకుపోయిన ఈ మహాదుఃఖాన్ని నీవు నెయ్యితో అగ్నిని రగిలించినట్లు మరింత రగిలిస్తున్నావు.
6.14.74
महान्तं भारमुद्यम्य विश्रुतं सार्वलौकिकम् ।
दृष्ट्वा विनिहतं भीष्मं मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.७४ ॥
లోకమంతటా ప్రసిద్ధుడూ మహాభారాన్ని మోసినవాడూ అయిన భీష్ముడు హతుడవడం చూచి నా కుమారులు శోకిస్తున్నారని నేను భావిస్తున్నాను.
6.14.75
श्रोष्यामि तानि दुःखानि दुर्योधनकृतान्यहम् ।
तस्मान्मे सर्वमाचक्ष्व यद्वृत्तं तत्र सञ्जय ॥ ६.१४.७५ ॥
దుర్యోధనుడు చేసిన ఆ దుఃఖాలను నేను వింటాను. కాబట్టి సంజయా, అక్కడ జరిగిన సమస్తాన్ని నాకు చెప్పు.
6.14.76
यद्वृत्तं तत्र संग्रामे मन्दस्याबुद्धिसंभवम् ।
अपनीतं सुनीतं यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.१४.७६ ॥
ఆ యుద్ధంలో మూర్ఖుని అవివేకం వల్ల జరిగినది, చెడుగా చేసినది, మంచిగా చేసినది అంతా సంజయా, నాకు చెప్పు.
6.14.77
यत्कृतं तत्र संग्रामे भीष्मेण जयमिच्छता ।
तेजोयुक्तं कृतास्त्रेण शंस तच्चाप्यशेषतः ॥ ६.१४.७७ ॥
ఆ యుద్ధంలో విజయం కోరిన, తేజస్సుతో కూడిన, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడైన భీష్ముడు చేసినది కూడా పూర్తిగా చెప్పు.
6.14.78
यथा तदभवद्युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
क्रमेण येन यस्मिंश्च काले यच्च यथाऽभवत् ॥ ६.१४.७८ ॥
కురు, పాండవ సేనల మధ్య యుద్ధం ఎలా జరిగిందో, ఏ క్రమంలో, ఏ విధంగా, ఏ సమయంలో ఏది ఎలా జరిగిందో అంతా చెప్పు.