മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.14.1
कथं कुरूणामृषभो हतो भीष्मः शिखण्डिना ।
कथं रथार्त्स न्यपतित्पिता मे वासवोपमः ॥ ६.१४.१ ॥
കുരുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മർ ശിഖണ്ഡിയാൽ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടു? ഇന്ദ്രസമനായ എന്റെ പിതാവ് രഥത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ വീണു?
6.14.2
कथमाचक्ष्व मे योधा हीना भीष्मेण संजय ।
बलिना देवकल्पेन गुर्वर्थे ब्रह्मचारिणा ॥ ६.१४.२ ॥
സഞ്ജയാ, ദേവസമനും ബലവാനും ഗുരുവിന്റെ ഹിതത്തിനായി ബ്രഹ്മചാരിയുമായ ഭീഷ്മരെ നഷ്ടപ്പെട്ട എന്റെ യോദ്ധാക്കൾ എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്ന് പറയൂ.
6.14.3
तस्मिन्हते महाप्राज्ञे महेष्वासे महाबले ।
महासत्वे नरव्याघ्रे किमु आसीन्मनस्तव ॥ ६.१४.३ ॥
ആ മഹാപ്രാജ്ഞനും മഹാധനുർധരനും മഹാബലനും മഹാസത്വനും നരവ്യാഘ്രനുമായവൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നിന്റെ മനസ്സ് എങ്ങനെയായിരുന്നു?
6.14.4
आर्तिं परामाविशति मनः शंससि मे हतम् ।
कुरूणामृषभं वीरमकम्पं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१४.४ ॥
എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ വേദന കടന്നുവരുന്നു. കുരുക്കളിലെ കാളയും അചഞ്ചലനായ വീരനും പുരുഷശ്രേഷ്ഠനുമായവൻ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് നീ എന്നോട് പറയുന്നു.
6.14.5
के तं यान्तमनुप्राप्ताः के वास्यसन्पुरोगमाः ।
केऽतिष्ठन्के न्यवर्तन्त केऽन्ववर्तन्त सञ्जय ॥ ६.१४.५ ॥
സഞ്ജയാ, അവൻ പോകുമ്പോൾ അവനെ പിന്തുടർന്നവർ ആരാണ്, മുന്നിൽ നടന്നവർ ആരാണ്, നിന്നവർ ആരാണ്, തിരിഞ്ഞുപോയവർ ആരാണ്, പിന്തുടർന്നവർ ആരാണ്?
6.14.6
के शूरा रथशार्दूलमद्भुतं क्षत्रियर्षभम् ।
तथाऽनीकं गाहमानं सहसा पृष्ठतोऽन्वयुः ॥ ६.१४.६ ॥
രഥശാർദൂലനും അദ്ഭുതനും ക്ഷത്രിയവൃഷഭനുമായവൻ സേനയിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ ഏത് ശൂരന്മാർ പെട്ടെന്ന് അവന്റെ പിന്നാലെ പോയി?
6.14.7
यस्तमोर्क इवापोहन्परसैन्यममित्रहा ।
सहस्ररश्मिप्रतिमः परेषां भयमादधत् ॥ ६.१४.७ ॥
സൂര്യൻ ഇരുട്ടിനെ അകറ്റുന്നതുപോലെ ശത്രുസൈന്യത്തെ ഓടിച്ചവൻ, ശത്രുക്കളെ വധിച്ചവൻ, ആയിരം രശ്മികളുള്ള സൂര്യനു തുല്യൻ, ശത്രുക്കളിൽ ഭയം ജനിപ്പിച്ചവൻ.
6.14.8
अकरोद्दुष्करं कर्म रणे पाण्डुसुतेषु यः ।
ग्रसमानमनीकानि य एनं पर्यवारयन् ॥ ६.१४.८ ॥
യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡുപുത്രർക്കെതിരെ ദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്തവൻ, സൈന്യങ്ങളെ വിഴുങ്ങിക്കൊണ്ട്; അവർ അവനെ വളഞ്ഞു.
6.14.9
कृतिनं तं दुराधर्षं सञ्जयास्य त्वमन्तिके ।
कथं शान्तनवं युद्धे पाण्डवाः प्रत्यवारयन् ॥ ६.१४.९ ॥
സഞ്ജയാ, നീ അവന്റെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്നു; സമർത്ഥനും ചെറുക്കാനാകാത്തവനുമായ ആ ശാന്തനവനെ യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവർ എങ്ങനെ തടഞ്ഞു?
6.14.10
निकृन्तन्तमनीकानि शरदंष्ट्रं मनस्विनम् ।
चापव्यात्ताननं घोरमसिजिह्वं दुरासदम् ॥ ६.१४.१० ॥
സൈന്യങ്ങളെ വെട്ടിവീഴ്ത്തുന്നവൻ, അമ്പുകളാകുന്ന പല്ലുകളുള്ളവൻ, മനസ്വി, വില്ലിനാൽ വിടർന്ന വായുള്ളവൻ, ഘോരൻ, വാളാകുന്ന നാക്കുള്ളവൻ, സമീപിക്കാനാകാത്തവൻ.
6.14.11
अनर्हं पुरुषव्याघ्रं ह्रीमन्तमपराजितम् ।
पातयामास कौन्तेयः कथं तमजितं युधि ॥ ६.१४.११ ॥
അർഹനല്ലാത്തവനും പുരുഷവ്യാഘ്രനും ലജ്ജാശീലനും അപരാജിതനുമായവനെ കൗന്തേയൻ വീഴ്ത്തി; യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കാനാകാത്ത അവനെ എങ്ങനെ വീഴ്ത്തി?
6.14.12
उग्रधन्वानमुग्रेषुं वर्तमानं रथोत्तमे ।
परेषामुत्तमाङ्गानि प्रचिन्वन्तमथेषुभिः ॥ ६.१४.१२ ॥
ഉഗ്രധനുസ്സുള്ളവൻ, ഉഗ്രമായ അമ്പുകളുള്ളവൻ, ഉത്തമരഥത്തിൽ നിൽക്കുന്നവൻ; അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശത്രുക്കളുടെ തലകൾ ശേഖരിക്കുന്നവൻ.
6.14.13
पाण्डवानां महत्सैन्यं यं दृष्ट्वोद्यतमाहवे ।
कालाग्निमिव दुर्धर्षं समचेष्टत नित्यशः ॥ ६.१४.१३ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഉയർന്നുനിന്ന പാണ്ഡവരുടെ മഹാസൈന്യത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, കാലാഗ്നിപോലെ ദുർധർഷമായ അത് നിരന്തരം ചലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
6.14.14
परिकृष्य स सेनां तु दशरात्रमनीकहा ।
दगामास्तमिवादित्यः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.१४.१४ ॥
ശത്രുസൈന്യത്തെ സംഹരിക്കുന്നവൻ പത്തു രാത്രികൾ സൈന്യത്തെ നയിച്ചു; അതിദുഷ്കരമായ കർമം ചെയ്ത് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ മറഞ്ഞു.
6.14.15
यः स शक्र इवाक्षय्यं वर्षं शरमयं क्षिपन् ।
जघान युधि योधानामर्बुदं दशभिर्दिनैः ॥ ६.१४.१५ ॥
ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ അക്ഷയമായ അമ്പുമഴ പൊഴിച്ച അവൻ, പത്തു ദിവസംകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ യോദ്ധാക്കളിൽ ഒരു അർബുദം (നൂറു കോടി) വധിച്ചു.
6.14.16
स शेते निहतो भूमौ वातभुग्न इव द्रुमः ।
मम दुर्मन्त्रितेनाजौ यथा नार्हति भारतः ॥ ६.१४.१६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ട് കാറ്റിൽ ഒടിഞ്ഞ മരംപോലെ അവൻ നിലത്തു കിടക്കുന്നു—എന്റെ ദുരാലോചനയാൽ; ഭാരതൻ (ഭീഷ്മൻ) അതിന് അർഹനല്ല.
6.14.17
कथं शान्तनवं दृष्ट्वा पाण्डवानामनीकिनी ।
प्रहर्तुमशकत्तत्र भीष्मं भीमपराक्रमम् ॥ ६.१४.१७ ॥
ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മരെ, ഭയങ്കര പരാക്രമിയെ കണ്ടിട്ടും പാണ്ഡവസൈന്യത്തിന് അവിടെ എങ്ങനെ പ്രഹരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു?
6.14.18
कथं भीष्मेण संग्रामं प्राकुर्वन्पाण्डुनन्दनाः ।
कथं च नाजयद्भीष्मो द्रोणे जीवति सञ्जय ॥ ६.१४.१८ ॥
ഭീഷ്മനോട് പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ യുദ്ധം എങ്ങനെ ചെയ്തു? സഞ്ജയാ, ദ്രോണൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ ഭീഷ്മൻ എന്തുകൊണ്ട് ജയിച്ചില്ല?
6.14.19
कृपे सन्निहिते तत्र भरद्वाजात्मजे तथा ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः कथं स निधनं गतः ॥ ६.१४.१९ ॥
കൃപരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഭരദ്വാജപുത്രനും ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നിട്ടും പ്രഹരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മർ എങ്ങനെ മരണം പ്രാപിച്ചു?
6.14.20
कथं चातिरथस्तेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
भीष्मो विनिहतो युद्धे देवैरपि दुरासदः ॥ ६.१४.२० ॥
ദേവന്മാർക്കുപോലും സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള അതിരഥനായ ഭീഷ്മർ യുദ്ധത്തിൽ ആ പാഞ്ചാല ശിഖണ്ഡിയാൽ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടു?
6.14.21
यः स्पर्धते रणे नित्यं जामदग्न्यं महाबलम् ।
अजितं जामदग्न्येन शक्रतुल्यपराक्रमम् ॥ ६.१४.२१ ॥
യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും മഹാബലനായ ജാമദഗ്നേയനോട് (പരശുരാമനോട്) മത്സരിച്ചവൻ; ജാമദഗ്നേയനാലും കീഴടക്കാനാവാത്തവൻ; ഇന്ദ്രതുല്യ പരാക്രമമുള്ളവൻ.
6.14.22
तं हतं समरे भीष्मं महारथकुलोदितम् ।
सञ्जयाचक्ष्व मे वीरं येन शर्म न विद्महे ॥ ६.१४.२२ ॥
സഞ്ജയാ, യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ട, മഹാരഥകുലത്തിൽ ജനിച്ച ആ വീരനായ ഭീഷ്മരെക്കുറിച്ച് എന്നോട് പറയൂ; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം കൊണ്ട് ഞങ്ങൾക്ക് സമാധാനം എവിടെയെന്ന് അറിയുന്നില്ല.
6.14.23
मामकाः के महेष्वासा नाजहुः सञ्जयाच्युतम् ।
दुर्योधनसमादिष्टाः के वीराः पर्यवारयन् ॥ ६.१४.२३ ॥
സഞ്ജയാ, എന്റെ പക്ഷത്തിലെ ഏത് മഹാധനുർധരന്മാർ ആ അച്യുതനെ (ഭീഷ്മരെ) കൈവിട്ടില്ല? ദുര്യോധനന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഏത് വീരന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിനിന്നു?
6.14.24
यच्छिखण्डिमुखाः सर्वे पाण्डवा भीष्ममभ्ययुः ।
कच्चित्ते कुरवः सर्वे नाजहुः सञ्जयाच्युतम् ॥ ६.१४.२४ ॥
ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ പാണ്ഡവരും ഭീഷ്മരുടെ നേർക്ക് വന്നപ്പോൾ, സഞ്ജയാ, നിന്റെ കൗരവരെല്ലാം ആ അച്യുതനെ കൈവിട്ടുവോ?
6.14.25
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं भीष्मं न दीर्यते ॥ ६.१४.२५ ॥
തീർച്ചയായും എന്റെ ഹൃദയം ഇരുമ്പും കല്ലും പോലെ ഉറച്ചതാണ്; പുരുഷവ്യാഘ്രനായ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടെന്ന് കേട്ടിട്ടും അത് പിളരുന്നില്ല.
6.14.26
यस्मिन्सत्यं च मेधा च नीतिश्च भरतर्षभे ।
अप्रमेयाणि दुर्धर्षे कथं स निहतो युधि ॥ ६.१४.२६ ॥
ആരിൽ സത്യവും ബുദ്ധിയും നീതിയും അളവറ്റതായിരുന്നുവോ, ആ ഭരതശ്രേഷ്ഠൻ, അജയ്യൻ, യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടു?
6.14.27
मौर्वीघोषस्तनयुत्नुः पृषत्कपृषतो महान् ।
धनुर्ह्रादमहाशब्दो महामेघ इवोन्नतः ॥ ६.१४.२७ ॥
വില്ലിന്റെ ഞാൺ മുഴക്കം ഇടിയായിരുന്നു, അമ്പുകളുടെ വർഷം മഹത്തായിരുന്നു; വില്ലിന്റെ ഘോഷം മഹാശബ്ദമായി, ഉയർന്നുയർന്ന മഹാമേഘം പോലെ.
6.14.28
योऽभ्यवर्षत कौन्तेयान्सपाञ्चालान्ससृञ्जयान् ।
निघ्नन्परथान्वीरो दानवानिव वज्रभृत् ॥ ६.१४.२८ ॥
കുന്തീപുത്രന്മാരെയും പാഞ്ചാലരെയും സൃഞ്ജയരെയും ചേർത്ത് വർഷിച്ച ആ വീരൻ, രഥങ്ങളെ വധിച്ച്, വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രൻ ദാനവരെ വധിച്ചതുപോലെ.
6.14.29
इष्वस्त्रसागरं घोरं बाणग्रहं दुरासदम् ।
कार्मुकोर्मिणमक्षय्यमद्वीपं चलमप्लवम् ॥ ६.१४.२९ ॥
അമ്പുകളും അസ്ത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഭയങ്കര സമുദ്രം, അമ്പുകളാകുന്ന മുതലകളുള്ളത്, സമീപിക്കാനാവാത്തത്; വില്ലുകൾ തിരമാലകളായ, ക്ഷയമില്ലാത്ത, ദ്വീപില്ലാത്ത, ഇളകുന്ന, തോണിയില്ലാത്ത.
6.14.30
गदासिमकरावासं हयावर्त्तं गजाकुलम् ।
पदातिमत्स्यकलिलं शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनम् ॥ ६.१४.३० ॥
ഗദകളും വാളുകളും മകരങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലം, കുതിരകൾ ചുഴികൾ, ആനകളാൽ നിറഞ്ഞത്, കാലാൾ മത്സ്യങ്ങളായി നിറഞ്ഞത്, ശംഖ-ദുന്ദുഭി ശബ്ദം.
6.14.31
हयान्गजपदातींश्च रथांश्च तरसा बहून् ।
निमञ्जयन्तं समरे परवीरापहारिणम् ॥ ६.१४.३१ ॥
യുദ്ധത്തിൽ കുതിരകളെയും ആനകളെയും കാലാളുകളെയും അനേകം രഥങ്ങളെയും വേഗത്തിൽ മുക്കിക്കളയുന്ന, ശത്രുവീരന്മാരെ കവർന്നെടുക്കുന്നവനെ [ഭീഷ്മരെ].
6.14.32
विदह्यमानं कोपेन तेजसा च परंतपम् ।
वेलेव मकरावासं के वीराः पर्यवारयन् ॥ ६.१४.३२ ॥
കോപത്താലും തേജസ്സിനാലും ജ്വലിക്കുന്ന, ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന [ഭീഷ്മരെ], മകരങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമായ സമുദ്രത്തെ തീരം ചുറ്റുന്നതുപോലെ, ഏതു വീരന്മാർ ചുറ്റിവളഞ്ഞു?
6.14.33
भीष्मो यदकरोत्कर्म समरे सञ्जयारिहा ।
दुर्योधनहितार्थाय के तस्यास्य पुरोऽभवन् ॥ ६.१४.३३ ॥
സഞ്ജയാ, യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മർ ചെയ്ത കർമ്മം, ദുര്യോധനന്റെ ഹിതത്തിനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്നവർ ആരെന്ന്, [പറയുക].
6.14.34
के रक्षन्दक्षिणं चक्रं भीष्मस्यामिततेजसः ।
पृष्ठतः के परान्वीरानपासेधन्यतव्रताः ॥ ६.१४.३४ ॥
അമിത തേജസ്വിയായ ഭീഷ്മരുടെ വലത്തെ ചക്രത്തെ (വ്യൂഹത്തെ) ആരാണ് രക്ഷിച്ചത്, പിന്നിൽ നിന്ന് ശത്രുവീരന്മാരെ അകറ്റിയ ധന്യവ്രതരായ വീരന്മാർ ആരാണ്?
6.14.35
के पुरस्तादवर्तन्त रक्षन्तो भीष्ममन्तिके ।
के रक्षन्नुत्तरं चक्रं वीरा वीरकस्य युध्यतः ॥ ६.१४.३५ ॥
ഭീഷ്മരുടെ അടുത്ത്, മുന്നിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ രക്ഷിച്ചവർ ആരാണ്, വീരകനോട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന വീരന്മാർ ഇടത്തെ ചക്രത്തെ രക്ഷിച്ചവർ ആരാണ്?
6.14.36
वामे चक्रे वर्तमानाः केऽघ्नन्सञ्जय सृञ्जयान् ।
अग्नतोऽग्न्यमनीकेषु केऽभ्यरक्षन्दुरासदम् ॥ ६.१४.३६ ॥
സഞ്ജയാ, ഇടത്തെ ചക്രത്തിൽ നിന്ന് സൃഞ്ജയരെ വധിച്ചവർ ആരാണ്, അഗ്നിസേനകളുടെ മുന്നിൽ നിന്ന് ദുരാസദനെ രക്ഷിച്ചവർ ആരാണ്?
6.14.37
पार्श्वतः केऽभ्यरक्षन्त गच्छन्तो दुर्गमां गतिम् ।
समूहे के परान्वीरान्प्रत्ययुध्यन्त सञ्जय ॥ ६.१४.३७ ॥
സഞ്ജയാ, പാർശ്വങ്ങളിൽ ദുർഗമമായ ഗതിയിൽ നീങ്ങി അവരെ രക്ഷിച്ചവർ ആരായിരുന്നു? സംഘത്തിൽ ശത്രുവീരന്മാരോട് യുദ്ധം ചെയ്തവർ ആരായിരുന്നു?
6.14.38
रक्ष्यमाणः कथं वीरैर्गोप्यमानाश्च तेन ते ।
दुर्जयानामनीकानि नाजयंस्तरसा युधि ॥ ६.१४.३८ ॥
വീരന്മാരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടും അവരാൽ കാക്കപ്പെട്ടും, യുദ്ധത്തിൽ ദുർജയമായ സേനകളെ ബലത്താൽ അവർ എങ്ങനെ ജയിച്ചില്ല?
6.14.39
सर्वलोकेश्वरस्येव परमस्य प्रजापतेः ।
कथं प्रहर्तुमपि ते शेकुः सञ्जय पाण्डवाः ॥ ६.१४.३९ ॥
സഞ്ജയാ, സർവലോകേശ്വരനായ പരമപ്രജാപതിയെപ്പോലെയുള്ളവനെ പാണ്ഡവർക്ക് എങ്ങനെ പ്രഹരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു?
6.14.40
यस्मिन्द्वीपे समाश्वस्य युध्यन्ते कुरवः परैः ।
तं निमग्नं नरव्याघ्रं भीष्मं शंससि सञ्जय ॥ ६.१४.४० ॥
സഞ്ജയാ, ഏത് ദ്വീപിൽ ആശ്വാസം കൊണ്ട് കുരുക്കൾ ശത്രുക്കളോട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നുവോ, ആ മുങ്ങിപ്പോയ നരവ്യാഘ്രനായ ഭീഷ്മരെ നീ വർണ്ണിക്കുന്നു.
6.14.41
यस्य वीर्यं समाश्रित्य मम पुत्रो बृहद्बलः ।
न पाण्डवानगणयत्कथं स निहतः परैः ॥ ६.१४.४१ ॥
ആരുടെ വീര്യം ആശ്രയിച്ച് എന്റെ മഹാബലനായ പുത്രൻ പാണ്ഡവരെ ഗണിച്ചിരുന്നില്ലയോ, അദ്ദേഹം ശത്രുക്കളാൽ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടു?
6.14.42
यः पुरा विबुधैः सर्वैः सहाये युद्धदुर्मदः ।
काङ्क्षितो दानवान्ध्नद्भिः पिता मम महाव्रतः ॥ ६.१४.४२ ॥
മുൻകാലത്ത് എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും സഹായിയായി യുദ്ധത്തിൽ മദിച്ചവനും, ദാനവരെ സംഹരിക്കുമ്പോൾ ആഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടവനുമായ എന്റെ പിതാവ് മഹാവ്രതനാണ്.
6.14.43
यस्मिज्जाते महावीर्ये शान्तनुर्लोकविश्रुतः ।
शोकं दैन्यं च दुःस्वं च प्राजहात्स च तत्क्षणे ॥ ६.१४.४३ ॥
ആരുടെ ജനനത്തിൽ ലോകപ്രസിദ്ധനായ മഹാവീര്യൻ ശന്തനു ആ നിമിഷത്തിൽത്തന്നെ ശോകവും ദൈന്യവും ദുഃഖവും ഉപേക്ഷിച്ചുവോ.
6.14.44
प्रोक्तं परायणं प्राज्ञं स्वधर्मनिरतं शुचिम् ।
वेदवेदाङ्गतत्वज्ञं कथं शंससि मे हतम् ॥ ६.१४.४४ ॥
ആശ്രയമെന്നു പറയപ്പെട്ടവനും ജ്ഞാനിയും സ്വധർമ്മനിരതനും പവിത്രനും വേദവേദാംഗതത്ത്വജ്ഞനുമായവൻ വധിക്കപ്പെട്ടെന്ന് നീ എങ്ങനെ എന്നോട് പറയുന്നു?
6.14.45
सर्वास्त्रविनयोपेतं शान्तं दान्तं मनस्विनम् ।
हतं शान्तनवं श्रुत्वा मन्ये शेषं हतं बलम् ॥ ६.१४.४५ ॥
സർവാസ്ത്രവിനയമുള്ള, ശാന്തനും ദാന്തനും മനസ്വിയുമായ ശാന്തനവൻ വധിക്കപ്പെട്ടെന്നു കേട്ടപ്പോൾ ശേഷിച്ച സൈന്യവും വധിക്കപ്പെട്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
6.14.46
धर्मादधर्मो बलवान्संप्राप्त इति मे मतिः ।
यत्र वृद्धं गुरुं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ६.१४.४६ ॥
ധർമ്മത്തിൽനിന്ന് അധർമ്മം ബലവാനായി വന്നു എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; വൃദ്ധനും ഗുരുവുമായവനെ കൊന്ന് പാണ്ഡവർ രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
6.14.47
जामदग्न्यः पुरा रामः सर्वास्त्रविदनुत्तमः ।
अम्बार्थमुद्यतः सङ्ख्ये भीष्मेण युधि निर्जितः ॥ ६.१४.४७ ॥
പണ്ട് ജമദഗ്നിപുത്രനായ രാമൻ, സർവാസ്ത്രവിദനായ അനുത്തമൻ, അംബയ്ക്കുവേണ്ടി യുദ്ധത്തിന് ഒരുങ്ങി; ഭീഷ്മരാൽ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
6.14.48
तमिन्द्रसमकर्माणं ककुदं सर्वधन्विनाम् ।
हतं शंससि मे भीष्मं किं नु दुःखमतः परम् ॥ ६.१४.४८ ॥
ഇന്ദ്രസമകർമ്മിയും സർവധനുർധരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ആ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടെന്ന് നീ എന്നോട് പറയുന്നു; ഇതിനേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖം എന്തുണ്ട്?
6.14.49
असकृत्क्षत्रियव्राताः सङ्ख्ये येन विनिर्जिताः ।
जामदग्न्येन वीरेण परवीरनिघातिना।
न हतो यो महाबुद्धिः स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ ६.१४.४९ ॥
പരവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന വീരനായ ജമദഗ്നിപുത്രനാൽ യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷത്രിയസംഘങ്ങൾ പലതവണ പരാജയപ്പെട്ടു; മഹാബുദ്ധിമാനായ അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നില്ല, ഇന്ന് അവൻ ശിഖണ്ഡിയാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
6.14.50
तस्मान्नूनं महावीर्याद्भार्गवाद्युद्धदुर्मदात् ।
तेजोवीर्यबलैर्यूयाञ्शिखण्डी द्रुपदात्मजः ॥ ६.१४.५० ॥
അതിനാൽ, മഹാവീര്യനും യുദ്ധമദോന്മത്തനുമായ ഭാർഗവനെക്കാൾ തേജസ്സിലും വീര്യത്തിലും ബലത്തിലും നിങ്ങൾ — ദ്രുപദപുത്രനായ ശിഖണ്ഡി തീർച്ചയായും (അവനെ ജയിച്ചു).
6.14.51
यः शूरं कृतिनं युद्धे सर्वशस्त्रविशारदम् ।
परमास्त्रविदं वीरं जघान भग्तर्षभम् ॥ ६.१४.५१ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ശൂരനും കൗശലമുള്ളവനും എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും നിപുണനും പരമാസ്ത്രങ്ങൾ അറിയുന്നവനുമായ വീരൻ ഭഗ്നർഷഭനെ (പുരുഷശ്രേഷ്ഠനെ) കൊന്നു.
6.14.52
के वीरास्तममित्रघ्नमन्वयुः शस्त्रसंसदि ।
शंस मे तद्यथा चासीद्युद्भं भीष्मस्य पाण्डवैः ॥ ६.१४.५२ ॥
ആയുധസഭയിൽ (യുദ്ധത്തിൽ) ആ ശത്രുഘാതകനെ പിന്തുടർന്ന വീരന്മാർ ആരൊക്കെ? ഭീഷ്മനും പാണ്ഡവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്ന് എന്നോടു പറയൂ.
6.14.53
योषेव हतवीरा मे सेन्म पुत्रस्य सञ्जय ।
अगोपमिव चोद्भ्रान्तं गोकुलं तद्बलं मम ॥ ६.१४.५३ ॥
സഞ്ജയ, എന്റെ മകന്റെ സേന വീരന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനാൽ സ്ത്രീകളെപ്പോലെയായി; ഇടയനില്ലാതെ ചിതറിയ പശുക്കൂട്ടംപോലെയായി എന്റെ ആ സൈന്യം.
6.14.54
पौरुषं सर्वलोकस्य परं यस्मिन्महाहवे ।
परासक्ते च वस्तस्मिन्कथमासीन्मनस्तदा ॥ ६.१४.५४ ॥
സർവലോകങ്ങൾക്കും ഉത്തമമായ പൗരുഷമുണ്ടായിരുന്ന ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, ശത്രുവിൽ ആസക്തരായിരുന്ന അവരുടെ മനസ്സ് അപ്പോൾ എങ്ങനെയായിരുന്നു?
6.14.55
जीवितेऽप्यद्य सामर्थ्यं किमिवास्मासु सञ्जय ।
घातयित्वा महावीर्यं पितरं लोकधार्मिकम् ॥ ६.१४.५५ ॥
സഞ്ജയാ, മഹാവീര്യനും ലോകധർമ്മപാലകനുമായ ഞങ്ങളുടെ പിതാവിനെ (ഭീഷ്മരെ) വധിപ്പിച്ച ശേഷം, ഞങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ ഇന്ന് എന്ത് ശക്തിയാണ് അവശേഷിക്കുന്നത്?
6.14.56
अगाधे सलिले मग्नां नावं दृष्ट्वेव पारगाः ।
भीष्मे हते भृशं दुःखान्मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.५६ ॥
അഗാധമായ ജലത്തിൽ മുങ്ങിയ തോണി കണ്ട് കരയിലെത്തിയവർ ദുഃഖിക്കുന്നതുപോലെ, ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ എന്റെ പുത്രന്മാർ അതിയായ ദുഃഖത്താൽ വിലപിക്കുന്നുവെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
6.14.57
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं भीष्मं न दीर्यते ॥ ६.१४.५७ ॥
സഞ്ജയാ, എന്റെ ഹൃദയം തീർച്ചയായും കല്ലിന്റെ സാരം കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതാണ്; പുരുഷവ്യാഘ്രനായ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടിട്ടും അത് പിളരുന്നില്ലല്ലോ.
6.14.58
यस्मिन्नस्त्राणि मेधा च नीतिश्च पुरुषर्षभे ।
अप्रमेयाणि दुर्धर्षे कथं स निहतो युधि ॥ ६.१४.५८ ॥
ആരിൽ അസ്ത്രങ്ങളും ബുദ്ധിയും നീതിയും അളവില്ലാത്തവയായിരുന്നുവോ, ആ പുരുഷർഷഭൻ, അജേയൻ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടു?
6.14.59
न चास्त्रेण न शौर्येण तपसा मेधया न च ।
न धृत्या न पुनस्त्यागान्मृत्योः कश्चिद्विमुच्यते ॥ ६.१४.५९ ॥
ആയുധംകൊണ്ടോ ശൗര്യംകൊണ്ടോ തപസ്സുകൊണ്ടോ ബുദ്ധികൊണ്ടോ ധൈര്യംകൊണ്ടോ വീണ്ടും ത്യാഗംകൊണ്ടോ മരണത്തിൽനിന്ന് ആരും മോചിതനാകുന്നില്ല.
6.14.60
कालो नूनं महावीर्यः सर्वलोकदुरत्ययः ।
यत्र शान्तनवं भीष्मं हतं शंससि सञ्जय ॥ ६.१४.६० ॥
സഞ്ജയാ, കാലം തീർച്ചയായും മഹാവീര്യമുള്ളതും സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും അതിലംഘിക്കാനാകാത്തതുമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ശന്തനുപുത്രനായ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് നീ പറയുന്നത്.
6.14.61
पुत्रशोकाभिसंतप्तो महद्दुःखमचिन्तयन् ।
आशंसेऽहं परं त्राणं भीष्माच्छान्तनुनन्दनात् ॥ ६.१४.६१ ॥
പുത്രശോകത്താൽ വേദനിക്കുന്ന ഞാൻ, മഹാദുഃഖത്തെ ചിന്തിക്കാതെ, ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മരിൽ നിന്ന് പരമമായ രക്ഷ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.
6.14.62
यदादित्यमिवापश्यत्पतितं भ्रुवि सञ्जय ।
दुर्योधनः शान्तनवं किं तदा प्रत्यपद्मत ॥ ६.१४.६२ ॥
സഞ്ജയ, സൂര്യനെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്ന ശന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ ഭീഷ്മരെ ദുര്യോധനൻ കണ്ടപ്പോൾ അന്ന് അവൻ എന്ത് ചെയ്തു?
6.14.63
नाहं स्वेषां परेषां वा बुद्ध्या सञ्जय चिन्तयन् ।
शेषं किंचित्प्रपश्यामि प्रत्यनीके महीक्षिताम् ॥ ६.१४.६३ ॥
സഞ്ജയ, എന്റെ പക്ഷക്കാരെയോ ശത്രുപക്ഷക്കാരെയോ ബുദ്ധിയാൽ ചിന്തിച്ചിട്ടും, എതിർ പക്ഷത്തെ രാജാക്കന്മാരിൽ ശേഷിച്ചത് ഒന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
6.14.64
दारुणः क्षत्रधर्मोऽयमृषिभिः संप्रदर्शितः ।
यत्र शान्तनवं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ६.१४.६४ ॥
ഋഷിമാർ വ്യക്തമാക്കിയ ക്ഷത്രധർമ്മം കഠിനമാണ്; അതിൽ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനെ വധിച്ച് പാണ്ഡവർ രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
6.14.65
वयं वा राज्यमिच्छामो घातयित्वा महाव्रतम् ।
क्षत्रधर्मे स्थिताः पार्था नापराध्यन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.६५ ॥
അല്ലെങ്കിൽ മഹാവ്രതനെ കൊല്ലിച്ച് നാം രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ നിൽക്കുന്ന പൃഥയുടെ പുത്രന്മാർ തെറ്റ് ചെയ്യുന്നില്ല, എന്റെ പുത്രന്മാരേ.
6.14.66
एतदार्येण कर्तव्यं कृच्छ्रास्वापत्सु सञ्जय ।
पराक्रमः पराशक्तिस्तत्तु तस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥ ६.१४.६६ ॥
സഞ്ജയ, കഠിനമായ ആപത്തുകളിൽ ആര്യൻ ഇതുതന്നെ ചെയ്യണം; പരാക്രമവും പരമശക്തിയും അവനിൽത്തന്നെ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.
6.14.67
अनीकानि विनिघ्नन्तं ह्रीमन्तमपराजितम् ।
कथं शान्तनवं तातं पाण्डुपुत्रा न्यवारयन् ॥ ६.१४.६७ ॥
സേനകളെ സംഹരിക്കുന്നവനും ലജ്ജാശീലനും അപരാജിതനുമായ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനെ, പിതാവിനെ, പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ എങ്ങനെ തടഞ്ഞു?
6.14.68
यथायुक्तान्यनीकानि कथं युद्धं महात्मभिः ।
कथं वा निहतो भीष्मः पिता सञ्जय मे परैः ॥ ६.१४.६८ ॥
യഥായോഗ്യം വ്യൂഹിച്ച സേനകളും മഹാത്മാക്കളുടെ യുദ്ധവും എങ്ങനെ നടന്നു? അല്ലെങ്കിൽ സഞ്ജയാ, എന്റെ പിതാവ് ഭീഷ്മർ ശത്രുക്കളാൽ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടു?
6.14.69
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुःशासनश्च कितवो हते भीष्मे किमब्रुवन् ॥ ६.१४.६९ ॥
ദുര്യോധനനും കർണ്ണനും സൗബലനായ ശകുനിയും ചൂതാട്ടക്കാരനായ ദുശ്ശാസനനും — ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ എന്തു പറഞ്ഞു?
6.14.70
यच्छरीरैरुपास्तीर्णां नरवारणवाजिनाम् ।
शरशक्तिमहाखङ्गतोमराक्षां महाभयाम्।
प्राविशन्कितवा मन्दाः सभां युद्धदुरासदाम् ॥ ६.१४.७० ॥
മനുഷ്യരുടെയും ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും ശരീരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, അമ്പും ശക്തിയും വലിയ വാളും തോമരവും പകിടകളാക്കിയ, മഹാഭയങ്കരവും യുദ്ധത്തിലെന്നപോലെ സമീപിക്കാനാവാത്തതുമായ ആ സഭയിൽ മൂഢരായ ചൂതാട്ടക്കാർ പ്രവേശിച്ചു.
6.14.71
प्राणद्यूते प्रतिभये केऽदीव्यन्त नरर्षभाः ।
के जीयन्ते जितास्तत्र कृतलक्ष्या निपातिताः ।
अन्ये भीष्माच्चान्तनवात्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.१४.७१ ॥
പ്രാണനെ പണയമാക്കിയ ആ ഭയങ്കര ചൂതിൽ ഏതു നരശ്രേഷ്ഠന്മാർ കളിച്ചു? ആരു ജയിച്ചു, ആരു തോറ്റ് ലക്ഷ്യമാക്കപ്പെട്ട് വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു? ശന്തനുപുത്രനായ ഭീഷ്മരൊഴികെ മറ്റാരെല്ലാം? സഞ്ജയാ, അത് എനിക്ക് പറയൂ.
6.14.72
न हि मे शान्तिरस्तीह श्रुत्वा देवव्रतं हतम् ।
पितरं भीमकर्माणं भीष्ममाहवशोभिनम् ॥ ६.१४.७२ ॥
ദേവവ്രതനായ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ടിട്ട്, ഭയങ്കരകർമ്മിയും യുദ്ധത്തിൽ ശോഭിച്ചവനുമായ പിതാവ് ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ടിട്ട്, എനിക്ക് ഇവിടെ ശാന്തിയില്ല.
6.14.73
आर्तिं मे हृदये रूढां महतीं पुत्रहानिजाम् ।
त्वं हि मे सर्पिषेवाग्निमुद्दीपयसि सञ्जय ॥ ६.१४.७३ ॥
സഞ്ജയാ, പുത്രന്മാരുടെ നാശത്തിൽ നിന്നുണ്ടായി എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വേരൂന്നിയ ഈ മഹാദുഃഖത്തെ നീ നെയ്യൊഴിച്ച് തീ ആളിക്കത്തിക്കുന്നതുപോലെ വർധിപ്പിക്കുന്നു.
6.14.74
महान्तं भारमुद्यम्य विश्रुतं सार्वलौकिकम् ।
दृष्ट्वा विनिहतं भीष्मं मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.७४ ॥
ലോകമെങ്ങും പ്രസിദ്ധനും മഹാഭാരം ഏറ്റെടുത്തവനുമായ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട് എന്റെ പുത്രന്മാർ ശോകിക്കുന്നുണ്ടാകും എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
6.14.75
श्रोष्यामि तानि दुःखानि दुर्योधनकृतान्यहम् ।
तस्मान्मे सर्वमाचक्ष्व यद्वृत्तं तत्र सञ्जय ॥ ६.१४.७५ ॥
ദുര്യോധനൻ വരുത്തിവെച്ച ആ ദുഃഖങ്ങൾ ഞാൻ കേൾക്കും. അതിനാൽ സഞ്ജയാ, അവിടെ നടന്നതെല്ലാം എന്നോടു പറയൂ.
6.14.76
यद्वृत्तं तत्र संग्रामे मन्दस्याबुद्धिसंभवम् ।
अपनीतं सुनीतं यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.१४.७६ ॥
ആ യുദ്ധത്തിൽ മൂഢന്റെ അവിവേകത്താൽ സംഭവിച്ചതും, തെറ്റായി ചെയ്തതും, ശരിയായി ചെയ്തതുമായ എല്ലാം സഞ്ജയാ, എന്നോടു പറയൂ.
6.14.77
यत्कृतं तत्र संग्रामे भीष्मेण जयमिच्छता ।
तेजोयुक्तं कृतास्त्रेण शंस तच्चाप्यशेषतः ॥ ६.१४.७७ ॥
ആ യുദ്ധത്തിൽ ജയം ആഗ്രഹിച്ച, തേജസ്വിയും അസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണനുമായ ഭീഷ്മർ ചെയ്തതും പൂർണമായി പറയൂ.
6.14.78
यथा तदभवद्युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
क्रमेण येन यस्मिंश्च काले यच्च यथाऽभवत् ॥ ६.१४.७८ ॥
കൗരവ-പാണ്ഡവ സേനകൾ തമ്മിൽ യുദ്ധം എങ്ങനെ നടന്നു, ഏത് ക്രമത്തിൽ, ഏത് വഴിയിൽ, ഏത് സമയത്ത് എന്തു എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്നെല്ലാം പറയൂ.