มหาภารตะ · อัธยายะ 6.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.14.1
कथं कुरूणामृषभो हतो भीष्मः शिखण्डिना ।
कथं रथार्त्स न्यपतित्पिता मे वासवोपमः ॥ ६.१४.१ ॥
ภีษมะ วัวหนุ่มแห่งกุรุ ถูกศิขัณฑินสังหารได้อย่างไร บิดาของข้าพเจ้า ซึ่งเทียบเท่าพระอินทร์ ตกลงจากรถศึกได้อย่างไร
6.14.2
कथमाचक्ष्व मे योधा हीना भीष्मेण संजय ।
बलिना देवकल्पेन गुर्वर्थे ब्रह्मचारिणा ॥ ६.१४.२ ॥
สัญชัย ขอท่านจงเล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่า นักรบของข้าพเจ้าต้องตกอยู่ในสภาพใด เมื่อปราศจากภีษมะ ผู้ทรงพลัง ผู้เสมือนเทพ ผู้ครองพรหมจรรย์เพื่อประโยชน์แก่อาจารย์ของตน
6.14.3
तस्मिन्हते महाप्राज्ञे महेष्वासे महाबले ।
महासत्वे नरव्याघ्रे किमु आसीन्मनस्तव ॥ ६.१४.३ ॥
เมื่อผู้มีปัญญายิ่ง ผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ผู้มีกำลังมหาศาล ผู้มีความกล้าหาญอันยิ่งใหญ่ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ถูกสังหารลงแล้ว ใจของท่านเป็นเช่นไร
6.14.4
आर्तिं परामाविशति मनः शंससि मे हतम् ।
कुरूणामृषभं वीरमकम्पं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१४.४ ॥
ความเศร้าโศกอย่างยิ่งเข้าครอบงำใจของข้าพเจ้า เมื่อท่านบอกข้าพเจ้าว่า วัวหนุ่มแห่งกุรุ วีรบุรุษผู้ไม่หวั่นไหว ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ถูกสังหารแล้ว
6.14.5
के तं यान्तमनुप्राप्ताः के वास्यसन्पुरोगमाः ।
केऽतिष्ठन्के न्यवर्तन्त केऽन्ववर्तन्त सञ्जय ॥ ६.१४.५ ॥
สัญชัย เมื่อท่านคนนั้นเคลื่อนไป ใครบ้างตามไป และใครเป็นผู้นำหน้าท่าน ใครยืนอยู่ ใครหันกลับ และใครตามไปเบื้องหลังท่าน
6.14.6
के शूरा रथशार्दूलमद्भुतं क्षत्रियर्षभम् ।
तथाऽनीकं गाहमानं सहसा पृष्ठतोऽन्वयुः ॥ ६.१४.६ ॥
นักรบผู้กล้าคนใดบ้างที่ตามไปเบื้องหลังท่านทันที ผู้เป็นเสือในหมู่นักรบรถศึก วัวหนุ่มอันน่าอัศจรรย์ในหมู่กษัตริย์ เมื่อท่านพุ่งเข้าไปในกองทัพ
6.14.7
यस्तमोर्क इवापोहन्परसैन्यममित्रहा ।
सहस्ररश्मिप्रतिमः परेषां भयमादधत् ॥ ६.१४.७ ॥
ผู้เหมือนดวงอาทิตย์ที่ขับไล่ความมืด ผู้สังหารศัตรู ผู้ผลักดันกองทัพข้าศึกให้ถอยไป เทียบเท่าดวงอาทิตย์พันรัศมี ผู้ก่อความหวาดกลัวแก่ศัตรูทั้งหลาย
6.14.8
अकरोद्दुष्करं कर्म रणे पाण्डुसुतेषु यः ।
ग्रसमानमनीकानि य एनं पर्यवारयन् ॥ ६.१४.८ ॥
ผู้ซึ่งได้กระทำกิจอันยากยิ่งในการรบกับบุตรของปาณฑุ กลืนกินกองทัพ และบรรดาผู้ที่ล้อมท่านไว้
6.14.9
कृतिनं तं दुराधर्षं सञ्जयास्य त्वमन्तिके ।
कथं शान्तनवं युद्धे पाण्डवाः प्रत्यवारयन् ॥ ६.१४.९ ॥
สัญชัย ท่านอยู่ใกล้ท่านคนนั้น ปาณฑพจึงต้านทานบุตรของศานตนุผู้ชำนาญและยากจะเข้าใกล้ในการรบได้อย่างไร
6.14.10
निकृन्तन्तमनीकानि शरदंष्ट्रं मनस्विनम् ।
चापव्यात्ताननं घोरमसिजिह्वं दुरासदम् ॥ ६.१४.१० ॥
ผู้ตัดฟันกองทัพ มีลูกศรเป็นเขี้ยว มีใจสูงส่ง มีปากอ้าออกด้วยคันธนู น่าสะพรึงกลัว มีดาบเป็นลิ้น ยากจะเข้าใกล้
6.14.11
अनर्हं पुरुषव्याघ्रं ह्रीमन्तमपराजितम् ।
पातयामास कौन्तेयः कथं तमजितं युधि ॥ ६.१४.११ ॥
ผู้ไม่สมควรได้รับเช่นนั้น เสือในหมู่มนุษย์ ผู้ถ่อมตน ผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ ถูกบุตรของกุนตีล้มลง ท่านคนนั้นผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ในการรบ ถูกเขาล้มลงได้อย่างไร
6.14.12
उग्रधन्वानमुग्रेषुं वर्तमानं रथोत्तमे ।
परेषामुत्तमाङ्गानि प्रचिन्वन्तमथेषुभिः ॥ ६.१४.१२ ॥
นักธนูผู้ดุดัน มีลูกศรดุดัน ยืนอยู่บนรถศึกอันประเสริฐ ใช้ลูกศรเก็บเกี่ยวศีรษะของศัตรูทั้งหลาย
6.14.13
पाण्डवानां महत्सैन्यं यं दृष्ट्वोद्यतमाहवे ।
कालाग्निमिव दुर्धर्षं समचेष्टत नित्यशः ॥ ६.१४.१३ ॥
เมื่อเห็นกองทัพอันใหญ่หลวงของปาณฑพที่พร้อมรบ ผู้ที่ยากจะต้านทานเหมือนไฟแห่งกาลเวลา ก็เคลื่อนไหวและปฏิบัติการอยู่เป็นนิตย์
6.14.14
परिकृष्य स सेनां तु दशरात्रमनीकहा ।
दगामास्तमिवादित्यः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.१४.१४ ॥
ผู้สังหารกองทัพ นำกองทัพไปได้สิบราตรี เมื่อกระทำกิจอันยากยิ่ง ท่านก็ลับไปดุจดวงอาทิตย์ที่ตกลง
6.14.15
यः स शक्र इवाक्षय्यं वर्षं शरमयं क्षिपन् ।
जघान युधि योधानामर्बुदं दशभिर्दिनैः ॥ ६.१४.१५ ॥
ดุจพระอินทร์ ผู้ซัดสายฝนลูกศรอันไม่มีวันหมด ท่านได้สังหารนักรบในการรบถึงหนึ่งร้อยล้านคนภายในสิบวัน
6.14.16
स शेते निहतो भूमौ वातभुग्न इव द्रुमः ।
मम दुर्मन्त्रितेनाजौ यथा नार्हति भारतः ॥ ६.१४.१६ ॥
ท่านนอนอยู่บนพื้นดิน ถูกสังหารในการรบ ดุจต้นไม้ที่ลมพัดหักโค่น เพราะคำแนะนำอันผิดพลาดของข้าพเจ้า แม้ท่านผู้เป็นภารตะไม่สมควรได้รับเช่นนั้น
6.14.17
कथं शान्तनवं दृष्ट्वा पाण्डवानामनीकिनी ।
प्रहर्तुमशकत्तत्र भीष्मं भीमपराक्रमम् ॥ ६.१४.१७ ॥
เมื่อเห็นบุตรของศานตนุ ภีษมะผู้มีความกล้าหาญอันน่าสะพรึง กองทัพของปาณฑพจึงสามารถโจมตีท่านที่นั่นได้อย่างไร
6.14.18
कथं भीष्मेण संग्रामं प्राकुर्वन्पाण्डुनन्दनाः ।
कथं च नाजयद्भीष्मो द्रोणे जीवति सञ्जय ॥ ६.१४.१८ ॥
บุตรของปาณฑุทำสงครามกับภีษมะได้อย่างไร และสัญชัย ขณะที่โทรณะยังมีชีวิตอยู่ ภีษมะไม่สามารถชนะได้อย่างไร
6.14.19
कृपे सन्निहिते तत्र भरद्वाजात्मजे तथा ।
भीष्मः प्रहरतां श्रेष्ठः कथं स निधनं गतः ॥ ६.१४.१९ ॥
กฤปะอยู่ที่นั่นด้วย และบุตรของภรัทวาชะก็อยู่ด้วยเช่นกัน แล้วภีษมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้โจมตี ต้องถึงความตายได้อย่างไร
6.14.20
कथं चातिरथस्तेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
भीष्मो विनिहतो युद्धे देवैरपि दुरासदः ॥ ६.१४.२० ॥
และภีษมะ ผู้เป็นนายสารถีผู้ยิ่งใหญ่ ยากแม้แต่เทพจะเข้าใกล้ ถูกศิขัณฑินชาวปัญจาละผู้นั้นสังหารในการรบได้อย่างไร
6.14.21
यः स्पर्धते रणे नित्यं जामदग्न्यं महाबलम् ।
अजितं जामदग्न्येन शक्रतुल्यपराक्रमम् ॥ ६.१४.२१ ॥
ผู้ซึ่งต่อสู้กับพระชามทัคนยะผู้มีกำลังมหาศาลอยู่เป็นนิจในสนามรบ ผู้ไม่อาจถูกพิชิตแม้โดยบุตรของชามทัคนยะ มีความกล้าหาญเทียบเท่าพระอินทร์
6.14.22
तं हतं समरे भीष्मं महारथकुलोदितम् ।
सञ्जयाचक्ष्व मे वीरं येन शर्म न विद्महे ॥ ६.१४.२२ ॥
สัญชัย ขอท่านจงเล่าให้ข้าพเจ้าฟังถึงวีรบุรุษภีษมะนั้น ผู้เกิดในวงศ์แห่งรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ ซึ่งถูกสังหารในสนามรบ เพื่อให้พวกเราไม่มีความสงบสุขเลย
6.14.23
मामकाः के महेष्वासा नाजहुः सञ्जयाच्युतम् ।
दुर्योधनसमादिष्टाः के वीराः पर्यवारयन् ॥ ६.१४.२३ ॥
สัญชัย ในบรรดานักธนูผู้ยิ่งใหญ่ของข้าพเจ้า ผู้ใดไม่ละทิ้งผู้ไม่ล้มลงนั้น และวีรบุรุษผู้ใดที่ถูกทุรโยธน์สั่งการ ได้ล้อมท่านไว้
6.14.24
यच्छिखण्डिमुखाः सर्वे पाण्डवा भीष्ममभ्ययुः ।
कच्चित्ते कुरवः सर्वे नाजहुः सञ्जयाच्युतम् ॥ ६.१४.२४ ॥
เมื่อปาณฑพทั้งหมดมีศิขัณฑินเป็นผู้นำ ยกทัพเข้าต่อสู้ภีษมะ สัญชัย บรรดาเการพของท่านทั้งหมดไม่ได้ละทิ้งผู้ไม่ล้มลงนั้นหรือ
6.14.25
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मुदृढं मम ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं भीष्मं न दीर्यते ॥ ६.१४.२५ ॥
หัวใจของข้าพเจ้าคงทำด้วยเหล็กและหินเป็นแน่ เพราะเมื่อได้ยินว่าภีษมะ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ถูกสังหารแล้ว หัวใจก็ยังไม่แตกสลาย
6.14.26
यस्मिन्सत्यं च मेधा च नीतिश्च भरतर्षभे ।
अप्रमेयाणि दुर्धर्षे कथं स निहतो युधि ॥ ६.१४.२६ ॥
ในผู้ที่มีสัตย์ ปัญญา และนโยบายอันประมาณมิได้ ผู้ยากจะต่อกรนั้นนั่นแหละ เหตุใดพระองค์จึงถูกสังหารในการรบ วีรบุรุษผู้เป็นวัวแห่งพระภรต
6.14.27
मौर्वीघोषस्तनयुत्नुः पृषत्कपृषतो महान् ।
धनुर्ह्रादमहाशब्दो महामेघ इवोन्नतः ॥ ६.१४.२७ ॥
เสียงสายธนูเป็นดั่งเสียงฟ้าคำราม ฝนลูกศรก็ตกลงมาอย่างหนัก เสียงคันธนูดังก้องเป็นเสียงอันยิ่งใหญ่ ดั่งเมฆใหญ่ที่ลอยสูงตระหง่าน
6.14.28
योऽभ्यवर्षत कौन्तेयान्सपाञ्चालान्ससृञ्जयान् ।
निघ्नन्परथान्वीरो दानवानिव वज्रभृत् ॥ ६.१४.२८ ॥
ผู้ที่ทำให้ลูกศรตกลงมาใส่บุตรแห่งกุนตี พร้อมทั้งปัญจาละและสฤญชัย ผู้ทำลายรถศึกทั้งหลาย ดั่งผู้ถือสายฟ้าที่ฟาดลงใส่พวกทานพ
6.14.29
इष्वस्त्रसागरं घोरं बाणग्रहं दुरासदम् ।
कार्मुकोर्मिणमक्षय्यमद्वीपं चलमप्लवम् ॥ ६.१४.२९ ॥
เป็นมหาสมุทรแห่งลูกศรและอาวุธอันน่าสะพรึงกลัว มีลูกศรเป็นจระเข้ร้าย ยากจะเข้าใกล้ คันธนูเป็นคลื่น ไม่มีวันหมด ไร้เกาะ ไม่มั่นคง ไร้แพให้พึ่งพา
6.14.30
गदासिमकरावासं हयावर्त्तं गजाकुलम् ।
पदातिमत्स्यकलिलं शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनम् ॥ ६.१४.३० ॥
เป็นที่อาศัยของจระเข้ร้ายคือกระบองและดาบ มีม้าเป็นวังน้ำวน เต็มไปด้วยช้าง เกลื่อนกล่นด้วยพลเดินเท้าดั่งปลา ก้องด้วยเสียงสังข์และกลองศึก
6.14.31
हयान्गजपदातींश्च रथांश्च तरसा बहून् ।
निमञ्जयन्तं समरे परवीरापहारिणम् ॥ ६.१४.३१ ॥
กวาดล้างม้า ช้าง พลเดินเท้า และรถศึกจำนวนมากด้วยกำลัง ในการสู้รบ ยึดเอาวีรบุรุษของข้าศึกไป [คือภีษมะ]
6.14.32
विदह्यमानं कोपेन तेजसा च परंतपम् ।
वेलेव मकरावासं के वीराः पर्यवारयन् ॥ ६.१४.३२ ॥
ร้อนรุ่มด้วยความโกรธและรัศมี ผู้ทำให้ข้าศึกเดือดร้อน [คือภีษมะ] ดั่งฝั่งที่โอบล้อมทะเล ที่อยู่ของจระเข้ร้าย วีรบุรุษผู้ใดล้อมท่านไว้
6.14.33
भीष्मो यदकरोत्कर्म समरे सञ्जयारिहा ।
दुर्योधनहितार्थाय के तस्यास्य पुरोऽभवन् ॥ ६.१४.३३ ॥
สัญชัย ผู้สังหารศัตรู ภีษมะได้กระทำการอันใดในสนามรบ และวีรบุรุษผู้ใดได้ยืนอยู่เบื้องหน้าท่านเพื่อประโยชน์ของทุรโยธน์
6.14.34
के रक्षन्दक्षिणं चक्रं भीष्मस्यामिततेजसः ।
पृष्ठतः के परान्वीरानपासेधन्यतव्रताः ॥ ६.१४.३४ ॥
ผู้ใดรักษากระบวนทัพด้านขวาของภีษมะผู้มีรัศมีหาที่สุดมิได้ และวีรบุรุษผู้ใด ผู้มีวรตอันเป็นมงคล ได้ขับไล่วีรบุรุษของข้าศึกจากข้างหลัง
6.14.35
के पुरस्तादवर्तन्त रक्षन्तो भीष्ममन्तिके ।
के रक्षन्नुत्तरं चक्रं वीरा वीरकस्य युध्यतः ॥ ६.१४.३५ ॥
ผู้ใดยืนอยู่เบื้องหน้าใกล้ภีษมะ คุ้มกันท่านไว้ และวีรบุรุษผู้ใดรักษากระบวนทัพด้านซ้าย ขณะต่อสู้กับวีรกะ
6.14.36
वामे चक्रे वर्तमानाः केऽघ्नन्सञ्जय सृञ्जयान् ।
अग्नतोऽग्न्यमनीकेषु केऽभ्यरक्षन्दुरासदम् ॥ ६.१४.३६ ॥
สัญชัย ผู้ใดยืนอยู่ในกระบวนทัพด้านซ้าย สังหารสฤญชัยทั้งหลาย และผู้ใดในกองทัพที่ลุกโชนเบื้องหน้า คุ้มกันผู้ยากจะต่อกรนั้นไว้
6.14.37
पार्श्वतः केऽभ्यरक्षन्त गच्छन्तो दुर्गमां गतिम् ।
समूहे के परान्वीरान्प्रत्ययुध्यन्त सञ्जय ॥ ६.१४.३७ ॥
สัญชัย ผู้ใดคุ้มกันท่านจากด้านข้าง ขณะเคลื่อนไปตามทางที่ยากลำบาก และผู้ใดต่อสู้กับวีรบุรุษของข้าศึกในกลุ่มทหารที่หนาแน่น
6.14.38
रक्ष्यमाणः कथं वीरैर्गोप्यमानाश्च तेन ते ।
दुर्जयानामनीकानि नाजयंस्तरसा युधि ॥ ६.१४.३८ ॥
ถูกวีรบุรุษคุ้มครองและถูกพวกเขาปกป้องอยู่ เหตุใดจึงไม่สามารถชนะกองทัพที่ยากจะพิชิตได้ด้วยกำลังในการรบ
6.14.39
सर्वलोकेश्वरस्येव परमस्य प्रजापतेः ।
कथं प्रहर्तुमपि ते शेकुः सञ्जय पाण्डवाः ॥ ६.१४.३९ ॥
สัญชัย เหตุใดปาณฑพจึงสามารถแม้แต่จะโจมตีพระองค์ ผู้เปรียบดั่งเจ้าแห่งโลกทั้งปวง คือพระประชาบดีผู้สูงสุด
6.14.40
यस्मिन्द्वीपे समाश्वस्य युध्यन्ते कुरवः परैः ।
तं निमग्नं नरव्याघ्रं भीष्मं शंससि सञ्जय ॥ ६.१४.४० ॥
สัญชัย ท่านกำลังพรรณนาถึงภีษมะ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ที่จมอยู่ในเกาะนั้น ซึ่งเการพทั้งหลายได้รับกำลังใจแล้วต่อสู้กับข้าศึก
6.14.41
यस्य वीर्यं समाश्रित्य मम पुत्रो बृहद्बलः ।
न पाण्डवानगणयत्कथं स निहतः परैः ॥ ६.१४.४१ ॥
ด้วยการพึ่งพาพลังของผู้ใด บุตรของข้าผู้มีกำลังมหาศาลจึงมิได้นับถือปาณฑพเลย แล้วเขาจะถูกศัตรูสังหารได้อย่างไร
6.14.42
यः पुरा विबुधैः सर्वैः सहाये युद्धदुर्मदः ।
काङ्क्षितो दानवान्ध्नद्भिः पिता मम महाव्रतः ॥ ६.१४.४२ ॥
ผู้ที่เคยเป็นพันธมิตรของเทพทั้งปวง ผู้ภาคภูมิในการรบ และเป็นที่ปรารถนาในการสังหารทานพ ท่านผู้มีพรตอันยิ่งใหญ่นั้นคือบิดาของข้า
6.14.43
यस्मिज्जाते महावीर्ये शान्तनुर्लोकविश्रुतः ।
शोकं दैन्यं च दुःस्वं च प्राजहात्स च तत्क्षणे ॥ ६.१४.४३ ॥
ในขณะที่ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ซึ่งเป็นที่เลื่องลือในโลกคือศานตนุได้ประสูติ ท่านก็ละทิ้งความโศกเศร้า ความทุกข์ยาก และความยากลำบากในขณะนั้นเอง
6.14.44
प्रोक्तं परायणं प्राज्ञं स्वधर्मनिरतं शुचिम् ।
वेदवेदाङ्गतत्वज्ञं कथं शंससि मे हतम् ॥ ६.१४.४४ ॥
ท่านผู้ได้รับการกล่าวขานว่าเป็นที่พึ่ง เป็นปราชญ์ ยึดมั่นในหน้าที่ของตน บริสุทธิ์ และรู้แก่นแท้ของพระเวทและเวทางคะ ท่านบอกข้าได้อย่างไรว่าท่านถูกสังหารแล้ว
6.14.45
सर्वास्त्रविनयोपेतं शान्तं दान्तं मनस्विनम् ।
हतं शान्तनवं श्रुत्वा मन्ये शेषं हतं बलम् ॥ ६.१४.४५ ॥
เมื่อได้ยินว่าบุตรของศานตนุ ผู้ประกอบด้วยวินัยในอาวุธทั้งปวง สงบ ข่มใจได้ และมีจิตใจสูงส่ง ถูกสังหารแล้ว ข้าคิดว่ากองทัพที่เหลือก็ถูกสังหารไปด้วยเช่นกัน
6.14.46
धर्मादधर्मो बलवान्संप्राप्त इति मे मतिः ।
यत्र वृद्धं गुरुं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ६.१४.४६ ॥
ข้าเห็นว่าอธรรมได้เติบโตมีอำนาจเหนือธรรม เมื่อปาณฑพสังหารผู้เฒ่าและอาจารย์ของตนแล้วยังปรารถนาราชอาณาจักร
6.14.47
जामदग्न्यः पुरा रामः सर्वास्त्रविदनुत्तमः ।
अम्बार्थमुद्यतः सङ्ख्ये भीष्मेण युधि निर्जितः ॥ ६.१४.४७ ॥
ในอดีต พระรามบุตรของชมทัคนี ผู้รู้อาวุธทั้งปวงและไม่มีใครเหนือกว่า เคยลุกขึ้นทำสงครามเพื่ออัมพา แต่ถูกภีษมะเอาชนะในการรบ
6.14.48
तमिन्द्रसमकर्माणं ककुदं सर्वधन्विनाम् ।
हतं शंससि मे भीष्मं किं नु दुःखमतः परम् ॥ ६.१४.४८ ॥
ท่านบอกข้าว่าภีษมะถูกสังหารแล้ว ผู้มีการกระทำดุจอินทร์ เป็นยอดแห่งนักธนูทั้งปวง ความทุกข์ใดจะยิ่งกว่านี้อีกเล่า
6.14.49
असकृत्क्षत्रियव्राताः सङ्ख्ये येन विनिर्जिताः ।
जामदग्न्येन वीरेण परवीरनिघातिना।
न हतो यो महाबुद्धिः स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ ६.१४.४९ ॥
กองทัพกษัตริย์หลายต่อหลายครั้งถูกเอาชนะในการรบโดยวีรบุรุษผู้นั้น บุตรของชมทัคนี ผู้สังหารวีรชนของศัตรู แต่ผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ที่ไม่เคยถูกสังหารนั้น วันนี้กลับถูกศิขัณฑินสังหาร
6.14.50
तस्मान्नूनं महावीर्याद्भार्गवाद्युद्धदुर्मदात् ।
तेजोवीर्यबलैर्यूयाञ्शिखण्डी द्रुपदात्मजः ॥ ६.१४.५० ॥
เพราะเหตุนี้ แน่นอนว่าศิขัณฑินบุตรของทรุปทะ ผู้มีรัศมี กำลัง และพลังเหนือกว่าท่านทั้งหลาย แม้แต่พระภารควะผู้เมามันด้วยความภาคภูมิในการรบ ท่านผู้มีวีรภาพอันยิ่งใหญ่
6.14.51
यः शूरं कृतिनं युद्धे सर्वशस्त्रविशारदम् ।
परमास्त्रविदं वीरं जघान भग्तर्षभम् ॥ ६.१४.५१ ॥
ผู้ที่สังหารภัคนรษภะ วีรชนผู้กล้าหาญ ชำนาญ เชี่ยวชาญอาวุธทั้งปวง และรู้จักทิพยอาวุธอันสูงสุดในการรบ
6.14.52
के वीरास्तममित्रघ्नमन्वयुः शस्त्रसंसदि ।
शंस मे तद्यथा चासीद्युद्भं भीष्मस्य पाण्डवैः ॥ ६.१४.५२ ॥
วีรชนผู้ใดติดตามผู้สังหารศัตรูนั้นในที่ประชุมแห่งอาวุธ จงบอกข้าว่าการรบของภีษมะกับปาณฑพเกิดขึ้นอย่างไร
6.14.53
योषेव हतवीरा मे सेन्म पुत्रस्य सञ्जय ।
अगोपमिव चोद्भ्रान्तं गोकुलं तद्बलं मम ॥ ६.१४.५३ ॥
สัญชัย กองทัพของบุตรข้าดุจสตรี วีรชนของมันถูกสังหารหมดแล้ว กำลังของข้านั้นดุจฝูงโคที่กระจัดกระจายและไม่มีคนเลี้ยง
6.14.54
पौरुषं सर्वलोकस्य परं यस्मिन्महाहवे ।
परासक्ते च वस्तस्मिन्कथमासीन्मनस्तदा ॥ ६.१४.५४ ॥
ในมหาสงครามนั้น ซึ่งมีความเป็นชายอันสูงสุดของโลกทั้งปวงปรากฏอยู่ และพวกเขายึดมั่นอยู่กับศัตรู จิตใจของพวกเขาในขณะนั้นเป็นอย่างไร
6.14.55
जीवितेऽप्यद्य सामर्थ्यं किमिवास्मासु सञ्जय ।
घातयित्वा महावीर्यं पितरं लोकधार्मिकम् ॥ ६.१४.५५ ॥
สัญชัย แม้ในชีวิตวันนี้ เรายังมีกำลังเหลืออยู่อีกหรือ หลังจากที่ทำให้บิดาของเราผู้มีพลังยิ่งใหญ่และเป็นผู้ค้ำจุนธรรมของโลกต้องถูกสังหาร
6.14.56
अगाधे सलिले मग्नां नावं दृष्ट्वेव पारगाः ।
भीष्मे हते भृशं दुःखान्मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.५६ ॥
เปรียบดังผู้ที่ถึงฝั่งแล้วเห็นเรือจมอยู่ในน้ำลึกที่หยั่งไม่ถึง ข้าคิดว่าบุตรทั้งหลายของข้าคงโศกเศร้าอย่างยิ่งในความทุกข์ เมื่อภีษมะถูกสังหารแล้ว
6.14.57
अद्रिसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं भीष्मं न दीर्यते ॥ ६.१४.५७ ॥
สัญชัย หัวใจของข้าคงทำด้วยแก่นของหิน เพราะเมื่อได้ยินว่าภีษมะบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่คนถูกสังหารแล้ว หัวใจก็ยังไม่แตกสลาย
6.14.58
यस्मिन्नस्त्राणि मेधा च नीतिश्च पुरुषर्षभे ।
अप्रमेयाणि दुर्धर्षे कथं स निहतो युधि ॥ ६.१४.५८ ॥
ในผู้ที่มีอาวุธ ปัญญา และนีติอันหาประมาณมิได้ ผู้ที่ไม่มีใครรุกรานได้ ผู้เป็นวัวในหมู่บุรุษนั้น เขาถูกสังหารในการรบได้อย่างไร
6.14.59
न चास्त्रेण न शौर्येण तपसा मेधया न च ।
न धृत्या न पुनस्त्यागान्मृत्योः कश्चिद्विमुच्यते ॥ ६.१४.५९ ॥
ไม่มีใครพ้นจากความตายได้ด้วยอาวุธ ไม่ด้วยความกล้าหาญ ไม่ด้วยตบะ ไม่ด้วยปัญญา ไม่ด้วยความมั่นคง และไม่ด้วยการสละ
6.14.60
कालो नूनं महावीर्यः सर्वलोकदुरत्ययः ।
यत्र शान्तनवं भीष्मं हतं शंससि सञ्जय ॥ ६.१४.६० ॥
สัญชัย กาลเวลาย่อมมีพลังยิ่งใหญ่ และเป็นสิ่งที่โลกทั้งปวงไม่อาจข้ามพ้นได้ เพราะท่านบอกข้าว่าภีษมะบุตรของศานตนุถูกสังหารแล้ว
6.14.61
पुत्रशोकाभिसंतप्तो महद्दुःखमचिन्तयन् ।
आशंसेऽहं परं त्राणं भीष्माच्छान्तनुनन्दनात् ॥ ६.१४.६१ ॥
ข้าแต่สัญชัย ข้าพเจ้าถูกความโศกเศร้าเพราะบุตรเผาไหม้ และไม่คิดถึงความทุกข์ใหญ่หลวง ข้าพเจ้าหวังการคุ้มครองอย่างยิ่งจากภีษมะ โอรสของท้าวศานตนุ
6.14.62
यदादित्यमिवापश्यत्पतितं भ्रुवि सञ्जय ।
दुर्योधनः शान्तनवं किं तदा प्रत्यपद्मत ॥ ६.१४.६२ ॥
สัญชัย เมื่อทุรโยธน์เห็นภีษมะ โอรสของท้าวศานตนุ ล้มลงบนพื้นดินดุจดวงอาทิตย์ เขาได้ทำอย่างไรตอบสนองต่อเหตุการณ์นั้น
6.14.63
नाहं स्वेषां परेषां वा बुद्ध्या सञ्जय चिन्तयन् ।
शेषं किंचित्प्रपश्यामि प्रत्यनीके महीक्षिताम् ॥ ६.१४.६३ ॥
สัญชัย ข้าพเจ้าพิจารณาด้วยปัญญาทั้งฝ่ายของตนและฝ่ายศัตรู แต่ไม่เห็นกษัตริย์ที่เหลืออยู่ในแนวรบฝ่ายตรงข้ามเลยแม้เพียงผู้เดียว
6.14.64
दारुणः क्षत्रधर्मोऽयमृषिभिः संप्रदर्शितः ।
यत्र शान्तनवं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ६.१४.६४ ॥
หน้าที่ของนักรบนี้โหดร้ายนัก ฤๅษีทั้งหลายได้แสดงไว้ คือในกรณีที่บรรดาปาณฑพฆ่าภีษมะ โอรสของท้าวศานตนุ แล้วปรารถนาราชอาณาจักร
6.14.65
वयं वा राज्यमिच्छामो घातयित्वा महाव्रतम् ।
क्षत्रधर्मे स्थिताः पार्था नापराध्यन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.६५ ॥
ไม่ว่าเราจะปรารถนาราชอาณาจักรหลังจากให้ผู้ถือวัตรใหญ่ถูกสังหาร บุตรของปฤถา ผู้ดำรงอยู่ในหน้าที่ของนักรบ ไม่ได้กระทำความผิด ลูกเอ๋ย
6.14.66
एतदार्येण कर्तव्यं कृच्छ्रास्वापत्सु सञ्जय ।
पराक्रमः पराशक्तिस्तत्तु तस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥ ६.१४.६६ ॥
สัญชัย ผู้ประเสริฐต้องกระทำสิ่งนี้ในยามวิบัติอันยากลำบาก วีรภาพและพลานุภาพอันสูงสุดตั้งมั่นอยู่ในผู้นั้น
6.14.67
अनीकानि विनिघ्नन्तं ह्रीमन्तमपराजितम् ।
कथं शान्तनवं तातं पाण्डुपुत्रा न्यवारयन् ॥ ६.१४.६७ ॥
ปาณฑุบุตรทั้งหลายได้ยับยั้งบิดาผู้ทำลายกองทัพ ผู้ถ่อมตน ไม่พ่ายแพ้ โอรสของท้าวศานตนุ ได้อย่างไร
6.14.68
यथायुक्तान्यनीकानि कथं युद्धं महात्मभिः ।
कथं वा निहतो भीष्मः पिता सञ्जय मे परैः ॥ ६.१४.६८ ॥
กองทัพที่จัดทัพไว้อย่างถูกต้องได้ต่อสู้กับบรรดาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่อย่างไร หรือบิดาของข้าพเจ้า ภีษมะ ถูกศัตรูสังหารได้อย่างไร ข้าแต่สัญชัย
6.14.69
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः ।
दुःशासनश्च कितवो हते भीष्मे किमब्रुवन् ॥ ६.१४.६९ ॥
ทุรโยธน์ กรรณะ ศกุนิ โอรสของท้าวสุพล และทุศาสนผู้เป็นนักพนัน เมื่อภีษมะถูกสังหาร พวกเขาได้กล่าวอะไรกัน
6.14.70
यच्छरीरैरुपास्तीर्णां नरवारणवाजिनाम् ।
शरशक्तिमहाखङ्गतोमराक्षां महाभयाम्।
प्राविशन्कितवा मन्दाः सभां युद्धदुरासदाम् ॥ ६.१४.७० ॥
พวกนักพนันโง่เขลาได้เข้าสู่สภานั้น ซึ่งปูลาดด้วยร่างของคนทั้งหลาย ช้างและม้า เต็มไปด้วยลูกเต๋าที่เป็นลูกศร หอก ดาบใหญ่ และหอกซัด น่าหวาดกลัวยิ่ง เข้าใกล้ได้ยากดุจการรบ
6.14.71
प्राणद्यूते प्रतिभये केऽदीव्यन्त नरर्षभाः ।
के जीयन्ते जितास्तत्र कृतलक्ष्या निपातिताः ।
अन्ये भीष्माच्चान्तनवात्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.१४.७१ ॥
ในการพนันเดิมพันด้วยชีวิตอันน่าหวาดหวั่นนั้น ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์คนใดเล่นพนัน ใครชนะ และใครพ่ายแพ้ถูกล้มลงที่นั่นเป็นเป้าหมาย นอกจากภีษมะ โอรสของท้าวศานตนุ มีใครอื่นอยู่ที่นั่นอีกบ้าง ข้าแต่สัญชัย จงบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้า
6.14.72
न हि मे शान्तिरस्तीह श्रुत्वा देवव्रतं हतम् ।
पितरं भीमकर्माणं भीष्ममाहवशोभिनम् ॥ ६.१४.७२ ॥
เมื่อได้ฟังว่าเทวัพรตภีษมะ บิดาของข้าพเจ้า ผู้กระทำการอันน่าสะพรึงกลัว ผู้รุ่งโรจน์ในการรบ ถูกสังหารแล้ว ข้าพเจ้าไม่มีความสงบสุขใดในที่นี้
6.14.73
आर्तिं मे हृदये रूढां महतीं पुत्रहानिजाम् ।
त्वं हि मे सर्पिषेवाग्निमुद्दीपयसि सञ्जय ॥ ६.१४.७३ ॥
สัญชัย ความทุกข์ใหญ่หลวงนี้เกิดจากการสูญเสียบุตร หยั่งรากลึกในหัวใจของข้าพเจ้า และท่านกำลังทำให้มันลุกโชนยิ่งขึ้น ดุจการเทเนยใสลงบนไฟ
6.14.74
महान्तं भारमुद्यम्य विश्रुतं सार्वलौकिकम् ।
दृष्ट्वा विनिहतं भीष्मं मन्ये शोचन्ति पुत्रकाः ॥ ६.१४.७४ ॥
เมื่อเห็นภีษมะ ผู้เลื่องชื่อทั่วโลก ผู้แบกภาระอันยิ่งใหญ่ ถูกสังหารแล้ว ข้าพเจ้าคิดว่าบุตรของข้าพเจ้ากำลังโศกเศร้า
6.14.75
श्रोष्यामि तानि दुःखानि दुर्योधनकृतान्यहम् ।
तस्मान्मे सर्वमाचक्ष्व यद्वृत्तं तत्र सञ्जय ॥ ६.१४.७५ ॥
ข้าพเจ้าจะได้ฟังความทุกข์เหล่านั้นที่ทุรโยธน์ก่อขึ้น เพราะฉะนั้น ข้าแต่สัญชัย จงเล่าทุกสิ่งที่เกิดขึ้นที่นั่นให้ข้าพเจ้าฟัง
6.14.76
यद्वृत्तं तत्र संग्रामे मन्दस्याबुद्धिसंभवम् ।
अपनीतं सुनीतं यत्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ६.१४.७६ ॥
สิ่งที่เกิดขึ้นในการสงครามนั้น อันเกิดจากความโง่เขลาของคนโง่ ทั้งสิ่งที่ทำผิดพลาดและสิ่งที่ทำดี ข้าแต่สัญชัย จงเล่าทุกอย่างให้ข้าพเจ้าฟัง
6.14.77
यत्कृतं तत्र संग्रामे भीष्मेण जयमिच्छता ।
तेजोयुक्तं कृतास्त्रेण शंस तच्चाप्यशेषतः ॥ ६.१४.७७ ॥
สิ่งที่ภีษมะได้กระทำในการสงครามนั้น ปรารถนาชัยชนะ ผู้รุ่งเรืองด้วยเดชและชำนาญในอาวุธ จงเล่าสิ่งนั้นให้ข้าพเจ้าฟังโดยครบถ้วนทั้งหมดด้วย
6.14.78
यथा तदभवद्युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः ।
क्रमेण येन यस्मिंश्च काले यच्च यथाऽभवत् ॥ ६.१४.७८ ॥
จงเล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่าการรบระหว่างกองทัพของเการพและปาณฑพเกิดขึ้นอย่างไร ตามลำดับเหตุการณ์ ด้วยวิธีการใด ในเวลาใด และสิ่งใดเกิดขึ้นและเกิดขึ้นอย่างไร